https://muzeum.asocjacje.org/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Dorota+Matejczyk 2026-06-25T05:03:23Z Wkład użytkownika MediaWiki 1.33.1 https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Wanda_Stokowska&diff=1452 2021-07-24T16:56:49Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div>[[Plik:Wanda Stokowska.png|thumb|500px|right|'''Wanda Stokowska (Lampe)''']]<br /> <br /> Przodownice warszawskie 1914-1915<br /> <br /> {{SORTUJ:Stokowska, Wanda}}<br /> [[Kategoria:Przodownice warszawskie 1914-1915]]<br /> <br /> (1878-1958) Wanda Anzelma Stokowska, po mężu Wanda (Wiktorowa) Lampe<br /> <br /> Mąż (ślub: dnia 20 I 1916) Wiktor LAMPE (1875-1962), chemik-organik, profesor UJ i UW, dwoje dzieci: Wanda i Tadeusz Witold.<br /> <br /> W latach 1912-1915 – prezeska Warszawskiego Klubu Wioślarek.<br /> <br /> https://muzeumwarszawy.pl/syrenywarszawskie/ :<br /> <br /> „Statut powstałego w 1878 roku Warszawskiego Towarzystwa Wioślarskiego nie uwzględniał udziału kobiet. Dopiero w 1911 roku z inicjatywy Stanisławy Hannówny, przy poparciu pionierek sportów wodnych i wychowania fizycznego: Heleny Prawdzic-Kuczalskiej i Zofii Olendzkiej, powołano w Warszawie pierwszy klub wioślarek, którego statut przyjęły władze rosyjskie.<br /> Pierwszą prezeską (1912–1915) została Wanda Stokowska. Członkinie korzystały z przystani znajdującej się u wylotu ulicy Bednarskiej, obok przystani Warszawskiego Towarzystwa Wioślarskiego. Oprócz, wioślarstwa rekreacyjnie uprawiano pływanie, gimnastykę, lekkoatletykę, szermierkę, a nawet narciarstwo”. <br /> <br /> Do 1913 roku była zastępcą sekretarza komisji wycieczkowej Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.<br /> <br /> W latach 1914-1915 – Polski Komitet Pomocy Społecznej, Wydział Lekarski, Sekcja Sanitarna. <br /> <br /> https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,34862,16778818,kamienica-hrabiego-krasinskiego-tu-sie-chodzilo-przed-wojna.html :<br /> <br /> &quot;W 1899 r. sklep reklamował papierowe tapety w cenie od 10 do 35 kopiejek za rolkę. Wejście do niego oraz witryny wychodziły na ulicę hr. Kotzebue. Dekadę później panie chętnie zaglądały tu do sklepu pasmanteryjnego Wandy Stokowskiej pełnego wstążek, woali, aksamitek, haftów i wszelkiego rodzaju przybrań do ubrań&quot;.</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Lista_dzia%C5%82aczek_Komitetu_Obywatelskiego_1914-15&diff=1451 2021-07-24T16:37:18Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div><br /> <br /> Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content<br /> <br /> Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-historycznego z 1916 roku<br /> <br /> [[Julia Adamowiczówna|Adamowiczówna J.]] (75)<br /> <br /> Aleksandrowiczowa hr. Julia - prezeska i założycielka Zakładu Św. Marty<br /> <br /> [[Gabriela Balicka|Balicka Gabrjela]] - kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet<br /> <br /> Bantkowska Ludwika - skarbniczka Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Królestwie Polskim<br /> <br /> Baranowska Michalina - opiekunka (Komisja Ochron)<br /> <br /> Barylska (Henrykowa) - buchalterka w Oddziale Gromadzenia Funduszów, skarbniczka (?) Zakładu św. Jadwigi<br /> <br /> Baumówna Jadwiga - Komisja Opieki nad Młodzieżą Rzemieślniczą i Przemysłową<br /> <br /> Benszówna Janina - Sekcja Porządku i Opieki Domowej<br /> <br /> Bergerowa Amelja - Sekcja Bezdomnych<br /> <br /> Bersonowa (Edwardowa) - Sekcja Tanich Kuchen<br /> <br /> Bersonowa J. - Towarzystwo Kolonii Letnich<br /> <br /> Bichlerowa M (92, 191, 193)<br /> <br /> Bieńkowska R (140)<br /> <br /> Bispingowa (68)<br /> <br /> Biskupska M. (195)<br /> <br /> Bókowa Z. (81, 139)<br /> <br /> Bogajska E. (219)<br /> <br /> Bogucka J. (70)<br /> <br /> Boguska S. (206)<br /> <br /> Bogatko-Englertowa J. (126)<br /> <br /> Bojakowska E. (139)<br /> <br /> [[Józefa Bojanowska|Bojanowska J.]] (57, 195)<br /> <br /> Bojakowska K. (82)<br /> <br /> Bojarska S. (83)<br /> <br /> Borsukowa M. (65)<br /> <br /> Braumanowa M. (64)<br /> <br /> Branicka J. (217)<br /> <br /> Brunerowa R. (214)<br /> <br /> Brusendorfówna H. (68)<br /> <br /> Brzezińska A. (139)<br /> <br /> Budzińska Tylicka J. (57)<br /> <br /> Chamcowa Z. (211)<br /> <br /> Chabielska M. (81, 66)<br /> <br /> Chełmicka A. (195)<br /> <br /> Chłapowska J. (196)<br /> <br /> Chmielewska S. (171)<br /> <br /> Chmyzowska M. (126)<br /> <br /> Chodakowska S. (139, 82)<br /> <br /> Chrempińska J. (126)<br /> <br /> Ciąglińska A. (54)<br /> <br /> Cichomska S. (85)<br /> <br /> Ciechomska S. (213)<br /> <br /> Cielecka L. (198)<br /> <br /> [[Teresa Ciszkiewiczowa|Ciszkiewiczowa T.]] (144)<br /> <br /> Ciundziewicka K. (68)<br /> <br /> Cohnowa E. (68)<br /> <br /> Czacka R. (217)<br /> <br /> Czarnecka J. (172, 216)<br /> <br /> Czarnecka F. (195)<br /> <br /> Czerwińska A. (78)<br /> <br /> Czerwińska S. (65)<br /> <br /> Czerwiakowska E. (216)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (210, 211)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. M. ((212)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (195)<br /> <br /> Czosnowska M. (70)<br /> <br /> Czuprykowska J. (65)<br /> <br /> Danejkówna H. (185)<br /> <br /> Daszewska W. (167, 169)<br /> <br /> Dąbrowska C. (211)<br /> <br /> Dębska H. (126)<br /> <br /> Dmochowska H. (65)<br /> <br /> Dobraczyńska A. (215)<br /> <br /> Dobrzańska Z. (140)<br /> <br /> Dreje'owa S. (68)<br /> <br /> Drozdowska M. (143)<br /> <br /> Drozdowiczowa F. (82)<br /> <br /> Drzewiecka A. (211)<br /> <br /> Dubowska C. (136)<br /> <br /> Dydyńska I. (140)<br /> <br /> Dzierzbicka W. (76, 168)<br /> <br /> Dziewulska A. (84)<br /> <br /> Eigerowa B. (66)<br /> <br /> Eigerowa D. (76)<br /> <br /> Eismontówna Z. (75)<br /> <br /> Englertowa J. (57)<br /> <br /> Englowa M. (68)<br /> <br /> Epsteinowa H. (82)<br /> <br /> Erlichówna M. (111)<br /> <br /> Ettingerowa D. (66)<br /> <br /> Ettingerowa G. (66)<br /> <br /> Eysmondowa M. (143)<br /> <br /> Fiedlerowa St. (139)<br /> <br /> Findelsonowa M. (67)<br /> <br /> Fiszerowa T. (70)<br /> <br /> Frenklowa N. (66)<br /> <br /> Freyerowa J. (54)<br /> <br /> Fukowa (139)<br /> <br /> Gagatnicka J. (171)<br /> <br /> Gałecka H. (206)<br /> <br /> Garbowska (172)<br /> <br /> Gawałkiewiczówna W. (206)<br /> <br /> Gażeńska J. (196)<br /> <br /> Gąsiorowska N. (186)<br /> <br /> Gebethnerówna H. (68)<br /> <br /> Gebethnerówna J. (57)<br /> <br /> Gebethnerowa M. (76, 140)<br /> <br /> Gepnerówna H. (172)<br /> <br /> Gerszewska W. (137)<br /> <br /> Gizowska J. (65)<br /> <br /> Glińska J. (195)<br /> <br /> Glucksmanowa J. (66)<br /> <br /> Goldbaumowa R. (66)<br /> <br /> Goldstandowa Z. (143)<br /> <br /> Gomólińska M. (78)<br /> <br /> Górska P. (76, 139)<br /> <br /> Górska G. (212)<br /> <br /> Górska J. (138)<br /> <br /> Górska M. (137, 140)<br /> <br /> Górska W. (134)<br /> <br /> Grabowska A. (206)<br /> <br /> Grąbczewska N. (126)<br /> <br /> Grochowiczowa S. (65)<br /> <br /> Grodzińska Z. (195)<br /> <br /> Groerówna R. (82)<br /> <br /> Gronkiewiczowa M. (139)<br /> <br /> Grudzińska Z. (140)<br /> <br /> Gruszczyńska (216)<br /> <br /> Grzybowska K. (195)<br /> <br /> Gucewiczówna K (148)<br /> <br /> Helpernowa H. (176)<br /> <br /> Hannówna S. (225)<br /> <br /> Hawelkowa J. (139)<br /> <br /> Hejnikowska Z. (138)<br /> <br /> Henneberżanka S. (70)<br /> <br /> Hercbergowa E. (176)<br /> <br /> Hermanowska J. (139)<br /> <br /> Heringowa H. (66, 126)<br /> <br /> Hersowa B. (68)<br /> <br /> Hertzówna A. (66)<br /> <br /> Heymanowa R. (82)<br /> <br /> Higersbergerowa W. (67)<br /> <br /> Hoene-Przesmycka A. (172)<br /> <br /> Hornowa S. (70, 81)<br /> <br /> Hulanicka P. (203)<br /> <br /> Idzikowska W. (126)<br /> <br /> Iwańska M. (84)<br /> <br /> Iwańska J. (126, 214)<br /> <br /> Iwaszkiewiczowa Z. (203)<br /> <br /> Jaczynowska K. (166)<br /> <br /> Jałozówna M. (148)<br /> <br /> Jankowska J. (172)<br /> <br /> Jankowska T. (68)<br /> <br /> Jankowska F. (140)<br /> <br /> Janowska N. (211)<br /> <br /> Januszewska K. (82)<br /> <br /> Jarmułowiczowa L. (126)<br /> <br /> Jastrzębska N. (54, 55)<br /> <br /> Jędryczkowska W. (172)<br /> <br /> Jeziorańska M. (196)<br /> <br /> Johnówna M. (196)<br /> <br /> Józefowiczowa H. (68)<br /> <br /> Kacprowska E. (172)<br /> <br /> Kaczorowska S. (172)<br /> <br /> Kalecka Z. (172)<br /> <br /> Kamińska M. (84)<br /> <br /> Kamocka M. (143)<br /> <br /> Kancewiczowa M. (138)<br /> <br /> Karszo-Siedlewska F. (195)<br /> <br /> Kasperowiczowa M. (112)<br /> <br /> Kawowska L. (126)<br /> <br /> Kijeńska L. (68, 84)<br /> <br /> Kijewska W. (68)<br /> <br /> Kijewska F. (68)<br /> <br /> Kisielewska J. (140)<br /> <br /> Klawerowa J. (6?, 67, 139, 140)<br /> <br /> Klawerowa W. (218)<br /> <br /> Kleberowa J. (214)<br /> <br /> Klejnadlowa H. (84)<br /> <br /> Klejnadlówna J. (139)<br /> <br /> Kłobukowska H. (68)<br /> <br /> Kłobukowska R. (82)<br /> <br /> Knodlówna N. (68)<br /> <br /> Kobylańska A. (70)<br /> <br /> Kochanowska K. (172)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa J. (74, 76, 78, 80, 82)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa M. (196)<br /> <br /> Kokczyńska J. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska M. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska S. (126, 196, 140)<br /> <br /> Konówna R. (66)<br /> <br /> Konówna A. (66)<br /> <br /> Koralewska M. (81)<br /> <br /> Kosmowska J. (196)<br /> <br /> Kosowska (215)<br /> <br /> Kossowska W. (82)<br /> <br /> Kotarbińska L. (57, 140, 201, 206)<br /> <br /> Kowalczykówna A. (172)<br /> <br /> Kowalewska M. (144)<br /> <br /> Koziejowska W. (206)<br /> <br /> Kozieradzka M. (139)<br /> <br /> Kozłowska A. (143)<br /> <br /> Kozłowska M. (143)<br /> <br /> Krajewska M. (98)<br /> <br /> Krasińska hr. H. (212)<br /> <br /> Krasińska hr. M. (143)<br /> <br /> Krąkowska J. (134)<br /> <br /> Kretkowska M. (80, 195)<br /> <br /> Krollowa B. (66)<br /> <br /> Kryńska E. (134)<br /> <br /> Kryńska R. (125, 140)<br /> <br /> Krzysztofowiczowa J. (68)<br /> <br /> Krzywoszewska I. (68)<br /> <br /> Kubaszewska A. (172)<br /> <br /> Kubińska J. (194)<br /> <br /> Kucharzewska A. (212)<br /> <br /> Kucharzewska M. (65)<br /> <br /> Kuczyńska B. (65)<br /> <br /> Kuczyńska M. (138)<br /> <br /> Kulikowska M. (67)<br /> <br /> Kurtzówna W. (148)<br /> <br /> Leszczyńska J. (141)<br /> <br /> Lewentalowa H. (69)<br /> <br /> Lierowa F. (68)<br /> <br /> Lipińska W. (205)<br /> <br /> Lipska M. (173)<br /> <br /> Loretzowa Z. (139)<br /> <br /> Lubomirska ks. M. (212)<br /> <br /> Lubomirska ks. S. (85)<br /> <br /> Lubomirska ks. Z. (68)<br /> <br /> Lulczycka J. (57)<br /> <br /> Lutosławska M. (70)<br /> <br /> Lubowiecka K (82, 84, 139)<br /> <br /> Ludwigowa M. (214)<br /> <br /> Łabusiewiczówna Z. (173)<br /> <br /> Łapińska Z. (100)<br /> <br /> Łazowska (216)<br /> <br /> Łempicka E. (63)<br /> <br /> Łojkówna M. (84, 173)<br /> <br /> Łopieńska J. (141)<br /> <br /> Łubieńska L. (126)<br /> <br /> Łubieńska hr. S. (195)<br /> <br /> Machlejdowa W. (82)<br /> <br /> Magnuska R. (69)<br /> <br /> Majewska G. (112)<br /> <br /> Majewska W. (135)<br /> <br /> Majznerówna L. (176)<br /> <br /> Malczowa B. (69)<br /> <br /> Maliniakówna (126)<br /> <br /> Mandukowa J. (69)<br /> <br /> Mańkowska S. (188)<br /> <br /> Marcikowska M. (70)<br /> <br /> Markowska M. (165)<br /> <br /> Massalska J. (69)<br /> <br /> Maszyńska J. (137)<br /> <br /> Michalska O. (60)<br /> <br /> Mieczyńska H. (148)<br /> <br /> Mirecka S. (139)<br /> <br /> Mokiejewska M. (213)<br /> <br /> Morzycka B. (141)<br /> <br /> Moszkowska A. (66)<br /> <br /> Musielewiczowa Z. (67, 69)<br /> <br /> Mycielska hr. E. (195, 196, 217)<br /> <br /> Mystkowska M. (134)<br /> <br /> Mystkowska J. (134)<br /> <br /> Nasborgowa M. (173)<br /> <br /> Natansonowa K. (64)<br /> <br /> Nawroczyńska W. (165)<br /> <br /> Neronowiczowa K. (67)<br /> <br /> Niewiadomska C. (139)<br /> <br /> Nowacka W. (225)<br /> <br /> Nowodworska F. (69)<br /> <br /> Ochocka E. (141)<br /> <br /> Oderfeldówna A. (66)<br /> <br /> Oderfeldowa C. (66)<br /> <br /> Ojrzanowska J. (185)<br /> <br /> Olszewska M. (55, 176)<br /> <br /> Olszowska S. (60, 67, 196)<br /> <br /> Opęchowska M. (65)<br /> <br /> Opęchowska W. (139, 141, 187)<br /> <br /> Oppmanowa S. (82)<br /> <br /> Ordężyna E. (67)<br /> <br /> Osińska St. (134)<br /> <br /> Ośmiałowska Z. (57, 126)<br /> <br /> Ośniałowska Z. (80, 196, 217)<br /> <br /> Ossowska A. (65)<br /> <br /> Ostaszewska S. (69)<br /> <br /> Ostrowska hr. H. (211)<br /> <br /> Ożarowska hr. E. (198)<br /> <br /> Pachucka R. (195)<br /> <br /> Pajewska M. (139)<br /> <br /> Pajewska S. (69)<br /> <br /> Palmirska J. (14)<br /> <br /> Papieska M. (190, 195)<br /> <br /> Paprocka H. (173)<br /> <br /> Paradowska A. (57)<br /> <br /> Parczewska A. (144, 161)<br /> <br /> Paschalisówna M. (1?6)<br /> <br /> Paszkowska W. (66)<br /> <br /> Pawińska J. (81, 210)<br /> <br /> Pawłowiczowa K. (69)<br /> <br /> Pawłowiczowa M. (69, 141)<br /> <br /> Pepłowska E. (142)<br /> <br /> Perla-Łubińska (173)<br /> <br /> Piasecka L. (138)<br /> <br /> Piotrowska M. (198)<br /> <br /> Płodowska H. (141)<br /> <br /> Podwińska H. (148)<br /> <br /> Pokrzywnicka A. (138)<br /> <br /> Pomorska W. (126)<br /> <br /> Poniatowska A. (215)<br /> <br /> Ponikowska M. (63, 70)<br /> <br /> Popielewska J. (174)<br /> <br /> Popławska S. (99)<br /> <br /> Posseltówna D. (174)<br /> <br /> Postorówna F. (174)<br /> <br /> Potocka hr. A. (217)<br /> <br /> Przesmycka-Hoene A. (172)<br /> <br /> Puławska F. (55)<br /> <br /> Rabska Z. (84)<br /> <br /> Rabska S. (176)<br /> <br /> Raczkowska T. (167, 179)<br /> <br /> Radliczowa O. (126)<br /> <br /> Radziwiłłowiczowa M. (75, 76, 139, 196)<br /> <br /> Reczkowa W. (196)<br /> <br /> Reinschmidt-Kuczalska P. (195)<br /> <br /> Rembalska H. (139)<br /> <br /> Rembielińska J. (65, 81)<br /> <br /> Reuttówna J. (139, 174)<br /> <br /> Riedlowa M. (213)<br /> <br /> Rodkiewiczowa K. (197)<br /> <br /> Rodziewiczówna M. (195)<br /> <br /> Rogowska Z. (67, 69)<br /> <br /> Rogólska L. (136)<br /> <br /> Rościzewska A. (69)<br /> <br /> Rosenblumowa S. (212)<br /> <br /> Roussówna J. (145)<br /> <br /> Rozenfeldowa Z. (174)<br /> <br /> Rupiewiczowa (69)<br /> <br /> Rutkowska J. (184)<br /> <br /> Rycembelowa P. (63, 70)<br /> <br /> Rychłowska S. (216)<br /> <br /> Rychterówna E. (212)<br /> <br /> Rygier-Cękalska S. (126)<br /> <br /> Rzeszotarska M. (138, 177)<br /> <br /> Rzewuska Z. (69, 84, 126, 137, 141, 142, 196)<br /> <br /> Sachsowa M. (214)<br /> <br /> Sarnianka F. (221)<br /> <br /> Sawicka S. (66)<br /> <br /> Scięgoszowa J. (82)<br /> <br /> Sędzimirówna Z. (206)<br /> <br /> Seydlerowa Z. (57, 83)<br /> <br /> Sempałowska S. (186)<br /> <br /> Sendykowa T. (177)<br /> <br /> Siemieńska L. (78)<br /> <br /> Sienkiewiczowa M. (195)<br /> <br /> Sierpińska Z. (174)<br /> <br /> Sierpińska M. (95)<br /> <br /> Skarzyńska K. (65)<br /> <br /> Skierska W. (141)<br /> <br /> Skiwska E. (67)<br /> <br /> Skrobońska S. (166)<br /> <br /> Ślizieniówna N. (212)<br /> <br /> Smardzewska A. (65)<br /> <br /> Smogorzewska S. (67, 69, 213)<br /> <br /> Sobańska hr. M. (142)<br /> <br /> Sokołowska M. (193)<br /> <br /> Solman-Landauowa C. (174)<br /> <br /> Sosnowska M. (63)<br /> <br /> Sosnowska A. (82, 84)<br /> <br /> Stanslerówna Z. (225)<br /> <br /> Stawowiakowa J. (141)<br /> <br /> [[Wanda Stokowska|Stokowska W.]] (69, 146, 148)<br /> <br /> Strauch-Szlezingerowa E. (174)<br /> <br /> Stroińska H. (166)<br /> <br /> Strzałecka Z. (84)<br /> <br /> Suzinówna J. (59)<br /> <br /> Świderska M. (217)<br /> <br /> Świdówna J. (146, 214)<br /> <br /> Świerczyńska M. (189)<br /> <br /> Szaleyowa H. (76)<br /> <br /> Szczawińska W. (111, 113, 212)<br /> <br /> Szczucka J. (138)<br /> <br /> Szczurowska A. (175)<br /> <br /> Szelierówna M. (205)<br /> <br /> Szewczykowska J. (69)<br /> <br /> Szlenkierówna Z. (97, 101)<br /> <br /> Szpryngerowa M. (175)<br /> <br /> Szteinbokówna J. (187)<br /> <br /> Szteinbokowa E. (175)<br /> <br /> Szuchowa H. (69)<br /> <br /> Szubertowa S. (212)<br /> <br /> Szumowska-Gaczeńska R. (168, 175)<br /> <br /> Szycówna A. (76, 184)<br /> <br /> Szycówna L. (184)<br /> <br /> Szymanowska E. (141)<br /> <br /> Szymanowska M. (216)<br /> <br /> Szymańska (209)<br /> <br /> Szymańska S. (139)<br /> <br /> Szymańska W. (206)<br /> <br /> Szymańska B. (104)<br /> <br /> Tabęcka Z. (212)<br /> <br /> Taczanowska J. 175)<br /> <br /> Taigrünowa F. (175)<br /> <br /> Taniewska M. (175)<br /> <br /> Tarnowska W. (221)<br /> <br /> Tenenbaumowa (126)<br /> <br /> Todtlebenówna J. (139)<br /> <br /> Tołwińska M. (175)<br /> <br /> Tomczakówna L. (57)<br /> <br /> Tomczyńska J. (69)<br /> <br /> Tomorowiczowa M. (126)<br /> <br /> Troszlowa N. (6)<br /> <br /> Trzcińska A. (195, 209)<br /> <br /> Trzcińska M. (69)<br /> <br /> Turkiewiczówna M. (175)<br /> <br /> Tylicka J. (214)<br /> <br /> Tymińska J. (175)<br /> <br /> Ukielska M. (82)<br /> <br /> Vingquistowa J. (143)<br /> <br /> Völlnaglowa H. (81, 84, 211, 219)<br /> <br /> Wagnerowa F. (141)<br /> <br /> Walicka A. (175)<br /> <br /> Waligórska A. (175)<br /> <br /> Waśniewska E. (57, 62, 206)<br /> <br /> Weiflowa H. (76)<br /> <br /> Wendrowska J. (82)<br /> <br /> Werecka A. (178)<br /> <br /> [[Helena Weychert|Weychert H.]] (57, 137, 141, 195)<br /> <br /> Wielhorska hr. P. (215)<br /> <br /> Wielopolska marg. E. (142, 145)<br /> <br /> Wiercińska M. (65, 84)<br /> <br /> Wierzbicka S. (67)<br /> <br /> Więckowska J. (141, 209)<br /> <br /> Wildenowa S. (65)<br /> <br /> Wiśniewska E. (62)<br /> <br /> Witkowska J. (138)<br /> <br /> Wodzińska M. (141)<br /> <br /> Wodzyńska M. (208)<br /> <br /> Wojciechowska S. (126)<br /> <br /> Wojciechowska Z. (67)<br /> <br /> Wolińska Z. (126)<br /> <br /> Wolska K. (138)<br /> <br /> Wołowska Z. (168, 176)<br /> <br /> Woroniecka ks. M. (148, 215)<br /> <br /> Woroniecka ks. F. (145)<br /> <br /> Wortmanowa M. (66, 82, 84)<br /> <br /> Wosińska C. (66)<br /> <br /> Woyzbunowa H. (65)<br /> <br /> Wójcicka J. (126)<br /> <br /> Wretowska J. (67)<br /> <br /> Wyszyńska Z. (63, 206, 225)<br /> <br /> Zaborowska J. (176)<br /> <br /> Zaborowska H. (57, 62, 67, 137, 140, 190, 209)<br /> <br /> Zaborowska M. (76)<br /> <br /> Zaksowa P. (176)<br /> <br /> Zaleska Z. (67)<br /> <br /> Zaleska J. (225)<br /> <br /> Zalewska Z. (81, 141, 143, 196)<br /> <br /> Załuska J. (191)<br /> <br /> Zamoyska hr. M. (212)<br /> <br /> Zaporowska H. (141)<br /> <br /> Zarębina E. (135)<br /> <br /> Zawadzka L. (168)<br /> <br /> Zawadzka M. (57)<br /> <br /> Zawodzińska Z. (65)<br /> <br /> Zborowska Z. (69)<br /> <br /> Zbyszyńska M. (73)<br /> <br /> Zdziennicka J. (176, 195)<br /> <br /> Zembrzuska Z. (67)<br /> <br /> Zielińska H. (67)<br /> <br /> Zienkowska A. (65)<br /> <br /> Złotnicka J. (217)<br /> <br /> Znińska P. (138)<br /> <br /> Zyberk-Plater hr. W. (142)<br /> <br /> Żebrowska W. (179)<br /> <br /> Żmigrowska J. (138)<br /> <br /> Żółtowska Z. (214)<br /> <br /> Żukowska M. (65)<br /> <br /> Życka H. (63, 69)<br /> <br /> Żylińska Z. (142)<br /> <br /> Żyrkiewiczowa J. (144)</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Lista_dzia%C5%82aczek_Komitetu_Obywatelskiego_1914-15&diff=1400 2021-07-17T07:26:16Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div><br /> <br /> Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content<br /> <br /> Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-historycznego z 1916 roku<br /> <br /> Adamowiczówna Julia - wizytatorka szkół elementarnych (Wydział oświecenia)<br /> <br /> Aleksandrowiczowa hr. Julia - prezeska i założycielka Zakładu Św. Marty<br /> <br /> [[Gabriela Balicka|Balicka Gabrjela]] - kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet<br /> <br /> Bantkowska Ludwika - skarbniczka Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Królestwie Polskim<br /> <br /> Baranowska Michalina - opiekunka (Komisja Ochron)<br /> <br /> Barylska (Henrykowa) - buchalterka w Oddziale Gromadzenia Funduszów, skarbniczka (?) Zakładu św. Jadwigi<br /> <br /> Baumówna Jadwiga - Komisja Opieki nad Młodzieżą Rzemieślniczą i Przemysłową<br /> <br /> Benszówna Janina - Sekcja Porządku i Opieki Domowej<br /> <br /> Bergerowa Amelja - Sekcja Bezdomnych<br /> <br /> Bersonowa (Edwardowa) - Sekcja Tanich Kuchen<br /> <br /> Bersonowa J. - Towarzystwo Kolonii Letnich<br /> <br /> Bichlerowa M (92, 191, 193)<br /> <br /> Bieńkowska R (140)<br /> <br /> Bispingowa (68)<br /> <br /> Biskupska M. (195)<br /> <br /> Bókowa Z. (81, 139)<br /> <br /> Bogajska E. (219)<br /> <br /> Bogucka J. (70)<br /> <br /> Boguska S. (206)<br /> <br /> Bogatko-Englertowa J. (126)<br /> <br /> Bojakowska E. (139)<br /> <br /> [[Józefa Bojanowska|Bojanowska J.]] (57, 195)<br /> <br /> Bojakowska K. (82)<br /> <br /> Bojarska S. (83)<br /> <br /> Borsukowa M. (65)<br /> <br /> Braumanowa M. (64)<br /> <br /> Branicka J. (217)<br /> <br /> Brunerowa R. (214)<br /> <br /> Brusendorfówna H. (68)<br /> <br /> Brzezińska A. (139)<br /> <br /> Budzińska Tylicka J. (57)<br /> <br /> Chamcowa Z. (211)<br /> <br /> Chabielska M. (81, 66)<br /> <br /> Chełmicka A. (195)<br /> <br /> Chłapowska J. (196)<br /> <br /> Chmielewska S. (171)<br /> <br /> Chmyzowska M. (126)<br /> <br /> Chodakowska S. (139, 82)<br /> <br /> Chrempińska J. (126)<br /> <br /> Ciąglińska A. (54)<br /> <br /> Cichomska S. (85)<br /> <br /> Ciechomska S. (213)<br /> <br /> Cielecka L. (198)<br /> <br /> Ciszkiewiczowa T. (144)<br /> <br /> Ciundziewicka K. (68)<br /> <br /> Cohnowa E. (68)<br /> <br /> Czacka R. (217)<br /> <br /> Czarnecka J. (172, 216)<br /> <br /> Czarnecka F. (195)<br /> <br /> Czerwińska A. (78)<br /> <br /> Czerwińska S. (65)<br /> <br /> Czerwiakowska E. (216)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (210, 211)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. M. ((212)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (195)<br /> <br /> Czosnowska M. (70)<br /> <br /> Czuprykowska J. (65)<br /> <br /> Danejkówna H. (185)<br /> <br /> Daszewska W. (167, 169)<br /> <br /> Dąbrowska C. (211)<br /> <br /> Dębska H. (126)<br /> <br /> Dmochowska H. (65)<br /> <br /> Dobraczyńska A. (215)<br /> <br /> Dobrzańska Z. (140)<br /> <br /> Dreje'owa S. (68)<br /> <br /> Drozdowska M. (143)<br /> <br /> Drozdowiczowa F. (82)<br /> <br /> Drzewiecka A. (211)<br /> <br /> Dubowska C. (136)<br /> <br /> Dydyńska I. (140)<br /> <br /> Dzierzbicka W. (76, 168)<br /> <br /> Dziewulska A. (84)<br /> <br /> Eigerowa B. (66)<br /> <br /> Eigerowa D. (76)<br /> <br /> Eismontówna Z. (75)<br /> <br /> Englertowa J. (57)<br /> <br /> Englowa M. (68)<br /> <br /> Epsteinowa H. (82)<br /> <br /> Erlichówna M. (111)<br /> <br /> Ettingerowa D. (66)<br /> <br /> Ettingerowa G. (66)<br /> <br /> Eysmondowa M. (143)<br /> <br /> Fiedlerowa St. (139)<br /> <br /> Findelsonowa M. (67)<br /> <br /> Fiszerowa T. (70)<br /> <br /> Frenklowa N. (66)<br /> <br /> Freyerowa J. (54)<br /> <br /> Fukowa (139)<br /> <br /> Gagatnicka J. (171)<br /> <br /> Gałecka H. (206)<br /> <br /> Garbowska (172)<br /> <br /> Gawałkiewiczówna W. (206)<br /> <br /> Gażeńska J. (196)<br /> <br /> Gąsiorowska N. (186)<br /> <br /> Gebethnerówna H. (68)<br /> <br /> Gebethnerówna J. (57)<br /> <br /> Gebethnerowa M. (76, 140)<br /> <br /> Gepnerówna H. (172)<br /> <br /> Gerszewska W. (137)<br /> <br /> Gizowska J. (65)<br /> <br /> Glińska J. (195)<br /> <br /> Glucksmanowa J. (66)<br /> <br /> Goldbaumowa R. (66)<br /> <br /> Goldstandowa Z. (143)<br /> <br /> Gomólińska M. (78)<br /> <br /> Górska P. (76, 139)<br /> <br /> Górska G. (212)<br /> <br /> Górska J. (138)<br /> <br /> Górska M. (137, 140)<br /> <br /> Górska W. (134)<br /> <br /> Grabowska A. (206)<br /> <br /> Grąbczewska N. (126)<br /> <br /> Grochowiczowa S. (65)<br /> <br /> Grodzińska Z. (195)<br /> <br /> Groerówna R. (82)<br /> <br /> Gronkiewiczowa M. (139)<br /> <br /> Grudzińska Z. (140)<br /> <br /> Gruszczyńska (216)<br /> <br /> Grzybowska K. (195)<br /> <br /> Gucewiczówna K (148)<br /> <br /> Helpernowa H. (176)<br /> <br /> Hannówna S. (225)<br /> <br /> Hawelkowa J. (139)<br /> <br /> Hejnikowska Z. (138)<br /> <br /> Henneberżanka S. (70)<br /> <br /> Hercbergowa E. (176)<br /> <br /> Hermanowska J. (139)<br /> <br /> Heringowa H. (66, 126)<br /> <br /> Hersowa B. (68)<br /> <br /> Hertzówna A. (66)<br /> <br /> Heymanowa R. (82)<br /> <br /> Higersbergerowa W. (67)<br /> <br /> Hoene-Przesmycka A. (172)<br /> <br /> Hornowa S. (70, 81)<br /> <br /> Hulanicka P. (203)<br /> <br /> Idzikowska W. (126)<br /> <br /> Iwańska M. (84)<br /> <br /> Iwańska J. (126, 214)<br /> <br /> Iwaszkiewiczowa Z. (203)<br /> <br /> Jaczynowska K. (166)<br /> <br /> Jałozówna M. (148)<br /> <br /> Jankowska J. (172)<br /> <br /> Jankowska T. (68)<br /> <br /> Jankowska F. (140)<br /> <br /> Janowska N. (211)<br /> <br /> Januszewska K. (82)<br /> <br /> Jarmułowiczowa L. (126)<br /> <br /> Jastrzębska N. (54, 55)<br /> <br /> Jędryczkowska W. (172)<br /> <br /> Jeziorańska M. (196)<br /> <br /> Johnówna M. (196)<br /> <br /> Józefowiczowa H. (68)<br /> <br /> Kacprowska E. (172)<br /> <br /> Kaczorowska S. (172)<br /> <br /> Kalecka Z. (172)<br /> <br /> Kamińska M. (84)<br /> <br /> Kamocka M. (143)<br /> <br /> Kancewiczowa M. (138)<br /> <br /> Karszo-Siedlewska F. (195)<br /> <br /> Kasperowiczowa M. (112)<br /> <br /> Kawowska L. (126)<br /> <br /> Kijeńska L. (68, 84)<br /> <br /> Kijewska W. (68)<br /> <br /> Kijewska F. (68)<br /> <br /> Kisielewska J. (140)<br /> <br /> Klawerowa J. (6?, 67, 139, 140)<br /> <br /> Klawerowa W. (218)<br /> <br /> Kleberowa J. (214)<br /> <br /> Klejnadlowa H. (84)<br /> <br /> Klejnadlówna J. (139)<br /> <br /> Kłobukowska H. (68)<br /> <br /> Kłobukowska R. (82)<br /> <br /> Knodlówna N. (68)<br /> <br /> Kobylańska A. (70)<br /> <br /> Kochanowska K. (172)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa J. (74, 76, 78, 80, 82)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa M. (196)<br /> <br /> Kokczyńska J. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska M. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska S. (126, 196, 140)<br /> <br /> Konówna R. (66)<br /> <br /> Konówna A. (66)<br /> <br /> Koralewska M. (81)<br /> <br /> Kosmowska J. (196)<br /> <br /> Kosowska (215)<br /> <br /> Kossowska W. (82)<br /> <br /> Kotarbińska L. (57, 140, 201, 206)<br /> <br /> Kowalczykówna A. (172)<br /> <br /> Kowalewska M. (144)<br /> <br /> Koziejowska W. (206)<br /> <br /> Kozieradzka M. (139)<br /> <br /> Kozłowska A. (143)<br /> <br /> Kozłowska M. (143)<br /> <br /> Krajewska M. (98)<br /> <br /> Krasińska hr. H. (212)<br /> <br /> Krasińska hr. M. (143)<br /> <br /> Krąkowska J. (134)<br /> <br /> Kretkowska M. (80, 195)<br /> <br /> Krollowa B. (66)<br /> <br /> Kryńska E. (134)<br /> <br /> Kryńska R. (125, 140)<br /> <br /> Krzysztofowiczowa J. (68)<br /> <br /> Krzywoszewska I. (68)<br /> <br /> Kubaszewska A. (172)<br /> <br /> Kubińska J. (194)<br /> <br /> Kucharzewska A. (212)<br /> <br /> Kucharzewska M. (65)<br /> <br /> Kuczyńska B. (65)<br /> <br /> Kuczyńska M. (138)<br /> <br /> Kulikowska M. (67)<br /> <br /> Kurtzówna W. (148)<br /> <br /> Leszczyńska J. (141)<br /> <br /> Lewentalowa H. (69)<br /> <br /> Lierowa F. (68)<br /> <br /> Lipińska W. (205)<br /> <br /> Lipska M. (173)<br /> <br /> Loretzowa Z. (139)<br /> <br /> Lubomirska ks. M. (212)<br /> <br /> Lubomirska ks. S. (85)<br /> <br /> Lubomirska ks. Z. (68)<br /> <br /> Lulczycka J. (57)<br /> <br /> Lutosławska M. (70)<br /> <br /> Lubowiecka K (82, 84, 139)<br /> <br /> Ludwigowa M. (214)<br /> <br /> Łabusiewiczówna Z. (173)<br /> <br /> Łapińska Z. (100)<br /> <br /> Łazowska (216)<br /> <br /> Łempicka E. (63)<br /> <br /> Łojkówna M. (84, 173)<br /> <br /> Łopieńska J. (141)<br /> <br /> Łubieńska L. (126)<br /> <br /> Łubieńska hr. S. (195)<br /> <br /> Machlejdowa W. (82)<br /> <br /> Magnuska R. (69)<br /> <br /> Majewska G. (112)<br /> <br /> Majewska W. (135)<br /> <br /> Majznerówna L. (176)<br /> <br /> Malczowa B. (69)<br /> <br /> Maliniakówna (126)<br /> <br /> Mandukowa J. (69)<br /> <br /> Mańkowska S. (188)<br /> <br /> Marcikowska M. (70)<br /> <br /> Markowska M. (165)<br /> <br /> Massalska J. (69)<br /> <br /> Maszyńska J. (137)<br /> <br /> Michalska O. (60)<br /> <br /> Mieczyńska H. (148)<br /> <br /> Mirecka S. (139)<br /> <br /> Mokiejewska M. (213)<br /> <br /> Morzycka B. (141)<br /> <br /> Moszkowska A. (66)<br /> <br /> Musielewiczowa Z. (67, 69)<br /> <br /> Mycielska hr. E. (195, 196, 217)<br /> <br /> Mystkowska M. (134)<br /> <br /> Mystkowska J. (134)<br /> <br /> Nasborgowa M. (173)<br /> <br /> Natansonowa K. (64)<br /> <br /> Nawroczyńska W. (165)<br /> <br /> Neronowiczowa K. (67)<br /> <br /> Niewiadomska C. (139)<br /> <br /> Nowacka W. (225)<br /> <br /> Nowodworska F. (69)<br /> <br /> Ochocka E. (141)<br /> <br /> Oderfeldówna A. (66)<br /> <br /> Oderfeldowa C. (66)<br /> <br /> Ojrzanowska J. (185)<br /> <br /> Olszewska M. (55, 176)<br /> <br /> Olszowska S. (60, 67, 196)<br /> <br /> Opęchowska M. (65)<br /> <br /> Opęchowska W. (139, 141, 187)<br /> <br /> Oppmanowa S. (82)<br /> <br /> Ordężyna E. (67)<br /> <br /> Osińska St. (134)<br /> <br /> Ośmiałowska Z. (57, 126)<br /> <br /> Ośniałowska Z. (80, 196, 217)<br /> <br /> Ossowska A. (65)<br /> <br /> Ostaszewska S. (69)<br /> <br /> Ostrowska hr. H. (211)<br /> <br /> Ożarowska hr. E. (198)<br /> <br /> Pachucka R. (195)<br /> <br /> Pajewska M. (139)<br /> <br /> Pajewska S. (69)<br /> <br /> Palmirska J. (14)<br /> <br /> Papieska M. (190, 195)<br /> <br /> Paprocka H. (173)<br /> <br /> Paradowska A. (57)<br /> <br /> Parczewska A. (144, 161)<br /> <br /> Paschalisówna M. (1?6)<br /> <br /> Paszkowska W. (66)<br /> <br /> Pawińska J. (81, 210)<br /> <br /> Pawłowiczowa K. (69)<br /> <br /> Pawłowiczowa M. (69, 141)<br /> <br /> Pepłowska E. (142)<br /> <br /> Perla-Łubińska (173)<br /> <br /> Piasecka L. (138)<br /> <br /> Piotrowska M. (198)<br /> <br /> Płodowska H. (141)<br /> <br /> Podwińska H. (148)<br /> <br /> Pokrzywnicka A. (138)<br /> <br /> Pomorska W. (126)<br /> <br /> Poniatowska A. (215)<br /> <br /> Ponikowska M. (63, 70)<br /> <br /> Popielewska J. (174)<br /> <br /> Popławska S. (99)<br /> <br /> Posseltówna D. (174)<br /> <br /> Postorówna F. (174)<br /> <br /> Potocka hr. A. (217)<br /> <br /> Przesmycka-Hoene A. (172)<br /> <br /> Puławska F. (55)<br /> <br /> Rabska Z. (84)<br /> <br /> Rabska S. (176)<br /> <br /> Raczkowska T. (167, 179)<br /> <br /> Radliczowa O. (126)<br /> <br /> Radziwiłłowiczowa M. (75, 76, 139, 196)<br /> <br /> Reczkowa W. (196)<br /> <br /> Reinschmidt-Kuczalska P. (195)<br /> <br /> Rembalska H. (139)<br /> <br /> Rembielińska J. (65, 81)<br /> <br /> Reuttówna J. (139, 174)<br /> <br /> Riedlowa M. (213)<br /> <br /> Rodkiewiczowa K. (197)<br /> <br /> Rodziewiczówna M. (195)<br /> <br /> Rogowska Z. (67, 69)<br /> <br /> Rogólska L. (136)<br /> <br /> Rościzewska A. (69)<br /> <br /> Rosenblumowa S. (212)<br /> <br /> Roussówna J. (145)<br /> <br /> Rozenfeldowa Z. (174)<br /> <br /> Rupiewiczowa (69)<br /> <br /> Rutkowska J. (184)<br /> <br /> Rycembelowa P. (63, 70)<br /> <br /> Rychłowska S. (216)<br /> <br /> Rychterówna E. (212)<br /> <br /> Rygier-Cękalska S. (126)<br /> <br /> Rzeszotarska M. (138, 177)<br /> <br /> Rzewuska Z. (69, 84, 126, 137, 141, 142, 196)<br /> <br /> Sachsowa M. (214)<br /> <br /> Sarnianka F. (221)<br /> <br /> Sawicka S. (66)<br /> <br /> Scięgoszowa J. (82)<br /> <br /> Sędzimirówna Z. (206)<br /> <br /> Seydlerowa Z. (57, 83)<br /> <br /> Sempałowska S. (186)<br /> <br /> Sendykowa T. (177)<br /> <br /> Siemieńska L. (78)<br /> <br /> Sienkiewiczowa M. (195)<br /> <br /> Sierpińska Z. (174)<br /> <br /> Sierpińska M. (95)<br /> <br /> Skarzyńska K. (65)<br /> <br /> Skierska W. (141)<br /> <br /> Skiwska E. (67)<br /> <br /> Skrobońska S. (166)<br /> <br /> Ślizieniówna N. (212)<br /> <br /> Smardzewska A. (65)<br /> <br /> Smogorzewska S. (67, 69, 213)<br /> <br /> Sobańska hr. M. (142)<br /> <br /> Sokołowska M. (193)<br /> <br /> Solman-Landauowa C. (174)<br /> <br /> Sosnowska M. (63)<br /> <br /> Sosnowska A. (82, 84)<br /> <br /> Stanslerówna Z. (225)<br /> <br /> Stawowiakowa J. (141)<br /> <br /> Stokowska W. (69, 146, 148)<br /> <br /> Strauch-Szlezingerowa E. (174)<br /> <br /> Stroińska H. (166)<br /> <br /> Strzałecka Z. (84)<br /> <br /> Suzinówna J. (59)<br /> <br /> Świderska M. (217)<br /> <br /> Świdówna J. (146, 214)<br /> <br /> Świerczyńska M. (189)<br /> <br /> Szaleyowa H. (76)<br /> <br /> Szczawińska W. (111, 113, 212)<br /> <br /> Szczucka J. (138)<br /> <br /> Szczurowska A. (175)<br /> <br /> Szelierówna M. (205)<br /> <br /> Szewczykowska J. (69)<br /> <br /> Szlenkierówna Z. (97, 101)<br /> <br /> Szpryngerowa M. (175)<br /> <br /> Szteinbokówna J. (187)<br /> <br /> Szteinbokowa E. (175)<br /> <br /> Szuchowa H. (69)<br /> <br /> Szubertowa S. (212)<br /> <br /> Szumowska-Gaczeńska R. (168, 175)<br /> <br /> Szycówna A. (76, 184)<br /> <br /> Szycówna L. (184)<br /> <br /> Szymanowska E. (141)<br /> <br /> Szymanowska M. (216)<br /> <br /> Szymańska (209)<br /> <br /> Szymańska S. (139)<br /> <br /> Szymańska W. (206)<br /> <br /> Szymańska B. (104)<br /> <br /> Tabęcka Z. (212)<br /> <br /> Taczanowska J. 175)<br /> <br /> Taigrünowa F. (175)<br /> <br /> Taniewska M. (175)<br /> <br /> Tarnowska W. (221)<br /> <br /> Tenenbaumowa (126)<br /> <br /> Todtlebenówna J. (139)<br /> <br /> Tołwińska M. (175)<br /> <br /> Tomczakówna L. (57)<br /> <br /> Tomczyńska J. (69)<br /> <br /> Tomorowiczowa M. (126)<br /> <br /> Troszlowa N. (6)<br /> <br /> Trzcińska A. (195, 209)<br /> <br /> Trzcińska M. (69)<br /> <br /> Turkiewiczówna M. (175)<br /> <br /> Tylicka J. (214)<br /> <br /> Tymińska J. (175)<br /> <br /> Ukielska M. (82)<br /> <br /> Vingquistowa J. (143)<br /> <br /> Völlnaglowa H. (81, 84, 211, 219)<br /> <br /> Wagnerowa F. (141)<br /> <br /> Walicka A. (175)<br /> <br /> Waligórska A. (175)<br /> <br /> Waśniewska E. (57, 62, 206)<br /> <br /> Weiflowa H. (76)<br /> <br /> Wendrowska J. (82)<br /> <br /> Werecka A. (178)<br /> <br /> Weychert H. (57, 137, 141, 195)<br /> <br /> Wielhorska hr. P. (215)<br /> <br /> Wielopolska marg. E. (142, 145)<br /> <br /> Wiercińska M. (65, 84)<br /> <br /> Wierzbicka S. (67)<br /> <br /> Więckowska J. (141, 209)<br /> <br /> Wildenowa S. (65)<br /> <br /> Wiśniewska E. (62)<br /> <br /> Witkowska J. (138)<br /> <br /> Wodzińska M. (141)<br /> <br /> Wodzyńska M. (208)<br /> <br /> Wojciechowska S. (126)<br /> <br /> Wojciechowska Z. (67)<br /> <br /> Wolińska Z. (126)<br /> <br /> Wolska K. (138)<br /> <br /> Wołowska Z. (168, 176)<br /> <br /> Woroniecka ks. M. (148, 215)<br /> <br /> Woroniecka ks. F. (145)<br /> <br /> Wortmanowa M. (66, 82, 84)<br /> <br /> Wosińska C. (66)<br /> <br /> Woyzbunowa H. (65)<br /> <br /> Wójcicka J. (126)<br /> <br /> Wretowska J. (67)<br /> <br /> Wyszyńska Z. (63, 206, 225)<br /> <br /> Zaborowska J. (176)<br /> <br /> Zaborowska H. (57, 62, 67, 137, 140, 190, 209)<br /> <br /> Zaborowska M. (76)<br /> <br /> Zaksowa P. (176)<br /> <br /> Zaleska Z. (67)<br /> <br /> Zaleska J. (225)<br /> <br /> Zalewska Z. (81, 141, 143, 196)<br /> <br /> Załuska J. (191)<br /> <br /> Zamoyska hr. M. (212)<br /> <br /> Zaporowska H. (141)<br /> <br /> Zarębina E. (135)<br /> <br /> Zawadzka L. (168)<br /> <br /> Zawadzka M. (57)<br /> <br /> Zawodzińska Z. (65)<br /> <br /> Zborowska Z. (69)<br /> <br /> Zbyszyńska M. (73)<br /> <br /> Zdziennicka J. (176, 195)<br /> <br /> Zembrzuska Z. (67)<br /> <br /> Zielińska H. (67)<br /> <br /> Zienkowska A. (65)<br /> <br /> Złotnicka J. (217)<br /> <br /> Znińska P. (138)<br /> <br /> Zyberk-Plater hr. W. (142)<br /> <br /> Żebrowska W. (179)<br /> <br /> Żmigrowska J. (138)<br /> <br /> Żółtowska Z. (214)<br /> <br /> Żukowska M. (65)<br /> <br /> Życka H. (63, 69)<br /> <br /> Żylińska Z. (142)<br /> <br /> Żyrkiewiczowa J. (144)</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Lista_dzia%C5%82aczek_Komitetu_Obywatelskiego_1914-15&diff=1399 2021-07-16T14:20:56Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div><br /> <br /> Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content<br /> <br /> Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-historycznego z 1916 roku<br /> <br /> Adamowiczówna Julia - wizytatorka szkół elementarnych (Wydział oświecenia)<br /> <br /> Aleksandrowiczowa hr. Julia - prezeska i założycielka Zakładu Św. Marty<br /> <br /> [[Gabriela Balicka|Balicka Gabrjela]] - kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet<br /> <br /> Bantkowska Ludwika - skarbniczka Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Królestwie Polskim<br /> <br /> Baranowska Michalina - opiekunka (Komisja Ochron)<br /> <br /> Barylska (Henrykowa) - buchalterka w Oddziale Gromadzenia Funduszów, skarbniczka (?) Zakładu św. Jadwigi<br /> <br /> Baumówna Jadwiga - Komisja Opieki nad Młodzieżą Rzemieślniczą i Przemysłową<br /> <br /> Benszówna Janina - Sekcja Porządku i Opieki Domowej<br /> <br /> Bergerowa Amelja - Sekcja Bezdomnych<br /> <br /> Bersonowa (Edwardowa) - Sekcja Tanich Kuchen<br /> <br /> Bersonowa J. - Towarzystwo Kolonii Letnich<br /> <br /> Bichlerowa M (92, 191, 193)<br /> <br /> Bieńkowska R (140)<br /> <br /> Bispingowa (68)<br /> <br /> Biskupska M. (195)<br /> <br /> Bókowa Z. (81, 139)<br /> <br /> Bogajska E. (219)<br /> <br /> Bogucka J. (70)<br /> <br /> Boguska S. (206)<br /> <br /> Bogatko-Englertowa J. (126)<br /> <br /> Bojakowska E. (139)<br /> <br /> [[Józefa Bojanowska|Bojanowska J.]] (57, 195)<br /> <br /> Bojakowska K. (82)<br /> <br /> Bojarska S. (83)<br /> <br /> Borsukowa M. (65)<br /> <br /> Braumanowa M. (64)<br /> <br /> Branicka J. (217)<br /> <br /> Brunerowa R. (214)<br /> <br /> Brusendorfówna H. (68)<br /> <br /> Brzezińska A. (139)<br /> <br /> Budzińska Tylicka J. (57)<br /> <br /> Chamcowa Z. (211)<br /> <br /> Chabielska M. (81, 66)<br /> <br /> Chełmicka A. (195)<br /> <br /> Chłapowska J. (196)<br /> <br /> Chmielewska S. (171)<br /> <br /> Chmyzowska M. (126)<br /> <br /> Chodakowska S. (139, 82)<br /> <br /> Chrempińska J. (126)<br /> <br /> Ciąglińska A. (54)<br /> <br /> Cichomska S. (85)<br /> <br /> Ciechomska S. (213)<br /> <br /> Cielecka L. (198)<br /> <br /> Ciszkiewiczowa T. (144)<br /> <br /> Ciundziewicka K. (68)<br /> <br /> Cohnowa E. (68)<br /> <br /> Czacka R. (217)<br /> <br /> Czarnecka J. (172, 216)<br /> <br /> Czarnecka F. (195)<br /> <br /> Czerwińska A. (78)<br /> <br /> Czerwińska S. (65)<br /> <br /> Czerwiakowska E. (216)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (210, 211)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. M. ((212)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (195)<br /> <br /> Czosnowska M. (70)<br /> <br /> Czuprykowska J. (65)<br /> <br /> Danejkówna H. (185)<br /> <br /> Daszewska W. (167, 169)<br /> <br /> Dąbrowska C. (211)<br /> <br /> Dębska H. (126)<br /> <br /> Dmochowska H. (65)<br /> <br /> Dobraczyńska A. (215)<br /> <br /> Dobrzańska Z. (140)<br /> <br /> Dreje'owa S. (68)<br /> <br /> Drozdowska M. (143)<br /> <br /> Drozdowiczowa F. (82)<br /> <br /> Drzewiecka A. (211)<br /> <br /> Dubowska C. (136)<br /> <br /> Dydyńska I. (140)<br /> <br /> Dzierzbicka W. (76, 168)<br /> <br /> Dziewulska A. (84)<br /> <br /> Eigerowa B. (66)<br /> <br /> Eigerowa D. (76)<br /> <br /> Eismontówna Z. (75)<br /> <br /> Englertowa J. (57)<br /> <br /> Englowa M. (68)<br /> <br /> Epsteinowa H. (82)<br /> <br /> Erlichówna M. (111)<br /> <br /> Ettingerowa D. (66)<br /> <br /> Ettingerowa G. (66)<br /> <br /> Eysmondowa M. (143)<br /> <br /> Fiedlerowa St. (139)<br /> <br /> Findelsonowa M. (67)<br /> <br /> Fiszerowa T. (70)<br /> <br /> Frenklowa N. (66)<br /> <br /> Freyerowa J. (54)<br /> <br /> Fukowa (139)<br /> <br /> Gagatnicka J. (171)<br /> <br /> Gałecka H. (206)<br /> <br /> Garbowska (172)<br /> <br /> Gawałkiewiczówna W. (206)<br /> <br /> Gażeńska J. (196)<br /> <br /> Gąsiorowska N. (186)<br /> <br /> Gebethnerówna H. (68)<br /> <br /> Gebethnerówna J. (57)<br /> <br /> Gebethnerowa M. (76, 140)<br /> <br /> Gepnerówna H. (172)<br /> <br /> Gerszewska W. (137)<br /> <br /> Gizowska J. (65)<br /> <br /> Glińska J. (195)<br /> <br /> Glucksmanowa J. (66)<br /> <br /> Goldbaumowa R. (66)<br /> <br /> Goldstandowa Z. (143)<br /> <br /> Gomólińska M. (78)<br /> <br /> Górska P. (76, 139)<br /> <br /> Górska G. (212)<br /> <br /> Górska J. (138)<br /> <br /> Górska M. (137, 140)<br /> <br /> Górska W. (134)<br /> <br /> Grabowska A. (206)<br /> <br /> Grąbczewska N. (126)<br /> <br /> Grochowiczowa S. (65)<br /> <br /> Grodzińska Z. (195)<br /> <br /> Groerówna R. (82)<br /> <br /> Gronkiewiczowa M. (139)<br /> <br /> Grudzińska Z. (140)<br /> <br /> Gruszczyńska (216)<br /> <br /> Grzybowska K. (195)<br /> <br /> Gucewiczówna K (148)<br /> <br /> Helpernowa H. (176)<br /> <br /> Hannówna S. (225)<br /> <br /> Hawelkowa J. (139)<br /> <br /> Hejnikowska Z. (138)<br /> <br /> Henneberżanka S. (70)<br /> <br /> Hercbergowa E. (176)<br /> <br /> Hermanowska J. (139)<br /> <br /> Heringowa H. (66, 126)<br /> <br /> Hersowa B. (68)<br /> <br /> Hertzówna A. (66)<br /> <br /> Heymanowa R. (82)<br /> <br /> Higersbergerowa W. (67)<br /> <br /> Hoene-Przesmycka A. (172)<br /> <br /> Hornowa S. (70, 81)<br /> <br /> Hulanicka P. (203)<br /> <br /> Idzikowska W. (126)<br /> <br /> Iwańska M. (84)<br /> <br /> Iwańska J. (126, 214)<br /> <br /> Iwaszkiewiczowa Z. (203)<br /> <br /> Jaczynowska K. (166)<br /> <br /> Jałozówna M. (148)<br /> <br /> Jankowska J. (172)<br /> <br /> Jankowska T. (68)<br /> <br /> Jankowska F. (140)<br /> <br /> Janowska N. (211)<br /> <br /> Januszewska K. (82)<br /> <br /> Jarmułowiczowa L. (126)<br /> <br /> Jastrzębska N. (54, 55)<br /> <br /> Jędryczkowska W. (172)<br /> <br /> Jeziorańska M. (196)<br /> <br /> Johnówna M. (196)<br /> <br /> Józefowiczowa H. (68)<br /> <br /> Kacprowska E. (172)<br /> <br /> Kaczorowska S. (172)<br /> <br /> Kalecka Z. (172)<br /> <br /> Kamińska M. (84)<br /> <br /> Kamocka M. (143)<br /> <br /> Kancewiczowa M. (138)<br /> <br /> Karszo-Siedlewska F. (195)<br /> <br /> Kasperowiczowa M. (112)<br /> <br /> Kawowska L. (126)<br /> <br /> Kijeńska L. (68, 84)<br /> <br /> Kijewska W. (68)<br /> <br /> Kijewska F. (68)<br /> <br /> Kisielewska J. (140)<br /> <br /> Klawerowa J. (6?, 67, 139, 140)<br /> <br /> Klawerowa W. (218)<br /> <br /> Kleberowa J. (214)<br /> <br /> Klejnadlowa H. (84)<br /> <br /> Klejnadlówna J. (139)<br /> <br /> Kłobukowska H. (68)<br /> <br /> Kłobukowska R. (82)<br /> <br /> Knodlówna N. (68)<br /> <br /> Kobylańska A. (70)<br /> <br /> Kochanowska K. (172)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa J. (74, 76, 78, 80, 82)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa M. (196)<br /> <br /> Kokczyńska J. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska M. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska S. (126, 196, 140)<br /> <br /> Konówna R. (66)<br /> <br /> Konówna A. (66)<br /> <br /> Koralewska M. (81)<br /> <br /> Kosmowska J. (196)<br /> <br /> Kosowska (215)<br /> <br /> Kossowska W. (82)<br /> <br /> Kotarbińska L. (57, 140, 201, 206)<br /> <br /> Kowalczykówna A. (172)<br /> <br /> Kowalewska M. (144)<br /> <br /> Koziejowska W. (206)<br /> <br /> Kozieradzka M. (139)<br /> <br /> Kozłowska A. (143)<br /> <br /> Kozłowska M. (143)<br /> <br /> Krajewska M. (98)<br /> <br /> Krasińska hr. H. (212)<br /> <br /> Krasińska hr. M. (143)<br /> <br /> Krąkowska J. (134)<br /> <br /> Kretkowska M. (80, 195)<br /> <br /> Krollowa B. (66)<br /> <br /> Kryńska E. (134)<br /> <br /> Kryńska R. (125, 140)<br /> <br /> Krzysztofowiczowa J. (68)<br /> <br /> Krzywoszewska I. (68)<br /> <br /> Kubaszewska A. (172)<br /> <br /> Kubińska J. (194)<br /> <br /> Kucharzewska A. (212)<br /> <br /> Kucharzewska M. (65)<br /> <br /> Kuczyńska B. (65)<br /> <br /> Kuczyńska M. (138)<br /> <br /> Kulikowska M. (67)<br /> <br /> Kurtzówna W. (148)<br /> <br /> Leszczyńska J. (141)<br /> <br /> Lewentalowa H. (69)<br /> <br /> Lierowa F. (68)<br /> <br /> Lipińska W. (205)<br /> <br /> Lipska M. (173)<br /> <br /> Loretzowa Z. (139)<br /> <br /> Lubomirska ks. M. (212)<br /> <br /> Lubomirska ks. S. (85)<br /> <br /> Lubomirska ks. Z. (68)<br /> <br /> Lulczycka J. (57)<br /> <br /> Lutosławska M. (70)<br /> <br /> Lubowiecka K (82, 84, 139)<br /> <br /> Ludwigowa M. (214)<br /> <br /> Łabusiewiczówna Z. (173)<br /> <br /> Łapińska Z. (100)<br /> <br /> Łazowska (216)<br /> <br /> Łempicka E. (63)<br /> <br /> Łojkówna M. (84, 173)<br /> <br /> Łopieńska J. (141)<br /> <br /> Łubieńska L. (126)<br /> <br /> Łubieńska hr. S. (195)<br /> <br /> Machlejdowa W. (82)<br /> <br /> Magnuska R. (69)<br /> <br /> Majewska G. (112)<br /> <br /> Majewska W. (135)<br /> <br /> Majznerówna L. (176)<br /> <br /> Malczowa B. (69)<br /> <br /> Maliniakówna (126)<br /> <br /> Mandukowa J. (69)<br /> <br /> Mańkowska S. (188)<br /> <br /> Marcikowska M. (70)<br /> <br /> Markowska M. (165)<br /> <br /> Massalska J. (69)<br /> <br /> Maszyńska J. (137)<br /> <br /> Michalska O. (60)<br /> <br /> Mieczyńska H. (148)<br /> <br /> Mirecka S. (139)<br /> <br /> Mokiejewska M. (213)<br /> <br /> Morzycka B. (141)<br /> <br /> Moszkowska A. (66)<br /> <br /> Musielewiczowa Z. (67, 69)<br /> <br /> Mycielska hr. E. (195, 196, 217)<br /> <br /> Mystkowska M. (134)<br /> <br /> Mystkowska J. (134)<br /> <br /> Nasborgowa M. (173)<br /> <br /> Natansonowa K. (64)<br /> <br /> Nawroczyńska W. (165)<br /> <br /> Neronowiczowa K. (67)<br /> <br /> Niewiadomska C. (139)<br /> <br /> Nowacka W. (225)<br /> <br /> Nowodworska F. (69)<br /> <br /> Ochocka E. (141)<br /> <br /> Oderfeldówna A. (66)<br /> <br /> Oderfeldowa C. (66)<br /> <br /> Ojrzanowska J. (185)<br /> <br /> Olszewska M. (55, 176)<br /> <br /> Olszowska S. (60, 67, 196)<br /> <br /> Opęchowska M. (65)<br /> <br /> Opęchowska W. (139, 141, 187)<br /> <br /> Oppmanowa S. (82)<br /> <br /> Ordężyna E. (67)<br /> <br /> Osińska St. (134)<br /> <br /> Ośmiałowska Z. (57, 126)<br /> <br /> Ośniałowska Z. (80, 196, 217)<br /> <br /> Ossowska A. (65)<br /> <br /> Ostaszewska S. (69)<br /> <br /> Ostrowska hr. H. (211)<br /> <br /> Ożarowska hr. E. (198)<br /> <br /> Pachucka R. (195)<br /> <br /> Pajewska M. (139)<br /> <br /> Pajewska S. (69)<br /> <br /> Palmirska J. (14)<br /> <br /> Papieska M. (190, 195)<br /> <br /> Paprocka H. (173)<br /> <br /> Paradowska A. (57)<br /> <br /> Parczewska A. (144, 161)<br /> <br /> Paschalisówna M. (1?6)<br /> <br /> Paszkowska W. (66)<br /> <br /> Pawińska J. (81, 210)<br /> <br /> Pawłowiczowa K. (69)<br /> <br /> Pawłowiczowa M. (69, 141)<br /> <br /> Pepłowska E. (142)<br /> <br /> Perla-Łubińska (173)<br /> <br /> Piasecka L. (138)<br /> <br /> Piotrowska M. (198)<br /> <br /> Płodowska H. (141)<br /> <br /> Podwińska H. (148)<br /> <br /> Pokrzywnicka A. (138)<br /> <br /> Pomorska W. (126)<br /> <br /> Poniatowska A. (215)<br /> <br /> Ponikowska M. (63, 70)<br /> <br /> Popielewska J. (174)<br /> <br /> Popławska S. (99)<br /> <br /> Posseltówna D. (174)<br /> <br /> Postorówna F. (174)<br /> <br /> Potocka hr. A. (217)<br /> <br /> Przesmycka-Hoene A. (172)<br /> <br /> Puławska F. (55)<br /> <br /> Rabska Z. (84)<br /> <br /> Rabska S. (176)<br /> <br /> Raczkowska T. (167, 179)<br /> <br /> Radliczowa O. (126)<br /> <br /> Radziwiłłowiczowa M. (75, 76, 139, 196)<br /> <br /> Reczkowa W. (196)<br /> <br /> Reinschmidt-Kuczalska P. (195)<br /> <br /> Rembalska H. (139)<br /> <br /> Rembielińska J. (65, 81)<br /> <br /> Reuttówna J. (139, 174)<br /> <br /> Riedlowa M. (213)<br /> <br /> Rodkiewiczowa K. (197)<br /> <br /> Rodziewiczówna M. (195)<br /> <br /> Rogowska Z. (67, 69)<br /> <br /> Rogólska L. (136)<br /> <br /> Rościzewska A. (69)<br /> <br /> Rosenblumowa S. (212)<br /> <br /> Roussówna J. (145)<br /> <br /> Rozenfeldowa Z. (174)<br /> <br /> Rupiewiczowa (69)<br /> <br /> Rutkowska J. (184)<br /> <br /> Rycembelowa P. (63, 70)<br /> <br /> Rychłowska S. (216)<br /> <br /> Rychterówna E. (212)<br /> <br /> Rygier-Cękalska S. (126)<br /> <br /> Rzeszotarska M. (138, 177)<br /> <br /> Rzewuska Z. (69, 84, 126, 137, 141, 142, 196)<br /> <br /> Sachsowa M. (214)<br /> <br /> Sarnianka F. (221)<br /> <br /> Sawicka S. (66)<br /> <br /> Scięgoszowa J. (82)<br /> <br /> Sędzimirówna Z. (206)<br /> <br /> Seydlerowa Z. (57, 83)<br /> <br /> Sempałowska S. (186)<br /> <br /> Sendykowa T. (177)<br /> <br /> Siemieńska L. (78)<br /> <br /> Sienkiewiczowa M. (195)<br /> <br /> Sierpińska Z. (174)<br /> <br /> Sierpińska M. (95)<br /> <br /> Skarzyńska K. (65)<br /> <br /> Skierska W. (141)<br /> <br /> Skiwska E. (67)<br /> <br /> Skrobońska S. (166)<br /> <br /> Ślizieniówna N. (212)<br /> <br /> Smardzewska A. (65)<br /> <br /> Smogorzewska S. (67, 69, 213)<br /> <br /> Sobańska hr. M. (142)<br /> <br /> Sokołowska M. (193)<br /> <br /> Solman-Landauowa C. (174)<br /> <br /> Sosnowska M. (63)<br /> <br /> Sosnowska A. (82, 84)<br /> <br /> Stanslerówna Z. (225)<br /> <br /> Stawowiakowa J. (141)<br /> <br /> Stokowska W. (69, 146, 148)<br /> <br /> Strauch-Szlezingerowa E. (174)<br /> <br /> Stroińska H. (166)<br /> <br /> Strzałecka Z. (84)<br /> <br /> Suzinówna J. (59)<br /> <br /> Świderska M. (217)<br /> <br /> Świdówna J. (146, 214)<br /> <br /> Świerczyńska M. (189)<br /> <br /> Szaleyowa H. (76)<br /> <br /> Szczawińska W. (111, 113, 212)<br /> <br /> Szczucka J. (138)<br /> <br /> Szczurowska A. (175)<br /> <br /> Szelierówna M. (205)<br /> <br /> Szewczykowska J. (69)<br /> <br /> Szlenkierówna Z. (97, 101)<br /> <br /> Szpryngerowa M. (175)<br /> <br /> Szteinbokówna J. (187)<br /> <br /> Szteinbokowa E. (175)<br /> <br /> Szuchowa H. (69)<br /> <br /> Szubertowa S. (212)<br /> <br /> Szumowska-Gaczeńska R. (168, 175)<br /> <br /> Szycówna A. (76, 184)<br /> <br /> Szycówna L. (184)<br /> <br /> Szymanowska E. (141)<br /> <br /> Szymanowska M. (216)<br /> <br /> Szymańska (209)<br /> <br /> Szymańska S. (139)<br /> <br /> Szymańska W. (206)<br /> <br /> Szymańska B. (104)<br /> <br /> Tabęcka Z. (212)<br /> <br /> Taczanowska J. 175)<br /> <br /> Taigrünowa F. (175)<br /> <br /> Taniewska M. (175)<br /> <br /> Tarnowska W. (221)<br /> <br /> Tenenbaumowa (126)<br /> <br /> Todtlebenówna J. (139)<br /> <br /> Tołwińska M. (175)<br /> <br /> Tomczakówna L. (57)<br /> <br /> Tomczyńska J. (69)<br /> <br /> Tomorowiczowa M. (126)<br /> <br /> Troszlowa N. (6)<br /> <br /> Trzcińska A. (195, 209)<br /> <br /> Trzcińska M. (69)<br /> <br /> Turkiewiczówna M. (175)<br /> <br /> Tylicka J. (214)<br /> <br /> Tymińska J. (175)<br /> <br /> Ukielska M. (82)<br /> <br /> Vingquistowa J. (143)<br /> <br /> Völlnaglowa H. (81, 84, 211, 219)<br /> <br /> Wagnerowa F. (141)<br /> <br /> Walicka A. (175)<br /> <br /> Waligórska A. (175)<br /> <br /> Waśniewska E. (57, 62, 206)<br /> <br /> Weiflowa H. (76)<br /> <br /> Wendrowska J. (82)<br /> <br /> Werecka A. (178)</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Lista_dzia%C5%82aczek_Komitetu_Obywatelskiego_1914-15&diff=1397 2021-07-16T09:23:55Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div><br /> <br /> Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content<br /> <br /> Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-historycznego z 1916 roku<br /> <br /> Adamowiczówna Julia - wizytatorka szkół elementarnych (Wydział oświecenia)<br /> <br /> Aleksandrowiczowa hr. Julia - prezeska i założycielka Zakładu Św. Marty<br /> <br /> [[Gabriela Balicka|Balicka Gabrjela]] - kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet<br /> <br /> Bantkowska Ludwika - skarbniczka Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Królestwie Polskim<br /> <br /> Baranowska Michalina - opiekunka (Komisja Ochron)<br /> <br /> Barylska (Henrykowa) - buchalterka w Oddziale Gromadzenia Funduszów, skarbniczka (?) Zakładu św. Jadwigi<br /> <br /> Baumówna Jadwiga - Komisja Opieki nad Młodzieżą Rzemieślniczą i Przemysłową<br /> <br /> Benszówna Janina - Sekcja Porządku i Opieki Domowej<br /> <br /> Bergerowa Amelja - Sekcja Bezdomnych<br /> <br /> Bersonowa (Edwardowa) - Sekcja Tanich Kuchen<br /> <br /> Bersonowa J. - Towarzystwo Kolonii Letnich<br /> <br /> Bichlerowa M (92, 191, 193)<br /> <br /> Bieńkowska R (140)<br /> <br /> Bispingowa (68)<br /> <br /> Biskupska M. (195)<br /> <br /> Bókowa Z. (81, 139)<br /> <br /> Bogajska E. (219)<br /> <br /> Bogucka J. (70)<br /> <br /> Boguska S. (206)<br /> <br /> Bogatko-Englertowa J. (126)<br /> <br /> Bojakowska E. (139)<br /> <br /> [[Józefa Bojanowska|Bojanowska J.]] (57, 195)<br /> <br /> Bojakowska K. (82)<br /> <br /> Bojarska S. (83)<br /> <br /> Borsukowa M. (65)<br /> <br /> Braumanowa M. (64)<br /> <br /> Branicka J. (217)<br /> <br /> Brunerowa R. (214)<br /> <br /> Brusendorfówna H. (68)<br /> <br /> Brzezińska A. (139)<br /> <br /> Budzińska Tylicka J. (57)<br /> <br /> Chamcowa Z. (211)<br /> <br /> Chabielska M. (81, 66)<br /> <br /> Chełmicka A. (195)<br /> <br /> Chłapowska J. (196)<br /> <br /> Chmielewska S. (171)<br /> <br /> Chmyzowska M. (126)<br /> <br /> Chodakowska S. (139, 82)<br /> <br /> Chrempińska J. (126)<br /> <br /> Ciąglińska A. (54)<br /> <br /> Cichomska S. (85)<br /> <br /> Ciechomska S. (213)<br /> <br /> Cielecka L. (198)<br /> <br /> Ciszkiewiczowa T. (144)<br /> <br /> Ciundziewicka K. (68)<br /> <br /> Cohnowa E. (68)<br /> <br /> Czacka R. (217)<br /> <br /> Czarnecka J. (172, 216)<br /> <br /> Czarnecka F. (195)<br /> <br /> Czerwińska A. (78)<br /> <br /> Czerwińska S. (65)<br /> <br /> Czerwiakowska E. (216)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (210, 211)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. M. ((212)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (195)<br /> <br /> Czosnowska M. (70)<br /> <br /> Czuprykowska J. (65)<br /> <br /> Danejkówna H. (185)<br /> <br /> Daszewska W. (167, 169)<br /> <br /> Dąbrowska C. (211)<br /> <br /> Dębska H. (126)<br /> <br /> Dmochowska H. (65)<br /> <br /> Dobraczyńska A. (215)<br /> <br /> Dobrzańska Z. (140)<br /> <br /> Dreje'owa S. (68)<br /> <br /> Drozdowska M. (143)<br /> <br /> Drozdowiczowa F. (82)<br /> <br /> Drzewiecka A. (211)<br /> <br /> Dubowska C. (136)<br /> <br /> Dydyńska I. (140)<br /> <br /> Dzierzbicka W. (76, 168)<br /> <br /> Dziewulska A. (84)<br /> <br /> Eigerowa B. (66)<br /> <br /> Eigerowa D. (76)<br /> <br /> Eismontówna Z. (75)<br /> <br /> Englertowa J. (57)<br /> <br /> Englowa M. (68)<br /> <br /> Epsteinowa H. (82)<br /> <br /> Erlichówna M. (111)<br /> <br /> Ettingerowa D. (66)<br /> <br /> Ettingerowa G. (66)<br /> <br /> Eysmondowa M. (143)<br /> <br /> Fiedlerowa St. (139)<br /> <br /> Findelsonowa M. (67)<br /> <br /> Fiszerowa T. (70)<br /> <br /> Frenklowa N. (66)<br /> <br /> Freyerowa J. (54)<br /> <br /> Fukowa (139)<br /> <br /> Gagatnicka J. (171)<br /> <br /> Gałecka H. (206)<br /> <br /> Garbowska (172)<br /> <br /> Gawałkiewiczówna W. (206)<br /> <br /> Gażeńska J. (196)<br /> <br /> Gąsiorowska N. (186)<br /> <br /> Gebethnerówna H. (68)<br /> <br /> Gebethnerówna J. (57)<br /> <br /> Gebethnerowa M. (76, 140)<br /> <br /> Gepnerówna H. (172)<br /> <br /> Gerszewska W. (137)<br /> <br /> Gizowska J. (65)<br /> <br /> Glińska J. (195)<br /> <br /> Glucksmanowa J. (66)<br /> <br /> Goldbaumowa R. (66)<br /> <br /> Goldstandowa Z. (143)<br /> <br /> Gomólińska M. (78)<br /> <br /> Górska P. (76, 139)<br /> <br /> Górska G. (212)<br /> <br /> Górska J. (138)<br /> <br /> Górska M. (137, 140)<br /> <br /> Górska W. (134)<br /> <br /> Grabowska A. (206)<br /> <br /> Grąbczewska N. (126)<br /> <br /> Grochowiczowa S. (65)<br /> <br /> Grodzińska Z. (195)<br /> <br /> Groerówna R. (82)<br /> <br /> Gronkiewiczowa M. (139)<br /> <br /> Grudzińska Z. (140)<br /> <br /> Gruszczyńska (216)<br /> <br /> Grzybowska K. (195)<br /> <br /> Gucewiczówna K (148)<br /> <br /> Helpernowa H. (176)<br /> <br /> Hannówna S. (225)<br /> <br /> Hawelkowa J. (139)<br /> <br /> Hejnikowska Z. (138)<br /> <br /> Henneberżanka S. (70)<br /> <br /> Hercbergowa E. (176)<br /> <br /> Hermanowska J. (139)<br /> <br /> Heringowa H. (66, 126)<br /> <br /> Hersowa B. (68)<br /> <br /> Hertzówna A. (66)<br /> <br /> Heymanowa R. (82)<br /> <br /> Higersbergerowa W. (67)<br /> <br /> Hoene-Przesmycka A. (172)<br /> <br /> Hornowa S. (70, 81)<br /> <br /> Hulanicka P. (203)<br /> <br /> Idzikowska W. (126)<br /> <br /> Iwańska M. (84)<br /> <br /> Iwańska J. (126, 214)<br /> <br /> Iwaszkiewiczowa Z. (203)<br /> <br /> Jaczynowska K. (166)<br /> <br /> Jałozówna M. (148)<br /> <br /> Jankowska J. (172)<br /> <br /> Jankowska T. (68)<br /> <br /> Jankowska F. (140)<br /> <br /> Janowska N. (211)<br /> <br /> Januszewska K. (82)<br /> <br /> Jarmułowiczowa L. (126)<br /> <br /> Jastrzębska N. (54, 55)<br /> <br /> Jędryczkowska W. (172)<br /> <br /> Jeziorańska M. (196)<br /> <br /> Johnówna M. (196)<br /> <br /> Józefowiczowa H. (68)<br /> <br /> Kacprowska E. (172)<br /> <br /> Kaczorowska S. (172)<br /> <br /> Kalecka Z. (172)<br /> <br /> Kamińska M. (84)<br /> <br /> Kamocka M. (143)<br /> <br /> Kancewiczowa M. (138)<br /> <br /> Karszo-Siedlewska F. (195)<br /> <br /> Kasperowiczowa M. (112)<br /> <br /> Kawowska L. (126)<br /> <br /> Kijeńska L. (68, 84)<br /> <br /> Kijewska W. (68)<br /> <br /> Kijewska F. (68)<br /> <br /> Kisielewska J. (140)<br /> <br /> Klawerowa J. (6?, 67, 139, 140)<br /> <br /> Klawerowa W. (218)<br /> <br /> Kleberowa J. (214)<br /> <br /> Klejnadlowa H. (84)<br /> <br /> Klejnadlówna J. (139)<br /> <br /> Kłobukowska H. (68)<br /> <br /> Kłobukowska R. (82)<br /> <br /> Knodlówna N. (68)<br /> <br /> Kobylańska A. (70)<br /> <br /> Kochanowska K. (172)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa J. (74, 76, 78, 80, 82)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa M. (196)<br /> <br /> Kokczyńska J. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska M. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska S. (126, 196, 140)<br /> <br /> Konówna R. (66)<br /> <br /> Konówna A. (66)<br /> <br /> Koralewska M. (81)<br /> <br /> Kosmowska J. (196)<br /> <br /> Kosowska (215)<br /> <br /> Kossowska W. (82)<br /> <br /> Kotarbińska L. (57, 140, 201, 206)<br /> <br /> Kowalczykówna A. (172)<br /> <br /> Kowalewska M. (144)<br /> <br /> Koziejowska W. (206)<br /> <br /> Kozieradzka M. (139)<br /> <br /> Kozłowska A. (143)<br /> <br /> Kozłowska M. (143)<br /> <br /> Krajewska M. (98)<br /> <br /> Krasińska hr. H. (212)<br /> <br /> Krasińska hr. M. (143)<br /> <br /> Krąkowska J. (134)<br /> <br /> Kretkowska M. (80, 195)<br /> <br /> Krollowa B. (66)<br /> <br /> Kryńska E. (134)<br /> <br /> Kryńska R. (125, 140)<br /> <br /> Krzysztofowiczowa J. (68)<br /> <br /> Krzywoszewska I. (68)<br /> <br /> Kubaszewska A. (172)<br /> <br /> Kubińska J. (194)<br /> <br /> Kucharzewska A. (212)<br /> <br /> Kucharzewska M. (65)<br /> <br /> Kuczyńska B. (65)<br /> <br /> Kuczyńska M. (138)<br /> <br /> Kulikowska M. (67)<br /> <br /> Kurtzówna W. (148)<br /> <br /> Leszczyńska J. (141)<br /> <br /> Lewentalowa H. (69)<br /> <br /> Lierowa F. (68)<br /> <br /> Lipińska W. (205)<br /> <br /> Lipska M. (173)<br /> <br /> Loretzowa Z. (139)<br /> <br /> Lubomirska ks. M. (212)<br /> <br /> Lubomirska ks. S. (85)<br /> <br /> Lubomirska ks. Z. (68)<br /> <br /> Lulczycka J. (57)<br /> <br /> Lutosławska M. (70)<br /> <br /> Lubowiecka K (82, 84, 139)<br /> <br /> Ludwigowa M. (214)<br /> <br /> Łabusiewiczówna Z. (173)<br /> <br /> Łapińska Z. (100)<br /> <br /> Łazowska (216)<br /> <br /> Łempicka E. (63)<br /> <br /> Łojkówna M. (84, 173)<br /> <br /> Łopieńska J. (141)<br /> <br /> Łubieńska L. (126)<br /> <br /> Łubieńska hr. S. (195)<br /> <br /> Machlejdowa W. (82)<br /> <br /> Magnuska R. (69)<br /> <br /> Majewska G. (112)<br /> <br /> Majewska W. (135)<br /> <br /> Majznerówna L. (176)<br /> <br /> Malczowa B. (69)<br /> <br /> Maliniakówna (126)<br /> <br /> Mandukowa J. (69)<br /> <br /> Mańkowska S. (188)<br /> <br /> Marcikowska M. (70)<br /> <br /> Markowska M. (165)<br /> <br /> Massalska J. (69)<br /> <br /> Maszyńska J. (137)<br /> <br /> Michalska O. (60)<br /> <br /> Mieczyńska H. (148)<br /> <br /> Mirecka S. (139)<br /> <br /> Mokiejewska M. (213)<br /> <br /> Morzycka B. (141)<br /> <br /> Moszkowska A. (66)<br /> <br /> Musielewiczowa Z. (67, 69)<br /> <br /> Mycielska hr. E. (195, 196, 217)<br /> <br /> Mystkowska M. (134)<br /> <br /> Mystkowska J. (134)<br /> <br /> Nasborgowa M. (173)<br /> <br /> Natansonowa K. (64)<br /> <br /> Nawroczyńska W. (165)<br /> <br /> Neronowiczowa K. (67)<br /> <br /> Niewiadomska C. (139)<br /> <br /> Nowacka W. (225)<br /> <br /> Nowodworska F. (69)<br /> <br /> Ochocka E. (141)<br /> <br /> Oderfeldówna A. (66)<br /> <br /> Oderfeldowa C. (66)<br /> <br /> Ojrzanowska J. (185)<br /> <br /> Olszewska M. (55, 176)<br /> <br /> Olszowska S. (60, 67, 196)<br /> <br /> Opęchowska M. (65)<br /> <br /> Opęchowska W. (139, 141, 187)<br /> <br /> Oppmanowa S. (82)<br /> <br /> Ordężyna E. (67)<br /> <br /> Osińska St. (134)<br /> <br /> Ośmiałowska Z. (57, 126)<br /> <br /> Ośniałowska Z. (80, 196, 217)<br /> <br /> Ossowska A. (65)<br /> <br /> Ostaszewska S. (69)<br /> <br /> Ostrowska hr. H. (211)<br /> <br /> Ożarowska hr. E. (198)<br /> <br /> Pachucka R. (195)<br /> <br /> Pajewska M. (139)<br /> <br /> Pajewska S. (69)<br /> <br /> Palmirska J. (14)<br /> <br /> Papieska M. (190, 195)<br /> <br /> Paprocka H. (173)<br /> <br /> Paradowska A. (57)<br /> <br /> Parczewska A. (144, 161)<br /> <br /> Paschalisówna M. (1?6)<br /> <br /> Paszkowska W. (66)<br /> <br /> Pawińska J. (81, 210)<br /> <br /> Pawłowiczowa K. (69)<br /> <br /> Pawłowiczowa M. (69, 141)<br /> <br /> Pepłowska E. (142)<br /> <br /> Perla-Łubińska (173)<br /> <br /> Piasecka L. (138)<br /> <br /> Piotrowska M. (198)<br /> <br /> Płodowska H. (141)<br /> <br /> Podwińska H. (148)<br /> <br /> Pokrzywnicka A. (138)<br /> <br /> Pomorska W. (126)<br /> <br /> Poniatowska A. (215)<br /> <br /> Ponikowska M. (63, 70)<br /> <br /> Popielewska J. (174)<br /> <br /> Popławska S. (99)<br /> <br /> Posseltówna D. (174)<br /> <br /> Postorówna F. (174)<br /> <br /> Potocka hr. A. (217)<br /> <br /> Przesmycka-Hoene A. (172)<br /> <br /> Puławska F. (55)<br /> <br /> Rabska Z. (84)<br /> <br /> Rabska S. (176)<br /> <br /> Raczkowska T. (167, 179)<br /> <br /> Radliczowa O. (126)<br /> <br /> Radziwiłłowiczowa M. (75, 76, 139, 196)<br /> <br /> Reczkowa W. (196)<br /> <br /> Reinschmidt-Kuczalska P. (195)<br /> <br /> Rembalska H. (139)<br /> <br /> Rembielińska J. (65, 81)<br /> <br /> Reuttówna J. (139, 174)<br /> <br /> Riedlowa M. (213)<br /> <br /> Rodkiewiczowa K. (197)<br /> <br /> Rodziewiczówna M. (195)<br /> <br /> Rogowska Z. (67, 69)<br /> <br /> Rogólska L. (136)<br /> <br /> Rościzewska A. (69)<br /> <br /> Rosenblumowa S. (212)<br /> <br /> Roussówna J. (145)<br /> <br /> Rozenfeldowa Z. (174)<br /> <br /> Rupiewiczowa (69)<br /> <br /> Rutkowska J. (184)<br /> <br /> Rycembelowa P. (63, 70)<br /> <br /> Rychłowska S. (216)<br /> <br /> Rychterówna E. (212)<br /> <br /> Rygier-Cękalska S. (126)<br /> <br /> Rzeszotarska M. (138, 177)<br /> <br /> Rzewuska Z. (69, 84, 126, 137, 141, 142, 196)<br /> <br /> Sachsowa M. (214)<br /> <br /> Sarnianka F. (221)<br /> <br /> Sawicka S. (66)<br /> <br /> Scięgoszowa J. (82)<br /> <br /> Sędzimirówna Z. (206)<br /> <br /> Seydlerowa Z. (57, 83)<br /> <br /> Sempałowska S. (186)<br /> <br /> Sendykowa T. (177)<br /> <br /> Siemieńska L. (78)<br /> <br /> Sienkiewiczowa M. (195)<br /> <br /> Sierpińska Z. (174)<br /> <br /> Sierpińska M. (95)<br /> <br /> Skarzyńska K. (65)<br /> <br /> Skierska W. (141)<br /> <br /> Skiwska E. (67)<br /> <br /> Skrobońska S. (166)<br /> <br /> Ślizieniówna N. (212)<br /> <br /> Smardzewska A. (65)<br /> <br /> Smogorzewska S. (67, 69, 213)<br /> <br /> Sobańska hr. M. (142)<br /> <br /> Sokołowska M. (193)<br /> <br /> Solman-Landauowa C. (174)<br /> <br /> Sosnowska M. (63)<br /> <br /> Sosnowska A. (82, 84)<br /> <br /> Stanslerówna Z. (225)<br /> <br /> Stawowiakowa J. (141)<br /> <br /> Stokowska W. (69, 146, 148)<br /> <br /> Strauch-Szlezingerowa E. (174)<br /> <br /> Stroińska H. (166)<br /> <br /> Strzałecka Z. (84)<br /> <br /> Suzinówna J. (59)<br /> <br /> Świderska M. (217)<br /> <br /> Świdówna J. (146, 214)<br /> <br /> Świerczyńska M. (189)<br /> <br /> Szaleyowa H. (76)<br /> <br /> Szczawińska W. (111, 113, 212)<br /> <br /> Szczucka J. (138)<br /> <br /> Szczurowska A. (175)<br /> <br /> Szelierówna M. (205)<br /> <br /> Szewczykowska J. (69)<br /> <br /> Szlenkierówna Z. (97, 101)<br /> <br /> Szpryngerowa M. (175)<br /> <br /> Szteinbokówna J. (187)<br /> <br /> Szteinbokowa E. (175)<br /> <br /> Szuchowa H. (69)<br /> <br /> Szubertowa S. (212)<br /> <br /> Szumowska-Gaczeńska R. (168, 175)<br /> <br /> Szycówna A. (76, 184)<br /> <br /> Szycówna L. (184)<br /> <br /> Szymanowska E. (141)<br /> <br /> Szymanowska M. (216)<br /> <br /> Szymańska (209)<br /> <br /> Szymańska S. (139)<br /> <br /> Szymańska W. (206)<br /> <br /> Szymańska B. (104)<br /> <br /> Tabęcka Z. (212)<br /> <br /> Taczanowska J. 175)<br /> <br /> Taigrünowa F. (175)<br /> <br /> Taniewska M. (175)<br /> <br /> Tarnowska W. (221)<br /> <br /> Tenenbaumowa (126)<br /> <br /> Todtlebenówna J. (139)<br /> <br /> Tołwińska M. (175)<br /> <br /> Tomczakówna L. (57)</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Lista_dzia%C5%82aczek_Komitetu_Obywatelskiego_1914-15&diff=1396 2021-07-16T08:55:21Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div><br /> <br /> Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content<br /> <br /> Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-historycznego z 1916 roku<br /> <br /> Adamowiczówna Julia - wizytatorka szkół elementarnych (Wydział oświecenia)<br /> <br /> Aleksandrowiczowa hr. Julia - prezeska i założycielka Zakładu Św. Marty<br /> <br /> [[Gabriela Balicka|Balicka Gabrjela]] - kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet<br /> <br /> Bantkowska Ludwika - skarbniczka Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Królestwie Polskim<br /> <br /> Baranowska Michalina - opiekunka (Komisja Ochron)<br /> <br /> Barylska (Henrykowa) - buchalterka w Oddziale Gromadzenia Funduszów, skarbniczka (?) Zakładu św. Jadwigi<br /> <br /> Baumówna Jadwiga - Komisja Opieki nad Młodzieżą Rzemieślniczą i Przemysłową<br /> <br /> Benszówna Janina - Sekcja Porządku i Opieki Domowej<br /> <br /> Bergerowa Amelja - Sekcja Bezdomnych<br /> <br /> Bersonowa (Edwardowa) - Sekcja Tanich Kuchen<br /> <br /> Bersonowa J. - Towarzystwo Kolonii Letnich<br /> <br /> Bichlerowa M (92, 191, 193)<br /> <br /> Bieńkowska R (140)<br /> <br /> Bispingowa (68)<br /> <br /> Biskupska M. (195)<br /> <br /> Bókowa Z. (81, 139)<br /> <br /> Bogajska E. (219)<br /> <br /> Bogucka J. (70)<br /> <br /> Boguska S. (206)<br /> <br /> Bogatko-Englertowa J. (126)<br /> <br /> Bojakowska E. (139)<br /> <br /> [[Józefa Bojanowska|Bojanowska J.]] (57, 195)<br /> <br /> Bojakowska K. (82)<br /> <br /> Bojarska S. (83)<br /> <br /> Borsukowa M. (65)<br /> <br /> Braumanowa M. (64)<br /> <br /> Branicka J. (217)<br /> <br /> Brunerowa R. (214)<br /> <br /> Brusendorfówna H. (68)<br /> <br /> Brzezińska A. (139)<br /> <br /> Budzińska Tylicka J. (57)<br /> <br /> Chamcowa Z. (211)<br /> <br /> Chabielska M. (81, 66)<br /> <br /> Chełmicka A. (195)<br /> <br /> Chłapowska J. (196)<br /> <br /> Chmielewska S. (171)<br /> <br /> Chmyzowska M. (126)<br /> <br /> Chodakowska S. (139, 82)<br /> <br /> Chrempińska J. (126)<br /> <br /> Ciąglińska A. (54)<br /> <br /> Cichomska S. (85)<br /> <br /> Ciechomska S. (213)<br /> <br /> Cielecka L. (198)<br /> <br /> Ciszkiewiczowa T. (144)<br /> <br /> Ciundziewicka K. (68)<br /> <br /> Cohnowa E. (68)<br /> <br /> Czacka R. (217)<br /> <br /> Czarnecka J. (172, 216)<br /> <br /> Czarnecka F. (195)<br /> <br /> Czerwińska A. (78)<br /> <br /> Czerwińska S. (65)<br /> <br /> Czerwiakowska E. (216)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (210, 211)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. M. ((212)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (195)<br /> <br /> Czosnowska M. (70)<br /> <br /> Czuprykowska J. (65)<br /> <br /> Danejkówna H. (185)<br /> <br /> Daszewska W. (167, 169)<br /> <br /> Dąbrowska C. (211)<br /> <br /> Dębska H. (126)<br /> <br /> Dmochowska H. (65)<br /> <br /> Dobraczyńska A. (215)<br /> <br /> Dobrzańska Z. (140)<br /> <br /> Dreje'owa S. (68)<br /> <br /> Drozdowska M. (143)<br /> <br /> Drozdowiczowa F. (82)<br /> <br /> Drzewiecka A. (211)<br /> <br /> Dubowska C. (136)<br /> <br /> Dydyńska I. (140)<br /> <br /> Dzierzbicka W. (76, 168)<br /> <br /> Dziewulska A. (84)<br /> <br /> Eigerowa B. (66)<br /> <br /> Eigerowa D. (76)<br /> <br /> Eismontówna Z. (75)<br /> <br /> Englertowa J. (57)<br /> <br /> Englowa M. (68)<br /> <br /> Epsteinowa H. (82)<br /> <br /> Erlichówna M. (111)<br /> <br /> Ettingerowa D. (66)<br /> <br /> Ettingerowa G. (66)<br /> <br /> Eysmondowa M. (143)<br /> <br /> Fiedlerowa St. (139)<br /> <br /> Findelsonowa M. (67)<br /> <br /> Fiszerowa T. (70)<br /> <br /> Frenklowa N. (66)<br /> <br /> Freyerowa J. (54)<br /> <br /> Fukowa (139)<br /> <br /> Gagatnicka J. (171)<br /> <br /> Gałecka H. (206)<br /> <br /> Garbowska (172)<br /> <br /> Gawałkiewiczówna W. (206)<br /> <br /> Gażeńska J. (196)<br /> <br /> Gąsiorowska N. (186)<br /> <br /> Gebethnerówna H. (68)<br /> <br /> Gebethnerówna J. (57)<br /> <br /> Gebethnerowa M. (76, 140)<br /> <br /> Gepnerówna H. (172)<br /> <br /> Gerszewska W. (137)<br /> <br /> Gizowska J. (65)<br /> <br /> Glińska J. (195)<br /> <br /> Glucksmanowa J. (66)<br /> <br /> Goldbaumowa R. (66)<br /> <br /> Goldstandowa Z. (143)<br /> <br /> Gomólińska M. (78)<br /> <br /> Górska P. (76, 139)<br /> <br /> Górska G. (212)<br /> <br /> Górska J. (138)<br /> <br /> Górska M. (137, 140)<br /> <br /> Górska W. (134)<br /> <br /> Grabowska A. (206)<br /> <br /> Grąbczewska N. (126)<br /> <br /> Grochowiczowa S. (65)<br /> <br /> Grodzińska Z. (195)<br /> <br /> Groerówna R. (82)<br /> <br /> Gronkiewiczowa M. (139)<br /> <br /> Grudzińska Z. (140)<br /> <br /> Gruszczyńska (216)<br /> <br /> Grzybowska K. (195)<br /> <br /> Gucewiczówna K (148)<br /> <br /> Helpernowa H. (176)<br /> <br /> Hannówna S. (225)<br /> <br /> Hawelkowa J. (139)<br /> <br /> Hejnikowska Z. (138)<br /> <br /> Henneberżanka S. (70)<br /> <br /> Hercbergowa E. (176)<br /> <br /> Hermanowska J. (139)<br /> <br /> Heringowa H. (66, 126)<br /> <br /> Hersowa B. (68)<br /> <br /> Hertzówna A. (66)<br /> <br /> Heymanowa R. (82)<br /> <br /> Higersbergerowa W. (67)<br /> <br /> Hoene-Przesmycka A. (172)<br /> <br /> Hornowa S. (70, 81)<br /> <br /> Hulanicka P. (203)<br /> <br /> Idzikowska W. (126)<br /> <br /> Iwańska M. (84)<br /> <br /> Iwańska J. (126, 214)<br /> <br /> Iwaszkiewiczowa Z. (203)<br /> <br /> Jaczynowska K. (166)<br /> <br /> Jałozówna M. (148)<br /> <br /> Jankowska J. (172)<br /> <br /> Jankowska T. (68)<br /> <br /> Jankowska F. (140)<br /> <br /> Janowska N. (211)<br /> <br /> Januszewska K. (82)<br /> <br /> Jarmułowiczowa L. (126)<br /> <br /> Jastrzębska N. (54, 55)<br /> <br /> Jędryczkowska W. (172)<br /> <br /> Jeziorańska M. (196)<br /> <br /> Johnówna M. (196)<br /> <br /> Józefowiczowa H. (68)<br /> <br /> Kacprowska E. (172)<br /> <br /> Kaczorowska S. (172)<br /> <br /> Kalecka Z. (172)<br /> <br /> Kamińska M. (84)<br /> <br /> Kamocka M. (143)<br /> <br /> Kancewiczowa M. (138)<br /> <br /> Karszo-Siedlewska F. (195)<br /> <br /> Kasperowiczowa M. (112)<br /> <br /> Kawowska L. (126)<br /> <br /> Kijeńska L. (68, 84)<br /> <br /> Kijewska W. (68)<br /> <br /> Kijewska F. (68)<br /> <br /> Kisielewska J. (140)<br /> <br /> Klawerowa J. (6?, 67, 139, 140)<br /> <br /> Klawerowa W. (218)<br /> <br /> Kleberowa J. (214)<br /> <br /> Klejnadlowa H. (84)<br /> <br /> Klejnadlówna J. (139)<br /> <br /> Kłobukowska H. (68)<br /> <br /> Kłobukowska R. (82)<br /> <br /> Knodlówna N. (68)<br /> <br /> Kobylańska A. (70)<br /> <br /> Kochanowska K. (172)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa J. (74, 76, 78, 80, 82)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa M. (196)<br /> <br /> Kokczyńska J. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska M. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska S. (126, 196, 140)<br /> <br /> Konówna R. (66)<br /> <br /> Konówna A. (66)<br /> <br /> Koralewska M. (81)<br /> <br /> Kosmowska J. (196)<br /> <br /> Kosowska (215)<br /> <br /> Kossowska W. (82)<br /> <br /> Kotarbińska L. (57, 140, 201, 206)<br /> <br /> Kowalczykówna A. (172)<br /> <br /> Kowalewska M. (144)<br /> <br /> Koziejowska W. (206)<br /> <br /> Kozieradzka M. (139)<br /> <br /> Kozłowska A. (143)<br /> <br /> Kozłowska M. (143)<br /> <br /> Krajewska M. (98)<br /> <br /> Krasińska hr. H. (212)<br /> <br /> Krasińska hr. M. (143)<br /> <br /> Krąkowska J. (134)<br /> <br /> Kretkowska M. (80, 195)<br /> <br /> Krollowa B. (66)<br /> <br /> Kryńska E. (134)<br /> <br /> Kryńska R. (125, 140)<br /> <br /> Krzysztofowiczowa J. (68)<br /> <br /> Krzywoszewska I. (68)<br /> <br /> Kubaszewska A. (172)<br /> <br /> Kubińska J. (194)<br /> <br /> Kucharzewska A. (212)<br /> <br /> Kucharzewska M. (65)<br /> <br /> Kuczyńska B. (65)<br /> <br /> Kuczyńska M. (138)<br /> <br /> Kulikowska M. (67)<br /> <br /> Kurtzówna W. (148)<br /> <br /> Leszczyńska J. (141)<br /> <br /> Lewentalowa H. (69)<br /> <br /> Lierowa F. (68)<br /> <br /> Lipińska W. (205)<br /> <br /> Lipska M. (173)<br /> <br /> Loretzowa Z. (139)<br /> <br /> Lubomirska ks. M. (212)<br /> <br /> Lubomirska ks. S. (85)<br /> <br /> Lubomirska ks. Z. (68)<br /> <br /> Lulczycka J. (57)<br /> <br /> Lutosławska M. (70)<br /> <br /> Lubowiecka K (82, 84, 139)<br /> <br /> Ludwigowa M. (214)<br /> <br /> Łabusiewiczówna Z. (173)<br /> <br /> Łapińska Z. (100)<br /> <br /> Łazowska (216)<br /> <br /> Łempicka E. (63)<br /> <br /> Łojkówna M. (84, 173)<br /> <br /> Łopieńska J. (141)<br /> <br /> Łubieńska L. (126)<br /> <br /> Łubieńska hr. S. (195)<br /> <br /> Machlejdowa W. (82)<br /> <br /> Magnuska R. (69)<br /> <br /> Majewska G. (112)<br /> <br /> Majewska W. (135)<br /> <br /> Majznerówna L. (176)<br /> <br /> Malczowa B. (69)<br /> <br /> Maliniakówna (126)<br /> <br /> Mandukowa J. (69)<br /> <br /> Mańkowska S. (188)<br /> <br /> Marcikowska M. (70)<br /> <br /> Markowska M. (165)<br /> <br /> Massalska J. (69)<br /> <br /> Maszyńska J. (137)<br /> <br /> Michalska O. (60)<br /> <br /> Mieczyńska H. (148)<br /> <br /> Mirecka S. (139)<br /> <br /> Mokiejewska M. (213)<br /> <br /> Morzycka B. (141)<br /> <br /> Moszkowska A. (66)<br /> <br /> Musielewiczowa Z. (67, 69)<br /> <br /> Mycielska hr. E. (195, 196, 217)<br /> <br /> Mystkowska M. (134)<br /> <br /> Mystkowska J. (134)<br /> <br /> Nasborgowa M. (173)<br /> <br /> Natansonowa K. (64)<br /> <br /> Nawroczyńska W. (165)<br /> <br /> Neronowiczowa K. (67)<br /> <br /> Niewiadomska C. (139)<br /> <br /> Nowacka W. (225)<br /> <br /> Nowodworska F. (69)<br /> <br /> Ochocka E. (141)<br /> <br /> Oderfeldówna A. (66)<br /> <br /> Oderfeldowa C. (66)<br /> <br /> Ojrzanowska J. (185)<br /> <br /> Olszewska M. (55, 176)<br /> <br /> Olszowska S. (60, 67, 196)<br /> <br /> Opęchowska M. (65)<br /> <br /> Opęchowska W. (139, 141, 187)<br /> <br /> Oppmanowa S. (82)<br /> <br /> Ordężyna E. (67)<br /> <br /> Osińska St. (134)<br /> <br /> Ośmiałowska Z. (57, 126)<br /> <br /> Ośniałowska Z. (80, 196, 217)<br /> <br /> Ossowska A. (65)<br /> <br /> Ostaszewska S. (69)<br /> <br /> Ostrowska hr. H. (211)<br /> <br /> Ożarowska hr. E. (198)<br /> <br /> Pachucka R. (195)<br /> <br /> Pajewska M. (139)<br /> <br /> Pajewska S. (69)<br /> <br /> Palmirska J. (14)<br /> <br /> Papieska M. (190, 195)<br /> <br /> Paprocka H. (173)<br /> <br /> Paradowska A. (57)<br /> <br /> Parczewska A. (144, 161)<br /> <br /> Paschalisówna M. (1?6)<br /> <br /> Paszkowska W. (66)<br /> <br /> Pawińska J. (81, 210)<br /> <br /> Pawłowiczowa K. (69)<br /> <br /> Pawłowiczowa M. (69, 141)<br /> <br /> Pepłowska E. (142)<br /> <br /> Perla-Łubińska (173)<br /> <br /> Piasecka L. (138)<br /> <br /> Piotrowska M. (198)<br /> <br /> Płodowska H. (141)<br /> <br /> Podwińska H. (148)<br /> <br /> Pokrzywnicka A. (138)<br /> <br /> Pomorska W. (126)<br /> <br /> Poniatowska A. (215)<br /> <br /> Ponikowska M. (63, 70)<br /> <br /> Popielewska J. (174)<br /> <br /> Popławska S. (99)<br /> <br /> Posseltówna D. (174)<br /> <br /> Postorówna F. (174)<br /> <br /> Potocka hr. A. (217)<br /> <br /> Przesmycka-Hoene A. (172)<br /> <br /> Puławska F. (55)<br /> <br /> Rabska Z. (84)<br /> <br /> Rabska S. (176)<br /> <br /> Raczkowska T. (167, 179)<br /> <br /> Radliczowa O. (126)<br /> <br /> Radziwiłłowiczowa M. (75, 76, 139, 196)<br /> <br /> Reczkowa W. (196)<br /> <br /> Reinschmidt-Kuczalska P. (195)<br /> <br /> Rembalska H. (139)<br /> <br /> Rembielińska J. (65, 81)<br /> <br /> Reuttówna J. (139, 174)<br /> <br /> Riedlowa M. (213)<br /> <br /> Rodkiewiczowa K. (197)<br /> <br /> Rodziewiczówna M. (195)<br /> <br /> Rogowska Z. (67, 69)<br /> <br /> Rogólska L. (136)<br /> <br /> Rościzewska A. (69)<br /> <br /> Rosenblumowa S. (212)</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Lista_dzia%C5%82aczek_Komitetu_Obywatelskiego_1914-15&diff=1395 2021-07-15T13:02:25Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div><br /> <br /> Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content<br /> <br /> Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-historycznego z 1916 roku<br /> <br /> Adamowiczówna Julia - wizytatorka szkół elementarnych (Wydział oświecenia)<br /> <br /> Aleksandrowiczowa hr. Julia - prezeska i założycielka Zakładu Św. Marty<br /> <br /> [[Gabriela Balicka|Balicka Gabrjela]] - kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet<br /> <br /> Bantkowska Ludwika - skarbniczka Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Królestwie Polskim<br /> <br /> Baranowska Michalina - opiekunka (Komisja Ochron)<br /> <br /> Barylska (Henrykowa) - buchalterka w Oddziale Gromadzenia Funduszów, skarbniczka (?) Zakładu św. Jadwigi<br /> <br /> Baumówna Jadwiga - Komisja Opieki nad Młodzieżą Rzemieślniczą i Przemysłową<br /> <br /> Benszówna Janina - Sekcja Porządku i Opieki Domowej<br /> <br /> Bergerowa Amelja - Sekcja Bezdomnych<br /> <br /> Bersonowa (Edwardowa) - Sekcja Tanich Kuchen<br /> <br /> Bersonowa J. - Towarzystwo Kolonii Letnich<br /> <br /> Bichlerowa M (92, 191, 193)<br /> <br /> Bieńkowska R (140)<br /> <br /> Bispingowa (68)<br /> <br /> Biskupska M. (195)<br /> <br /> Bókowa Z. (81, 139)<br /> <br /> Bogajska E. (219)<br /> <br /> Bogucka J. (70)<br /> <br /> Boguska S. (206)<br /> <br /> Bogatko-Englertowa J. (126)<br /> <br /> Bojakowska E. (139)<br /> <br /> [[Józefa Bojanowska|Bojanowska J.]] (57, 195)<br /> <br /> Bojakowska K. (82)<br /> <br /> Bojarska S. (83)<br /> <br /> Borsukowa M. (65)<br /> <br /> Braumanowa M. (64)<br /> <br /> Branicka J. (217)<br /> <br /> Brunerowa R. (214)<br /> <br /> Brusendorfówna H. (68)<br /> <br /> Brzezińska A. (139)<br /> <br /> Budzińska Tylicka J. (57)<br /> <br /> Chamcowa Z. (211)<br /> <br /> Chabielska M. (81, 66)<br /> <br /> Chełmicka A. (195)<br /> <br /> Chłapowska J. (196)<br /> <br /> Chmielewska S. (171)<br /> <br /> Chmyzowska M. (126)<br /> <br /> Chodakowska S. (139, 82)<br /> <br /> Chrempińska J. (126)<br /> <br /> Ciąglińska A. (54)<br /> <br /> Cichomska S. (85)<br /> <br /> Ciechomska S. (213)<br /> <br /> Cielecka L. (198)<br /> <br /> Ciszkiewiczowa T. (144)<br /> <br /> Ciundziewicka K. (68)<br /> <br /> Cohnowa E. (68)<br /> <br /> Czacka R. (217)<br /> <br /> Czarnecka J. (172, 216)<br /> <br /> Czarnecka F. (195)<br /> <br /> Czerwińska A. (78)<br /> <br /> Czerwińska S. (65)<br /> <br /> Czerwiakowska E. (216)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (210, 211)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. M. ((212)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (195)<br /> <br /> Czosnowska M. (70)<br /> <br /> Czuprykowska J. (65)<br /> <br /> Danejkówna H. (185)<br /> <br /> Daszewska W. (167, 169)<br /> <br /> Dąbrowska C. (211)<br /> <br /> Dębska H. (126)<br /> <br /> Dmochowska H. (65)<br /> <br /> Dobraczyńska A. (215)<br /> <br /> Dobrzańska Z. (140)<br /> <br /> Dreje'owa S. (68)<br /> <br /> Drozdowska M. (143)<br /> <br /> Drozdowiczowa F. (82)<br /> <br /> Drzewiecka A. (211)<br /> <br /> Dubowska C. (136)<br /> <br /> Dydyńska I. (140)<br /> <br /> Dzierzbicka W. (76, 168)<br /> <br /> Dziewulska A. (84)<br /> <br /> Eigerowa B. (66)<br /> <br /> Eigerowa D. (76)<br /> <br /> Eismontówna Z. (75)<br /> <br /> Englertowa J. (57)<br /> <br /> Englowa M. (68)<br /> <br /> Epsteinowa H. (82)<br /> <br /> Erlichówna M. (111)<br /> <br /> Ettingerowa D. (66)<br /> <br /> Ettingerowa G. (66)<br /> <br /> Eysmondowa M. (143)<br /> <br /> Fiedlerowa St. (139)<br /> <br /> Findelsonowa M. (67)<br /> <br /> Fiszerowa T. (70)<br /> <br /> Frenklowa N. (66)<br /> <br /> Freyerowa J. (54)<br /> <br /> Fukowa (139)<br /> <br /> Gagatnicka J. (171)<br /> <br /> Gałecka H. (206)<br /> <br /> Garbowska (172)<br /> <br /> Gawałkiewiczówna W. (206)<br /> <br /> Gażeńska J. (196)<br /> <br /> Gąsiorowska N. (186)<br /> <br /> Gebethnerówna H. (68)<br /> <br /> Gebethnerówna J. (57)<br /> <br /> Gebethnerowa M. (76, 140)<br /> <br /> Gepnerówna H. (172)<br /> <br /> Gerszewska W. (137)<br /> <br /> Gizowska J. (65)<br /> <br /> Glińska J. (195)<br /> <br /> Glucksmanowa J. (66)<br /> <br /> Goldbaumowa R. (66)<br /> <br /> Goldstandowa Z. (143)<br /> <br /> Gomólińska M. (78)<br /> <br /> Górska P. (76, 139)<br /> <br /> Górska G. (212)<br /> <br /> Górska J. (138)<br /> <br /> Górska M. (137, 140)<br /> <br /> Górska W. (134)<br /> <br /> Grabowska A. (206)<br /> <br /> Grąbczewska N. (126)<br /> <br /> Grochowiczowa S. (65)<br /> <br /> Grodzińska Z. (195)<br /> <br /> Groerówna R. (82)<br /> <br /> Gronkiewiczowa M. (139)<br /> <br /> Grudzińska Z. (140)<br /> <br /> Gruszczyńska (216)<br /> <br /> Grzybowska K. (195)<br /> <br /> Gucewiczówna K (148)<br /> <br /> Helpernowa H. (176)<br /> <br /> Hannówna S. (225)<br /> <br /> Hawelkowa J. (139)<br /> <br /> Hejnikowska Z. (138)<br /> <br /> Henneberżanka S. (70)<br /> <br /> Hercbergowa E. (176)<br /> <br /> Hermanowska J. (139)<br /> <br /> Heringowa H. (66, 126)<br /> <br /> Hersowa B. (68)<br /> <br /> Hertzówna A. (66)<br /> <br /> Heymanowa R. (82)<br /> <br /> Higersbergerowa W. (67)<br /> <br /> Hoene-Przesmycka A. (172)<br /> <br /> Hornowa S. (70, 81)<br /> <br /> Hulanicka P. (203)<br /> <br /> Idzikowska W. (126)<br /> <br /> Iwańska M. (84)<br /> <br /> Iwańska J. (126, 214)<br /> <br /> Iwaszkiewiczowa Z. (203)<br /> <br /> Jaczynowska K. (166)<br /> <br /> Jałozówna M. (148)<br /> <br /> Jankowska J. (172)<br /> <br /> Jankowska T. (68)<br /> <br /> Jankowska F. (140)<br /> <br /> Janowska N. (211)<br /> <br /> Januszewska K. (82)<br /> <br /> Jarmułowiczowa L. (126)<br /> <br /> Jastrzębska N. (54, 55)<br /> <br /> Jędryczkowska W. (172)<br /> <br /> Jeziorańska M. (196)<br /> <br /> Johnówna M. (196)<br /> <br /> Józefowiczowa H. (68)<br /> <br /> Kacprowska E. (172)<br /> <br /> Kaczorowska S. (172)<br /> <br /> Kalecka Z. (172)<br /> <br /> Kamińska M. (84)<br /> <br /> Kamocka M. (143)<br /> <br /> Kancewiczowa M. (138)<br /> <br /> Karszo-Siedlewska F. (195)<br /> <br /> Kasperowiczowa M. (112)<br /> <br /> Kawowska L. (126)<br /> <br /> Kijeńska L. (68, 84)<br /> <br /> Kijewska W. (68)<br /> <br /> Kijewska F. (68)<br /> <br /> Kisielewska J. (140)<br /> <br /> Klawerowa J. (6?, 67, 139, 140)<br /> <br /> Klawerowa W. (218)<br /> <br /> Kleberowa J. (214)<br /> <br /> Klejnadlowa H. (84)<br /> <br /> Klejnadlówna J. (139)<br /> <br /> Kłobukowska H. (68)<br /> <br /> Kłobukowska R. (82)<br /> <br /> Knodlówna N. (68)<br /> <br /> Kobylańska A. (70)<br /> <br /> Kochanowska K. (172)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa J. (74, 76, 78, 80, 82)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa M. (196)<br /> <br /> Kokczyńska J. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska M. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska S. (126, 196, 140)<br /> <br /> Konówna R. (66)<br /> <br /> Konówna A. (66)<br /> <br /> Koralewska M. (81)<br /> <br /> Kosmowska J. (196)<br /> <br /> Kosowska (215)<br /> <br /> Kossowska W. (82)<br /> <br /> Kotarbińska L. (57, 140, 201, 206)<br /> <br /> Kowalczykówna A. (172)<br /> <br /> Kowalewska M. (144)<br /> <br /> Koziejowska W. (206)<br /> <br /> Kozieradzka M. (139)<br /> <br /> Kozłowska A. (143)<br /> <br /> Kozłowska M. (143)<br /> <br /> Krajewska M. (98)<br /> <br /> Krasińska hr. H. (212)<br /> <br /> Krasińska hr. M. (143)<br /> <br /> Krąkowska J. (134)<br /> <br /> Kretkowska M. (80, 195)<br /> <br /> Krollowa B. (66)<br /> <br /> Kryńska E. (134)<br /> <br /> Kryńska R. (125, 140)<br /> <br /> Krzysztofowiczowa J. (68)<br /> <br /> Krzywoszewska I. (68)<br /> <br /> Kubaszewska A. (172)<br /> <br /> Kubińska J. (194)<br /> <br /> Kucharzewska A. (212)<br /> <br /> Kucharzewska M. (65)<br /> <br /> Kuczyńska B. (65)<br /> <br /> Kuczyńska M. (138)<br /> <br /> Kulikowska M. (67)<br /> <br /> Kurtzówna W. (148)<br /> <br /> Leszczyńska J. (141)<br /> <br /> Lewentalowa H. (69)<br /> <br /> Lierowa F. (68)<br /> <br /> Lipińska W. (205)<br /> <br /> Lipska M. (173)<br /> <br /> Loretzowa Z. (139)<br /> <br /> Lubomirska ks. M. (212)<br /> <br /> Lubomirska ks. S. (85)<br /> <br /> Lubomirska ks. Z. (68)<br /> <br /> Lulczycka J. (57)<br /> <br /> Lutosławska M. (70)<br /> <br /> Lubowiecka K (82, 84, 139)<br /> <br /> Ludwigowa M. (214)<br /> <br /> Łabusiewiczówna Z. (173)<br /> <br /> Łapińska Z. (100)<br /> <br /> Łazowska (216)<br /> <br /> Łempicka E. (63)<br /> <br /> Łojkówna M. (84, 173)<br /> <br /> Łopieńska J. (141)<br /> <br /> Łubieńska L. (126)<br /> <br /> Łubieńska hr. S. (195)<br /> <br /> Machlejdowa W. (82)<br /> <br /> Magnuska R. (69)<br /> <br /> Majewska G. (112)<br /> <br /> Majewska W. (135)<br /> <br /> Majznerówna L. (176)<br /> <br /> Malczowa B. (69)<br /> <br /> Maliniakówna (126)<br /> <br /> Mandukowa J. (69)<br /> <br /> Mańkowska S. (188)<br /> <br /> Marcikowska M. (70)<br /> <br /> Markowska M. (165)<br /> <br /> Massalska J. (69)<br /> <br /> Maszyńska J. (137)<br /> <br /> Michalska O. (60)<br /> <br /> Mieczyńska H. (148)<br /> <br /> Mirecka S. (139)<br /> <br /> Mokiejewska M. (213)<br /> <br /> Morzycka B. (141)<br /> <br /> Moszkowska A. (66)<br /> <br /> Musielewiczowa Z. (67, 69)<br /> <br /> Mycielska hr. E. (195, 196, 217)<br /> <br /> Mystkowska M. (134)<br /> <br /> Mystkowska J. (134)<br /> <br /> Nasborgowa M. (173)<br /> <br /> Natansonowa K. (64)<br /> <br /> Nawroczyńska W. (165)<br /> <br /> Neronowiczowa K. (67)<br /> <br /> Niewiadomska C. (139)<br /> <br /> Nowacka W. (225)<br /> <br /> Nowodworska F. (69)<br /> <br /> Ochocka E. (141)<br /> <br /> Oderfeldówna A. (66)<br /> <br /> Oderfeldowa C. (66)<br /> <br /> Ojrzanowska J. (185)<br /> <br /> Olszewska M. (55, 176)<br /> <br /> Olszowska S. (60, 67, 196)<br /> <br /> Opęchowska M. (65)<br /> <br /> Opęchowska W. (139, 141, 187)<br /> <br /> Oppmanowa S. (82)<br /> <br /> Ordężyna E. (67)<br /> <br /> Osińska St. (134)<br /> <br /> Ośmiałowska Z. (57, 126)<br /> <br /> Ośniałowska Z. (80, 196, 217)<br /> <br /> Ossowska A. (65)<br /> <br /> Ostaszewska S. (69)<br /> <br /> Ostrowska hr. H. (211)<br /> <br /> Ożarowska hr. E. (198)<br /> <br /> Pachucka R. (195)</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Lista_dzia%C5%82aczek_Komitetu_Obywatelskiego_1914-15&diff=1379 2021-07-14T13:13:14Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div><br /> <br /> Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content<br /> <br /> Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-historycznego z 1916 roku<br /> <br /> Adamowiczówna Julia - wizytatorka szkół elementarnych (Wydział oświecenia)<br /> <br /> Aleksandrowiczowa hr. Julia - prezeska i założycielka Zakładu Św. Marty<br /> <br /> [[Gabriela Balicka|Balicka Gabrjela]] - kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet<br /> <br /> Bantkowska Ludwika - skarbniczka Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Królestwie Polskim<br /> <br /> Baranowska Michalina - opiekunka (Komisja Ochron)<br /> <br /> Barylska (Henrykowa) - buchalterka w Oddziale Gromadzenia Funduszów, skarbniczka (?) Zakładu św. Jadwigi<br /> <br /> Baumówna Jadwiga - Komisja Opieki nad Młodzieżą Rzemieślniczą i Przemysłową<br /> <br /> Benszówna Janina - Sekcja Porządku i Opieki Domowej<br /> <br /> Bergerowa Amelja - Sekcja Bezdomnych<br /> <br /> Bersonowa (Edwardowa) - Sekcja Tanich Kuchen<br /> <br /> Bersonowa J. - Towarzystwo Kolonii Letnich<br /> <br /> Bichlerowa M (92, 191, 193)<br /> <br /> Bieńkowska R (140)<br /> <br /> Bispingowa (68)<br /> <br /> Biskupska M. (195)<br /> <br /> Bókowa Z. (81, 139)<br /> <br /> Bogajska E. (219)<br /> <br /> Bogucka J. (70)<br /> <br /> Boguska S. (206)<br /> <br /> Bogatko-Englertowa J. (126)<br /> <br /> Bojakowska E. (139)<br /> <br /> Bojanowska J. (57, 195)<br /> <br /> Bojakowska K. (82)<br /> <br /> Bojarska S. (83)<br /> <br /> Borsukowa M. (65)<br /> <br /> Braumanowa M. (64)<br /> <br /> Branicka J. (217)<br /> <br /> Brunerowa R. (214)<br /> <br /> Brusendorfówna H. (68)<br /> <br /> Brzezińska A. (139)<br /> <br /> Budzińska Tylicka J. (57)<br /> <br /> Chamcowa Z. (211)<br /> <br /> Chabielska M. (81, 66)<br /> <br /> Chełmicka A. (195)<br /> <br /> Chłapowska J. (196)<br /> <br /> Chmielewska S. (171)<br /> <br /> Chmyzowska M. (126)<br /> <br /> Chodakowska S. (139, 82)<br /> <br /> Chrempińska J. (126)<br /> <br /> Ciąglińska A. (54)<br /> <br /> Cichomska S. (85)<br /> <br /> Ciechomska S. (213)<br /> <br /> Cielecka L. (198)<br /> <br /> Ciszkiewiczowa T. (144)<br /> <br /> Ciundziewicka K. (68)<br /> <br /> Cohnowa E. (68)<br /> <br /> Czacka R. (217)<br /> <br /> Czarnecka J. (172, 216)<br /> <br /> Czarnecka F. (195)<br /> <br /> Czerwińska A. (78)<br /> <br /> Czerwińska S. (65)<br /> <br /> Czerwiakowska E. (216)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (210, 211)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. M. ((212)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (195)<br /> <br /> Czosnowska M. (70)<br /> <br /> Czuprykowska J. (65)<br /> <br /> Danejkówna H. (185)<br /> <br /> Daszewska W. (167, 169)<br /> <br /> Dąbrowska C. (211)<br /> <br /> Dębska H. (126)<br /> <br /> Dmochowska H. (65)<br /> <br /> Dobraczyńska A. (215)<br /> <br /> Dobrzańska Z. (140)<br /> <br /> Dreje'owa S. (68)<br /> <br /> Drozdowska M. (143)<br /> <br /> Drozdowiczowa F. (82)<br /> <br /> Drzewiecka A. (211)<br /> <br /> Dubowska C. (136)<br /> <br /> Dydyńska I. (140)<br /> <br /> Dzierzbicka W. (76, 168)<br /> <br /> Dziewulska A. (84)<br /> <br /> Eigerowa B. (66)<br /> <br /> Eigerowa D. (76)<br /> <br /> Eismontówna Z. (75)<br /> <br /> Englertowa J. (57)<br /> <br /> Englowa M. (68)<br /> <br /> Epsteinowa H. (82)<br /> <br /> Erlichówna M. (111)<br /> <br /> Ettingerowa D. (66)<br /> <br /> Ettingerowa G. (66)<br /> <br /> Eysmondowa M. (143)<br /> <br /> Fiedlerowa St. (139)<br /> <br /> Findelsonowa M. (67)<br /> <br /> Fiszerowa T. (70)<br /> <br /> Frenklowa N. (66)<br /> <br /> Freyerowa J. (54)<br /> <br /> Fukowa (139)<br /> <br /> Gagatnicka J. (171)<br /> <br /> Gałecka H. (206)<br /> <br /> Garbowska (172)<br /> <br /> Gawałkiewiczówna W. (206)<br /> <br /> Gażeńska J. (196)<br /> <br /> Gąsiorowska N. (186)<br /> <br /> Gebethnerówna H. (68)<br /> <br /> Gebethnerówna J. (57)<br /> <br /> Gebethnerowa M. (76, 140)<br /> <br /> Gepnerówna H. (172)<br /> <br /> Gerszewska W. (137)<br /> <br /> Gizowska J. (65)<br /> <br /> Glińska J. (195)<br /> <br /> Glucksmanowa J. (66)<br /> <br /> Goldbaumowa R. (66)<br /> <br /> Goldstandowa Z. (143)<br /> <br /> Gomólińska M. (78)<br /> <br /> Górska P. (76, 139)<br /> <br /> Górska G. (212)<br /> <br /> Górska J. (138)<br /> <br /> Górska M. (137, 140)<br /> <br /> Górska W. (134)<br /> <br /> Grabowska A. (206)<br /> <br /> Grąbczewska N. (126)<br /> <br /> Grochowiczowa S. (65)<br /> <br /> Grodzińska Z. (195)<br /> <br /> Groerówna R. (82)<br /> <br /> Gronkiewiczowa M. (139)<br /> <br /> Grudzińska Z. (140)<br /> <br /> Gruszczyńska (216)<br /> <br /> Grzybowska K. (195)<br /> <br /> Gucewiczówna K (148)<br /> <br /> Helpernowa H. (176)<br /> <br /> Hannówna S. (225)<br /> <br /> Hawelkowa J. (139)<br /> <br /> Hejnikowska Z. (138)<br /> <br /> Henneberżanka S. (70)<br /> <br /> Hercbergowa E. (176)<br /> <br /> Hermanowska J. (139)<br /> <br /> Heringowa H. (66, 126)<br /> <br /> Hersowa B. (68)<br /> <br /> Hertzówna A. (66)<br /> <br /> Heymanowa R. (82)<br /> <br /> Higersbergerowa W. (67)<br /> <br /> Hoene-Przesmycka A. (172)<br /> <br /> Hornowa S. (70, 81)<br /> <br /> Hulanicka P. (203)<br /> <br /> Idzikowska W. (126)<br /> <br /> Iwańska M. (84)<br /> <br /> Iwańska J. (126, 214)<br /> <br /> Iwaszkiewiczowa Z. (203)<br /> <br /> Jaczynowska K. (166)<br /> <br /> Jałozówna M. (148)<br /> <br /> Jankowska J. (172)<br /> <br /> Jankowska T. (68)<br /> <br /> Jankowska F. (140)<br /> <br /> Janowska N. (211)<br /> <br /> Januszewska K. (82)<br /> <br /> Jarmułowiczowa L. (126)<br /> <br /> Jastrzębska N. (54, 55)<br /> <br /> Jędryczkowska W. (172)<br /> <br /> Jeziorańska M. (196)<br /> <br /> Johnówna M. (196)<br /> <br /> Józefowiczowa H. (68)<br /> <br /> Kacprowska E. (172)<br /> <br /> Kaczorowska S. (172)<br /> <br /> Kalecka Z. (172)<br /> <br /> Kamińska M. (84)<br /> <br /> Kamocka M. (143)<br /> <br /> Kancewiczowa M. (138)<br /> <br /> Karszo-Siedlewska F. (195)<br /> <br /> Kasperowiczowa M. (112)<br /> <br /> Kawowska L. (126)<br /> <br /> Kijeńska L. (68, 84)<br /> <br /> Kijewska W. (68)<br /> <br /> Kijewska F. (68)<br /> <br /> Kisielewska J. (140)<br /> <br /> Klawerowa J. (6?, 67, 139, 140)<br /> <br /> Klawerowa W. (218)<br /> <br /> Kleberowa J. (214)<br /> <br /> Klejnadlowa H. (84)<br /> <br /> Klejnadlówna J. (139)<br /> <br /> Kłobukowska H. (68)<br /> <br /> Kłobukowska R. (82)<br /> <br /> Knodlówna N. (68)<br /> <br /> Kobylańska A. (70)<br /> <br /> Kochanowska K. (172)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa J. (74, 76, 78, 80, 82)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa M. (196)<br /> <br /> Kokczyńska J. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska M. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska S. (126, 196, 140)<br /> <br /> Konówna R. (66)<br /> <br /> Konówna A. (66)<br /> <br /> Koralewska M. (81)<br /> <br /> Kosmowska J. (196)<br /> <br /> Kosowska (215)<br /> <br /> Kossowska W. (82)<br /> <br /> Kotarbińska L. (57, 140, 201, 206)<br /> <br /> Kowalczykówna A. (172)<br /> <br /> Kowalewska M. (144)<br /> <br /> Koziejowska W. (206)<br /> <br /> Kozieradzka M. (139)<br /> <br /> Kozłowska A. (143)<br /> <br /> Kozłowska M. (143)<br /> <br /> Krajewska M. (98)<br /> <br /> Krasińska hr. H. (212)<br /> <br /> Krasińska hr. M. (143)<br /> <br /> Krąkowska J. (134)<br /> <br /> Kretkowska M. (80, 195)<br /> <br /> Krollowa B. (66)<br /> <br /> Kryńska E. (134)<br /> <br /> Kryńska R. (125, 140)<br /> <br /> Krzysztofowiczowa J. (68)<br /> <br /> Krzywoszewska I. (68)<br /> <br /> Kubaszewska A. (172)<br /> <br /> Kubińska J. (194)<br /> <br /> Kucharzewska A. (212)<br /> <br /> Kucharzewska M. (65)<br /> <br /> Kuczyńska B. (65)<br /> <br /> Kuczyńska M. (138)<br /> <br /> Kulikowska M. (67)<br /> <br /> Kurtzówna W. (148)<br /> <br /> Leszczyńska J. (141)<br /> <br /> Lewentalowa H. (69)<br /> <br /> Lierowa F. (68)<br /> <br /> Lipińska W. (205)<br /> <br /> Lipska M. (173)<br /> <br /> Loretzowa Z. (139)<br /> <br /> Lubomirska ks. M. (212)<br /> <br /> Lubomirska ks. S. (85)<br /> <br /> Lubomirska ks. Z. (68)<br /> <br /> Lulczycka J. (57)<br /> <br /> Lutosławska M. (70)<br /> <br /> Lubowiecka K (82, 84, 139)<br /> <br /> Ludwigowa M. (214)<br /> <br /> Łabusiewiczówna Z. (173)<br /> <br /> Łapińska Z. (100)<br /> <br /> Łazowska (216)<br /> <br /> Łempicka E. (63)<br /> <br /> Łojkówna M. (84, 173)<br /> <br /> Łopieńska J. (141)<br /> <br /> Łubieńska L. (126)<br /> <br /> Łubieńska hr. S. (195)<br /> <br /> Machlejdowa W. (82)<br /> <br /> Magnuska R. (69)<br /> <br /> Majewska G. (112)<br /> <br /> Majewska W. (135)<br /> <br /> Majznerówna L. (176)<br /> <br /> Malczowa B. (69)<br /> <br /> Maliniakówna (126)</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Lista_dzia%C5%82aczek_Komitetu_Obywatelskiego_1914-15&diff=1378 2021-07-14T10:01:29Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div><br /> <br /> Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content<br /> <br /> Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-historycznego z 1916 roku<br /> <br /> Adamowiczówna Julia - wizytatorka szkół elementarnych (Wydział oświecenia)<br /> <br /> Aleksandrowiczowa hr. Julia - prezeska i założycielka Zakładu Św. Marty<br /> <br /> [[Gabriela Balicka|Balicka Gabrjela]] - kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet<br /> <br /> Bantkowska Ludwika - skarbniczka Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Królestwie Polskim<br /> <br /> Baranowska Michalina - opiekunka (Komisja Ochron)<br /> <br /> Barylska (Henrykowa) - buchalterka w Oddziale Gromadzenia Funduszów, skarbniczka (?) Zakładu św. Jadwigi<br /> <br /> Baumówna Jadwiga - Komisja Opieki nad Młodzieżą Rzemieślniczą i Przemysłową<br /> <br /> Benszówna Janina - Sekcja Porządku i Opieki Domowej<br /> <br /> Bergerowa Amelja - Sekcja Bezdomnych<br /> <br /> Bersonowa (Edwardowa) - Sekcja Tanich Kuchen<br /> <br /> Bersonowa J. - Towarzystwo Kolonii Letnich<br /> <br /> Bichlerowa M (92, 191, 193)<br /> <br /> Bieńkowska R (140)<br /> <br /> Bispingowa (68)<br /> <br /> Biskupska M. (195)<br /> <br /> Bókowa Z. (81, 139)<br /> <br /> Bogajska E. (219)<br /> <br /> Bogucka J. (70)<br /> <br /> Boguska S. (206)<br /> <br /> Bogatko-Englertowa J. (126)<br /> <br /> Bojakowska E. (139)<br /> <br /> Bojanowska J. (57, 195)<br /> <br /> Bojakowska K. (82)<br /> <br /> Bojarska S. (83)<br /> <br /> Borsukowa M. (65)<br /> <br /> Braumanowa M. (64)<br /> <br /> Branicka J. (217)<br /> <br /> Brunerowa R. (214)<br /> <br /> Brusendorfówna H. (68)<br /> <br /> Brzezińska A. (139)<br /> <br /> Budzińska Tylicka J. (57)<br /> <br /> Chamcowa Z. (211)<br /> <br /> Chabielska M. (81, 66)<br /> <br /> Chełmicka A. (195)<br /> <br /> Chłapowska J. (196)<br /> <br /> Chmielewska S. (171)<br /> <br /> Chmyzowska M. (126)<br /> <br /> Chodakowska S. (139, 82)<br /> <br /> Chrempińska J. (126)<br /> <br /> Ciąglińska A. (54)<br /> <br /> Cichomska S. (85)<br /> <br /> Ciechomska S. (213)<br /> <br /> Cielecka L. (198)<br /> <br /> Ciszkiewiczowa T. (144)<br /> <br /> Ciundziewicka K. (68)<br /> <br /> Cohnowa E. (68)<br /> <br /> Czacka R. (217)<br /> <br /> Czarnecka J. (172, 216)<br /> <br /> Czarnecka F. (195)<br /> <br /> Czerwińska A. (78)<br /> <br /> Czerwińska S. (65)<br /> <br /> Czerwiakowska E. (216)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (210, 211)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. M. ((212)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (195)<br /> <br /> Czosnowska M. (70)<br /> <br /> Czuprykowska J. (65)<br /> <br /> Danejkówna H. (185)<br /> <br /> Daszewska W. (167, 169)<br /> <br /> Dąbrowska C. (211)<br /> <br /> Dębska H. (126)<br /> <br /> Dmochowska H. (65)<br /> <br /> Dobraczyńska A. (215)<br /> <br /> Dobrzańska Z. (140)<br /> <br /> Dreje'owa S. (68)<br /> <br /> Drozdowska M. (143)<br /> <br /> Drozdowiczowa F. (82)<br /> <br /> Drzewiecka A. (211)<br /> <br /> Dubowska C. (136)<br /> <br /> Dydyńska I. (140)<br /> <br /> Dzierzbicka W. (76, 168)<br /> <br /> Dziewulska A. (84)<br /> <br /> Eigerowa B. (66)<br /> <br /> Eigerowa D. (76)<br /> <br /> Eismontówna Z. (75)<br /> <br /> Englertowa J. (57)<br /> <br /> Englowa M. (68)<br /> <br /> Epsteinowa H. (82)<br /> <br /> Erlichówna M. (111)<br /> <br /> Ettingerowa D. (66)<br /> <br /> Ettingerowa G. (66)<br /> <br /> Eysmondowa M. (143)<br /> <br /> Fiedlerowa St. (139)<br /> <br /> Findelsonowa M. (67)<br /> <br /> Fiszerowa T. (70)<br /> <br /> Frenklowa N. (66)<br /> <br /> Freyerowa J. (54)<br /> <br /> Fukowa (139)<br /> <br /> Gagatnicka J. (171)<br /> <br /> Gałecka H. (206)<br /> <br /> Garbowska (172)<br /> <br /> Gawałkiewiczówna W. (206)<br /> <br /> Gażeńska J. (196)<br /> <br /> Gąsiorowska N. (186)<br /> <br /> Gebethnerówna H. (68)<br /> <br /> Gebethnerówna J. (57)<br /> <br /> Gebethnerowa M. (76, 140)<br /> <br /> Gepnerówna H. (172)<br /> <br /> Gerszewska W. (137)<br /> <br /> Gizowska J. (65)<br /> <br /> Glińska J. (195)<br /> <br /> Glucksmanowa J. (66)<br /> <br /> Goldbaumowa R. (66)<br /> <br /> Goldstandowa Z. (143)<br /> <br /> Gomólińska M. (78)<br /> <br /> Górska P. (76, 139)<br /> <br /> Górska G. (212)<br /> <br /> Górska J. (138)<br /> <br /> Górska M. (137, 140)<br /> <br /> Górska W. (134)<br /> <br /> Grabowska A. (206)<br /> <br /> Grąbczewska N. (126)<br /> <br /> Grochowiczowa S. (65)<br /> <br /> Grodzińska Z. (195)<br /> <br /> Groerówna R. (82)<br /> <br /> Gronkiewiczowa M. (139)<br /> <br /> Grudzińska Z. (140)<br /> <br /> Gruszczyńska (216)<br /> <br /> Grzybowska K. (195)<br /> <br /> Gucewiczówna K (148)<br /> <br /> Helpernowa H. (176)<br /> <br /> Hannówna S. (225)<br /> <br /> Hawelkowa J. (139)<br /> <br /> Hejnikowska Z. (138)<br /> <br /> Henneberżanka S. (70)<br /> <br /> Hercbergowa E. (176)<br /> <br /> Hermanowska J. (139)<br /> <br /> Heringowa H. (66, 126)<br /> <br /> Hersowa B. (68)<br /> <br /> Hertzówna A. (66)<br /> <br /> Heymanowa R. (82)<br /> <br /> Higersbergerowa W. (67)<br /> <br /> Hoene-Przesmycka A. (172)<br /> <br /> Hornowa S. (70, 81)<br /> <br /> Hulanicka P. (203)<br /> <br /> Idzikowska W. (126)<br /> <br /> Iwańska M. (84)<br /> <br /> Iwańska J. (126, 214)<br /> <br /> Iwaszkiewiczowa Z. (203)<br /> <br /> Jaczynowska K. (166)<br /> <br /> Jałozówna M. (148)<br /> <br /> Jankowska J. (172)<br /> <br /> Jankowska T. (68)<br /> <br /> Jankowska F. (140)<br /> <br /> Janowska N. (211)<br /> <br /> Januszewska K. (82)<br /> <br /> Jarmułowiczowa L. (126)<br /> <br /> Jastrzębska N. (54, 55)<br /> <br /> Jędryczkowska W. (172)<br /> <br /> Jeziorańska M. (196)<br /> <br /> Johnówna M. (196)<br /> <br /> Józefowiczowa H. (68)<br /> <br /> Kacprowska E. (172)<br /> <br /> Kaczorowska S. (172)<br /> <br /> Kalecka Z. (172)<br /> <br /> Kamińska M. (84)<br /> <br /> Kamocka M. (143)<br /> <br /> Kancewiczowa M. (138)<br /> <br /> Karszo-Siedlewska F. (195)<br /> <br /> Kasperowiczowa M. (112)<br /> <br /> Kawowska L. (126)<br /> <br /> Kijeńska L. (68, 84)<br /> <br /> Kijewska W. (68)<br /> <br /> Kijewska F. (68)<br /> <br /> Kisielewska J. (140)<br /> <br /> Klawerowa J. (6?, 67, 139, 140)<br /> <br /> Klawerowa W. (218)<br /> <br /> Kleberowa J. (214)<br /> <br /> Klejnadlowa H. (84)<br /> <br /> Klejnadlówna J. (139)<br /> <br /> Kłobukowska H. (68)<br /> <br /> Kłobukowska R. (82)<br /> <br /> Knodlówna N. (68)<br /> <br /> Kobylańska A. (70)<br /> <br /> Kochanowska K. (172)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa J. (74, 76, 78, 80, 82)<br /> <br /> Kociatkiewiczowa M. (196)<br /> <br /> Kokczyńska J. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska M. (140)<br /> <br /> Kołaczkowska S. (126, 196, 140)<br /> <br /> Konówna R. (66)<br /> <br /> Konówna A. (66)<br /> <br /> Koralewska M. (81)<br /> <br /> Kosmowska J. (196)<br /> <br /> Kosowska (215)<br /> <br /> Kossowska W. (82)<br /> <br /> Kotarbińska L. (57, 140, 201, 206)<br /> <br /> Kowalczykówna A. (172)<br /> <br /> Kowalewska M. (144)<br /> <br /> Koziejowska W. (206)<br /> <br /> Kozieradzka M. (139)<br /> <br /> Kozłowska A. (143)</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Lista_dzia%C5%82aczek_Komitetu_Obywatelskiego_1914-15&diff=1377 2021-07-14T09:11:51Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div><br /> <br /> Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content<br /> <br /> Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-historycznego z 1916 roku<br /> <br /> Adamowiczówna Julia - wizytatorka szkół elementarnych (Wydział oświecenia)<br /> <br /> Aleksandrowiczowa hr. Julia - prezeska i założycielka Zakładu Św. Marty<br /> <br /> [[Gabriela Balicka|Balicka Gabrjela]] - kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet<br /> <br /> Bantkowska Ludwika - skarbniczka Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Królestwie Polskim<br /> <br /> Baranowska Michalina - opiekunka (Komisja Ochron)<br /> <br /> Barylska (Henrykowa) - buchalterka w Oddziale Gromadzenia Funduszów, skarbniczka (?) Zakładu św. Jadwigi<br /> <br /> Baumówna Jadwiga - Komisja Opieki nad Młodzieżą Rzemieślniczą i Przemysłową<br /> <br /> Benszówna Janina - Sekcja Porządku i Opieki Domowej<br /> <br /> Bergerowa Amelja - Sekcja Bezdomnych<br /> <br /> Bersonowa (Edwardowa) - Sekcja Tanich Kuchen<br /> <br /> Bersonowa J. - Towarzystwo Kolonii Letnich<br /> <br /> Bichlerowa M (92, 191, 193)<br /> <br /> Bieńkowska R (140)<br /> <br /> Bispingowa (68)<br /> <br /> Biskupska M. (195)<br /> <br /> Bókowa Z. (81, 139)<br /> <br /> Bogajska E. (219)<br /> <br /> Bogucka J. (70)<br /> <br /> Boguska S. (206)<br /> <br /> Bogatko-Englertowa J. (126)<br /> <br /> Bojakowska E. (139)<br /> <br /> Bojanowska J. (57, 195)<br /> <br /> Bojakowska K. (82)<br /> <br /> Bojarska S. (83)<br /> <br /> Borsukowa M. (65)<br /> <br /> Braumanowa M. (64)<br /> <br /> Branicka J. (217)<br /> <br /> Brunerowa R. (214)<br /> <br /> Brusendorfówna H. (68)<br /> <br /> Brzezińska A. (139)<br /> <br /> Budzińska Tylicka J. (57)<br /> <br /> Chamcowa Z. (211)<br /> <br /> Chabielska M. (81, 66)<br /> <br /> Chełmicka A. (195)<br /> <br /> Chłapowska J. (196)<br /> <br /> Chmielewska S. (171)<br /> <br /> Chmyzowska M. (126)<br /> <br /> Chodakowska S. (139, 82)<br /> <br /> Chrempińska J. (126)<br /> <br /> Ciąglińska A. (54)<br /> <br /> Cichomska S. (85)<br /> <br /> Ciechomska S. (213)<br /> <br /> Cielecka L. (198)<br /> <br /> Ciszkiewiczowa T. (144)<br /> <br /> Ciundziewicka K. (68)<br /> <br /> Cohnowa E. (68)<br /> <br /> Czacka R. (217)<br /> <br /> Czarnecka J. (172, 216)<br /> <br /> Czarnecka F. (195)<br /> <br /> Czerwińska A. (78)<br /> <br /> Czerwińska S. (65)<br /> <br /> Czerwiakowska E. (216)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (210, 211)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. M. ((212)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (195)<br /> <br /> Czosnowska M. (70)<br /> <br /> Czuprykowska J. (65)<br /> <br /> Danejkówna H. (185)<br /> <br /> Daszewska W. (167, 169)<br /> <br /> Dąbrowska C. (211)<br /> <br /> Dębska H. (126)<br /> <br /> Dmochowska H. (65)<br /> <br /> Dobraczyńska A. (215)<br /> <br /> Dobrzańska Z. (140)<br /> <br /> Dreje'owa S. (68)<br /> <br /> Drozdowska M. (143)<br /> <br /> Drozdowiczowa F. (82)<br /> <br /> Drzewiecka A. (211)<br /> <br /> Dubowska C. (136)<br /> <br /> Dydyńska I. (140)<br /> <br /> Dzierzbicka W. (76, 168)<br /> <br /> Dziewulska A. (84)<br /> <br /> Eigerowa B. (66)<br /> <br /> Eigerowa D. (76)<br /> <br /> Eismontówna Z. (75)<br /> <br /> Englertowa J. (57)<br /> <br /> Englowa M. (68)<br /> <br /> Epsteinowa H. (82)<br /> <br /> Erlichówna M. (111)<br /> <br /> Ettingerowa D. (66)<br /> <br /> Ettingerowa G. (66)<br /> <br /> Eysmondowa M. (143)</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Lista_dzia%C5%82aczek_Komitetu_Obywatelskiego_1914-15&diff=1376 2021-07-14T08:59:13Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div><br /> <br /> Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content<br /> <br /> Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-historycznego z 1916 roku<br /> <br /> Adamowiczówna Julia - wizytatorka szkół elementarnych (Wydział oświecenia)<br /> <br /> Aleksandrowiczowa hr. Julia - prezeska i założycielka Zakładu Św. Marty<br /> <br /> [[Gabriela Balicka|Balicka Gabrjela]] - kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet<br /> <br /> Bantkowska Ludwika - skarbniczka Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Królestwie Polskim<br /> <br /> Baranowska Michalina - opiekunka (Komisja Ochron)<br /> <br /> Barylska (Henrykowa) - buchalterka w Oddziale Gromadzenia Funduszów, skarbniczka (?) Zakładu św. Jadwigi<br /> <br /> Baumówna Jadwiga - Komisja Opieki nad Młodzieżą Rzemieślniczą i Przemysłową<br /> <br /> Benszówna Janina - Sekcja Porządku i Opieki Domowej<br /> <br /> Bergerowa Amelja - Sekcja Bezdomnych<br /> <br /> Bersonowa (Edwardowa) - Sekcja Tanich Kuchen<br /> <br /> Bersonowa J. - Towarzystwo Kolonii Letnich<br /> <br /> Bichlerowa M (92, 191, 193)<br /> <br /> Bieńkowska R (140)<br /> <br /> Bispingowa (68)<br /> <br /> Biskupska M. (195)<br /> <br /> Bókowa Z. (81, 139)<br /> <br /> Bogajska E. (219)<br /> <br /> Bogucka J. (70)<br /> <br /> Boguska S. (206)<br /> <br /> Bogatko-Englertowa J. (126)<br /> <br /> Bojakowska E. (139)<br /> <br /> Bojanowska J. (57, 195)<br /> <br /> Bojakowska K. (82)<br /> <br /> Bojarska S. (83)<br /> <br /> Borsukowa M. (65)<br /> <br /> Braumanowa M. (64)<br /> <br /> Branicka J. (217)<br /> <br /> Brunerowa R. (214)<br /> <br /> Brusendorfówna H. (68)<br /> <br /> Brzezińska A. (139)<br /> <br /> Budzińska Tylicka J. (57)<br /> <br /> Chamcowa Z. (211)<br /> <br /> Chabielska M. (81, 66)<br /> <br /> Chełmicka A. (195)<br /> <br /> Chłapowska J. (196)<br /> <br /> Chmielewska S. (171)<br /> <br /> Chmyzowska M. (126)<br /> <br /> Chodakowska S. (139, 82)<br /> <br /> Chrempińska J. (126)<br /> <br /> Ciąglińska A. (54)<br /> <br /> Cichomska S. (85)<br /> <br /> Ciechomska S. (213)<br /> <br /> Cielecka L. (198)<br /> <br /> Ciszkiewiczowa T. (144)<br /> <br /> Ciundziewicka K. (68)<br /> <br /> Cohnowa E. (68)<br /> <br /> Czacka R. (217)<br /> <br /> Czarnecka J. (172, 216)<br /> <br /> Czarnecka F. (195)<br /> <br /> Czerwińska A. (78)<br /> <br /> Czerwińska S. (65)<br /> <br /> Czerwiakowska E. (216)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (210, 211)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. M. ((212)<br /> <br /> Czetwertyńska ks. W (195)<br /> <br /> Czosnowska M. (70)</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Lista_dzia%C5%82aczek_Komitetu_Obywatelskiego_1914-15&diff=1357 2021-07-11T09:32:16Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div>Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content<br /> <br /> Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-historycznego z 1916 roku<br /> <br /> Adamowiczówna Julia - wizytatorka szkół elementarnych (Wydział oświecenia)<br /> <br /> Aleksandrowiczowa hr. Julia - prezeska i założycielka Zakładu Św. Marty<br /> <br /> [[Gabriela Balicka|Balicka Gabrjela]] - kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet<br /> <br /> Bantkowska Ludwika - skarbniczka Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi w Królestwie Polskim<br /> <br /> Baranowska Michalina - opiekunka (Komisja Ochron)<br /> <br /> Barylska (Henrykowa) - buchalterka w Oddziale Gromadzenia Funduszów, skarbniczka (?) Zakładu św. Jadwigi<br /> <br /> Baumówna Jadwiga - Komisja Opieki nad Młodzieżą Rzemieślniczą i Przemysłową<br /> <br /> Benszówna Janina - Sekcja Porządku i Opieki Domowej</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Helena_Weychert&diff=1356 2021-07-11T08:53:12Z

<p>Dorota Matejczyk: /* I w.ś. */</p> <hr /> <div><br /> <br /> Przodownice warszawskie 1914-1915<br /> <br /> Przewodnicząca Sekcji Kobiecej (zob. [[Kobiety w Komitecie Obywatelskim Warszawy]], [[Lista współpracowników KO w 1914]]), przewodniczącą Komitetu opieki nad rezerwistkami X cyrkułu(patrz niżej).<br /> <br /> [[Plik:Helena Weychert.jpeg|thumb|500px|right|'''Helena Weychert''']]<br /> <br /> =Bojownica=<br /> Źródło: [https://polona.pl/item/w-walce-o-rowne-prawa-nasze-bojownice,MTc4NjQ0NjA/56/#item Cecylia Walewska &quot;W walce o równe prawa: nasze bojownice&quot; <br /> <br /> (...) Zapisała się Helena Weychert do „Związku Równouprawnienia Kobiet Polskich“ Reinschmitowej. Prawniczy jej umysł, śmiałe żądania, energiczne wystąpienia — zwróciły na nią uwagę. Została wybrana do zarządu. Była czas jakiś. Ale—teren wydał jej się za wąski. Kółko feministyczne za ciasne, za nadto zwarte, zbyt w teoretycznem doktrynerstwie zasklepione (Doktrynerkami nazywano feministki ze„Związku&quot; Reinschmitowej dlatego, że nie chciały wchodzić w kompromis. Pełne prawa albo dalej walczyć o nie. Półśrodków nie uznawały. Do Dumy zwracać się nie chciały).Po pewnym czasie wystąpiła. Lecz energiczna, władcza natura domagała się czynu.<br /> <br /> Rozwijało wówczas bujną działalność (w zakresie możliwości, tolerowanych lub... niedopatrzonych przez rząd rosyjski)„Zjednoczone Koło Ziemianek&quot;, które wyszło z łona „Delegacji Goospodarczej&quot; przy Muzeum Popierania Przemysłu i Handlu i około 1909 r. obejmowało już 60 kółek (w tem 18 włościańskich), utrzymywało szkoły tkactwa, przemysłu domowego, gospodarstwa dla dziewcząt włościańskich, seminarjum ochroniarek wiejskich i t.p. Pewne grupy członkiń popierały reformę praw cywilnych i ruch kobiecy, a nawet przyłączyły się do akcji Teresy Wołowskiej i dr. T. Ciszkiewiczowej, które z ramienia „Koła Kobiet Polskich&quot; wysłały w 1906r. na ręce posła do Dumy, ks. Gralewskiego, adres w sprawie równouprawnienia. Po wystąpieniu ze Związku Reinschmit-Kuczalskiej, zapisała się H.Weychertówna do Zjednoczonego Koła Ziemianek. Wybrana do Zarządu, została główną jego sekretarką. Pierwszą jej pracą było urządzenie w „Świetlicy&quot; Ziemianek wystawy przemysłu włościańskiego i robót kobiecych, która cieszyła się ogromnem powodzeniem. W Zarządzie Z.K.Z. była przez lat szesnaście(od 1907-1923). Wobec pracy i zasług położonych przyznano jej godność członka honorowego. <br /> <br /> Jeszcze trwała na placówce swojej u Ziemianek, gdy około 1912r. przy „Biurze Pracy Społecznej&quot;,zorganizowanem dla opracowywania projektów i wniosków, przedstawianych Kołu Polskiemu w Dumie, powstała „Komisja Pracy Kobiet&quot;,na czele której stanęła zrazu jako przewodnicząca ziemianek, p.Grzybowska, a później Helena Weychert. Komisja ta była opinjodawczą w zakresie spraw, dotyczących kobiet. Pracowała w ścisłej łączności z Biurem, któremu przedstawiała wnioski swoje. Ponieważ Biuro Pracy Społecznej złożone było przeważnie z realistów(Erazm Piltz na czele),przeto Komisja Kobiet postanowiła uniezależnić się od niego. W tym celu zorganizowała„Związek Stowarzyszeń Kobiecych&quot;,do którego przystąpiło 21 zrzeszeń, reprezentowanych przez delegatki swoje.<br /> <br /> Akcja ta była oczywiście konspiracyjna. Wiedziało o niej Biuro —nie wiedział rząd rosyjski. Uchwały na zebraniach z delegatkami musiały zapadać jednomyślnie, żeby obowiązywać centralę i ogół związkowych. Wrazie braku jednomyślności mogły być wykonywane tylko przez te zrzeszenia, które głosowały za niemi. Do liczby delegatek należały wszystkie wybitniejsze działaczki współczesne, a więc: [[Teodora Męczkowska]], [[Eugenja Waśniewska]], [[Zofja Stankiewiczówna]], [[Wanda Stokowska|Wanda Stokowska(Lampowa)]], [[Helena Zaborowska]], pp. Marja Stanowska, Kołaczkowska, Józefa Gebethnerówna, Felicja Sarnianka, Helena Szalayowa, Lucyna Kotarbińska, Marja Czosnowska, Jadwiga Englertowa, pp. Hannówna ,Millerówna i kilka innych. Oczywiście przedstawiały one lewicę i prawicę. Ale — mimo różnicy przekonań polityczno-społecznych —uchwały w sprawach zasadniczych zapadały z zadziwiającą zgodnością i harmonją. Komisja za jedno z głównych zadań swoich uważała kształcenie kobiety w dziedzinie prawa (Doskonałe wykłady miewali mecenasi Podhorecki i Sobolewski). A także przeprowadzanie reformy ustawodawstwa w tych paragrafach, które krzywdziły kobietę i dziecko. Znalazły się więc na wokandzie: zniesienie ograniczeń mężatek w dziedzini paszportowej, udział kobiety w samorządzie, dopuszczenie jej do cechów rzemieślniczych, zrównanie na służbie rządowej poborów i praw emerytalnych z poborami i prawami mężczyzn. Jak wiadomo, dosyć liczne grupy naszych kobiet pracowały za rosyjskich czasów w biurach kontroli państwowej, w telegrafach, na pocztach, w nauczycielstwie, w departamencie opłat celnych. Niekiedy po dwudziestu latach służby i więcej wychodziły bez jakiegokolwiek zaopatrzenia, zdane na łaskę i niełaskę losu. <br /> <br /> Sprawę paszportową załatwiono w ten sposób, że przyznano mężatkom oddzielne karty pobytu, ale tylko wewnątrz kraju. Wyjeżdżać zagranicę bez asystencji męża —broń Boże nie było wolno. Zajmowała się Komisja pozatem sprawą warunków prawnych zawodowej pracy kobiet, przygotowawszy, między innemi, szkic ustawy o najmie służby domowej. Poświęcała dużo czasu i uwagi zagadnieniu reglamentacji prostytucji, obstając przy zniesieniu jej. Rozpatrywała kwestję wychodźtwa. Żądała wprowadzenia inspektorek fabrycznych. Przedstawiła opracowany szczegółowo projekt seminarjum dla nauczycielek ludowych it.p.it.p. <br /> <br /> Wszystko to już jest dzisiaj. A niejednemu zdaje się, że przyszło z dnia na dzień —dzieło jakiegoś ostatniego pokolenia. Gdy tymczasem każdą zdobycz powojenną przygotowywali czasu niewoli ludzie, skrępowani w każdym swoim ruchu, pracujący najczęściej bez wiary w urzeczywistnienie własnych poczynań, ale jednak wyczuwający głęboko, że przyjdzie chwila...<br /> <br /> Tylko „chciejmy chcieć!“... a wszystko będzie.(...)<br /> <br /> ==I w.ś.==<br /> <br /> Wybuch wojny zastał Helenę Weychert w Warszawie. Wrzało wtedy od trudu roboczego. Garnęły się do pracy ręce i głowy, nadzieją rozbujane. Stanęła przy najpilniejszych, niecierpiących zwłoki warsztatach i ona. Urządziła łącznie z Marją Rodziewiczówną i innymi szpital dla rannych żołnierzy na Miodowej i schronisko dla dzieci porzuconych, zbłąkanych po przemarszu wojsk w obrębie działań wojennych. Zorganizowała pomoc dla ofiar wojny, poruszywszy znaczną część Kresów, skąd przysyłano masami odzież, bieliznę, żywność, nawet nasiona, które umożliwiły obsianie miejskich nieużytków aż po same okopy. Zapowiedziany, dążył już ku Warszawie cały wagon świń, gdy nagle weszli Niemcy, no—i wyprawili sobie zapewne ucztę niebywałą. <br /> <br /> Wkrótce po wybuchu wojny powstał szerokorozgałęziony Komitet Obywatelski, a przy nim — pod przewodnictwem zawsze czynnej, niezmordowanej Heleny Weychert — sekcja kobieca .Ale—podział na podsekcje, które na równi z sekcją ogólną zależne były w każdem poczynaniu od centrali, utrudniał ruchy.Ginęło śród chaosu rozporządzeń i przyjmowania lub nie danych projektów nie jedno ważne zamierzenie, uniemożliwiając ciągłość, systematyczność i pomysłowość pracy. Zniechęciło to bardziej rzutkie i samodzielne społecznice, a przede wszystkiem samą przewodniczącą, która ustąpiła. Ten okres życia nie zaznaczył się dla Heleny Weychert niczem szczególnem. Natomiast doniosłe znaczenie miała praca jej dla rezerwistek. Na samym początku wojny zaprosił ówczesny prezydent miasta Warszawy, Miller, jakieś kilkadziesiąt osób do Sali Ratuszowej. Przemówiwszy po raz pierwszy w języku francuskim —z pominięciemu rzędowego —przedstawił konieczność zorganizowania przez społeczeństwo samoopieki nad rodzinami żołnierzy, którzy poszli na front. <br /> <br /> Weychertówna została przewodniczącą Komitetu opieki nad rezerwistkami X cyrkułu. Do obowiązków należało wglądanie w potrzeby ognisk rodzinnych, rodzielanie zapomóg pieniężnych i żywności.<br /> <br /> Ponieważ fundusze były obfite, dostarczał ich bowiem komitet Tatjany —postanowiła H. Weychert stworzyć placówkę, obliczoną nie tylko na czas wojny, ale któraby wniosła w społeczeństwo głębsze wartości, oparte nie na czystej filantropji jedynie. Łącznie z p. Heleną Zaborowską otworzyły więc trzy szkoły zawodowe: kamaszniczą, introligatorską i zegarmistrzowską, z obowiązującym kursem nauki gospodarstwa domowego. Uczelnie prowadzone były wzorowo, ale przetrwała wojnę tylko jedna z nic h—kamasznicza, przekazana później miastu. Naukę zegarmistrzostwa skończyło dwadzieścia dziewcząt zaledwie. Nie było napływu uczenic, mimo, iż — zdawałoby się —misterna ta robota odpowiada najzupełniej wysubtelnionym w pracach ręcznych palcom i bacznej uwadze kobiet.<br /> <br /> Powyjściu Niemców urządziła Weychertówna łącznie z Jadwigą Warnkówną czteromiesięczne kursy dla nauczycielek szkół powszechnych, których zapotrzebowanie wobec wprowadzenia szkolnictwa polskiego było naglące i wielkie.<br /> <br /> Pracowała Helena Weychert również intensywnie w Polskim Czerwonym Krzyżu razem z Marją Rodziewiczówną i paniami: Kretkowską, Karczewską —czwórka, która w robocie społecznej nie rozłączała się prawie nigdy. Taki jest dorobek jednej z tych bojownic ruchu kobiecego, które dążąc do zdobycia równych praw i nie pomijając żadnej sposobności, żadnej placówki, by rzucać hasła, programy, żądania — szły ku celom swoim drogą niezmordowanej, samorzutnej i samoofiarnej pracy społecznej, rozumiejąc, że — aby zdobyć cel upragniony, trzeba na to zasłużyć.<br /> <br /> {{SORTUJ:Weychert, Helena}}<br /> [[Kategoria:Przodownice warszawskie 1914-1915]]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Gabriela_Balicka&diff=1355 2021-07-11T08:52:38Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div>Kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet <br /> <br /> https://pl.wikipedia.org/wiki/Gabriela_Balicka-Iwanowska<br /> <br /> <br /> {{SORTUJ:Balicka, Gabrjela}}<br /> [[Kategoria:Przodownice warszawskie 1914-1915]]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Gabriela_Balicka&diff=1354 2021-07-11T08:51:13Z

<p>Dorota Matejczyk: Utworzono nową stronę &quot;Kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet https://pl.wikipedia.org/wiki/Gabriela_Balicka-Iwanowska {{SORTUJ:Ba...&quot;</p> <hr /> <div>Kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet <br /> <br /> https://pl.wikipedia.org/wiki/Gabriela_Balicka-Iwanowska<br /> <br /> <br /> {{SORTUJ:Balicka, Gabrjela}}<br /> [[Kategoria: Przodownice warszawskie 1914-1915]]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Lista_dzia%C5%82aczek_Komitetu_Obywatelskiego_1914-15&diff=1353 2021-07-11T08:47:31Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div>Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content<br /> <br /> Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-historycznego z 1916 roku<br /> <br /> Adamowiczówna Julia - wizytatorka szkół elementarnych (Wydział oświecenia)<br /> <br /> Aleksandrowiczowa hr. Julia - prezeska i założycielka Zakładu Św. Marty<br /> <br /> [[Gabriela Balicka|Balicka Gabrjela]] - kierowniczka Seminarjum dla Nauczycielek Ludowych Chrześcijańskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Lista_dzia%C5%82aczek_Komitetu_Obywatelskiego_1914-15&diff=1352 2021-07-11T08:35:15Z

<p>Dorota Matejczyk: Utworzono nową stronę &quot;Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-hist...&quot;</p> <hr /> <div>Źródło: https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/2553/edition/4397/content<br /> <br /> Lista kobiet, których nazwiska pojawiły się w indeksie Kalendarzyka polityczno-historycznego z 1916 roku</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Przodownice_warszawskie_1914-1915&diff=1351 2021-07-11T08:32:00Z

<p>Dorota Matejczyk: /* Lista przodownic 1914-1915 */</p> <hr /> <div>[[Plik:Prezydium Zjazdu Kobiet 1917 .png|thumb|700px|right|''' Prezydium Zjazdu Kobiet 1917: Maria Chmieleńska, dr Justyna Budzyńska-Tylicka, Teodora.Męczkowska, Ludwika Jahołkowska-Koszutska, Anna Paradowska, Helena Skłodowska-Szalay''']]<br /> <br /> [[Plik:Cytatdoprzodowniczek.png|thumb|550px|right|''' Agata Zawiszewska Polskie Stowarzyszenie Równouprawnienia Kobiet (1907–1914) ''']]<br /> <br /> ==O projekcie==<br /> <br /> ===Dlaczego przodownice?===<br /> [[Przodownik/Przodownica]] to przedwojenne określenie lidera/liderki w działalności społecznej. Same kobiety wydawały [[Przodownica - czasopismo|'''czasopisma pod tym tytułem''']] - w latach 1899–1912 ukazywało się takowe w Galicji jako pismo dla kobiet, a w II RP jako organ Wydziału Kół Gospodyń. Jeśli nowego znaczenia nabierają pojęcia &quot;radownice&quot; czy &quot;bojownice&quot; może warto odzyskać i to pojęcie. <br /> <br /> Projekt &quot;Przodownice warszawskie 1914-1915&quot; ma - choć w niewielkiej części - przywrócić pamięć o działaczkach społecznych tamtych czasów. Celem naszym jest zebranie - w miarę możliwości - listy nazwisk ówczesnych przodowniczek z ich organizacyjnymi afiliacjami, oraz - choć w jakiejś części - odtworzyć tamte wydarzenia. Punktem wyjścia jest [[Lista współpracowników KO w 1914]], gdzie próbowano wymienić wszystkich, którzy swoja pracą (zaznaczyć należy, że w sprawozdaniu osobno wymieniono tych, którzy wykazali się ofiarnością w pieniądzach, w lokalach i w naturze) przyczynili się do wielkiego dzieła. Na pierwszy rzut oka widać jak dużo na tej liście nazwisk kobiet, pan i panien. W ramach projektu spróbujemy przypomnieć rolę choć kilku z nich. Nasza wiki jest, w przeciwieństwem do Wikipedii, miejscem gdzie nie tyle przechowuje się wiedzę, ale się ją tworzy. Stąd można tu znaleźć poza faktami, również hipotezy wymagające weryfikacji, tropy, które w przyszłości mogą pomóc odnaleźć zapomniane fakty. <br /> <br /> Zapraszamy do współpracy.<br /> <br /> ===Dlaczego z tamtych czasów?===<br /> <br /> ====Biała plama na kartach historii====<br /> Czytając historię organizacji takich jak np. [[Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności|Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności]] czy [[Związek Równouprawnienia Kobiet Polskich|Związku Równouprawnienia Kobiet Polskich]] trafiamy na cezurę roku 1914. Czas wojny wymusił nowe typy aktywności, pozwolił na zaangażowanie społeczeństwa, które było nie tylko formą samopomocy, ale i sposobem na budowanie samorządności od dołu do góry. Ten heroiczny czas, który mógłby być zasłużonym powodem do dumy, &quot;przykryły&quot; wydarzenia wojenne i wielka polityka czasu odzyskiwania niepodległości. W zapomnienie poszły dokonania całego społeczeństwa, zaś praca społeczna kobiet została jakby podwójnie zapomniana. Teodora Męczkowska, jedna z “bojownic” równouprawnienia kobiet, pisała o pracy w organizacjach Komitetu Obywatelskiego tak: “Sprawiedliwość nakazuje przyznać, że obok wytrwałych pracowników na wszystkich polach działalności kobiety ujawniły niespożytą energię i wyjątkową ofiarność. I chociaż nazwiska ich nie przejdą do historji, choć nie zajmowały stanowisk kierowniczych, jednakże prace przez nie zainicjowane lub wykonywane będą najlepszym świadectwem ich dojrzałości obywatelskiej” [Męczkowska]. Pytanie czy rzeczywiście pamiętamy choćby o tych pracach przez nie zainicjowanych lub wykonanych?<br /> <br /> ==Teksty wprowadzające:==<br /> <br /> ===Przed 1914===<br /> <br /> [[Teodora Męczkowska Organizacje kobiece przed 1914]]<br /> <br /> [[Lista organizacji przed 1914 Warszawa]]<br /> <br /> [[Lista organizacji 1914 Warszawa]]<br /> <br /> ===Lata 1914-1915===<br /> <br /> [[Kobiety w Komitecie Obywatelskim Warszawy]]<br /> <br /> ==Lista przodownic 1914-1915==<br /> <br /> [[Lista współpracowników KO w 1914]]<br /> <br /> [[Lista działaczek Komitetu Obywatelskiego 1914-15]]<br /> <br /> ==Lista organizacji==<br /> <br /> ==Lista miejsc==</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=KGW_-_PRL&diff=1068 2021-03-26T16:51:29Z

<p>Dorota Matejczyk: /* (c.d.n.) */</p> <hr /> <div>[[Plik:ZSChiKL.jpg|thumb|500px|right|]]<br /> Historia KGW w PRL-u wcale nie jest lepiej rozpoznana niż ta z 20-lecia międzywojennego. Coraz więcej jest jednak opisów (najczęściej bardzo pobieżnych w oparciu o kroniki konkretnych KGW) lokalnych historii. <br /> <br /> ==1944-1947==<br /> Co działo się na wsi polskiej tuż po wyzwoleniu? Już pod<br /> koniec grudnia 1944 r. komuniści powołali w Lublinie Związek Samopomocy Chłopskiej (ZSCh), który miał zastąpić kółka rolnicze, i ustawowo przekazali nowo powstałej organizacji majątek Kółek Rolniczych. Jednak związani najczęściej z przedwojennym ruchem ludowym rolnicy próbowali często zachować wypracowany wspólnie majątek, a gdy działania nowej władzy wymusiły dominującą rolę ZSCh, w wielu miejscach przejęli w lokalnych organizacjach, przynajmniej na początku ster (por. np. dobrze opisane [[Kółko rolnicze - Siedliska]]). Ile odbyło się zebrań starych kółek, a może także kół gospodyń, trudno powiedzieć. To tak jak z wieloma fabrykami, gdzie oddolne działania robotników (komitety fabryczne) sprowadzało się do prób samodzielnego uruchomienia swoich zakładów. <br /> <br /> Musimy przyjąć, że gospodynie, przynajmniej w tych wioskach, w których pozostała jakaś część przedwojennych mieszkańców i gdzie tradycje koła gospodyń były jakoś żywe, mogły próbować odbudowywać lokalne organizacje. To był czas zbrojnego podziemia i zakładania lokalnych milicji, pamięć o ówczesnych inicjatywach kół gospodyń wiejskich, o ile jakieś wtedy były, mogła nie przetrwać. <br /> <br /> W sierpniu 1945 roku powstała Społeczno-Obywatelska Liga Kobiet, która nazwą odwoływała się do organizacji przedwojennej, a wkrótce miała stać się monopolistką w kwestii organizowania się kobiet w PRL. Jednak w tym czasie, jak pisze Dariusz Jarosz, &quot;[w] dokumentach Komitetu Centralnego (KC) PPR z końca 1946 r. zaznaczono, iż koncepcja reaktywowania - przy udziale Ligi tradycyjnie związanych z polską wsią Kół Gospodyń Wiejskich i umieszczenie ich w strukturze podporządkowanego komunistom Związku Samopomocy Chłopskiej (ZSCh), wzbudzała we władzach tego ostatniego wiele obaw ze względu na &gt;&gt;reakcyjny&lt;&lt; charakter Kół przed wojną&quot; [Jarosz s. 310]. Praca wśród kobiet na wsi w większości &quot;znalazła się w rękach dawnych instruktorek Izb Rolniczych, a monopol opieki nad dzieckiem uzurpuje ChTPD ([[Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci]]), znajdujące się (...)w rękach PSL...&quot; [tamże].<br /> <br /> ==1947-1949==<br /> <br /> Początkowo formalnie apolityczna i skupiona na pracy charytatywnej SOLK, która zmierzała zgodnie ze statutem do „skupienia w swych szeregach najszerszych mas kobiecych, prowadząc pracę ideowo-wychowawczą oraz broniąc praw i interesów szerokiego ogółu kobiet”, gdzieś tak od referendum 1946 roku zaczyna się upolityczniać. Nowy statut z 1947 r. mówi już o walce „o stały i sprawiedliwy pokój świata, oparty na zasadach demokratycznych&quot;, a także o wychowaniu &quot;kobiety, obywatelki świadomej swych praw i obowiązków w stosunku do ojczyzny i społeczeństwa&quot; oraz o czynnym udziale &quot;w pracy państwa i w jego odbudowie” [Bauchrowicz-Tocka, s. 183]. Dochodzi też, pod koniec roku 1947, do ujednolicenia ruchu kobiecego na wsi. Działające do tej pory Inspektoraty Kobiece przy ZSCh przekształcały się, przy pomocy Ligi, w KGW przy ZSCh, a ich członkinie wstępowały równocześnie do SOLK. Z kolei wiejskie koła Ligi przekazano ZSCh (przypomina to czasy, gdy ziemianki zakładały i przewodziły kołom gospodyń przy CTR).<br /> <br /> Powstaje np. <br /> <br /> 1948 - [[KGW - Chroń]], [[KGW - Stare Kozłowice]], [[KGW - Strojec]], [[KGW - Żarki]],<br /> <br /> 1949 - [[KGW - Męcina]]<br /> <br /> ==1949-1956==<br /> W 1949 r. Liga przyjęła nowy statut (który jeszcze bardziej upolityczniał organizację na rzecz Polski Socjalistycznej) i nową nazwę Liga Kobiet (LK). Organizacja zgodnie ze statutem podlegała nadzorowi Ministra Administracji Publicznej, a &quot;gdy wymagał tego interes państwa&quot;, miała być mu podporządkowaną. Stała się też, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów, stowarzyszeniem wyższej użyteczności publicznej. Nasilenie walki o socjalizm wiązało się na wsi szczególnie z ideą kolektywizacji. W statucie z 1951 r. &quot;kobiety wiejskie&quot; są wymieniane jako jeden z głównych (zaraz po &quot;robotnicach&quot;) potencjalnych zasobów LK. W praktyce nie było to proste z uwagi zarówno na religijne nastawienie większości kobiet wiejskich, jak i stosunek wsi do kolektywizacji. Leszczyński wskazuje, że &quot;[w] marcu 1950 r. mieszkańcy (a właściwie mieszkanki, bowiem były to głównie kobiety) uzbrojeni w kołki i kije, próbowali blokować próbę wymierzenia masywu spółdzielczego&quot; [Adam Leszczyński &quot;Ludowa historia Polski&quot; Warszawa 2020, s. 506]. Pod koniec roku 1950 &quot;zaledwie 11 624, tj. 2,7 ogółu członkiń (...) kół (KGW - przyp. PF) należało jednocześnie do zespołowych gospodarstw&quot; [Jarosz, s.321]. A według ZG LK w końcu 1950 r. Liga zrzeszała 503 044 gospodyń wiejskich w 21 699 KGW. Wiele wskazuje jednak, że te ilości członkiń i kół częściowo istniały jedynie na papierze [Jarosz, s. 320]. <br /> <br /> Powolna destalinizacja w LK (m.in. kwestionowanie w 1956 r. &quot;podziału kompetencji w zakresie odpowiedzialności za pracę Kół Gospodyń między obie organizacje&quot; - chodzi oczywiście o ZSCh i LK), ale przede wszystkim uwolnienie oddolnej inicjatywy w postaci powstawania kółek rolniczych i likwidacja ZSCh, rozerwały bezpośrednią więź między LK i KGW. Co zaczyna nowy etap w funkcjonowaniu Kół. <br /> <br /> Jak oceniać działalność SOLK, szczególnie w kontekście KGW? Jedni twierdzą, że w ówczesnych warunkach Liga pełniła jednak jakieś funkcje dla kobiecej emancypacji. Jest też pogląd, że &quot;[e]fektem 45-letniego okresu jej istnienia, widocznym do dziś, jest bierność polityczna kobiet, ich niezdolność do organizowania się i do obrony swych interesów grupowych (casus ustawy antyaborcyjnej)&quot; [ [http://efka.org.pl/archiwum/en/index.php?action=p_art&amp;ID=2 Sławomira Walczewska &quot;Liga Kobiet - jedyna organizacja kobieca w PRL&quot;].<br /> <br /> Powstały:<br /> <br /> 1955 - [[KGW - Siedliska]] (?),<br /> <br /> ==Bibliografia==<br /> [https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/9345/1/CNISK_1_2020_M_Bauchrowicz-Tocka_Ewolucja_celow_Ligi_Kobiet.pdf Maria Bauchrowicz-Tocka Ewolucja celów Ligi Kobiet w latach 1945–1989 w świetle jej statutów] <br /> <br /> Dariusz Jarosz, Idee, programy i realia: funkcje Ligi Kobiet w porządku<br /> instytucjonalnym Polski Ludowej (1945−1957), [w:] Działaczki społeczne,<br /> feministki, obywatelki. Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich<br /> po 1918 roku (na tle porównawczym), t. 2, red. A. Janiak-Jasińska, K. Sierakowska,<br /> A. Szwarc, Warszawa 2009,<br /> <br /> =(c.d.n.)=<br /> <br /> Bardzo będę wdzięczni za korekty, uzupełnienia, glossy, dopiski... [https://www.facebook.com/Muzeum-Dzia%C5%82alno%C5%9Bci-Spo%C5%82ecznej-959634544242379 dyskusja toczy się na facebooku]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=KGW_-_PRL&diff=1067 2021-03-26T16:50:50Z

<p>Dorota Matejczyk: /* 1949-1956 */</p> <hr /> <div>[[Plik:ZSChiKL.jpg|thumb|500px|right|]]<br /> Historia KGW w PRL-u wcale nie jest lepiej rozpoznana niż ta z 20-lecia międzywojennego. Coraz więcej jest jednak opisów (najczęściej bardzo pobieżnych w oparciu o kroniki konkretnych KGW) lokalnych historii. <br /> <br /> ==1944-1947==<br /> Co działo się na wsi polskiej tuż po wyzwoleniu? Już pod<br /> koniec grudnia 1944 r. komuniści powołali w Lublinie Związek Samopomocy Chłopskiej (ZSCh), który miał zastąpić kółka rolnicze, i ustawowo przekazali nowo powstałej organizacji majątek Kółek Rolniczych. Jednak związani najczęściej z przedwojennym ruchem ludowym rolnicy próbowali często zachować wypracowany wspólnie majątek, a gdy działania nowej władzy wymusiły dominującą rolę ZSCh, w wielu miejscach przejęli w lokalnych organizacjach, przynajmniej na początku ster (por. np. dobrze opisane [[Kółko rolnicze - Siedliska]]). Ile odbyło się zebrań starych kółek, a może także kół gospodyń, trudno powiedzieć. To tak jak z wieloma fabrykami, gdzie oddolne działania robotników (komitety fabryczne) sprowadzało się do prób samodzielnego uruchomienia swoich zakładów. <br /> <br /> Musimy przyjąć, że gospodynie, przynajmniej w tych wioskach, w których pozostała jakaś część przedwojennych mieszkańców i gdzie tradycje koła gospodyń były jakoś żywe, mogły próbować odbudowywać lokalne organizacje. To był czas zbrojnego podziemia i zakładania lokalnych milicji, pamięć o ówczesnych inicjatywach kół gospodyń wiejskich, o ile jakieś wtedy były, mogła nie przetrwać. <br /> <br /> W sierpniu 1945 roku powstała Społeczno-Obywatelska Liga Kobiet, która nazwą odwoływała się do organizacji przedwojennej, a wkrótce miała stać się monopolistką w kwestii organizowania się kobiet w PRL. Jednak w tym czasie, jak pisze Dariusz Jarosz, &quot;[w] dokumentach Komitetu Centralnego (KC) PPR z końca 1946 r. zaznaczono, iż koncepcja reaktywowania - przy udziale Ligi tradycyjnie związanych z polską wsią Kół Gospodyń Wiejskich i umieszczenie ich w strukturze podporządkowanego komunistom Związku Samopomocy Chłopskiej (ZSCh), wzbudzała we władzach tego ostatniego wiele obaw ze względu na &gt;&gt;reakcyjny&lt;&lt; charakter Kół przed wojną&quot; [Jarosz s. 310]. Praca wśród kobiet na wsi w większości &quot;znalazła się w rękach dawnych instruktorek Izb Rolniczych, a monopol opieki nad dzieckiem uzurpuje ChTPD ([[Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci]]), znajdujące się (...)w rękach PSL...&quot; [tamże].<br /> <br /> ==1947-1949==<br /> <br /> Początkowo formalnie apolityczna i skupiona na pracy charytatywnej SOLK, która zmierzała zgodnie ze statutem do „skupienia w swych szeregach najszerszych mas kobiecych, prowadząc pracę ideowo-wychowawczą oraz broniąc praw i interesów szerokiego ogółu kobiet”, gdzieś tak od referendum 1946 roku zaczyna się upolityczniać. Nowy statut z 1947 r. mówi już o walce „o stały i sprawiedliwy pokój świata, oparty na zasadach demokratycznych&quot;, a także o wychowaniu &quot;kobiety, obywatelki świadomej swych praw i obowiązków w stosunku do ojczyzny i społeczeństwa&quot; oraz o czynnym udziale &quot;w pracy państwa i w jego odbudowie” [Bauchrowicz-Tocka, s. 183]. Dochodzi też, pod koniec roku 1947, do ujednolicenia ruchu kobiecego na wsi. Działające do tej pory Inspektoraty Kobiece przy ZSCh przekształcały się, przy pomocy Ligi, w KGW przy ZSCh, a ich członkinie wstępowały równocześnie do SOLK. Z kolei wiejskie koła Ligi przekazano ZSCh (przypomina to czasy, gdy ziemianki zakładały i przewodziły kołom gospodyń przy CTR).<br /> <br /> Powstaje np. <br /> <br /> 1948 - [[KGW - Chroń]], [[KGW - Stare Kozłowice]], [[KGW - Strojec]], [[KGW - Żarki]],<br /> <br /> 1949 - [[KGW - Męcina]]<br /> <br /> ==1949-1956==<br /> W 1949 r. Liga przyjęła nowy statut (który jeszcze bardziej upolityczniał organizację na rzecz Polski Socjalistycznej) i nową nazwę Liga Kobiet (LK). Organizacja zgodnie ze statutem podlegała nadzorowi Ministra Administracji Publicznej, a &quot;gdy wymagał tego interes państwa&quot;, miała być mu podporządkowaną. Stała się też, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów, stowarzyszeniem wyższej użyteczności publicznej. Nasilenie walki o socjalizm wiązało się na wsi szczególnie z ideą kolektywizacji. W statucie z 1951 r. &quot;kobiety wiejskie&quot; są wymieniane jako jeden z głównych (zaraz po &quot;robotnicach&quot;) potencjalnych zasobów LK. W praktyce nie było to proste z uwagi zarówno na religijne nastawienie większości kobiet wiejskich, jak i stosunek wsi do kolektywizacji. Leszczyński wskazuje, że &quot;[w] marcu 1950 r. mieszkańcy (a właściwie mieszkanki, bowiem były to głównie kobiety) uzbrojeni w kołki i kije, próbowali blokować próbę wymierzenia masywu spółdzielczego&quot; [Adam Leszczyński &quot;Ludowa historia Polski&quot; Warszawa 2020, s. 506]. Pod koniec roku 1950 &quot;zaledwie 11 624, tj. 2,7 ogółu członkiń (...) kół (KGW - przyp. PF) należało jednocześnie do zespołowych gospodarstw&quot; [Jarosz, s.321]. A według ZG LK w końcu 1950 r. Liga zrzeszała 503 044 gospodyń wiejskich w 21 699 KGW. Wiele wskazuje jednak, że te ilości członkiń i kół częściowo istniały jedynie na papierze [Jarosz, s. 320]. <br /> <br /> Powolna destalinizacja w LK (m.in. kwestionowanie w 1956 r. &quot;podziału kompetencji w zakresie odpowiedzialności za pracę Kół Gospodyń między obie organizacje&quot; - chodzi oczywiście o ZSCh i LK), ale przede wszystkim uwolnienie oddolnej inicjatywy w postaci powstawania kółek rolniczych i likwidacja ZSCh, rozerwały bezpośrednią więź między LK i KGW. Co zaczyna nowy etap w funkcjonowaniu Kół. <br /> <br /> Jak oceniać działalność SOLK, szczególnie w kontekście KGW? Jedni twierdzą, że w ówczesnych warunkach Liga pełniła jednak jakieś funkcje dla kobiecej emancypacji. Jest też pogląd, że &quot;[e]fektem 45-letniego okresu jej istnienia, widocznym do dziś, jest bierność polityczna kobiet, ich niezdolność do organizowania się i do obrony swych interesów grupowych (casus ustawy antyaborcyjnej)&quot; [ [http://efka.org.pl/archiwum/en/index.php?action=p_art&amp;ID=2 Sławomira Walczewska &quot;Liga Kobiet - jedyna organizacja kobieca w PRL&quot;].<br /> <br /> Powstały:<br /> <br /> 1955 - [[KGW - Siedliska]] (?),<br /> <br /> ==Bibliografia==<br /> [https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/9345/1/CNISK_1_2020_M_Bauchrowicz-Tocka_Ewolucja_celow_Ligi_Kobiet.pdf Maria Bauchrowicz-Tocka Ewolucja celów Ligi Kobiet w latach 1945–1989 w świetle jej statutów] <br /> <br /> Dariusz Jarosz, Idee, programy i realia: funkcje Ligi Kobiet w porządku<br /> instytucjonalnym Polski Ludowej (1945−1957), [w:] Działaczki społeczne,<br /> feministki, obywatelki. Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich<br /> po 1918 roku (na tle porównawczym), t. 2, red. A. Janiak-Jasińska, K. Sierakowska,<br /> A. Szwarc, Warszawa 2009,<br /> <br /> =(c.d.n.)=<br /> <br /> bardzo będę wdzięczni za korekty, uzupełnienia, glossy, dopiski... [https://www.facebook.com/Muzeum-Dzia%C5%82alno%C5%9Bci-Spo%C5%82ecznej-959634544242379 dyskusja toczy się na facebooku]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=KGW_-_PRL&diff=1066 2021-03-26T16:46:14Z

<p>Dorota Matejczyk: /* 1947-1949 */</p> <hr /> <div>[[Plik:ZSChiKL.jpg|thumb|500px|right|]]<br /> Historia KGW w PRL-u wcale nie jest lepiej rozpoznana niż ta z 20-lecia międzywojennego. Coraz więcej jest jednak opisów (najczęściej bardzo pobieżnych w oparciu o kroniki konkretnych KGW) lokalnych historii. <br /> <br /> ==1944-1947==<br /> Co działo się na wsi polskiej tuż po wyzwoleniu? Już pod<br /> koniec grudnia 1944 r. komuniści powołali w Lublinie Związek Samopomocy Chłopskiej (ZSCh), który miał zastąpić kółka rolnicze, i ustawowo przekazali nowo powstałej organizacji majątek Kółek Rolniczych. Jednak związani najczęściej z przedwojennym ruchem ludowym rolnicy próbowali często zachować wypracowany wspólnie majątek, a gdy działania nowej władzy wymusiły dominującą rolę ZSCh, w wielu miejscach przejęli w lokalnych organizacjach, przynajmniej na początku ster (por. np. dobrze opisane [[Kółko rolnicze - Siedliska]]). Ile odbyło się zebrań starych kółek, a może także kół gospodyń, trudno powiedzieć. To tak jak z wieloma fabrykami, gdzie oddolne działania robotników (komitety fabryczne) sprowadzało się do prób samodzielnego uruchomienia swoich zakładów. <br /> <br /> Musimy przyjąć, że gospodynie, przynajmniej w tych wioskach, w których pozostała jakaś część przedwojennych mieszkańców i gdzie tradycje koła gospodyń były jakoś żywe, mogły próbować odbudowywać lokalne organizacje. To był czas zbrojnego podziemia i zakładania lokalnych milicji, pamięć o ówczesnych inicjatywach kół gospodyń wiejskich, o ile jakieś wtedy były, mogła nie przetrwać. <br /> <br /> W sierpniu 1945 roku powstała Społeczno-Obywatelska Liga Kobiet, która nazwą odwoływała się do organizacji przedwojennej, a wkrótce miała stać się monopolistką w kwestii organizowania się kobiet w PRL. Jednak w tym czasie, jak pisze Dariusz Jarosz, &quot;[w] dokumentach Komitetu Centralnego (KC) PPR z końca 1946 r. zaznaczono, iż koncepcja reaktywowania - przy udziale Ligi tradycyjnie związanych z polską wsią Kół Gospodyń Wiejskich i umieszczenie ich w strukturze podporządkowanego komunistom Związku Samopomocy Chłopskiej (ZSCh), wzbudzała we władzach tego ostatniego wiele obaw ze względu na &gt;&gt;reakcyjny&lt;&lt; charakter Kół przed wojną&quot; [Jarosz s. 310]. Praca wśród kobiet na wsi w większości &quot;znalazła się w rękach dawnych instruktorek Izb Rolniczych, a monopol opieki nad dzieckiem uzurpuje ChTPD ([[Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci]]), znajdujące się (...)w rękach PSL...&quot; [tamże].<br /> <br /> ==1947-1949==<br /> <br /> Początkowo formalnie apolityczna i skupiona na pracy charytatywnej SOLK, która zmierzała zgodnie ze statutem do „skupienia w swych szeregach najszerszych mas kobiecych, prowadząc pracę ideowo-wychowawczą oraz broniąc praw i interesów szerokiego ogółu kobiet”, gdzieś tak od referendum 1946 roku zaczyna się upolityczniać. Nowy statut z 1947 r. mówi już o walce „o stały i sprawiedliwy pokój świata, oparty na zasadach demokratycznych&quot;, a także o wychowaniu &quot;kobiety, obywatelki świadomej swych praw i obowiązków w stosunku do ojczyzny i społeczeństwa&quot; oraz o czynnym udziale &quot;w pracy państwa i w jego odbudowie” [Bauchrowicz-Tocka, s. 183]. Dochodzi też, pod koniec roku 1947, do ujednolicenia ruchu kobiecego na wsi. Działające do tej pory Inspektoraty Kobiece przy ZSCh przekształcały się, przy pomocy Ligi, w KGW przy ZSCh, a ich członkinie wstępowały równocześnie do SOLK. Z kolei wiejskie koła Ligi przekazano ZSCh (przypomina to czasy, gdy ziemianki zakładały i przewodziły kołom gospodyń przy CTR).<br /> <br /> Powstaje np. <br /> <br /> 1948 - [[KGW - Chroń]], [[KGW - Stare Kozłowice]], [[KGW - Strojec]], [[KGW - Żarki]],<br /> <br /> 1949 - [[KGW - Męcina]]<br /> <br /> ==1949-1956==<br /> 1949 r. Liga przyjęła nowy statut (który jeszcze bardziej upolityczniał organizację na rzecz Polski Socjalistycznej) i nową nazwę Liga Kobiet (LK). Organizacja zgodnie ze statutem podlegała nadzorowi Ministra Administracji Publicznej, a &quot;gdy wymagał tego interes państwa&quot; miała być mu podporządkowaną. Stała się też, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów stowarzyszeniem wyższej użyteczności publicznej. Nasilenie walki o socjalizm wiązało się na wsi szczególnie z ideą kolektywizacji. W statucie z 1951 &quot;kobiety wiejskie&quot; są wymieniane jako jeden z głównych (zaraz po &quot;robotnicach&quot;) potencjalnych zasobów LK. W praktyce nie było to proste z uwagi zarówno na religijne nastawienie większości kobiet wiejskich jak i stosunek wsi do kolektywizacji. Leszczyński wskazuje, że &quot;[w] marcu 1950 r. mieszkańcy (a właściwie mieszkanki, bowiem były to głównie kobiety) uzbrojeni w kołki i kije, próbowali blokować próbę wymierzenia masywu spółdzielczego&quot; [Adam Leszczyński &quot;Ludowa historia Polski&quot; Warszawa 2020 s. 506]. Pod koniec 1950 &quot;zaledwie 11 624, tj. 2,7 ogółu członkiń (...) kół (KGW - przyp. PF) należało jednocześnie do zespołowych gospodarstw&quot; [Jarosz, s.321]. A według ZG LK w końcu 1950 Liga zrzeszała 503 044 gospodyń wiejskich w 21 699 KGW. Wiele wskazuje jednak, że te ilości członkiń i kół częściowo istniały jedynie na papierze [Jarosz s. 320]. <br /> <br /> Powolna destalinizacja w LK (m.in. kwestionowanie w 1956 r. &quot;podziału kompetencji w zakresie odpowiedzialności za pracę Kół Gospodyń między obie organizacje&quot; - chodzi oczywiście o ZSCh i LK), ale przede wszystkim uwolnienie oddolnej inicjatywy w postaci powstawania kółek rolniczych i likwidacja ZSCh rozerwały bezpośrednią więź między LK i KGW. Co zaczyna nowy etap w funkcjonowaniu Kół. <br /> <br /> Jak oceniać działalność SOLK, szczególnie w kontekście KGW? Jedni twierdzą, że w ówczesnych warunkach Liga pełniła jakieś funkcje dla kobiecej emancypacji. Jeste też pogląd, że &quot;[e]fektem 45-letniego okresu jej istnienia, widocznym do dziś, jest bierność polityczna kobiet, ich niezdolność do organizowania się i do obrony swych interesów grupowych (casus ustawy antyaborcyjnej)&quot; [ [http://efka.org.pl/archiwum/en/index.php?action=p_art&amp;ID=2 Sławomira Walczewska &quot;Liga Kobiet - jedyna organizacja kobieca w PRL&quot;].<br /> <br /> Powstały:<br /> <br /> 1955 - [[KGW - Siedliska]] (?),<br /> <br /> ==Bibliografia==<br /> [https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/9345/1/CNISK_1_2020_M_Bauchrowicz-Tocka_Ewolucja_celow_Ligi_Kobiet.pdf Maria Bauchrowicz-Tocka Ewolucja celów Ligi Kobiet w latach 1945–1989 w świetle jej statutów] <br /> <br /> Dariusz Jarosz, Idee, programy i realia: funkcje Ligi Kobiet w porządku<br /> instytucjonalnym Polski Ludowej (1945−1957), [w:] Działaczki społeczne,<br /> feministki, obywatelki. Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich<br /> po 1918 roku (na tle porównawczym), t. 2, red. A. Janiak-Jasińska, K. Sierakowska,<br /> A. Szwarc, Warszawa 2009,<br /> <br /> =(c.d.n.)=<br /> <br /> bardzo będę wdzięczni za korekty, uzupełnienia, glossy, dopiski... [https://www.facebook.com/Muzeum-Dzia%C5%82alno%C5%9Bci-Spo%C5%82ecznej-959634544242379 dyskusja toczy się na facebooku]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=KGW_-_PRL&diff=1065 2021-03-26T16:43:48Z

<p>Dorota Matejczyk: /* 1944-1947 */</p> <hr /> <div>[[Plik:ZSChiKL.jpg|thumb|500px|right|]]<br /> Historia KGW w PRL-u wcale nie jest lepiej rozpoznana niż ta z 20-lecia międzywojennego. Coraz więcej jest jednak opisów (najczęściej bardzo pobieżnych w oparciu o kroniki konkretnych KGW) lokalnych historii. <br /> <br /> ==1944-1947==<br /> Co działo się na wsi polskiej tuż po wyzwoleniu? Już pod<br /> koniec grudnia 1944 r. komuniści powołali w Lublinie Związek Samopomocy Chłopskiej (ZSCh), który miał zastąpić kółka rolnicze, i ustawowo przekazali nowo powstałej organizacji majątek Kółek Rolniczych. Jednak związani najczęściej z przedwojennym ruchem ludowym rolnicy próbowali często zachować wypracowany wspólnie majątek, a gdy działania nowej władzy wymusiły dominującą rolę ZSCh, w wielu miejscach przejęli w lokalnych organizacjach, przynajmniej na początku ster (por. np. dobrze opisane [[Kółko rolnicze - Siedliska]]). Ile odbyło się zebrań starych kółek, a może także kół gospodyń, trudno powiedzieć. To tak jak z wieloma fabrykami, gdzie oddolne działania robotników (komitety fabryczne) sprowadzało się do prób samodzielnego uruchomienia swoich zakładów. <br /> <br /> Musimy przyjąć, że gospodynie, przynajmniej w tych wioskach, w których pozostała jakaś część przedwojennych mieszkańców i gdzie tradycje koła gospodyń były jakoś żywe, mogły próbować odbudowywać lokalne organizacje. To był czas zbrojnego podziemia i zakładania lokalnych milicji, pamięć o ówczesnych inicjatywach kół gospodyń wiejskich, o ile jakieś wtedy były, mogła nie przetrwać. <br /> <br /> W sierpniu 1945 roku powstała Społeczno-Obywatelska Liga Kobiet, która nazwą odwoływała się do organizacji przedwojennej, a wkrótce miała stać się monopolistką w kwestii organizowania się kobiet w PRL. Jednak w tym czasie, jak pisze Dariusz Jarosz, &quot;[w] dokumentach Komitetu Centralnego (KC) PPR z końca 1946 r. zaznaczono, iż koncepcja reaktywowania - przy udziale Ligi tradycyjnie związanych z polską wsią Kół Gospodyń Wiejskich i umieszczenie ich w strukturze podporządkowanego komunistom Związku Samopomocy Chłopskiej (ZSCh), wzbudzała we władzach tego ostatniego wiele obaw ze względu na &gt;&gt;reakcyjny&lt;&lt; charakter Kół przed wojną&quot; [Jarosz s. 310]. Praca wśród kobiet na wsi w większości &quot;znalazła się w rękach dawnych instruktorek Izb Rolniczych, a monopol opieki nad dzieckiem uzurpuje ChTPD ([[Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci]]), znajdujące się (...)w rękach PSL...&quot; [tamże].<br /> <br /> ==1947-1949==<br /> <br /> Początkowo formalnie apolityczna i skupiona na pracy charytatywnej SOLK, która zmierzała zgodnie ze statutem do „skupienia w swych szeregach najszerszych mas kobiecych, prowadząc pracę ideowo-wychowawczą oraz broniąc praw i interesów szerokiego ogółu kobiet”, gdzieś tak od referendum 1946 roku zaczyna się upolityczniać. Nowy statut z 1947 mówi już o walce „o stały i sprawiedliwy pokój świata, oparty na zasadach demokratycznych&quot; a także o wychowaniu &quot;kobiety, obywatelki świadomej swych praw i obowiązków w stosunku do ojczyzny i społeczeństwa&quot; a także o czynnym udziale &quot;w pracy państwa i w jego odbudowie” [Bauchrowicz-Tocka s. 183]. Dochodzi też, pod koniec 1947 do ujednolicenia ruchu kobiecego na wsi. Działające do tej pory Inspektoraty Kobiece przy ZSCh przekształcały się, przy pomocy Ligi, w KGW przy ZSCh a ich członkinie wstępowały równocześnie do SOLK. Z kolei wiejskie koła ligi przekazano ZSCh (przypomina to czasy gdy ziemianki zakładały i przewodziły kołom gospodyń przy CTR).<br /> <br /> Powstaje np. <br /> <br /> 1948 - [[KGW - Chroń]], [[KGW - Stare Kozłowice]], [[KGW - Strojec]], [[KGW - Żarki]],<br /> <br /> 1949 - [[KGW - Męcina]]<br /> <br /> ==1949-1956==<br /> 1949 r. Liga przyjęła nowy statut (który jeszcze bardziej upolityczniał organizację na rzecz Polski Socjalistycznej) i nową nazwę Liga Kobiet (LK). Organizacja zgodnie ze statutem podlegała nadzorowi Ministra Administracji Publicznej, a &quot;gdy wymagał tego interes państwa&quot; miała być mu podporządkowaną. Stała się też, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów stowarzyszeniem wyższej użyteczności publicznej. Nasilenie walki o socjalizm wiązało się na wsi szczególnie z ideą kolektywizacji. W statucie z 1951 &quot;kobiety wiejskie&quot; są wymieniane jako jeden z głównych (zaraz po &quot;robotnicach&quot;) potencjalnych zasobów LK. W praktyce nie było to proste z uwagi zarówno na religijne nastawienie większości kobiet wiejskich jak i stosunek wsi do kolektywizacji. Leszczyński wskazuje, że &quot;[w] marcu 1950 r. mieszkańcy (a właściwie mieszkanki, bowiem były to głównie kobiety) uzbrojeni w kołki i kije, próbowali blokować próbę wymierzenia masywu spółdzielczego&quot; [Adam Leszczyński &quot;Ludowa historia Polski&quot; Warszawa 2020 s. 506]. Pod koniec 1950 &quot;zaledwie 11 624, tj. 2,7 ogółu członkiń (...) kół (KGW - przyp. PF) należało jednocześnie do zespołowych gospodarstw&quot; [Jarosz, s.321]. A według ZG LK w końcu 1950 Liga zrzeszała 503 044 gospodyń wiejskich w 21 699 KGW. Wiele wskazuje jednak, że te ilości członkiń i kół częściowo istniały jedynie na papierze [Jarosz s. 320]. <br /> <br /> Powolna destalinizacja w LK (m.in. kwestionowanie w 1956 r. &quot;podziału kompetencji w zakresie odpowiedzialności za pracę Kół Gospodyń między obie organizacje&quot; - chodzi oczywiście o ZSCh i LK), ale przede wszystkim uwolnienie oddolnej inicjatywy w postaci powstawania kółek rolniczych i likwidacja ZSCh rozerwały bezpośrednią więź między LK i KGW. Co zaczyna nowy etap w funkcjonowaniu Kół. <br /> <br /> Jak oceniać działalność SOLK, szczególnie w kontekście KGW? Jedni twierdzą, że w ówczesnych warunkach Liga pełniła jakieś funkcje dla kobiecej emancypacji. Jeste też pogląd, że &quot;[e]fektem 45-letniego okresu jej istnienia, widocznym do dziś, jest bierność polityczna kobiet, ich niezdolność do organizowania się i do obrony swych interesów grupowych (casus ustawy antyaborcyjnej)&quot; [ [http://efka.org.pl/archiwum/en/index.php?action=p_art&amp;ID=2 Sławomira Walczewska &quot;Liga Kobiet - jedyna organizacja kobieca w PRL&quot;].<br /> <br /> Powstały:<br /> <br /> 1955 - [[KGW - Siedliska]] (?),<br /> <br /> ==Bibliografia==<br /> [https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/9345/1/CNISK_1_2020_M_Bauchrowicz-Tocka_Ewolucja_celow_Ligi_Kobiet.pdf Maria Bauchrowicz-Tocka Ewolucja celów Ligi Kobiet w latach 1945–1989 w świetle jej statutów] <br /> <br /> Dariusz Jarosz, Idee, programy i realia: funkcje Ligi Kobiet w porządku<br /> instytucjonalnym Polski Ludowej (1945−1957), [w:] Działaczki społeczne,<br /> feministki, obywatelki. Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich<br /> po 1918 roku (na tle porównawczym), t. 2, red. A. Janiak-Jasińska, K. Sierakowska,<br /> A. Szwarc, Warszawa 2009,<br /> <br /> =(c.d.n.)=<br /> <br /> bardzo będę wdzięczni za korekty, uzupełnienia, glossy, dopiski... [https://www.facebook.com/Muzeum-Dzia%C5%82alno%C5%9Bci-Spo%C5%82ecznej-959634544242379 dyskusja toczy się na facebooku]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Ko%C5%82a_Gospody%C5%84_Wiejskich&diff=829 2021-01-29T18:05:51Z

<p>Dorota Matejczyk: /* I wojna światowa */</p> <hr /> <div>[[Kategoria:Wykłady Piotr Frączak]] [[Kategoria:Kursy AU]]<br /> To jest tekst tworzony w ramach kursu AU w celach samokształceniowych <br /> [[Plik:KGW-Lisków.png|thumb|600px|right|Członkinie KGW z Liskowa w charakterystycznych strojach]]<br /> =Nieprosta historia Kół Gospodyń Wiejskich=<br /> Historia KGW nie jest tak prosta, jak się ją przedstawia. Więcej, daleka jest od jednoznaczności, a więc można ją interpretować na różne sposoby. Z pewnością prosta opowieść, jaką się opowiada przy wszelkich okazjach, jest nie tyle próbą uproszczenia, co zbanalizowania tych doświadczeń. To tak, jakby o kimś powiedzieć, że się urodził, dorastał i zmarł. Niby prawda, ale przecież nic nieznacząca prawda... <br /> <br /> =Początki=<br /> ==Jaskółki; Czas przejściowy; Gospodynie dworskie w Królestwie; Niemieckie gospodynie w Prusach;==<br /> [[KGW - początki|Pełna treść rozdziału]]<br /> <br /> =Do I w.ś.=<br /> ==Wprowadzenie; Królestwo Polskie; Wielkopolska; Galicja;==<br /> [[KGW - do1914|Pełny tekst rozdziału]]<br /> <br /> =I wojna światowa=<br /> [[Plik:OkupacjaKP1914-18 (1).png|thumb|400px|right|Strefy okupacyjne Królestwa Polskiego 1917-1918]]<br /> ==Królestwo Polskie==<br /> <br /> Królestwo było teatrem działań wojennych praktycznie przez całą wojnę. Oznaczało to ogromne zniszczenia i przemieszczanie się ludności wiejskiej, które po maju 1915 roku, za sprawą przyjętej przez wojska rosyjskie taktyki pozostawiania spalonej ziemi, nabrało masowego charakteru (tzw. [[bieżeństwo]]). W społeczeństwie dominowały (poza zapewne bierną większością) dwie strategie działania. Podział na dwa obozy przeciwników (bo byli to często bardzo zajadli antagoniści) dotyczył, poza ideologią, stosowania różnych form aktywności społecznej. Z jednej strony mieliśmy system [[Komitety obywatelskie|komitetów obywatelskich]], w które zaangażowane były w większości organizacje legalne przed I wojną światową, zajmujące się w dużej mierze kwestiami utrzymania porządku (straże obywatelskie), lokalnej samorządności i działań z zakresu pomocy społecznej i zdrowia. Z drugiej strony działały początkowo tajne, a pod okupacją państw centralnych jawne lub półjawne struktury głównie wspierające wysiłek legionowy. <br /> <br /> ===Liga Kobiet Pogotowia Wojennego===<br /> To, co ważne w naszej opowieści, to fakt, że w 1913 roku powstała w Warszawie tajna [[Liga Kobiet Polskich Pogotowia Wojennego]]. Wspierała ona ruch legionowy i gdy się tylko dało, zaczęła organizować Wiejskie Koła Ligi. W sumie [https://polona.pl/item/l-k-p-w-sprawozdanie-ogolne-1913-1917-rok,NzUyNTcyODk/35/#info:metadata Sprawozdanie z działalności L.K.P.W. za czas od IV.1913-VI.1917 roku] mówi o założonych 195 kołach (w tym 164 działających w 1917 roku), z czego 57 to koła ludowe (w tym 39 działających). Przestrzennie wyglądało to tak: w okręgu warszawskim ludowe koło założono 1 (działające 1), w podokręgu płockim 1 (1), podokręgu włocławskim 1 (1), okręgu łódzkim 1 (1), okręgu częstochowskim 4 (1), okręgu łukowskim 7 (7), okręgu lubelskim 21 (12), podokręgu zwierzynieckim 8 (4), okręgu kieleckim 8 (6), okręgu olkuskim 4 (2), okręgu piotrowskim 1 (1). W okręgach siedleckim, kaliskim, radomskim i zagłębiowskim nie było kół wiejskich. <br /> <br /> <br /> Niepełny zestaw kół włościańskich Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego z 1917 roku <br /> <br /> {| class=&quot;wikitable sortable&quot;<br /> ! koło !! okręg !! data powstania !! ilość członkiń !! określenie<br /> |-<br /> | Stanisławów || warszawski|| II. 1916 || 11 || wiejskie<br /> |-<br /> | Markuszów || lubelski || IX. 1915 || 10 || ludowe<br /> |-<br /> | Potok Wielki || lubelski || IX 1915 || 26 || ludowe<br /> |-<br /> | Dzierżkowice || lubelski || X 1915 || 28 || ludowe<br /> |-<br /> | Paulinów || lubelski || X 1915 || 11 || ludowe<br /> |-<br /> | Wandalin || lubelski || VIII 1916 || 6 || wiejskie<br /> |-<br /> | Księżomierz|| lubelski || VIII 1916 || 17 || wiejskie<br /> |-<br /> | Małochnia || lubelski || XII 1916 || 56 || wiejskie<br /> |-<br /> | Boby || lubelski || II 1917 || 8 || wiejskie<br /> |-<br /> | Tłuchów || płocki || I 1917 || 14 || ludowe<br /> |-<br /> | Brzeg || kaliski || XI 1916 || 7 || wiejskie<br /> |-<br /> | Retkinia || łódzki || I 1917 || 8 || ludowe<br /> |-<br /> | Skomlin || częstochowski || I 1917 || 13 || ludowe<br /> |-<br /> | Praszka || częstochowski || I 1917 || 40 || ludowe<br /> |-<br /> | Wola Rudnicka || częstochowski || II 1917 || 6 || ludowe<br /> |-<br /> | Trzebieszów || łukowski || V 1916 || 16 || ludowe<br /> |-<br /> | Stoczek || łukowski || V 1916 || 19 || ludowe<br /> |-<br /> | Ciężkie || łukowski|| VIII 1916 || 24 || ludowe<br /> |-<br /> | Wesołówka || łukowski|| III 1917 || 32 || ludowe<br /> |-<br /> | Ciężkowizna || łukowski|| IV 1917 || 18 || ludowe<br /> |-<br /> | Serokomia || łukowski|| V 1916 || 12 || ludowe<br /> |-<br /> | Nowa Wróblica || łukowski|| IV 1917 || 24 || ludowe<br /> |-<br /> | Motycz || ?|| X 1915 || 6 || ludowe<br /> |-<br /> | Zakrzówek || ?|| V 1916 || 30 || wiejskie<br /> |-<br /> | Terespol (Bukowina) || p. zwierzyniecki || I 1916 || 15 || ludowe<br /> |-<br /> | Szczebrzeszyn || p. zwierzyniecki || XI 1916 || 20 || ludowe<br /> |-<br /> | Sobieszczany || p. zwierzyniecki || I 1917 || 12 || ludowe<br /> |-<br /> | Koniusze || kielecki || - || 20 || wiejskie<br /> |-<br /> | Topola || kielecki || - || 11 || wiejskie<br /> |-<br /> | Sułoszowa || olkuski || VII 1915 || 18 || włościańskie<br /> |-<br /> | Sławków || olkuski || VI 1915 || 9 || włościańskie<br /> |-<br /> | Zagórowa || olkuski || VIII 1915 || ? || włościańskie<br /> |-<br /> | Gołoszyn || olkuski || X 1915 || ? || włościańskie<br /> |-<br /> | Biskupia Wola || piotrkowski || III 1917 || 7 || ludowe<br /> |}<br /> <br /> Warto zauważyć, że większość kół, które zaprzestały działalności z powodów organizacyjnych (7 odeszło zakładając konkurencyjną LKPW &quot;A&quot;), to koła wiejskie, których - jak wyjaśniano w sprawozdaniu - &quot;zakładanie (...) o tyle jest celowe, o ile organizatorki stale i troskliwie nad zawiązanemi kołami czuwają&quot;. Dodatkowo koła Ligi, szczególnie na wsi, budziły reakcję środowisk kościelnych, która w niektórych okręgach była bardzo dokuczliwa (ponoć &quot;kobietom odmawiano rozgrzeszenia i posług religijnych, ich dzieci były szykanowane przez katechetów w szkołach&quot;).<br /> <br /> Liga działała w zakresie 1) warsztatów pracy (np. pralnie, szwalnie, łaźnie oraz różnego typu gospody) 2) opieki nad legionistami i ich rodzinami, 3) wsparcia dla Polskiej Organizacji Wojskowej, 4) pracy propagandowej i kulturalno oświatowej (np. organizacja rocznic narodowych) 5) pomocy społecznej itp.<br /> <br /> <br /> ===Koła Ziemianek ===<br /> <br /> Koła ziemianek czynnych (KGW), prawdopodobnie za sprawą braku zaangażowania ze strony ziemianek rzeczywistych, w dużej mierze zamarły. Jako jedno z nielicznych w Królestwie działało szreńskie koło prowadzone przez [[Maria Karczewska|Marię Karczewską]]. Nie jest chyba przypadkiem, że była to jedna z ziemianek opowiadających się politycznie za koncepcjami Piłsudskiego. Jednak większość środowiska (np. [[Maria Holder-Eggerowa]] założycielk, jak pisaliśmy, jednego z największych kół), wraz z Centralnym Towarzystwem Rolniczym, zaangażowała się w tworzenie systemu komitetów obywatelskich. Jednak przed końcem wojny wiejskie koła zaczęły się odtwarzać. W każdym razie tuż przed odzyskaniem niepodległości w poszczególnych guberniach była następująca liczba odradzających się kół: lubelska — 13, warszawska — 10, piotrkowska — 6, kaliska — 3, płocka — 3, kielecka — 3, łomżyńska — l. <br /> <br /> Jednocześnie koła czynne pod przywództwem ziemianki [[Maria Karczewska|Marii Karczewskiej]] próbowały w latach 1917-1918 uzyskać większy wpływ Stowarzyszeniu Zjednoczonych Ziemianek i samodzielność. W efekcie w 1918 roku włączono do Zarządu Głównego SZZ przedstawicielki KGW, a wydział kół uzyskał zgodę na organizowanie odrębnych posiedzeń, poświęconych ustalaniu planów pracy w kołach gospodyń wiejskich. Aspiracje były jednak chyba większe.<br /> <br /> =(c.d.n.)=<br /> <br /> bardzo będę wdzięczni za korekty, uzupełnienia, glossy, dopiski... [https://www.facebook.com/Muzeum-Dzia%C5%82alno%C5%9Bci-Spo%C5%82ecznej-959634544242379 dyskusja toczy się na facebooku]<br /> <br /> =Szukamy historii lokalnych=<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; | style=&quot;width: 100%&quot;<br /> ! style=&quot;width: 6%&quot;| data powstania<br /> ! style=&quot;width: 29%&quot;| miejscowość<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot;| prowincja<br /> ! style=&quot;width: 28%&quot;| informacje dodatkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot;| źródła<br /> |-<br /> | colspan=5 align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;FED66B&quot; |'''KGW'''<br /> |-<br /> | 1866<br /> | Piaseczno k/ Gniewa<br /> | Prusy<br /> | z inicjatywy [[Juliusz Kraziewicz|Juliusza Kraziewicza]] jako Towarzystwo Gospodyń<br /> | =<br /> |-<br /> | 1867<br /> | Bobolice ?<br /> | Prusy<br /> | za przykładem Piaseczna<br /> | =<br /> |-<br /> | 1877<br /> | Janisławice pod Skierniewicami<br /> | Królestwo<br /> | założone przez [[Filipina Płaskowicka|Filipinę Płaskowicką]]<br /> | =<br /> |-<br /> | 1880 ?<br /> | Gołąb nad Wisłą<br /> | Królestwo<br /> | założona przez podjęła [[Antonina Šmiškowa|Antoninę Šmiškową]]<br /> | =<br /> |-<br /> | 1895<br /> | Kluczkowice<br /> | Królestwo<br /> | Koło Pracy Kobiet założone przez [[Maria Kleniewska|Marię Kleniewską]]<br /> | =<br /> |-<br /> | 1898<br /> | Rastenburg (Kętrzyn)<br /> | Prusy Wschodnie<br /> | Landwirtschaftlichen Hausfrauenvereins<br /> | =<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |-<br /> | 1907<br /> | Żegocin<br /> | Wielkopolska<br /> | [[Teofilia Chłapowska]]<br /> | [[KGW - Żegocin]]<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |}<br /> <br /> =Bibliografia=<br /> <br /> [https://crispa.uw.edu.pl/object/files/781/display/Default Jan Bełcikowski (opr.) Warszawa kobieca Warszawa 1930]<br /> <br /> [http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Biuletyn_Szadkowski/Biuletyn_Szadkowski-r2007-t7/Biuletyn_Szadkowski-r2007-t7-s125-142/Biuletyn_Szadkowski-r2007-t7-s125-142.pdf Ewelina Kostrzewska Kilka uwag na temat Szadkowskiego Koła Zjednoczonych Ziemianek na początku wieku XX w:Biuletyn Szadkowski 7, 2007]<br /> <br /> Ewelina Kostrzewska Aktywność organizacyjna ziemianek w Królestwie Polskim na poczatku XX wieku. Wybrane zagadnienia. w: Agnieszka Janiak-Jasińska, Katarzyna Sierakowska, Andrzej Szwarc (red.) Działaczki społeczne, feministki, obywatelki... Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich do 1918 roku (na tle porównawczym), Warszawa 2008.<br /> <br /> [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/edition/88349?id=88349&amp;from=&amp;dirids=1&amp;ver_id=&amp;lp=2&amp;QI= Andrzej Przegaliński DZIAŁALNOŚĆ OŚWIATOWA MARII Z JAROCIŃSKICH KLENIEWSKIEJ Biblioteka Multimedialna Teatru NN]<br /> <br /> [http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.hdl_11089_14053/c/fh3Maria_Urbaniak59_75.pdf Maria Urbaniak KOŁA GOSPODYŃ WIEJSKICH STOWARZYSZENIA ZJEDNOCZONYCH ZIEMIANEK W LATACH 1905—1918 ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS, FOLIA HISTORICA 3, 1981]<br /> <br /> ==Poszukiwane==<br /> <br /> 150-lecie Kół Włościanek 1864-2014. Wanda Niegolewska. Patronka Wielkopolskich Kół Włościanek 1918-1938 Buk 2014<br /> <br /> Jarosław Poszepczyński, Historia Kółek Rolniczych, Kół Gospodyń Wiejskich na ziemiach polskich 1862–2012, Warszawa 2012,<br /> <br /> Dionizja Wawrzykowska-Wierciochowa Z dziejów kobiety wiejskiej Szkice historyczne 1861-1945</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Ko%C5%82a_Gospody%C5%84_Wiejskich&diff=704 2021-01-07T18:37:33Z

<p>Dorota Matejczyk: /* Królestwo Polskie */</p> <hr /> <div>[[Kategoria:Wykłady Piotr Frączak]] [[Kategoria:Kursy AU]]<br /> [[Plik:KGW-Lisków.png|thumb|500px|right|Członkinie KGW z Liskowa w charakterystycznych strojach]]<br /> To jest tekst tworzony w ramach kursu AU w celach samokształceniowych <br /> <br /> =Nieprosta historia Kół Gospodyń Wiejskich=<br /> Historia KGW nie jest tak prosta, jak się ją przedstawia. Więcej, daleka jest od jednoznaczności, a więc można ją interpretować na różne sposoby. Z pewnością prosta opowieść, jaką się opowiada przy wszelkich okazjach, jest nie tyle próbą uproszczenia, co zbanalizowania tych doświadczeń. To tak, jakby o kimś powiedzieć, że się urodził, dorastał i zmarł. Niby prawda, ale przecież nic nieznacząca prawda... <br /> <br /> =Początki=<br /> ==Jaskółki==<br /> W tej uproszczonej opowieści niepewna jest nawet data urodzin. W jednych opowieściach to rok 1866 (na terenie zaboru pruskiego, ale nie w Wielkopolsce), gdy w [[Piaseczno k/Gniewa|Piasecznie k/ Gniewa]] z inicjatywy [[Juliusz Kraziewicz|Juliusza Kraziewicza]] powstało Towarzystwo Gospodyń. W innych jest to rok 1877 i teren zaboru rosyjskiego, gdzie nauczycielka [[Filipina Płaskowicka]] zorganizowała we wsi [[Janisławice k/Skierniewic|Janisławice pod Skierniewicami]] Koło Gospodyń Wiejskich. Pewnie nie miałoby to większego znaczenia, początki szerszego zjawiska, o które nam chodzi, są znacznie późniejsze, gdyby nie to, że to były dwa zupełnie różne pomysły. Pierwsza inicjatywa podjęta przez mężczyzn dla wsparcia ich działań ekonomicznych i narodowych, druga przez kobietę i w założeniu dla celów rewolucyjnych. Kwestie kto jest inicjatorem, a także jaki jest cel powoływanych inicjatyw będzie dzielił te inicjatywy, które dziś określamy wspólnym pojęciem Koła Gospodyń Wiejskich.<br /> <br /> Słowo rewolucyjny, a nie emancypacyjny, zostało tu użyte świadomie. Po pierwsze po to, żeby ci, którzy powołują się na tradycję roku 1877, wiedzieli, że to tradycja czysto socjalistyczna, tradycja pierwszego Proletariatu. Po drugie, i to chyba przede wszystkim, dlatego, że w istocie wszystkie trzy cele były wówczas w zasadzie emancypacyjne. Chodziło bowiem o równouprawnienie 1) klasy chłopskiej, 2) narodowości polskiej i, chyba w ostatniej kolejności, 3) płci żeńskiej. To w obszarze tych trzech celów emancypacyjnych będą się poruszać nasze KGW, chociaż przecież będzie można w ich działalności doszukiwać się i innych motywacji. A naszym celem jest raczej poszukiwanie odpowiedzi niż ich jednoznaczne udzielanie.<br /> <br /> ==Czas przejściowy==<br /> <br /> Pierwsze jaskółki, o których mówiliśmy, nie uczyniły jeszcze wiosny. Choć ponoć wzorem Piaseczna poszły niedalekie Bobolice, a podobną próbę jak w Janisławicach podjęła [[Antonina Šmiškowa|Antonina z Peldów Šmiškowa (zwana &quot;Antoszką&quot;)]] w położonej koło Puław wsi Gołąb. Może też takich prób było więcej. Jednak na rozwój samoorganizacji polskich kobiet na wsi trzeba było jeszcze sporo poczekać. Musiały jeszcze zorganizować się polskie kółka rolnicze, a w kwestii oświaty na wsi musiały podjąć inicjatywę kobiety polskie. Gdy mówimy o roli kobiet w powstaniu kół - uprzedźmy trochę nadchodzące wypadki - myślimy o dwu typach kobiet. Były to ziemianki i nauczycielki, co w praktyce czasem, ale przecież nie zawsze, oznaczało &quot;dwa w jednym&quot;. <br /> <br /> [[Kółka rolnicze]], o czym warto pamiętać, także w kontekście historii KGW, z różnych powodów nie były w różnych zaborach tym samym [[Kółka rolnicze|zob. podstawowe różnice)]]. Zaczęło się, o czym była już mowa, w Prusach Zachodnich. W Wielkopolsce - mimo że pierwsze kółka, korzystające z doświadczeń z Piaseczna, powstały już w 1866 roku (najpierw w Dolsku) - na dobre zaczęły rozwijać się dopiero po roku 1873, gdy [[Centralne Towarzystwo Gospodarcze w Wielkim Księstwie Poznańskim|Centralne Towarzystwo Rolnicze]] zajęło się, dzięki zaangażowaniu Maksymiliana Jackowskiego, ich rozwojem. Kółka rolnicze w Galicji zaczęły powstawać w 1871 roku, początkowo niezależnie od wielkiej własności ziemskiej (najpierw powstało Towarzystwo Oświaty i Pracy, ze swoimi kołami terenowymi, które w 1882 roku przekształciło się dopiero w Towarzystwo Kółek Rolniczych w Galicji). W Królestwie było najtrudniej. Pierwsze organizacje powstają dopiero w 1899 roku, nie przyjmują jednak formy towarzystw, ale... spółek rolniczo-handlowych - pierwsza taka spółka powstała w Bukowej Woli koło Miechowa. Natomiast pierwsze kółko rolnicze z prawdziwego zdarzenia powstało ponoć w Jastrzębnikach koło Kalisza dopiero w 1905 roku.<br /> <br /> Drugim nurtem przygotowań była oświata. Zaczęło się od tworzenia na wsi [[ochronki|ochronek]], później podejmowano różnorodne inne inicjatywy, by ostatecznie powoływać specjalistyczne organizacje, takie jak [[Towarzystwo Oświaty Ludowej]] powstałe w Wielkopolsce w 1872 roku czy w Galicji ok. roku 1879. Coraz bardziej znacząca była rola kobiet, jako ochroniarek i nauczycielek, ale także jako inicjatorek działań. Powstają organizacje na wskroś kobiece, jak w Królestwie tajne [[Kobiece Koło Oświaty Ludowej]] (1883), gdzie odnajdziemy, jako aktywną działaczkę, wspomnianą wyżej &quot;Antoszkę&quot;, czy w Poznaniu [[Towarzystwo Warta|Towarzystwo Przyjaciółek Wzajemnego Pouczania się i Opieki nad Dziećmi „Warta&quot;]] (1894). Można w uproszczeniu powiedzieć, że inicjatywy te powstały już to z niechęci mężczyzn do włączania kobiet w działania oświatowe ([[Warszawskie Koło Oświaty Ludowej]]), już to z chęci działaczek uniezależnienia się od męskich patronów. <br /> <br /> To głównie te dwa procesy umożliwiły w początkach XX wieku rozwój Kół Gospodyń Wiejskich.<br /> <br /> ===Kurs AU - teksty do dyskusji===<br /> *[[Kółko rolnicze w Dolsku|Historia pierwszego kółka rolniczego w Wielkopolsce]]<br /> *[[Stowarzyszenie im. Klaudii Potockiej|Historia Kaludynek, jednej z pierwszych kobiecych organizacji na rzecz edukacji na wsi]]<br /> <br /> ==Gospodynie dworskie w Królestwie==<br /> <br /> Działania na wsi w dużej (pytanie jak dużej) części opierały się na inicjatywie ziemian i ziemianek. Jedną z nich była [[Maria Kleniewska]], która w Kluczkowicach prowadziła szeroką działalność społeczną - edukacyjną i charytatywną. Około 1884 roku rozpoczęła tajną naukę dzieci, w 1886 zorganizowała pierwszą w majątku ochronkę, w 1890 roku szwalnię, która pełniła rolę szkoły gospodarczej dla wiejskich dziewcząt. Jednak indywidualne zaangażowanie nie było dla niej wystarczające. <br /> [[Plik:KGW cytat2.png|thumb|600px|left|]]<br /> W oparciu o doświadczenia z Kluczkowic rozpoczęła prace organizacyjne wśród ziemianek. W 1895 roku – po powrocie z wojaży zagranicznych zaprosiła do Kluczkowic 10 sąsiadek (za Przegalińskim wspomnijmy nazwiska niektórych z nich, by pamiętać że działalność społeczna - Maria z Przewłockich Świdowa<br /> z Głodna, Zofia z Boduszyńskich Zembrzuska z Moniak z dwiema córkami<br /> Zofią i Marią i małżonka nadleśniczego kluczkowickich dóbr Władysława<br /> Pacuły) i zaproponowała stworzenie organizacji pod nazwą „Koła Pracy” („[[Koła Pracy Kobiecej]]”), która miała za zadanie wspierać się w podnoszeniu poziomu gospodarczego, szerzyć oświatę, zwiększać rolę kobiet wiejskich.<br /> <br /> Konspiracyjne kółko zjeżdżało się co miesiąc pod pozorem towarzyskich spotkań w różnych dworach. Jak pisała Kleniewska &quot;Praca polegała na szyciu dla biednych tak bielizny, jak<br /> i odzieży. Roboty nieskończone panie brały do domu do wykończenia. Drugim punktem było podniesienie etyczne i gospodarcze swoich rodzin. Na każde zebranie przygotowany był referat, omawiający sprawy wychowania, gospodarstwa, ogrodnictwa, hodowli, mleczarstwa w zakresie działań kobiecych&quot;, a ponadto jak dodaje, Przegaliński, &quot;odmawiano modlitwy, czytano poezje, śpiewano patriotyczne<br /> i religijne pieśni, prowadzono także programowe dyskusje&quot;... Niewątpliwie był to zaczątek koła gospodyń, choć pewnie pasowałby tu przymiotnik &quot;dworskich&quot;. <br /> <br /> Kleniewska angażuje się w prace edukacyjne wśród ziemianek. Początkowo po prostu gości kilka z nich, które pomagały praktykując jednocześnie. Później powstały dwumiesięczne kursy społeczno-gospodarcze dla dziewcząt. Początkowo bezpłatne, a w kolejnych latach częściowo płatne (&quot;uczestniczki płaciły za nauczycielki z uniwersyteckim wykształceniem i za wycieczki&quot;). Dodatkowo Kleniewska jeździ i promuje tą formę samoorganizacji, i to nie tylko po terenie Królestwa, ale także w pozostałych zaborach. Tak powstaje siatka kół. Spotkania, ze względów bezpieczeństwa, przeniesiono do Warszawy. Pod pretekstem imienin Marii, nielegalnie spotykały się &quot;delegatki&quot; kół. <br /> <br /> [[Plik:KGW-cytat1.png|thumb|500px|right|]]<br /> Tak stworzona organizacja kontynuuje swoje prace od 1902 już w formie legalnej jako Delegację Gospodyń Wiejskich przy Sekcji Rolnej (co ważne sekcja ta stanowiła podstawę powstania w 1907 [[Centralne Towarzystwo Rolnicze|Centralnego Towarzystwa Rolniczego]]) Warszawskiego Oddziału [[Towarzystwo Popierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu|Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu]]. Legalnie zajmowano się kwestiami gospodarności np. hodowli drobiu, gotowaniem, szyciem, a nielegalnie edukacją w języku polskim, kształtowaniem postaw obywatelskich. Ale kwestie gospodarcze nie były tylko przykrywką. Stawką była modernizacja wsi i emancypacja kobiet. <br /> <br /> W 1905 zaczyna się zmieniać klimat polityczny. Delegacja Gospodyń wiejskich zamienia się w Koło Gospodyń Wiejskich &quot;co daje większe prawa, ale i większe nakłada obowiązki&quot;. Bełcikowski w 1930 podaje rozszerzoną<br /> nazwę &quot;Koło Gospodyń wiejskich (Ziemianek Dworu i Wsi)&quot;. Wypadki rewolucyjne pozwalają rezygnować z &quot;poprawności politycznej&quot;, tak, że ostatecznie powstaje „Zjednoczone Koło Ziemianek&quot;, które rejestruje się w 1907 r. pod<br /> nazwą „Stowarzyszenie Zjednoczonych Ziemianek. W jego ramach powstawały kółka &quot;rzeczywiste&quot; grupujące ziemianki i &quot;czynne&quot; grupujące włościanki.<br /> <br /> [[Plik:KGW-mapa1.png||thumb|500px|right|Poglądowa mapa pierwszych kół w XIX wieku]]<br /> <br /> ===Bibliografia===<br /> <br /> [https://crispa.uw.edu.pl/object/files/781/display/Default Jan Bełcikowski (opr.) Warszawa kobieca Warszawa 1930]<br /> <br /> [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/edition/88349?id=88349&amp;from=&amp;dirids=1&amp;ver_id=&amp;lp=2&amp;QI= Andrzej Przegaliński DZIAŁALNOŚĆ OŚWIATOWA MARII Z JAROCIŃSKICH KLENIEWSKIEJ Biblioteka Multimedialna Teatru NN]<br /> <br /> ==Niemieckie gospodynie w Prusach==<br /> Czy ważne, kto był pierwszy? Przecież tak czy inaczej, po tą czy inną nazwą, koła gospodyń wiejskich i tak by się na terenach polskich pojawiły. To był proces ogólnoeuropejski, choć oczywiście w warunkach polskich miał swoją specyfikę. Tym ciekawszą, że możemy porównywać ten proces w ramach trzech różnych państw (zabory), a nawet różnych prowincji. Moim zdaniem, aby dobrze zrozumieć tę specyfikę, trzeba wyjść od opisu konkretnych mikrohistorii. To jednak zadanie na przyszłość teraz spróbujemy, przy niedostatecznej wiedzy, przedstawić zarys tej historii. Często się bowiem zapomina, że w tym samym czasie pojawia się na terenach dziś należących do Polski zupełnie inna inicjatywa. Oto w 1898 urodzona w ówczesnych Prusach Wschodnich [[Elisabet Boehm]] zakłada w rodzinnym Rastenburg (Kętrzynie), pierwsze wiejskie Landwirtschaftlichen Hausfrauenvereins (LHV) czyli „Stowarzyszenia gospodyń domowych”. Kolejne powstają m.in. w 1900 w Bartenstein (Bartoszyce), w 1903 w Lötzen (Giżycko). Z kolei rok 1904 to Treuburg (Olecko), Goldap (Gołdap), Osterode (Ostróda) i Rössel (Reszel). Te i kolejne miejsca i daty wymagają weryfikacji i uzupełnienia (podaję je za stroną https://www.landfrauen-badbramstedt.de/entstehung-landfrauenbewegung/ ), ale sam proces pokazują wystarczająco dobrze. W 1905 roku pomysł Elisabet Boehm rozprzestrzenił się na tyle szeroko, że 14 klubów udało się połączyć w stowarzyszenie Prus Wschodnich w Królewcu. I na tym nie koniec.<br /> <br /> Od 1906 mamy już organizacje w Prusach Zachodnich w Neukirch (Pogrodzie), Neumünster i Basewark. W 1911 powstają organizacje w Wielkopolsce Schwersenz (Swarzędz) i Dörrwalde. Na Śląsku w 1913 r. stowarzyszenia pojawiają się w Bunzlau (Bolesławiec), Freystadt (Kożuchów)i Reichenbach (Dzierżoniów). W tym samym roku sześć pruskich regionalnych stowarzyszeń - z Prus Wschodnich, Prus Zachodnich, Śląska, Pomorza, Poznania i Szlezwiku-Holsztynu - połączono w jedno regionalne stowarzyszenie pruskie, któremu przewodniczyła Elisabet Boehm. Konsekwencją już tylko było powstanie w 1916 r. ogólnoniemieckiego Reichsbund Landwirtschaftlicher Hausfrauenvereine („Federacja Stowarzyszeń Gospodarstw Domowych Rzeszy”). Z dzisiejszej perspektywy, wspólnej Europy, nie da się opowiadać historii KGW bez tego szerszego kontekstu.<br /> <br /> ===Kurs AU - teksty do dyskusji===<br /> *[[Aniela Zdanowska - Gospodynie niemieckie]]<br /> <br /> =Do I w.ś.=<br /> <br /> [[Plik:Przodownica - winieta.png|thumb|500px|right|'''Wydawana w Krakowie w latach 1899–1912''']]<br /> ==Wprowadzenie==<br /> W trzech zaborach toczy się walka o &quot;rząd dusz&quot; ludu wiejskiego. Oczywiście zaborcy chcieli mieć w chłopach wiernych poddanych i często &quot;grali tą kartą&quot;. Ale przecież i po stronie społeczeństwa polskiego nie było jednomyślności. Najogólniej można powiedzieć, że walka toczy się między obozem katolickim, narodowym i postępowym. Zaprawdę &quot;chocholi to taniec&quot;, ale myślę, że gdy spojrzymy na dzisiejsze spory polityczne łatwo poczujemy tamtą atmosferę - niektórzy mogliby powiedzieć, że po prostu nadrabiamy nieodrobione lekcje z przeszłości. A przecież zrozumienie zasadniczych różnic (może tak jak i dzisiaj) nie będzie łatwe. Najprościej uznać, że dotyczyło to interesów religii (Kościoła), narodu (rozumianego jako solidarystyczne połączenie klas pod przewodnictwem klas posiadających) i społeczeństwa (utożsamianego z większością mieszkańców, a więc w dużej mierze tymi wyzyskiwanymi). Równocześnie wszyscy mówili o tym, że celem jest niepodległość, odwoływali się do Boga i twierdzili, że dobro chłopa mają na uwadze. Łatwo się pogubić. A przecież, jak już wspominaliśmy, obok emancypacji katolików i Polaków (wówczas rzeczywiście prześladowanych w zaborze rosyjskim i pruskim) oraz włościan i tworzącej się klasy robotniczej, mieliśmy problem, który się z tamtymi krzyżował, emancypacji kobiet. <br /> <br /> Ogólnie przyjmuje się, że na przeszkodzie rozwoju gospodarstw &quot;stawać zaczęła żona-gospodyni, nierozumiejąca konieczności zmian, często spychana do roli siły roboczej, przeciążona nadmiarem obowiązków, nieuświadomiona i niechętna nowatorstwu. Widoczne jest to w licznych korespondencjach mężczyzn do czasopism ludowych, a szczególnie do &gt;&gt;Drużyny&lt;&lt; (...) Młodzi rolnicy — korespondenci tego czasopisma, żalą się, że kobiety nie czytają prasy, książek, nie uczestniczą w kursach oświatowych i nie uczęszczają do szkól rolniczych. Zamiast być współpracownicami mężczyzn w dążeniu do przeobrażeń wsi, były tylko przeszkodą&quot; {Urbaniak}. Wydaje się jednak, że jak sugeruje np. Włodzimierz Mędrzecki, kobiety wiejskie w owym czasie nie były bierną masą, którą należało jedynie oświecić, ale były już - przynajmniej pewnej części - uczestniczkami życia lokalnego, zazwyczaj reprezentując opcję lokalnego kościoła. To w kościele kobiety wiejskie znajdują miejsce swej samoorganizacji. To kościół, lub osoby z nim związane, daje im szanse na aktywność społeczną. Ruch bractw trzeźwości, w który zaangażowane są włościanki, staje po stronie kobiet, które najbardziej odczuwają problemy ówczesnego alkoholizmu (por. [[Zarys historii bractw trzeźwości - skrót dla leniwych]]). W poznańskiem [[Edmund Bojanowski]] w 1850 roku otworzył ochronkę w Podrzeczu, która dała początek Bractwu Ochroniarek, z którego z kolei rozwinęło się przyszłe [[Zgromadzenie Służebniczek]]. W królestwie od 1874 roku działały już [[Posłanniczki]], a od 1878 [[Służki]] - zakony bezhabitowe, których celem była nauka dziewcząt i oświaty wśród ludu. &quot;Jeżeli przypomnimy, że w omawianej epoce bierze początek aktywna polityka społeczna<br /> katolicyzmu, zaczyna powstawać sieć organizacji katolickich zrzeszających osoby<br /> świeckie (bractwa religijne, stowarzyszenia, potem Związek Katolicki) pojawia<br /> się prasa propagująca cele stawiane przez Kościół — (np. „Polak-Katolik”) to<br /> &gt;&gt;sojusz baby wiejskiej i plebanii&lt;&lt; wydaje się w pełni naturalny, wręcz nieunikniony.<br /> Oczywiście związek ten miał cały szereg bardzo poważnych konsekwencji. Kobiety wiejskie stały się główną siłą wspierającą organizacje religijne działające w ramach parafii. Nie pełniąc funkcji kierowniczych, stanowiły większość członków bractw religijnych, kółek różańcowych, zgromadzeń tercjarskich. Odgrywały dominującą rolę przy organizowaniu obchodów świąt i jubileuszy kościelnych oraz pielgrzymek. Wchodziły też do organizacji świeckich tworzonych przez duchownych lub znajdujących się pod ich patronatem, zwłaszcza do kół gospodyń wiejskich powoływanych w ramach Centralnego Towarzystwa Rolniczego oraz przez Stowarzyszenia Ziemianek, jak również do kół Polskiej Macierzy Szkolnej i Związku Katolickiego&quot; (Mędrzecki s. 166). To była realna siła. <br /> <br /> O aktywnej roli kobiet mówią i takie oto cytaty. W pierwszych kółkach - jak cytuje [http://www.gospodyni.com/dzialy/wczoraj-i-dzis Karolina Kasperek] - ponoć szybko „Przyszła pod obrady nadzwyczaj ważna sprawa, aby kobiety, mianowicie żony członków, mogły się pouczać. Kobiety często, nie znając celów towarzystw rolniczych, przeszkadzając, odwodzą mężów, aby nie brali udziału w zgromadzeniach. Niejeden mąż ma wiele do wycierpienia, że tam tylko na próżnych rzeczach, zabawach lub pijatyce czas się trawi. Trzeba więc, aby i żony poznały cel stowarzyszeń” „Kłosy” z 1937 roku nr 23. Podobnie rzecz się miała we wzorcowej wsi spółdzielczej, w Liskowie. Ksiądz Bliziński animował aktywność rolników, a &quot;żony podniosły bunt: że &gt;&gt;chłopy przychodzą późno spać&lt;&lt;; że ich się &gt;&gt;bałamuci&lt;&lt; tymi tam wieczorynkami. Nawet wysłały krzykliwą delegację do proboszcza z żądaniem... zamknięcia sklepu. Właśnie, w sam raz trafiły. Trzeba było przekładać, perswadować, aż końcu sfolgowały; toć groziły napisaniem skargi do biskupa. Ks. Bliziński znalazł na to radę: począł wciągać i kobiety do pracy, rozumiejąc, iż nie pochodziło to ze złej woli ile z markotności z powodu pomijania ich&quot;. Jak pisze Podkowski, Bliziński &quot;w 1910 r. zakłada Kółko Różańcowe. W ciągu trzech lat na terenie parafii powstało jeszcze 11 takich kółek, skupiających po 15 osób każde. W 1911 r. utworzono natomiast Parafialne Kółko Kobiece, które organizowało odczyty, pogawędki, wykłady, a więc można było uzyskać informacje z zakresu gospodarstwa domowego. W późniejszych latach zmieniło ono nazwę na Koło Gospodyń Wiejskich&quot;. Długa i niełatwa droga prowadziła do powstania KGW.<br /> <br /> ===Bibliografia===<br /> <br /> Włodzimierz Mędrzecki W społecznościach lokalnych i w parafii. Kobiety w życiu publicznym wsi polskiej na przełomie wieków w: Kobiety i świat polityki. POLSKA NA TLE PORÓWNAWCZYM W XIX I W POCZĄTKACH XX WIEKU Zbiór studiów pod redakcją Anny Źarnowskiej i Andrzeja Szwarca, Warszawa 1994<br /> <br /> Maria Urbaniak KOŁA GOSPODYŃ WIEJSKICH STOWARZYSZENIA ZJEDNOCZONYCH ZIEMIANEK W LATACH 1905—1918.<br /> <br /> [http://rcin.org.pl/Content/29210/WA004_19998_U8484_Karczewski-Liskow_oh.pdf WACŁAW KARCZEWSKI LISKÓW. DZIEJE JEDNEJ WSI POLSKIEJ 1937]<br /> <br /> [http://repozytorium.uni.wroc.pl/Content/79165/10_M-Podkowski_Dzialalnosc-ks-Waclawa-Blizinskiego.pdf Podkowski Marek Działalność społeczno-gospodarcza ks. Wacława Blizińskiego w Liskowie (1900-1939) W: &quot;Pro publico bono&quot; : idee i działalność / red. Jacek Przygodzki, Maciej Marszał Wrocław 2016]<br /> <br /> <br /> ===Królestwo Polskie===<br /> <br /> [[Plik:Świat Kobiecy 1905.png|thumb|500px|right|'''Nr 44, listopad 1905''']]<br /> Opowieść o tutejszych KGW opuściliśmy w momencie, gdy zarejestrowano w 1907 roku Stowarzyszenie Zjednoczonych Ziemianek i Centralne Towarzystwo Rolnicze. Obie organizacje wyrosły z jednego pnia Sekcji Rolniczej i były bliskie sobie ideowo i organizacyjnie. Po 1905 roku Narodowa Demokracja przyjęła kurs lojalistyczny, co zbliżyło ją do wielkiej własności ziemskiej i Kościoła katolickiego. Ułatwiało to współpracę z ziemiankami, które miały na sztandarach hasło &quot;Z Bogiem i Narodem&quot;. Wiele ziemianek angażowało się w działania organizacji związanych z Kościołem. Dla przykładu [[Cecylia Plater-Zybek]] sama była członkinią zakonu [[Posłanniczki|Posłanniczek]] i współzałożycielką [[Katolicki Związek Kobiet Polskich|Katolickiego Związku Kobiet Polskich]], zaś [[Maria Kleniewska]] sprowadziła do swych dóbr [[Służki]] i współpracowała ściśle z ks. [[Ignacy Kłopotowski|Ignacym Kłopotowskim]]. Rozwijał się ruch kółek różańcowych, które, jak widzieliśmy na przykładzie Liskowa, mogły być wstępem do tworzenia Kół Gospodyń Wiejskich. <br /> Możemy się domyślać, co działo się wtedy z KGW na wsiach. Domyślać się, bo póki co w wielu opracowaniach pojawiają się głosy, że to temat nieprzebadany (uwaga ta w dużej mierze dotyczy wszystkich zaborów). Jedno jest pewne, nie był to ruch masowy. Tu warto zacytować Marię Walewskią, zaangażowaną w prace Radomskiego Koła Ziemianek, która pisała: „Trzeba przyznać, że piękna i demokratyczna akcja zakładania wiejskich kółek nie powiodła się paniom ziemiankom i nigdy nie miała masowego charakteru.<br /> Myślę, że zbyt wielka przepaść finansowa i kulturalna dzieliła wówczas dwór od chaty, aby<br /> mogły ją zasypać dobre chęci jednostek, tym bardziej iż dziedziczkom brakowało wyrobienia<br /> społecznego, a w chatach nagromadziło się tyle uraz i podejrzliwości, że nikły kaganek, nawet<br /> najlepiej wygłoszonej pogadanki, nie mógł ich rozproszyć. Bywały wiejskie koła dobrze<br /> rozwijające się. Ja sama widziałam takie w lecie 1915 r. w Korytnicy koło Węgrowa, założone<br /> i prowadzone przez panią [[Maria Holder-Eggerowa|Marię Holder-Eggerową]]. [...] Dość dobrze funkcjonowało też koło<br /> w Jeżowej Woli koło Radomia, założone przez panią Ksawerę Brześciańską. Na pewno były<br /> i inne kółka dobrze pracujące, ale były to raczej «wyspy», wypadki sporadyczne&quot; za [http://bazhum.muzhp.pl/media/files/Dzieje_Najnowsze_kwartalnik_poswiecony_historii_XX_wieku_/Dzieje_Najnowsze_kwartalnik_poswiecony_historii_XX_wieku_-r2001-t33-n4/Dzieje_Najnowsze_kwartalnik_poswiecony_historii_XX_wieku_-r2001-t33-n4-s3-21/Dzieje_Najnowsze_kwartalnik_poswiecony_historii_XX_wieku_-r2001-t33-n4-s3-21.pdf Marek Przeniosło Chłopi i ziemianie Królestwa Polskiego w latach I wojny światowej — stosunki wzajemne DZIEJE NAJNOWSZE, ROCZNIK XXXIII — 2001, 4]<br /> <br /> Zbierzmy fakty. W 1912 było kół ziemianek czynnych 51, w 1913 - 99, w 1914 - 169. Liczyły one średnio po 20 osób, czyli w 1914 roku członkiń było, zapewne wraz z zazwyczaj kierującymi nimi ziemiankami, 3508. Warto dodać, że wszystkich kół przed I wojną światową było ok. 1455, z łączną liczbą członkiń 5111.<br /> <br /> Ponoć pierwsze, jeszcze tajne, kółko ziemianek czynnych powstało w 1902 r. w Siedzowie w pow. garwolińskim z inicjatywy Józefy Daszewskiej. <br /> <br /> Największe było pewnie wspomniane wyżej kółko w Korytnicy, gm. Sobolew, pow. garwoliński, które skupiało<br /> 100 kobiet — mieszkanek okolicznych wsi. <br /> <br /> Na terenie powiatu sieradzkiego było tylko jedno koło ziemianek rzeczywistych - do roku 1913, kiedy to powstało kółko Dąbrówkowskie, w skład którego wchodziły także włościanki. Ogółem w latach 1910-1914, w całej guberni kaliskiej działało 14 kółek ZKZ, a ich zasięg terytorialny obejmował na ogół obszar jednego powiatu (Kostrzewska).<br /> <br /> Z kolei [[Maria Karczewska]] z majątku w Szreńsku pow. Mławski po 1912 roku organizuje w okolicznych wsiach 17 kół wiejskich &quot;zrzeszających ziemianki, kobiety z drobnomieszczaństwa i włościanki&quot;. <br /> <br /> Koła ziemianek czynnych (gospodyń wiejskich) były wyodrębnioną częścią ZKZ (np. wychodziły dwa równoległe pisma pod tym samym tytułem [[Ziemianka]]) i zorganizowane w sekcję, a później w wydział kół gospodyń. Jednak podporządkowane władzom centralnym, które zdominowane były przez ziemianki rzeczywiste tak na poziomie zarządu, jak i ogólnego zebrania delegatek kół. Koła gospodyń - pod przywództwem ziemianki [[Maria Karczewska|Marii Karczewskiej]] próbowały w latach 1917-1918 uzyskać większy wpływ i samodzielność. W efekcie w 1918 włączono do Zarządu Głównego ZKZ przedstawicielki KGW, a wydział kół uzyskał zgodę na organizowanie odrębnych posiedzeń, poświęconych ustalaniu planów pracy w kołach gospodyń wiejskich. Aspiracje były jednak chyba większe. <br /> <br /> W każdym razie tuż przed odzyskaniem niepodległości w poszczególnych guberniach była następująca liczba odradzających się kół: lubelska — 13, warszawska — 10, piotrkowska — 6, kaliska — 3, płocka — 3, kielecka — 3, łomżyńska — l. <br /> <br /> Wyjaśnienia wymaga również powstająca konkurencja. Pojawiąją się głosy, że już wówczas kółka gospodyń powstają przy <br /> * Centralnym Towarzystwie Rolniczym, <br /> * Kółkach im. Stanisława Staszica. <br /> <br /> Jest wielce prawdopodobne, że pojawiały się pewne zaczątki tych &quot;innych&quot; kół. Ponoć [[Aniela Zdanowska‎]] założycielka &quot;pierwszych Kół Gospodyń Wiejskich przy Centralnym Towarzystwie Rolniczym&quot; (tak napisano na nagrobku) założyła KGW w Nowym Brzesku, Śmiłowicach, Sierosławicach, Gruszowie i Hebdowie. Jednak powstające wówczas przy kółkach rolniczych koła były najczęściej... inspirowane i prowadzone przez ziemianki (Kostrzewska 2008, s. 401). Sama Zdanowska pisze w swojej broszurze: Koła Gosp. Wiejskich przy C, T. R. powstały<br /> w roku 1918 na życzenie kółek rolniczych Tow. Roln., w Częstochowie, które uznały, że bez pracy oświatowej wśród kobiet nie będzie prawdziwego postępu na wsi. <br /> <br /> Dużą zasługę w tej pracy położył instruktor kółek roln, ś.p. Moczydłowski oraz jego żona&quot;.<br /> <br /> Jeśli chodzi o kółka rolnicze im. Staszica i cały ruch zaraniarski, to nie udało się mi na razie znaleźć żadnego koła działającego przed rokiem 1918. Można by postawić też hipotezę, że budowane na idei &quot;Sami sobie&quot; kółka rolnicze w początkowym okresie raczej próbowały włączyć chętne gospodynie do działań w kółkach rolniczych niż namawiać je do tworzenia własnych organizacji. Na razie dwa tropy [[Maria Grabińska]], która była '''przewodniczącym''' kółka w Uniejowie w guberni kaliskiej, czy [[Franciszka Bakuniak]], która była członkinią kółka w Udryczach w powiecie zamojskim. <br /> <br /> Ideowy konflikt pomiędzy ruchem zaraniarskim (i ogólnie - postępowym) a endecją i środowiskiem katolickim był bardzo silny. Jak wspomniałem, walka toczyła się o wpływy na wsi i pomysł na samoorganizację. Oddolne koncepcje &quot;sami sobie&quot; zderzały się z solidarystycznym hasłem &quot;swój do swego&quot;, które początkowo w zaborze pruskim miało wydźwięk głównie antyniemiecki, a w końcu stało się hasłem antyżydowskim czy, na niektórych terenach, antyukraińskim. <br /> <br /> Warto dodać, że spór ten dotyczył również edukacji kobiet wiejskich. Powstające wówczas pierwsze (por. [[Ludowe Szkoły Rolnicze]]) szkoły dla dziewczyn próbowały kształtować przyszłe obywatelki, ale - poza kwestiami gospodarczymi - różniły się co do wizji postawy, jaką chciały ukształtować. To wychowanki tych szkół stanowiły kadry przyszłych inicjatyw, prowadziły ochronki, tworzyły koła gospodyń. Taką działaczką po szkole w Kruszynku była związana z kółkami Staszica [[Maria Chmielecka]].<br /> ====Bibliografia====<br /> <br /> Ewelina Kostrzewska Aktywność organizacyjna ziemianek w Królestwie Polskim na poczatku XX wieku. Wybrane zagadnienia. w: Agnieszka Janiak-Jasińska, Katarzyna Sierakowska, Andrzej Szwarc (red.) Działaczki społeczne, feministki, obywatelki... Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich do 1918 roku (na tle porównawczym), Warszawa 2008.<br /> <br /> [http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.hdl_11089_14053/c/fh3Maria_Urbaniak59_75.pdf Maria Urbaniak KOŁA GOSPODYŃ WIEJSKICH STOWARZYSZENIA ZJEDNOCZONYCH ZIEMIANEK W LATACH 1905—1918]<br /> <br /> ===Kurs AU - teksty do dyskusji===<br /> <br /> [[O zakładaniu kół włościanek]]<br /> <br /> =(c.d.n.)=<br /> <br /> bardzo będę wdzięczni za korekty, uzupełnienia, glossy, dopiski... [https://www.facebook.com/Muzeum-Dzia%C5%82alno%C5%9Bci-Spo%C5%82ecznej-959634544242379 dyskusja toczy się na facebooku]<br /> <br /> =Szukamy historii lokalnych=<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; | style=&quot;width: 100%&quot;<br /> ! style=&quot;width: 6%&quot;| data powstania<br /> ! style=&quot;width: 29%&quot;| miejscowość<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot;| prowincja<br /> ! style=&quot;width: 28%&quot;| informacje dodatkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot;| źródła<br /> |-<br /> | colspan=5 align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;FED66B&quot; |'''KGW'''<br /> |-<br /> | 1866<br /> | Piaseczno k/ Gniewa<br /> | Prusy<br /> | z inicjatywy [[Juliusz Kraziewicz|Juliusza Kraziewicza]] jako Towarzystwo Gospodyń<br /> | =<br /> |-<br /> | 1867<br /> | Bobolice ?<br /> | Prusy<br /> | za przykładem Piaseczna<br /> | =<br /> |-<br /> | 1877<br /> | Janisławice pod Skierniewicami<br /> | Królestwo<br /> | założone przez [[Filipina Płaskowicka|Filipinę Płaskowicką]]<br /> | =<br /> |-<br /> | 1880 ?<br /> | Gołąb nad Wisłą<br /> | Królestwo<br /> | założona przez podjęła [[Antonina Šmiškowa|Antoninę Šmiškową]]<br /> | =<br /> |-<br /> | 1895<br /> | Kluczkowice<br /> | Królestwo<br /> | Koło Pracy Kobiet założone przez [[Maria Kleniewska|Marię Kleniewską]]<br /> | =<br /> |-<br /> | 1898<br /> | Rastenburg (Kętrzyn)<br /> | Prusy Wschodnie<br /> | Landwirtschaftlichen Hausfrauenvereins<br /> | =<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |}<br /> <br /> =Bibliografia=<br /> <br /> [https://crispa.uw.edu.pl/object/files/781/display/Default Jan Bełcikowski (opr.) Warszawa kobieca Warszawa 1930]<br /> <br /> [http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Biuletyn_Szadkowski/Biuletyn_Szadkowski-r2007-t7/Biuletyn_Szadkowski-r2007-t7-s125-142/Biuletyn_Szadkowski-r2007-t7-s125-142.pdf Ewelina Kostrzewska Kilka uwag na temat Szadkowskiego Koła Zjednoczonych Ziemianek na początku wieku XX w:Biuletyn Szadkowski 7, 2007]<br /> <br /> Ewelina Kostrzewska Aktywność organizacyjna ziemianek w Królestwie Polskim na poczatku XX wieku. Wybrane zagadnienia. w: Agnieszka Janiak-Jasińska, Katarzyna Sierakowska, Andrzej Szwarc (red.) Działaczki społeczne, feministki, obywatelki... Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich do 1918 roku (na tle porównawczym), Warszawa 2008.<br /> <br /> [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/edition/88349?id=88349&amp;from=&amp;dirids=1&amp;ver_id=&amp;lp=2&amp;QI= Andrzej Przegaliński DZIAŁALNOŚĆ OŚWIATOWA MARII Z JAROCIŃSKICH KLENIEWSKIEJ Biblioteka Multimedialna Teatru NN]<br /> <br /> [http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.hdl_11089_14053/c/fh3Maria_Urbaniak59_75.pdf Maria Urbaniak KOŁA GOSPODYŃ WIEJSKICH STOWARZYSZENIA ZJEDNOCZONYCH ZIEMIANEK W LATACH 1905—1918 ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS, FOLIA HISTORICA 3, 1981]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Ko%C5%82a_Gospody%C5%84_Wiejskich&diff=703 2021-01-07T18:15:03Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div>[[Kategoria:Wykłady Piotr Frączak]] [[Kategoria:Kursy AU]]<br /> [[Plik:KGW-Lisków.png|thumb|500px|right|Członkinie KGW z Liskowa w charakterystycznych strojach]]<br /> To jest tekst tworzony w ramach kursu AU w celach samokształceniowych <br /> <br /> =Nieprosta historia Kół Gospodyń Wiejskich=<br /> Historia KGW nie jest tak prosta, jak się ją przedstawia. Więcej, daleka jest od jednoznaczności, a więc można ją interpretować na różne sposoby. Z pewnością prosta opowieść, jaką się opowiada przy wszelkich okazjach, jest nie tyle próbą uproszczenia, co zbanalizowania tych doświadczeń. To tak, jakby o kimś powiedzieć, że się urodził, dorastał i zmarł. Niby prawda, ale przecież nic nieznacząca prawda... <br /> <br /> =Początki=<br /> ==Jaskółki==<br /> W tej uproszczonej opowieści niepewna jest nawet data urodzin. W jednych opowieściach to rok 1866 (na terenie zaboru pruskiego, ale nie w Wielkopolsce), gdy w [[Piaseczno k/Gniewa|Piasecznie k/ Gniewa]] z inicjatywy [[Juliusz Kraziewicz|Juliusza Kraziewicza]] powstało Towarzystwo Gospodyń. W innych jest to rok 1877 i teren zaboru rosyjskiego, gdzie nauczycielka [[Filipina Płaskowicka]] zorganizowała we wsi [[Janisławice k/Skierniewic|Janisławice pod Skierniewicami]] Koło Gospodyń Wiejskich. Pewnie nie miałoby to większego znaczenia, początki szerszego zjawiska, o które nam chodzi, są znacznie późniejsze, gdyby nie to, że to były dwa zupełnie różne pomysły. Pierwsza inicjatywa podjęta przez mężczyzn dla wsparcia ich działań ekonomicznych i narodowych, druga przez kobietę i w założeniu dla celów rewolucyjnych. Kwestie kto jest inicjatorem, a także jaki jest cel powoływanych inicjatyw będzie dzielił te inicjatywy, które dziś określamy wspólnym pojęciem Koła Gospodyń Wiejskich.<br /> <br /> Słowo rewolucyjny, a nie emancypacyjny, zostało tu użyte świadomie. Po pierwsze po to, żeby ci, którzy powołują się na tradycję roku 1877, wiedzieli, że to tradycja czysto socjalistyczna, tradycja pierwszego Proletariatu. Po drugie, i to chyba przede wszystkim, dlatego, że w istocie wszystkie trzy cele były wówczas w zasadzie emancypacyjne. Chodziło bowiem o równouprawnienie 1) klasy chłopskiej, 2) narodowości polskiej i, chyba w ostatniej kolejności, 3) płci żeńskiej. To w obszarze tych trzech celów emancypacyjnych będą się poruszać nasze KGW, chociaż przecież będzie można w ich działalności doszukiwać się i innych motywacji. A naszym celem jest raczej poszukiwanie odpowiedzi niż ich jednoznaczne udzielanie.<br /> <br /> ==Czas przejściowy==<br /> <br /> Pierwsze jaskółki, o których mówiliśmy, nie uczyniły jeszcze wiosny. Choć ponoć wzorem Piaseczna poszły niedalekie Bobolice, a podobną próbę jak w Janisławicach podjęła [[Antonina Šmiškowa|Antonina z Peldów Šmiškowa (zwana &quot;Antoszką&quot;)]] w położonej koło Puław wsi Gołąb. Może też takich prób było więcej. Jednak na rozwój samoorganizacji polskich kobiet na wsi trzeba było jeszcze sporo poczekać. Musiały jeszcze zorganizować się polskie kółka rolnicze, a w kwestii oświaty na wsi musiały podjąć inicjatywę kobiety polskie. Gdy mówimy o roli kobiet w powstaniu kół - uprzedźmy trochę nadchodzące wypadki - myślimy o dwu typach kobiet. Były to ziemianki i nauczycielki, co w praktyce czasem, ale przecież nie zawsze, oznaczało &quot;dwa w jednym&quot;. <br /> <br /> [[Kółka rolnicze]], o czym warto pamiętać, także w kontekście historii KGW, z różnych powodów nie były w różnych zaborach tym samym [[Kółka rolnicze|zob. podstawowe różnice)]]. Zaczęło się, o czym była już mowa, w Prusach Zachodnich. W Wielkopolsce - mimo że pierwsze kółka, korzystające z doświadczeń z Piaseczna, powstały już w 1866 roku (najpierw w Dolsku) - na dobre zaczęły rozwijać się dopiero po roku 1873, gdy [[Centralne Towarzystwo Gospodarcze w Wielkim Księstwie Poznańskim|Centralne Towarzystwo Rolnicze]] zajęło się, dzięki zaangażowaniu Maksymiliana Jackowskiego, ich rozwojem. Kółka rolnicze w Galicji zaczęły powstawać w 1871 roku, początkowo niezależnie od wielkiej własności ziemskiej (najpierw powstało Towarzystwo Oświaty i Pracy, ze swoimi kołami terenowymi, które w 1882 roku przekształciło się dopiero w Towarzystwo Kółek Rolniczych w Galicji). W Królestwie było najtrudniej. Pierwsze organizacje powstają dopiero w 1899 roku, nie przyjmują jednak formy towarzystw, ale... spółek rolniczo-handlowych - pierwsza taka spółka powstała w Bukowej Woli koło Miechowa. Natomiast pierwsze kółko rolnicze z prawdziwego zdarzenia powstało ponoć w Jastrzębnikach koło Kalisza dopiero w 1905 roku.<br /> <br /> Drugim nurtem przygotowań była oświata. Zaczęło się od tworzenia na wsi [[ochronki|ochronek]], później podejmowano różnorodne inne inicjatywy, by ostatecznie powoływać specjalistyczne organizacje, takie jak [[Towarzystwo Oświaty Ludowej]] powstałe w Wielkopolsce w 1872 roku czy w Galicji ok. roku 1879. Coraz bardziej znacząca była rola kobiet, jako ochroniarek i nauczycielek, ale także jako inicjatorek działań. Powstają organizacje na wskroś kobiece, jak w Królestwie tajne [[Kobiece Koło Oświaty Ludowej]] (1883), gdzie odnajdziemy, jako aktywną działaczkę, wspomnianą wyżej &quot;Antoszkę&quot;, czy w Poznaniu [[Towarzystwo Warta|Towarzystwo Przyjaciółek Wzajemnego Pouczania się i Opieki nad Dziećmi „Warta&quot;]] (1894). Można w uproszczeniu powiedzieć, że inicjatywy te powstały już to z niechęci mężczyzn do włączania kobiet w działania oświatowe ([[Warszawskie Koło Oświaty Ludowej]]), już to z chęci działaczek uniezależnienia się od męskich patronów. <br /> <br /> To głównie te dwa procesy umożliwiły w początkach XX wieku rozwój Kół Gospodyń Wiejskich.<br /> <br /> ===Kurs AU - teksty do dyskusji===<br /> *[[Kółko rolnicze w Dolsku|Historia pierwszego kółka rolniczego w Wielkopolsce]]<br /> *[[Stowarzyszenie im. Klaudii Potockiej|Historia Kaludynek, jednej z pierwszych kobiecych organizacji na rzecz edukacji na wsi]]<br /> <br /> ==Gospodynie dworskie w Królestwie==<br /> <br /> Działania na wsi w dużej (pytanie jak dużej) części opierały się na inicjatywie ziemian i ziemianek. Jedną z nich była [[Maria Kleniewska]], która w Kluczkowicach prowadziła szeroką działalność społeczną - edukacyjną i charytatywną. Około 1884 roku rozpoczęła tajną naukę dzieci, w 1886 zorganizowała pierwszą w majątku ochronkę, w 1890 roku szwalnię, która pełniła rolę szkoły gospodarczej dla wiejskich dziewcząt. Jednak indywidualne zaangażowanie nie było dla niej wystarczające. <br /> [[Plik:KGW cytat2.png|thumb|600px|left|]]<br /> W oparciu o doświadczenia z Kluczkowic rozpoczęła prace organizacyjne wśród ziemianek. W 1895 roku – po powrocie z wojaży zagranicznych zaprosiła do Kluczkowic 10 sąsiadek (za Przegalińskim wspomnijmy nazwiska niektórych z nich, by pamiętać że działalność społeczna - Maria z Przewłockich Świdowa<br /> z Głodna, Zofia z Boduszyńskich Zembrzuska z Moniak z dwiema córkami<br /> Zofią i Marią i małżonka nadleśniczego kluczkowickich dóbr Władysława<br /> Pacuły) i zaproponowała stworzenie organizacji pod nazwą „Koła Pracy” („[[Koła Pracy Kobiecej]]”), która miała za zadanie wspierać się w podnoszeniu poziomu gospodarczego, szerzyć oświatę, zwiększać rolę kobiet wiejskich.<br /> <br /> Konspiracyjne kółko zjeżdżało się co miesiąc pod pozorem towarzyskich spotkań w różnych dworach. Jak pisała Kleniewska &quot;Praca polegała na szyciu dla biednych tak bielizny, jak<br /> i odzieży. Roboty nieskończone panie brały do domu do wykończenia. Drugim punktem było podniesienie etyczne i gospodarcze swoich rodzin. Na każde zebranie przygotowany był referat, omawiający sprawy wychowania, gospodarstwa, ogrodnictwa, hodowli, mleczarstwa w zakresie działań kobiecych&quot;, a ponadto jak dodaje, Przegaliński, &quot;odmawiano modlitwy, czytano poezje, śpiewano patriotyczne<br /> i religijne pieśni, prowadzono także programowe dyskusje&quot;... Niewątpliwie był to zaczątek koła gospodyń, choć pewnie pasowałby tu przymiotnik &quot;dworskich&quot;. <br /> <br /> Kleniewska angażuje się w prace edukacyjne wśród ziemianek. Początkowo po prostu gości kilka z nich, które pomagały praktykując jednocześnie. Później powstały dwumiesięczne kursy społeczno-gospodarcze dla dziewcząt. Początkowo bezpłatne, a w kolejnych latach częściowo płatne (&quot;uczestniczki płaciły za nauczycielki z uniwersyteckim wykształceniem i za wycieczki&quot;). Dodatkowo Kleniewska jeździ i promuje tą formę samoorganizacji, i to nie tylko po terenie Królestwa, ale także w pozostałych zaborach. Tak powstaje siatka kół. Spotkania, ze względów bezpieczeństwa, przeniesiono do Warszawy. Pod pretekstem imienin Marii, nielegalnie spotykały się &quot;delegatki&quot; kół. <br /> <br /> [[Plik:KGW-cytat1.png|thumb|500px|right|]]<br /> Tak stworzona organizacja kontynuuje swoje prace od 1902 już w formie legalnej jako Delegację Gospodyń Wiejskich przy Sekcji Rolnej (co ważne sekcja ta stanowiła podstawę powstania w 1907 [[Centralne Towarzystwo Rolnicze|Centralnego Towarzystwa Rolniczego]]) Warszawskiego Oddziału [[Towarzystwo Popierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu|Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu]]. Legalnie zajmowano się kwestiami gospodarności np. hodowli drobiu, gotowaniem, szyciem, a nielegalnie edukacją w języku polskim, kształtowaniem postaw obywatelskich. Ale kwestie gospodarcze nie były tylko przykrywką. Stawką była modernizacja wsi i emancypacja kobiet. <br /> <br /> W 1905 zaczyna się zmieniać klimat polityczny. Delegacja Gospodyń wiejskich zamienia się w Koło Gospodyń Wiejskich &quot;co daje większe prawa, ale i większe nakłada obowiązki&quot;. Bełcikowski w 1930 podaje rozszerzoną<br /> nazwę &quot;Koło Gospodyń wiejskich (Ziemianek Dworu i Wsi)&quot;. Wypadki rewolucyjne pozwalają rezygnować z &quot;poprawności politycznej&quot;, tak, że ostatecznie powstaje „Zjednoczone Koło Ziemianek&quot;, które rejestruje się w 1907 r. pod<br /> nazwą „Stowarzyszenie Zjednoczonych Ziemianek. W jego ramach powstawały kółka &quot;rzeczywiste&quot; grupujące ziemianki i &quot;czynne&quot; grupujące włościanki.<br /> <br /> [[Plik:KGW-mapa1.png||thumb|500px|right|Poglądowa mapa pierwszych kół w XIX wieku]]<br /> <br /> ===Bibliografia===<br /> <br /> [https://crispa.uw.edu.pl/object/files/781/display/Default Jan Bełcikowski (opr.) Warszawa kobieca Warszawa 1930]<br /> <br /> [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/edition/88349?id=88349&amp;from=&amp;dirids=1&amp;ver_id=&amp;lp=2&amp;QI= Andrzej Przegaliński DZIAŁALNOŚĆ OŚWIATOWA MARII Z JAROCIŃSKICH KLENIEWSKIEJ Biblioteka Multimedialna Teatru NN]<br /> <br /> ==Niemieckie gospodynie w Prusach==<br /> Czy ważne, kto był pierwszy? Przecież tak czy inaczej, po tą czy inną nazwą, koła gospodyń wiejskich i tak by się na terenach polskich pojawiły. To był proces ogólnoeuropejski, choć oczywiście w warunkach polskich miał swoją specyfikę. Tym ciekawszą, że możemy porównywać ten proces w ramach trzech różnych państw (zabory), a nawet różnych prowincji. Moim zdaniem, aby dobrze zrozumieć tę specyfikę, trzeba wyjść od opisu konkretnych mikrohistorii. To jednak zadanie na przyszłość teraz spróbujemy, przy niedostatecznej wiedzy, przedstawić zarys tej historii. Często się bowiem zapomina, że w tym samym czasie pojawia się na terenach dziś należących do Polski zupełnie inna inicjatywa. Oto w 1898 urodzona w ówczesnych Prusach Wschodnich [[Elisabet Boehm]] zakłada w rodzinnym Rastenburg (Kętrzynie), pierwsze wiejskie Landwirtschaftlichen Hausfrauenvereins (LHV) czyli „Stowarzyszenia gospodyń domowych”. Kolejne powstają m.in. w 1900 w Bartenstein (Bartoszyce), w 1903 w Lötzen (Giżycko). Z kolei rok 1904 to Treuburg (Olecko), Goldap (Gołdap), Osterode (Ostróda) i Rössel (Reszel). Te i kolejne miejsca i daty wymagają weryfikacji i uzupełnienia (podaję je za stroną https://www.landfrauen-badbramstedt.de/entstehung-landfrauenbewegung/ ), ale sam proces pokazują wystarczająco dobrze. W 1905 roku pomysł Elisabet Boehm rozprzestrzenił się na tyle szeroko, że 14 klubów udało się połączyć w stowarzyszenie Prus Wschodnich w Królewcu. I na tym nie koniec.<br /> <br /> Od 1906 mamy już organizacje w Prusach Zachodnich w Neukirch (Pogrodzie), Neumünster i Basewark. W 1911 powstają organizacje w Wielkopolsce Schwersenz (Swarzędz) i Dörrwalde. Na Śląsku w 1913 r. stowarzyszenia pojawiają się w Bunzlau (Bolesławiec), Freystadt (Kożuchów)i Reichenbach (Dzierżoniów). W tym samym roku sześć pruskich regionalnych stowarzyszeń - z Prus Wschodnich, Prus Zachodnich, Śląska, Pomorza, Poznania i Szlezwiku-Holsztynu - połączono w jedno regionalne stowarzyszenie pruskie, któremu przewodniczyła Elisabet Boehm. Konsekwencją już tylko było powstanie w 1916 r. ogólnoniemieckiego Reichsbund Landwirtschaftlicher Hausfrauenvereine („Federacja Stowarzyszeń Gospodarstw Domowych Rzeszy”). Z dzisiejszej perspektywy, wspólnej Europy, nie da się opowiadać historii KGW bez tego szerszego kontekstu.<br /> <br /> ===Kurs AU - teksty do dyskusji===<br /> *[[Aniela Zdanowska - Gospodynie niemieckie]]<br /> <br /> =Do I w.ś.=<br /> <br /> [[Plik:Przodownica - winieta.png|thumb|500px|right|'''Wydawana w Krakowie w latach 1899–1912''']]<br /> ==Wprowadzenie==<br /> W trzech zaborach toczy się walka o &quot;rząd dusz&quot; ludu wiejskiego. Oczywiście zaborcy chcieli mieć w chłopach wiernych poddanych i często &quot;grali tą kartą&quot;. Ale przecież i po stronie społeczeństwa polskiego nie było jednomyślności. Najogólniej można powiedzieć, że walka toczy się między obozem katolickim, narodowym i postępowym. Zaprawdę &quot;chocholi to taniec&quot;, ale myślę, że gdy spojrzymy na dzisiejsze spory polityczne łatwo poczujemy tamtą atmosferę - niektórzy mogliby powiedzieć, że po prostu nadrabiamy nieodrobione lekcje z przeszłości. A przecież zrozumienie zasadniczych różnic (może tak jak i dzisiaj) nie będzie łatwe. Najprościej uznać, że dotyczyło to interesów religii (Kościoła), narodu (rozumianego jako solidarystyczne połączenie klas pod przewodnictwem klas posiadających) i społeczeństwa (utożsamianego z większością mieszkańców, a więc w dużej mierze tymi wyzyskiwanymi). Równocześnie wszyscy mówili o tym, że celem jest niepodległość, odwoływali się do Boga i twierdzili, że dobro chłopa mają na uwadze. Łatwo się pogubić. A przecież, jak już wspominaliśmy, obok emancypacji katolików i Polaków (wówczas rzeczywiście prześladowanych w zaborze rosyjskim i pruskim) oraz włościan i tworzącej się klasy robotniczej, mieliśmy problem, który się z tamtymi krzyżował, emancypacji kobiet. <br /> <br /> Ogólnie przyjmuje się, że na przeszkodzie rozwoju gospodarstw &quot;stawać zaczęła żona-gospodyni, nierozumiejąca konieczności zmian, często spychana do roli siły roboczej, przeciążona nadmiarem obowiązków, nieuświadomiona i niechętna nowatorstwu. Widoczne jest to w licznych korespondencjach mężczyzn do czasopism ludowych, a szczególnie do &gt;&gt;Drużyny&lt;&lt; (...) Młodzi rolnicy — korespondenci tego czasopisma, żalą się, że kobiety nie czytają prasy, książek, nie uczestniczą w kursach oświatowych i nie uczęszczają do szkól rolniczych. Zamiast być współpracownicami mężczyzn w dążeniu do przeobrażeń wsi, były tylko przeszkodą&quot; {Urbaniak}. Wydaje się jednak, że jak sugeruje np. Włodzimierz Mędrzecki, kobiety wiejskie w owym czasie nie były bierną masą, którą należało jedynie oświecić, ale były już - przynajmniej pewnej części - uczestniczkami życia lokalnego, zazwyczaj reprezentując opcję lokalnego kościoła. To w kościele kobiety wiejskie znajdują miejsce swej samoorganizacji. To kościół, lub osoby z nim związane, daje im szanse na aktywność społeczną. Ruch bractw trzeźwości, w który zaangażowane są włościanki, staje po stronie kobiet, które najbardziej odczuwają problemy ówczesnego alkoholizmu (por. [[Zarys historii bractw trzeźwości - skrót dla leniwych]]). W poznańskiem [[Edmund Bojanowski]] w 1850 roku otworzył ochronkę w Podrzeczu, która dała początek Bractwu Ochroniarek, z którego z kolei rozwinęło się przyszłe [[Zgromadzenie Służebniczek]]. W królestwie od 1874 roku działały już [[Posłanniczki]], a od 1878 [[Służki]] - zakony bezhabitowe, których celem była nauka dziewcząt i oświaty wśród ludu. &quot;Jeżeli przypomnimy, że w omawianej epoce bierze początek aktywna polityka społeczna<br /> katolicyzmu, zaczyna powstawać sieć organizacji katolickich zrzeszających osoby<br /> świeckie (bractwa religijne, stowarzyszenia, potem Związek Katolicki) pojawia<br /> się prasa propagująca cele stawiane przez Kościół — (np. „Polak-Katolik”) to<br /> &gt;&gt;sojusz baby wiejskiej i plebanii&lt;&lt; wydaje się w pełni naturalny, wręcz nieunikniony.<br /> Oczywiście związek ten miał cały szereg bardzo poważnych konsekwencji. Kobiety wiejskie stały się główną siłą wspierającą organizacje religijne działające w ramach parafii. Nie pełniąc funkcji kierowniczych, stanowiły większość członków bractw religijnych, kółek różańcowych, zgromadzeń tercjarskich. Odgrywały dominującą rolę przy organizowaniu obchodów świąt i jubileuszy kościelnych oraz pielgrzymek. Wchodziły też do organizacji świeckich tworzonych przez duchownych lub znajdujących się pod ich patronatem, zwłaszcza do kół gospodyń wiejskich powoływanych w ramach Centralnego Towarzystwa Rolniczego oraz przez Stowarzyszenia Ziemianek, jak również do kół Polskiej Macierzy Szkolnej i Związku Katolickiego&quot; (Mędrzecki s. 166). To była realna siła. <br /> <br /> O aktywnej roli kobiet mówią i takie oto cytaty. W pierwszych kółkach - jak cytuje [http://www.gospodyni.com/dzialy/wczoraj-i-dzis Karolina Kasperek] - ponoć szybko „Przyszła pod obrady nadzwyczaj ważna sprawa, aby kobiety, mianowicie żony członków, mogły się pouczać. Kobiety często, nie znając celów towarzystw rolniczych, przeszkadzając, odwodzą mężów, aby nie brali udziału w zgromadzeniach. Niejeden mąż ma wiele do wycierpienia, że tam tylko na próżnych rzeczach, zabawach lub pijatyce czas się trawi. Trzeba więc, aby i żony poznały cel stowarzyszeń” „Kłosy” z 1937 roku nr 23. Podobnie rzecz się miała we wzorcowej wsi spółdzielczej, w Liskowie. Ksiądz Bliziński animował aktywność rolników, a &quot;żony podniosły bunt: że &gt;&gt;chłopy przychodzą późno spać&lt;&lt;; że ich się &gt;&gt;bałamuci&lt;&lt; tymi tam wieczorynkami. Nawet wysłały krzykliwą delegację do proboszcza z żądaniem... zamknięcia sklepu. Właśnie, w sam raz trafiły. Trzeba było przekładać, perswadować, aż końcu sfolgowały; toć groziły napisaniem skargi do biskupa. Ks. Bliziński znalazł na to radę: począł wciągać i kobiety do pracy, rozumiejąc, iż nie pochodziło to ze złej woli ile z markotności z powodu pomijania ich&quot;. Jak pisze Podkowski, Bliziński &quot;w 1910 r. zakłada Kółko Różańcowe. W ciągu trzech lat na terenie parafii powstało jeszcze 11 takich kółek, skupiających po 15 osób każde. W 1911 r. utworzono natomiast Parafialne Kółko Kobiece, które organizowało odczyty, pogawędki, wykłady, a więc można było uzyskać informacje z zakresu gospodarstwa domowego. W późniejszych latach zmieniło ono nazwę na Koło Gospodyń Wiejskich&quot;. Długa i niełatwa droga prowadziła do powstania KGW.<br /> <br /> ===Bibliografia===<br /> <br /> Włodzimierz Mędrzecki W społecznościach lokalnych i w parafii. Kobiety w życiu publicznym wsi polskiej na przełomie wieków w: Kobiety i świat polityki. POLSKA NA TLE PORÓWNAWCZYM W XIX I W POCZĄTKACH XX WIEKU Zbiór studiów pod redakcją Anny Źarnowskiej i Andrzeja Szwarca, Warszawa 1994<br /> <br /> Maria Urbaniak KOŁA GOSPODYŃ WIEJSKICH STOWARZYSZENIA ZJEDNOCZONYCH ZIEMIANEK W LATACH 1905—1918.<br /> <br /> [http://rcin.org.pl/Content/29210/WA004_19998_U8484_Karczewski-Liskow_oh.pdf WACŁAW KARCZEWSKI LISKÓW. DZIEJE JEDNEJ WSI POLSKIEJ 1937]<br /> <br /> [http://repozytorium.uni.wroc.pl/Content/79165/10_M-Podkowski_Dzialalnosc-ks-Waclawa-Blizinskiego.pdf Podkowski Marek Działalność społeczno-gospodarcza ks. Wacława Blizińskiego w Liskowie (1900-1939) W: &quot;Pro publico bono&quot; : idee i działalność / red. Jacek Przygodzki, Maciej Marszał Wrocław 2016]<br /> <br /> <br /> ===Królestwo Polskie===<br /> <br /> [[Plik:Świat Kobiecy 1905.png|thumb|500px|right|'''Nr 44, listopad 1905''']]<br /> Opowieść o tutejszych KGW opuściliśmy w momencie gdy zarejestrowano w 1907 roku Stowarzyszenie Zjednoczonych Ziemianek i Centralne Towarzystwo Rolnicze. Obie organizacje wyrosły z jednego pnia Sekcji Rolniczej i były bliskie sobie ideowo i organizacyjnie. Po 1905 roku Narodowa Demokracja przyjęła lojalistyczny kurs, co zbliżyło ją do wielkiej własności ziemskiej i kościoła katolickiego. Ułatwiało to współpracę z ziemiankami, które <br /> miały na sztandarach hasło &quot;Z Bogiem i Narodem&quot;. Wiele z działań ziemianek związanych było z organizacjami związanymi z Kościelnymi. Dla przykładu [[Cecylia Plater-Zybek]] sama była członkinią zakonu [[Posłanniczki|Posłanniczek]], współzałożycielką [[Katolicki Związek Kobiet Polskich|Katolickiego Związku Kobiet Polskich]], zaś [[Maria Kleniewska]] sprowadziła do swych dóbr [[Służki]] i współpracowała ściśle z ks. [[Ignacy Kłopotowski|Ignacym Kłopotowskim]]. Rozwijał się ruch kółek różańcowych, które jak widzieliśmy na przykładzie Liskowa, mogły być wstępem do tworzenia Kół Gospodyń Wiejskich. <br /> <br /> Wydaje się, że możemy się domyślać co działo się wtedy z KGW na wsiach. Domyślać się bo póki co w wielu opracowaniach pojawiają się głosy, że to temat nieprzebadany (uwaga ta w dużej mierze dotyczy wszystkich zaborów). Jedno jest pewne nie był to ruch masowy. tu warto zacytować Marię Walewskią, zaangażowaną w prace Radomskiego Koła Ziemianek, która pisała: „Trzeba przyznać, że piękna i demokratyczna akcja zakładania wiejskich kółek nie powiodła się paniom ziemiankom i nigdy nie miała masowego charakteru.<br /> Myślę, że zbyt wielka przepaść finansowa i kulturalna dzieliła wówczas dwór od chaty, aby<br /> mogły ją zasypać dobre chęci jednostek, tym bardziej iż dziedziczkom brakowało wyrobienia<br /> społecznego, a w chatach nagromadziło się tyle uraz i podejrzliwości, że nikły kaganek, nawet<br /> najlepiej wygłoszonej pogadanki, nie mógł ich rozproszyć. Bywały wiejskie koła dobrze<br /> rozwijające się. Ja sama widziałam takie w lecie 1915 r. w Korytnicy koło Węgrowa, założone<br /> i prowadzone przez panią [[Maria Holder-Eggerowa|Marię Holder-Eggerową]]. [...] Dość dobrze funkcjonowało też koło<br /> w Jeżowej Woli koło Radomia, założone przez panią Ksawerę Brześciańską. Na pewno były<br /> i inne kółka dobrze pracujące, ale były to raczej «wyspy», wypadki sporadyczne&quot; za [http://bazhum.muzhp.pl/media/files/Dzieje_Najnowsze_kwartalnik_poswiecony_historii_XX_wieku_/Dzieje_Najnowsze_kwartalnik_poswiecony_historii_XX_wieku_-r2001-t33-n4/Dzieje_Najnowsze_kwartalnik_poswiecony_historii_XX_wieku_-r2001-t33-n4-s3-21/Dzieje_Najnowsze_kwartalnik_poswiecony_historii_XX_wieku_-r2001-t33-n4-s3-21.pdf Marek Przeniosło Chłopi i ziemianie Królestwa Polskiego w latach I wojny światowej — stosunki wzajemne DZIEJE NAJNOWSZE, ROCZNIK XXXIII — 2001, 4]<br /> <br /> Zbieżmy fakty. W 1912 było kół ziemianek czynnych 51, W 1913 - 99, w 1914 - 169. Liczyły one średnio po 20 osób czyli w 1914 było ich, zapewne z zazwyczaj kierującymi nimi ziemiankami, 3508. Warto dodać, że wszystkich kół przed I wś było ok. 1455 z łączną liczbą członkiń 5111.<br /> <br /> Ponoć pierwsze, jeszcze tajne, kółko ziemianek czynnych powstało w 1902 r. w Siedzowie w pow. garwolińskim, z inicjatywy Józefy Daszewskiej. <br /> <br /> Największe było pewnie wspomniane wyżej, kółko w Korytnicy, gm. Sobolew, pow. garwoliński, które skupiało<br /> 100 kobiet — mieszkanek okolicznych wsi. <br /> <br /> Na terenie powiatu sieradzkiego było tylko jedno koło ziemianek rzeczywistych do roku 1913 kiedy to powstało kółko Dąbrówkowskie, w skład którego wchodziły także włościanki. Ogółem w latach 1910 - 1914, w całej guberni kaliskiej działało 14 kółek ZKZ, a ich zasięg terytorialny obejmował na ogół obszar jednego powiatu. (Kostrzewska)<br /> <br /> Z kolei [[Maria Karczewska]] z majątku w Szreńsku pow. Mławski po 1912 organizuje w okolicznych wsiach 17 kół wiejskich &quot;zrzeszających ziemianki, kobiety z drobnomieszczaństwa i włościanki&quot;. <br /> <br /> Koła ziemianek czynnych (gospodyń wiejskich) były wyodrębnioną częścią ZKZ (np. wychodziły dwa równoległe pisma pod tym samym tytułem [[Ziemianka]]) i zorganizowane w sekcję, a później w wydział kół gospodyń. Jednak podporządkowane władzom centralnym, które zdominowane były przez ziemanki rzeczywiste tak na poziomie zarządu jak i ogólnego zebrania delegatek kół. Koła gospodyń - pod przywództwem ziemianki [[Maria Karczewska|Marii Karczewskiej]] próbowały w latach 1917-1918 uzyskać większy wpływ i samodzielność. W efekcie w 1918 włączono do Zarządu Głównego ZKZ przedstawicielek KGW, a wydział kół uzyskał zgodę na organizowanie odrębnych posiedzeń, poświęconych ustalaniu planów pracy w kołach gospodyń wiejskich. Aspiracje były jednak chyba większe. <br /> <br /> W każdym razie, tuż przed odzyskaniem niepodległości w poszczególnych guberniach było odradzających się kół: lubelska — 13, warszawska — 10, piotrkowska — 6, kaliska — 3, płocka — 3, kielecka — 3, łomżyńska — l. <br /> <br /> Wyjaśnienia wymaga również powstająca konkurencja. Pojawiąją się głosy, że już wówczas kółka gospodyń powstają przy <br /> * Centralnym Towarzystwie Rolniczym <br /> * Kółkach im. Stanisława Staszica <br /> <br /> Jest wielce prawdopodobne, że pojawiały się pewne zaczątki tych &quot;innych&quot; kół. Ponoć [[Aniela Zdanowska‎]] założycielka &quot;pierwszych Kół Gospodyń Wiejskich przy Centralnym Towarzystwie Rolniczym&quot; (tak napisano na nagrobku) założyła KGW w Nowym Brzesku, Śmiłowicach, Sierosławicach, Gruszowie i Hebdowie. Jednak powstające wówczas koła przy kółkach rolniczych były najczęściej... inspirowane i prowadzone przez ziemianki (Kostrzewska 2008 s. 401). Sama Zdanowska pisze w swojej broszurze: Koła Gosp. Wiejskich przy C, T. R. powstały<br /> w roku 1918 na życzenie kółek rolniczych Tow. Roln,<br /> w Częstochowie, które uznały, że bez pracy oświatowej wśród kobiet nie będzie prawdziwego postępu<br /> na wsi. <br /> <br /> Dużą zasługę w tej pracy położył instruktor kółek roln, ś.p. Moczydłowski oraz jego żona.&quot;<br /> <br /> Jeśli chodzi o kółka rolnicze im. Staszica i cały ruch zaraniarski, to nie udało się mi na razie znaleźć żadnego koła przed 1918. Ciekawą hipotezą jest myśl, że budowane na idei &quot;Sami sobie&quot; kółka rolnicze w początkowym okresie raczej próbowały włączyć chętne gospodynie do działań w kółkach rolniczych niż namawiać je do tworzenia własnych organizacji. Na razie dwa tropy [[Maria Grabińska]], która była '''przewodniczącym''' kółka w Uniejowie w guberni kaliskiej, czy [[Franciszka Bakuniak]], która była członkiem kółka w Udryczach w powiecie zamojskim. <br /> <br /> Ideowy konflikt pomiędzy ruchem zaraniarskim (i ogólnie postępowym) a endecją i środowiskiem katolickim był bardzo silny. Jak wspomniałem walka była o wpływy na wsi i pomysł na samoorganizacje. Oddolne koncepcje &quot;sami sobie&quot; zderzały się z solidarystycznym hasłem &quot;swój do swego&quot;, które początkowo w zaborze pruskim miało wydźwięk głównie antyniemiecki, a w końcu stało się hasłem antyżydowskim czy, na niektórych terenach, antyukraińskim. <br /> <br /> Warto dodać, że spór ten dotyczył również edukacji kobiet wiejskich. Powstające wówczas pierwsze (por. [[Ludowe Szkoły Rolnicze]]) szkoły dla dziewczyn próbowały kształtować przyszłe obywatelki, ale różniły się co do wizji postawy, poza kwestiami gospodarczymi, ma mieć ta obywatelka. To wychowanki tych szkół stanowiły kadry przyszłych inicjatyw, prowadziły ochronki, tworzyły koła gospodyń. Taką działaczką po szkole w Kruszynku była związana z kółkami Staszica [[Maria Chmielecka]].<br /> ====Bibliografia====<br /> <br /> Ewelina Kostrzewska Aktywność organizacyjna ziemianek w Królestwie Polskim na poczatku XX wieku. Wybrane zagadnienia. w: Agnieszka Janiak-Jasińska, Katarzyna Sierakowska, Andrzej Szwarc (red.) Działaczki społeczne, feministki, obywatelki... Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich do 1918 roku (na tle porównawczym), Warszawa 2008.<br /> <br /> [http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.hdl_11089_14053/c/fh3Maria_Urbaniak59_75.pdf Maria Urbaniak KOŁA GOSPODYŃ WIEJSKICH STOWARZYSZENIA ZJEDNOCZONYCH ZIEMIANEK W LATACH 1905—1918]<br /> <br /> ===Kurs AU - teksty do dyskusji===<br /> <br /> [[O zakładaniu kół włościanek]]<br /> <br /> =(c.d.n.)=<br /> <br /> bardzo będę wdzięczni za korekty, uzupełnienia, glossy, dopiski... [https://www.facebook.com/Muzeum-Dzia%C5%82alno%C5%9Bci-Spo%C5%82ecznej-959634544242379 dyskusja toczy się na facebooku]<br /> <br /> =Szukamy historii lokalnych=<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot; | style=&quot;width: 100%&quot;<br /> ! style=&quot;width: 6%&quot;| data powstania<br /> ! style=&quot;width: 29%&quot;| miejscowość<br /> ! style=&quot;width: 15%&quot;| prowincja<br /> ! style=&quot;width: 28%&quot;| informacje dodatkowe<br /> ! style=&quot;width: 25%&quot;| źródła<br /> |-<br /> | colspan=5 align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;FED66B&quot; |'''KGW'''<br /> |-<br /> | 1866<br /> | Piaseczno k/ Gniewa<br /> | Prusy<br /> | z inicjatywy [[Juliusz Kraziewicz|Juliusza Kraziewicza]] jako Towarzystwo Gospodyń<br /> | =<br /> |-<br /> | 1867<br /> | Bobolice ?<br /> | Prusy<br /> | za przykładem Piaseczna<br /> | =<br /> |-<br /> | 1877<br /> | Janisławice pod Skierniewicami<br /> | Królestwo<br /> | założone przez [[Filipina Płaskowicka|Filipinę Płaskowicką]]<br /> | =<br /> |-<br /> | 1880 ?<br /> | Gołąb nad Wisłą<br /> | Królestwo<br /> | założona przez podjęła [[Antonina Šmiškowa|Antoninę Šmiškową]]<br /> | =<br /> |-<br /> | 1895<br /> | Kluczkowice<br /> | Królestwo<br /> | Koło Pracy Kobiet założone przez [[Maria Kleniewska|Marię Kleniewską]]<br /> | =<br /> |-<br /> | 1898<br /> | Rastenburg (Kętrzyn)<br /> | Prusy Wschodnie<br /> | Landwirtschaftlichen Hausfrauenvereins<br /> | =<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |-<br /> | =<br /> | = <br /> | =<br /> | =<br /> | =<br /> |}<br /> <br /> =Bibliografia=<br /> <br /> [https://crispa.uw.edu.pl/object/files/781/display/Default Jan Bełcikowski (opr.) Warszawa kobieca Warszawa 1930]<br /> <br /> [http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Biuletyn_Szadkowski/Biuletyn_Szadkowski-r2007-t7/Biuletyn_Szadkowski-r2007-t7-s125-142/Biuletyn_Szadkowski-r2007-t7-s125-142.pdf Ewelina Kostrzewska Kilka uwag na temat Szadkowskiego Koła Zjednoczonych Ziemianek na początku wieku XX w:Biuletyn Szadkowski 7, 2007]<br /> <br /> Ewelina Kostrzewska Aktywność organizacyjna ziemianek w Królestwie Polskim na poczatku XX wieku. Wybrane zagadnienia. w: Agnieszka Janiak-Jasińska, Katarzyna Sierakowska, Andrzej Szwarc (red.) Działaczki społeczne, feministki, obywatelki... Samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich do 1918 roku (na tle porównawczym), Warszawa 2008.<br /> <br /> [https://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/publication/edition/88349?id=88349&amp;from=&amp;dirids=1&amp;ver_id=&amp;lp=2&amp;QI= Andrzej Przegaliński DZIAŁALNOŚĆ OŚWIATOWA MARII Z JAROCIŃSKICH KLENIEWSKIEJ Biblioteka Multimedialna Teatru NN]<br /> <br /> [http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.hdl_11089_14053/c/fh3Maria_Urbaniak59_75.pdf Maria Urbaniak KOŁA GOSPODYŃ WIEJSKICH STOWARZYSZENIA ZJEDNOCZONYCH ZIEMIANEK W LATACH 1905—1918 ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS, FOLIA HISTORICA 3, 1981]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Rewolucyjna_samorz%C4%85dno%C5%9B%C4%87&diff=289 2020-07-17T19:46:59Z

<p>Dorota Matejczyk: /* 1. Republiki, komitety, rady... - problemy definicyjne */</p> <hr /> <div>=O-powieści w odcinkach, czyli pomóżcie napisać to zrozumiale dla wszystkich=<br /> <br /> Metoda pisania w odcinkach ma tę zaletę, że pozwala - przy współudziale czytelników - na bieżąco korygować te elementy opowieści, które są niedostatecznie zrozumiałe, które wymagają wyjaśnień lub uzupełnień. Być może znajdą się i takie, które trzeba będzie odłożyć na później, które tylko zaciemniają obraz całości. Uważny czytelnik łatwo wychwyci te niedociągnięcia, które autor w natłoku myśli sobie dopowiada, które nie raz przeoczy jako oczywiste, rozpisując przy okazji o rzeczach dla czytelnika oczywistych, które wydaja mu się wielkim odkryciem. Tylko w dialogu można te niedoróbki naprawić, lub wręcz im zapobiec. Stąd prośba nie tylko o czytanie, ale i konsultacje tekstu. Pewnie nie uda się spełnić wszystkich czytelniczych oczekiwań, ale przynajmniej warto spróbować.<br /> <br /> =Komitety obywatelskie 1914-1915= <br /> <br /> ==1. Republiki, komitety, rady... - problemy definicyjne==<br /> Poszukując tradycji działań społecznych często mamy do czynienia z problemami terminologicznymi. Obok słów, które wyszły już z użycia, napotykamy takie pojęcia, których znaczenie zmieniało się z czasem i niejednokrotnie zmieniło się diametralnie. Ale to jeszcze nic. Historia potrafi, w sposób perfidny, bawić się naszymi przekonaniami. Szczególnie dotyczy to historii Polski, w której środowiska zachowawcze często odwoływały się do rewolucyjnych metod, a rewolucjoniści byli zagorzałymi patriotami. Opowiemy więc tu o radach robotniczych organizowanych przez księży i właścicieli ziemskich, milicjach obywatelskich organizowanych przez środowiska związane z narodową demokracją, o radach delegatów robotniczych, które będą wspierać pierwszy polski rząd. <br /> <br /> Do pojęć, które zmieniały swoje znaczenie, należy &quot;komuna&quot;, która w średniowieczu oznaczała po prostu samorząd miejski, od Rewolucji Francuskiej - już formę władzy rewolucyjnej, a dziś w zasadzie eksperymenty życia we wspólnocie (albo poręczne wyzwisko w politycznych sporach). Wspominam o idei &quot;komun&quot; nie bez przyczyny, bo opisywane poniżej komitety, rady, republiki (które pojawiły się na ziemiach polskich w latach 1914-1920) mają wiele wspólnego z pojęciem &quot;komuny&quot; jako radykalnego, rewolucyjnego samorządu. O czym więc mówimy? Hanna Arendt pisze, że &quot;chodzi o regularne pojawianie się w toku rewolucji nowej formy władzy, która do złudzenia przypomina Jeffersonowski system okręgów i bez względu na okoliczności wydaje się powtarzać wzór stowarzyszeń rewolucyjnych i rad municypalnych, które rozprzestrzeniły się w całej Francji po 1789 roku&quot; [Arendt 1991, s. 259]. Cóż, Arendt nie znała doświadczeń polskich rad z lat 1914-1920, a spełniają one właściwie wszystkie cechy charakterystyczne dla rewolucyjnych form samorządu, choć z założenia rewolucyjne nie były. I to jest w tym chyba najciekawsze.<br /> <br /> Traktuję więc tu wszystkie wymienione w tytule formy samorządu jako różne nazwy tej samej, federalistycznej z natury, formy samoorganizacji, która jest organiczna (tzn. powstaje w sposób naturalny, bez przemocy), spontaniczna (tzn. jest emanacją oddolnej aktywności, a nie odgórnych rozwiązań) i tworzy się jako uzupełnienie – przynajmniej przez pewien czas – oficjalnych struktur (dwuwładza). Jest to więc zjawisko bliskie podziwianych dziś formom radykalnej partycypacji. W końcu „[c]i, którzy byli świadkami funkcjonowania rad, często zgadzali się ze sobą przynajmniej co do tego, że rewolucja dała początek odrodzenia demokracji bezpośredniej” [Arendt 1991, s. 266].<br /> <br /> Arendt nie doczekała również święta Solidarności 1980-1981, którego doświadczenia mogłyby wzbogacić jej dzieło &quot;O rewolucji&quot;. Do Arendt i jej koncepcji przyjdzie nam wrócić pod koniec naszych rozważań, ale zacząć warto od poznania tej niezwykłej i chyba nie dość powszechnie znanej historii &quot;republik, komitetów i rad&quot; z lat 1914-1920. Spróbujemy przyjrzeć się zachodzącym wówczas procesom i wniknąć w istotę wydarzeń, nie przywiązując się zbytnio do dzisiejszego znaczenia i konotacji konkretnych słów. No i, co najważniejsze, przyglądać się będziemy roli, jaką odgrywały w tych wydarzeniach organizacje, a była to rola znacząca.<br /> <br /> ==Włącz się==<br /> <br /> ===Napisz===<br /> [https://www.facebook.com/O-wi%C4%99cej-ni%C5%BC-niepodleg%C5%82o%C5%9B%C4%87-1321242581313545/?modal=admin_todo_tour na facebooku] lub na adres asocjacje[]ofop.eu<br /> <br /> ===[https://zrzutka.pl/jrzhbt Zostań fundatorem]===</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Rewolucyjna_samorz%C4%85dno%C5%9B%C4%87&diff=288 2020-07-17T19:24:04Z

<p>Dorota Matejczyk: /* O-powieści w odcinkach czyli pomóżcie napisać to zrozumiale dla wszystkich */</p> <hr /> <div>=O-powieści w odcinkach, czyli pomóżcie napisać to zrozumiale dla wszystkich=<br /> <br /> Metoda pisania w odcinkach ma tę zaletę, że pozwala - przy współudziale czytelników - na bieżąco korygować te elementy opowieści, które są niedostatecznie zrozumiałe, które wymagają wyjaśnień lub uzupełnień. Być może znajdą się i takie, które trzeba będzie odłożyć na później, które tylko zaciemniają obraz całości. Uważny czytelnik łatwo wychwyci te niedociągnięcia, które autor w natłoku myśli sobie dopowiada, które nie raz przeoczy jako oczywiste, rozpisując przy okazji o rzeczach dla czytelnika oczywistych, które wydaja mu się wielkim odkryciem. Tylko w dialogu można te niedoróbki naprawić, lub wręcz im zapobiec. Stąd prośba nie tylko o czytanie, ale i konsultacje tekstu. Pewnie nie uda się spełnić wszystkich czytelniczych oczekiwań, ale przynajmniej warto spróbować.<br /> <br /> =Komitety obywatelskie 1914-1915= <br /> <br /> ==1. Republiki, komitety, rady... - problemy definicyjne==<br /> Poszukując tradycji działań społecznych często mamy do czynienia z problemami terminologicznymi. Mamy więc, obok słów, które wyszły już z użycia, takie pojęcia, których znaczenie zmieniało się i to czasem diametralnie. Ale to jeszcze nic. Historia potrafi, w sposób perfidny, bawić się naszymi przekonaniami. Szczególnie dotyczy to historii Polski, w której środowiska zachowawcze często odwoływały się do rewolucyjnych metod, a rewolucjoniści byli zagorzałymi patriotami. Opowiemy więc tu o radach robotniczych organizowanych przez księży i właścicieli ziemskich, milicjach obywatelskich organizowanych przez środowiska związane z narodową demokracją, o radach delegatów robotniczych, które bedą wspierać pierwszy polski rząd. <br /> <br /> Do takich należy pojęcie &quot;komuny&quot;, która w średniowieczu oznaczała po prostu samorząd miejski, by od Rewolucji Francuskiej oznaczać już formę władzy rewolucyjnej, do dziś gdy oznacza w zasadzie eksperymenty życia we wspólnocie. Wspominam o idei &quot;komun&quot; nie bez przyczyny, bo opisywane poniżej komitety, rady, republiki (które pojawiły się na ziemiach polskich lat 1914-1920) maja więcej wspólnego z pojęciem &quot;komuny&quot; jako radykalnego, rewolucyjnego samorządu, niż z powszechnie dzisiaj znaczeniem tego słowa. O czym więc mówimy? Hanna Arendt mówi, że &quot;chodzi o regularne pojawianie się w toku rewolucji nowej formy władzy, która do złudzenia przypomina Jeffersonowski system okręgów i bez względu na okoliczności wydaje się powtarzać wzór stowarzyszeń rewolucyjnych i rad municypalnych, które rozprzestrzeniły się w całej Francji po 1789 roku&quot; [Arendt 1991, s. 259]. Cóż Arendt nie znała doświadczeń polskich rad z lat 1914-1920, które spełniają właściwie wszystkie cechy charakterystyczne dla rewolucyjnych form samorządu, choć z założenia rewolucyjne nie były. I to jest w tym chyba najciekawsze.<br /> <br /> Traktuję więc tu te formy samorządu jako różne nazwy tej samej, federalistycznej z natury, formy samoorganizacji, która jest organiczna (tzn. powstaje w sposób naturalny, bez przemocy), spontaniczna (tzn. jest emanacją oddolnej aktywności, a nie odgórnych rozwiązań) i powstaje jako uzupełnienie – przynajmniej przez pewien czas – oficjalnych struktur (dwuwładza). Jest to więc to pojęcie bliskoznaczne do podziwianych dziś form radykalnej partycypacji. W końcu „[c]i, którzy byli świadkami funkcjonowania rad, często zgadzali się ze sobą przynajmniej co do tego, że rewolucja dała początek odrodzenia demokracji bezpośredniej” [Arendt 1991, s. 266].<br /> <br /> Arendt nie doczekała również święta Solidarności 1980-1981, którego doświadczenia mogłyby wzbogacić jej dzieło &quot;O rewolucji&quot;. Do Arendt i jej koncepcji przyjdzie nam wrócić pod koniec naszych rozważań, ale zacząć warto od poznania tej niezwykłej i chyba nie dość powszechnie znanej historii. Spróbujemy przyjrzeć się zachodzącym procesom i wniknąć w istotę wydarzeń nie przywiązując się zbytnio do dzisiejszego znaczenia i konotacji konkretnych słów. To, co jednak najważniejsze, przyglądać się będziemy roli organizacji, a była to rola znacząca.<br /> <br /> ==Włącz się==<br /> <br /> ===Napisz===<br /> [https://www.facebook.com/O-wi%C4%99cej-ni%C5%BC-niepodleg%C5%82o%C5%9B%C4%87-1321242581313545/?modal=admin_todo_tour na facebooku] lub na adres asocjacje[]ofop.eu<br /> <br /> ===[https://zrzutka.pl/jrzhbt Zostań fundatorem]===</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Kazimierz_Srokowski&diff=173 2020-05-14T19:39:44Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div>[[Kategoria:Wykłady Piotr Frączak]]<br /> [[Plik:Kazimierz Srokowski.jpg|thumb|250px|right]]<br /> <br /> Urodzony 4 marca 1864 r – jak sam pisał – &gt;&gt;w dzielnicy Dąbrowy, zwanej “huta cynkowa pod Będzinem”&lt;&lt; – związał się z Dąbrową Górniczą na stałe. Tu też uczęszczał do szkółki elementarnej. Potem kształcił się w gimnazjum w Warszawie i w Piotrkowie. Studiował matematykę na Uniwersytecie w Petersburgu. W roku 1889 wraca do Dąbrowy. Zatrudnienie znajduje w kolejnych Towarzystwach (dziś byśmy powiedzieli akcyjnych). Silnie angażuje się – na różne sposoby – w działalność społeczną. Był znaczącą osobą nie tylko na terenie Zagłębia. Aresztowany przez Austriaków na początku 1915 roku pod zarzutem sprzyjania Rosji wraca do Dąbrowy w czerwcu 1916. Angażuje się jako naczelnik Wydziału Skarbowego w tworzenie nowych struktur samorządowych. We wrześniu 1916 roku zostaje nominowany na radnego Rady Miejskiej, rok później mianowany prezesem Rady Miejskiej, a od 1919 roku (1), już w bezpośrednich wyborach, zostaje przewodniczącym Rady. Funkcję tę pełnił aż do śmierci, tj. do 22 maja 1924 roku. W tekście nieopisane cytaty i cała narracja pochodzą z pozostającego w archiwach Muzeum Sztygarka maszynopisu Kazimierz Srokowski – senior “Wspomnienia z lat 1884-1916” – to dobry punkt wyjścia dla tworzenia historii działalności społecznej w Dąbrowie Górniczej. <br /> <br /> <br /> ==Rodowód niepokornego==<br /> Bohdan Cywiński w “Rodowodach niepokornych” widzi w kółkach samokształceniowych lat 80. i 90. XIX wieku pierwszą lekcję działania społecznego pokolenia, które później wywalczy niepodległość. Nie wydaje się, aby ta teza była w jakimkolwiek stopniu przesadzona. Myślę, że wręcz przeciwnie. Nadal nie doceniamy znaczenia, jakie miał ruch samokształcenia dla budowania świadomości narodowej i społecznej. W większości biografii aktywnych społecznie osób przewijają się kółka samokształceniowe. Nic też dziwnego, że pojawiają się również w autobiografii Srokowskiego: &gt;&gt;Podczas ostatnich trzech lat mojej bytności w Piotrkowie istniało pośród uczniów klas wyższych tajne kółko samokształceniowe, którego byłem poniekąd inicjatorem i którego sprawami bardzo gorliwie zajmowałem się. Interesowaliśmy się przeważnie historią Polski poza rozbiorowej oraz zagadnieniami natury filozoficzno-przyrodniczej i estetycznej. O sprawach społecznych mieliśmy pojęcia bardzo mgliste i w ogóle tego rodzaju sprawami nie zajmowaliśmy się&lt;&lt;. Był to bowiem czas, kiedy jeszcze w ruchu młodzieżowym nie doszło do rozłamu na socjalistów i narodowców. Znamienne dla tego okresu są zapisane w pamiętniku słowa: &gt;&gt;Socjalizm znaliśmy, jako piękną doktrynę naukowo-społeczną, którą każdy z nas szczerze w duszy wyznawał&lt;&lt;.<br /> <br /> W Petersburgu Srokowski dojrzewa ideowo. Wraz z całą ówczesną młodzieżą odcinał się od pozytywizmu Świętochowskiego, podpisując się pod tezami “Rzeczy o obronie czynnej i Skarbie Narodowym” Zygmunta Miłkowskiego. Rozruchy wśród studentów rosyjskich nie budzą jego zainteresowania, traktuje je jako wewnętrzną sprawę rosyjską. Czekając na pierwszą pracę w kraju – chce być nauczycielem matematyki – zatrudnia się w Towarzystwie dróg żelaznych Południowo-Zachodnich, gdzie dodatkowo społecznie (nie wiadomo, czy dobrowolnie) pracuje “przy kasach emerytalnych”. Gdy jest szansa (1889), zatrudnienia się w szkole górniczej w Dąbrowie, ale pracuje tam tylko rok, bo rosyjscy nauczyciele mają pierwszeństwo, szuka więc pracy w prywatnych firmach. Zdobywa duże doświadczenie jako buchalter i organizator. Jednak jest i druga strona tej działalności – “sprawy natury narodowej”. &gt;&gt;Znalazło się w Dąbrowie wówczas grono jednakowo myślących ludzi. Duszą tego grona był Stanisław Bukowiecki (…). Zbieraliśmy się od czasu do czasu i omawialiśmy wspólnie różne sprawy doby bieżącej z narodowego punktu widzenia. W bibliotece w Dąbrowie (2), której byłem bibliotekarzem, otworzyliśmy w roku 1894 odrębny dział popularny dla robotników, z którego wypożyczane były robotnikom książki na warunkach ulgowych, mianowicie bez obowiązku składania kaucji i za opłatą tylko 10 groszy miesięcznie&lt;&lt;. W bibliotece są książki oficjalne dozwolone, jednak Srokowski współorganizuje – biorąc w tym czynny udział – również przemyt literatury niedozwolonej, której skład przez jakiś czas znajdował się nawet u niego w biurze. &gt;&gt;Był czas – chwali się Srokowski – że całe prawie Królestwo Polskie zaopatrywane było w nielegalną literaturę narodową przez zagłębie Dąbrowskie&lt;&lt;. Nic dziwnego, że Srokowski wstępuje do “tajnego stowarzyszenia” – jak sam pisze, ale właściwie już partii politycznej – Ligi Narodowej.<br /> <br /> ==Samoorganizacja przemysłowców==<br /> W 1882 roku odbył się pierwszy zjazd przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim. Na trzecim zjeździe przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim w roku 1893 podjęto decyzję o powołaniu stałej Rady Zjazdu, posiadającej własne biuro (utrzymywane przez samych przedsiębiorców). Srokowski został pierwszym pełnoetatowym sekretarzem tej Rady. Jednocześnie z biurem w Dąbrowie otworzono przedstawicielstwo w Petersburgu, &gt;&gt;którego głównym zadaniem było czuwanie, żeby wnioski i uchwały Zjazdów górniczych, petycje Rady Zjazdu do władz wyższych osiągnęły możliwe szybkie i pomyślne rezultaty, przeciwdziałała także wszelkim zamierzeniom, szkodliwym dla przemysłu górniczego i hutniczego w Królestwie Polskim&lt;&lt;.<br /> <br /> Warto tu dodać, że przemysłowcy w Królestwie nie mieli prawa się zrzeszać samodzielnie, a nie bardzo chcieli przyłączać się do organizacji ogólnorosyjskich. Próbą obejścia tego zakazu była idea organizowania zjazdów jako jednorazowych wydarzeń, zaś powołanie Rady dawało niezbędną ciągłość działania. Podjęto jedynie pracę w ramach utworzonego 17 listopada 1867 roku Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu, choć i w tym wypadku długo się zastanawiano – ze zgody na powołanie oddziału w Warszawie uzyskanej w 1873 roku skorzystano dopiero w roku 1883. W Dąbrowie w 1886 roku powstała sekcja górniczo-hutnicza oddziału warszawskiego tego towarzystwa, Srokowski pełnił w niej funkcję sekretarza. Prowadził też w latach 1897-1904 dział “Górnictwo i hutnictwo” w Przeglądzie Technicznym, który później wychodził jako osobne pismo “Przegląd-Górniczo-Hutniczy”, redagowane w dużej mierze przez Srokowskiego.<br /> <br /> Działalność Srokowskiego nie zamykała się tylko do granic Królestwa. W 1906 roku odbył się w Krakowie I zjazd górników i hutników polskich, Srokowski wybrany został na członka delegacji na zjazd, podobnie jak na II zjazd we Lwowie w roku 1910. Od tego też czasu pełnił funkcję skarbnika Delegacji. Miało to swoje uzasadnienie, bo choć Delegacja zajmowała się wyłącznie sprawami Galicji i Śląska Austriackiego (by nie wchodzić w kompetencje Rady Zjazdu przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim), to zasilana była funduszami przez tęże Radę Zjazdu. Po wojnie działalność tę kontynuuje zjednoczona w 1920 roku organizacja, od 1922 roku nosząca nazwę „Stowarzyszenia Polskich Inżynierów Górniczych i Hutniczych”, która dokonania Srokowskiego doceniła, nadając mu tytuł członka honorowego*. <br /> <br /> ==Pozostała działalność==<br /> Tu pewien skrót, który w przyszłości powinien zostać szczegółowo dopracowany. Broni się jednak, bo to znowu cytat ze wspomnień Srokowskiego: &gt;&gt;Wybierany byłem wielokrotnie do zarządów i rad różnych instytucji, w których przypadała mi przeważnie trudna i mozolna praca organizacyjna, mianowicie: Towarzystwo Dobroczynności w Dąbrowie, Towarzystwo wzajemnego Kredytu w Dąbrowie, resursa w Dąbrowie, Komisja bezpieczeństwa, mająca na celu zawiadywanie funduszami, składanymi przez przemysłowców na utrzymanie policji dodatkowej dla ochrony przed bandytami kas przemysłowych i wiele innych&lt;&lt; . Srokowski pełnił też trzy razy z rzędu funkcję delegata w głosowaniu do Dumy - wybory były dwustopniowe – najpierw wybierano delegatów, którzy potem wybierali posłów. <br /> <br /> ==Doświadczenia roku 1905==<br /> W trakcie rewolucji 1905 roku (podobnie jak później w czasie tworzenia Legionów czy – zapewne – wydarzeń 1918 roku) Kazimierz Srokowski był ewidentnie stroną – zarówno jako przedstawiciel przedsiębiorców, jak i członek Stronnictwa Narodowego. Dlatego jego podsumowanie &gt;&gt;całe społeczeństwo polskie straciło wiele swobód politycznych skutkiem represji rządu&lt;&lt; nie wydaje się do końca prawdą. W końcu uzyskano zarówno wspomniane wyżej wybory, jak i wolność zrzeszania się, o której za chwilę, a o której sam Srokowski pisze, że były to przejawy &gt;&gt;życia społecznego, jakie wówczas otwierały się&lt;&lt;. Warto chyba jednak poświęcić choć chwilę, by zrozumieć jego punkt widzenia.<br /> <br /> Rewolucja zaczęła się od strajków. &gt;&gt;Do Zagłębia Dąbrowskiego zjechały całe gromady różnego rodzaju agitatorów, przeważnie Żydów z Galicji i robotnicy, podburzeni przez nich oraz zniewoleni przez bandy wyrostków, którzy pod groźbą rewolwerów przeszkadzali w pracy, zawiesili pracę w kopalniach i innych zakładach przemysłowych. Zaczął się okres nieustannych pochodów ze śpiewem “Czerwonego sztandaru” oraz ciągłych zgromadzeń i wieców (…). Z początku były to walki słowne w postaci brutalnych i ordynarnych obelg, oraz wszelkiego rodzaju oszczerstw. Z czasem jednak polska partia socjalistyczna i narodowy związek robotniczy wytworzyły organizacje bojowe, które zaczęły ze sobą walkę na rewolwery. W Zagłębiu Dąbrowskim nie dochodziło do takich formalnych bitew (…), lecz i tu zaszło kilka skrytobójczych mordów na tle politycznym (…)&lt;&lt;. Według Srokowskiego, wiele postulatów robotników było niemożliwych do spełnienia lub ich realizacja nie przyniosłaby oczekiwanych zmian, bo np. sami pracodawcy już wcześniej próbowali takie sprawy rozwiązać (choćby kwestie kas emerytalnych – sam Srokowski przy tym pracował) albo protestujący domagali się stołówek, z których potem i tak nie korzystali, lub nowych wyborów do kas pomocy dla robotników, do których potem nie było kandydatów. Nie było w tym, zdaniem Srokowskiego, żadnej dobrej myśli. &gt;&gt;Robienie zamętu oto była myśl przewodniego ruchu, a podłożem było pobudzanie jak najgorszych instynktów ludzkich i sianie jak najdalej idącej nienawiści klasowej&lt;&lt;. Winni byli agitatorzy partyjni zza granicy, Żydzi, przedstawiciele przemysłu z Niemiec… Jednak główną winę mieli ponosić Żydzi.<br /> <br /> Ciekawy jest też wywód dotyczący PPS – &gt;&gt;Polska partia socjalistyczna w samym założeniu swoim nie miała żadnych widoków długotrwałego istnienia i z góry skazaną była na zanik. Na miano “polska” nie zasługiwała ona, ponieważ była za mało narodową i za nadto socjalistyczną, a na miano “socjalistyczna” również nie zasługiwała, ponieważ była za mało socjalistyczna i za nadto narodową&lt;&lt;. Ta niechęć do socjalistów i Żydów pozostała Srokowskiemu na lata… W pamiętniku przeciwników politycznych ocenia bardzo twardo, ale równocześnie &gt;&gt;Na zebraniu stronnictwa narodowo-demokratycznego, odbytym pod przewodnictwem ówczesnego komisarza tego stronnictwa na Zagłębie Dąbrowskie Zbigniewa Paderewskiego w grudniu roku 1905 w mieszkaniu Ludomira Cieślińskiego w Sosnowcu&lt;&lt; wycofał się z bezpośrednich czynnych prac politycznych stronnictwa pozostając w jego szeregach. Ważne są tu argumenty, dlaczego podjął taką decyzję – “Politykę zewnętrzną i dyplomację od dawna uważałem, jak opartą głównie na fałszu, kłamstwie i obłudzie. (…) W dobie rewolucji przyszedłem do przekonania, że polityka wewnętrzna, że owe walki różnych stronnictw politycznych o wpływy oparte są również na fałszu, kłamstwie i obłudzie&lt;&lt;.<br /> <br /> ==Młodzieży chowanie==<br /> Szanse, jakie stworzyła rewolucja 1905 roku w sferze wolności zrzeszenia, Srokowski jednak, mimo zdystansowania od polityki, skrzętnie wykorzystywał.<br /> <br /> ===Polska Macierz Szkolna===<br /> Pisząc o powstaniu PMS, Srokowski wymienia przede wszystkim Antoniego Osuchowskiego – pierwszego prezesa zarządu. Jednak sama koncepcja wypracowywana była w sporach - &gt;&gt;Byłem – pisze Srokowski – na pierwszych zebraniach organizacyjnych Macierzy w Warszawie. Ścierały się wówczas dwa prądy: centralistyczny, którego głównym rzecznikiem był Marian Lutosławski, i decentralistyczny, którego ja gorąco broniłem&lt;&lt;. W efekcie wygrała koncepcja oparcia się na samodzielnych kołach autonomicznych finansowo i organizujących się od dołu. Miało to później duże znaczenie w momencie rozwiązania przez carat PMS, kiedy to część kół podejmowała działania jako oddzielne organizacje. &gt;&gt;Sprawami Macierzy szkolnej zajmowałem się tylko w pierwszym okresie organizacyjnym, poczym usunąłem się prawie zupełnie, aby mieć więcej czasu dla zajęcia się sprawami Sokolstwa…&lt;&lt;. Zanim więcej o Sokolstwie, słów parę o tym, czego dotyczyło to “prawie”. Bo oto ...&gt;&gt;ulegając wrodzonemu zamiłowaniu pedagogicznemu&lt;&lt; i chęci wspomożenia szkolnictwa polskiego Srokowski od 1906 aż do 1916 roku wykładał matematykę w dwu wyższych klasach szkoły handlowej (realnej) w Będzinie. Równocześnie w 1907 roku użyczył swojego nazwiska (miał odpowiednie uprawnienia), by uzyskać &gt;&gt;pozwolenie na otwarcie progimnazjum klasycznego w Sosnowcu; szkoła faktycznie była własnością komitetu szkolnego, lecz wobec rządowej inspekcji szkolnej występowałem zawsze nie tylko jako właściciel szkoły, lecz zarazem jako jej dyrektor, ponieważ dyrektor faktyczny nie posiadał odpowiednich praw&lt;&lt;. Jednak i ta szkoła wobec ciągłych szykan w końcu została przekształcona w szkołę handlową, co ułatwiało funkcjonowanie.<br /> <br /> ===Towarzystwo Gimnastyczne Sokół===<br /> Ruch sokoli na terenach byłej Rzeczypospolitej rozwijał się głównie w Galicji, i to już od 1866 roku. W Królestwie próbowano zorganizować przy &gt;&gt;kilku towarzystwach sportowych oddziały gimnastyczne, uprawiające gimnastykę sokolą, lecz szerszego znaczenia mieć one nie mogły&lt;&lt; (3). W 1905 roku &gt;&gt;po ogłoszeniu manifestu konstytucyjnego powstawać zaczęły niezależnie od siebie stowarzyszenia sokolskie w dwóch miejscach, mianowicie w Warszawie i w Zagłębiu Dąbrowskim&lt;&lt;. Srokowski organizował stowarzyszenia sokolskie w Zagłębiu, czerpiąc bezpośrednio z doświadczeń organizacji w Krakowie. Pod koniec roku 1905 w Zagłębiu istniało sześć gniazd sokolich połączonych w okręg, dla którego autor pamiętnika opracował &gt;&gt;odpowiedni regulamin, ulepszając i przystosowując do warunków miejscowych regulamin okręgów sokolich w Galicji. Wybrany zostałem wówczas na prezesa okręgu&lt;&lt;. Po zalegalizowaniu na wiosnę 1906 Sokoła w Warszawie (z prawem otwierania oddziałów) w lipcu odbył się pierwszy zjazd delegatów, na którym na prezesa wybrano Lucjana Kobyłeckiego z Warszawy, na pierwszego wiceprezesa Kazimierza Srokowskiego, a na drugiego Stanisława Popowskiego. Po zawieszeniu, a następnie rozwiązaniu Sokoła przez władze carskie jeszcze w 1906 roku &gt;&gt;postanowiliśmy istnieć nadal, a istnienie to oparliśmy na tej podstawie, że gniazda miały starać się o uzyskanie legalizacji, jako odrębne pozornie i nie mające z sobą żadnej łączności kółka gimnastyczne albo też jako szkoły gimnastyki, należące do ludzi prywatnych; okręgi i związek miały pozostać nadal, lecz już jako organizacja tajna&lt;&lt;. Srokowski w tej tajnej strukturze pozostał wiceprezesem, a Popowski z Warszawy – prezesem. Historia Sokoła w Zagłębiu, choć z osobą Srokowskiego związana bezpośrednio, to temat na inną opowieść.<br /> <br /> ==Apolityczność organizacji==<br /> Srokowski wyraźnie podkreśla apolityczność organizacji (tak Macierzy, jak i Sokoła):<br /> &gt;&gt;W statucie było wyraźnie wymienione, że w Sokole wszelka agitacja w kierunku jakiegokolwiek stronnictwa politycznego jest surowo wzbroniona, co ściśle było u nas przestrzegane&lt;&lt;. Warto tu przytoczyć jeszcze jeden zapis pamiętnika, który dobrze chyba oddaje problem z apolitycznością. W Królestwie Polskim Sokół, który był &gt;&gt;organizacją szczerze bezpartyjną, musiał być narodowym i demokratycznym, ponieważ taką jest istota Sokolstwa, nie dowodzi to jednak, żeby podlegał wpływom stronnictwa politycznego, noszącego u nas tę mianowicie nazwę. Jakkolwiek pierwszy prezes Związku, bardzo krótko zresztą pozostający na tym stanowisku, należał do stronnictwa narodowo-demokratycznego, lecz drugi wiceprezes Związku, który następnie wybrany został na prezesa (Popowski – przyp. PF), zbliżony był więcej do obozów postępowych, a wielu członków Zarządu związku było bezpartyjnych. W okręgu 2-gim, na czele którego stałem (Zagłębie Dąbrowskie – przyp. PF), szczególnie czuwałem nad bezpartyjnością Sokoła, od pierwszej chwili jego otwarcia. Pomimo to z początku stronnictwa socjalistyczne nazywały sokoła bojówką demokracji narodowej. Z czasem jednak w Zagłębiu Dąbrowskim wielu socjalistów zapisało się do miejscowych gniazd sokolskich, ponieważ przekonali się oni, że w Sokole ich przekonania polityczne w niczym nie są obrażane&lt;&lt;. Jednak wybuch wojny podzielił Sokołów. W Galicji gniazda sokole przystępowały do legionów, podczas gdy w królestwie podjęto inna decyzję. &gt;&gt;Na dwa dni przed wejściem do Zagłębia Dąbrowskiego pierwszych patroli pruskich wstrzymany został ruch na miejscowych kolejach żelaznych. Zdążyła jeszcze przybyć do mnie sztafeta sokolska od prezesa naszego Związku z zawiadomieniem, że Sokolstwo w Królestwie Polskim w przewidywanej wojnie stoi na stanowisku neutralnym […]. Zawiadomienie powyższe było dla mnie rozkazem&lt;&lt;. Neutralność nie oznaczała pasywności. Druhowie Sokoła zasilili w dużym stopniu straże obywatelskie w Królestwie.<br /> <br /> ==Straże Obywatelskie==<br /> Aktywność Srokowskiego po wybuchu wojny nie zmalała. Więcej, można powiedzieć, że to on był w centrum wydarzeń (3). Ogromne znaczenie miała tu zarówno Rada zjazdu przemysłowców górniczych, jak i ruch sokoli. 30 lipca 1914 roku w Dąbrowie delegaci miejscowych gniazd sokolich uznali za konieczne powołanie w każdej z miejscowości straży obywatelskiej. Srokowski tak to opisał: &gt;&gt;Uczynienie zadość pierwszemu, najważniejszemu w tym kierunku działaniu, mianowicie zapewnieniu spokoju i bezpieczeństwa publicznego, podjęły miejscowe gniazda sokolskie, które uznały za konieczne zorganizowanie i oddanie w ręce odpowiednich władz obywatelskich tego ważnego działu pracy samorządowej&lt;&lt;. Dodatkowo &gt;&gt;uznano za konieczne nadanie możliwie jednolitego w całym zagłębiu Dąbrowskim kierunku pracy w strażach obywatelskich i w tym celu utworzono zarząd okręgowy w składzie komendantów straży obywatelskich z każdej miejscowości&lt;&lt;. Srokowski <br /> został komendantem okręgowym straży i pełnił tę funkcję do momentu aresztowania. Władze rosyjskie opuściły zagłębie w nocy 31 lipca, &gt;&gt;już rano dnia 1 sierpnia ludność miejscowa w całym zagłębiu Dąbrowskim ujrzała na ulicach uzbrojonych w rewolwery i broń myśliwską członków straży obywatelskich i straży ogniowych z oznakami w postaci białych przepasek na lewym ramieniu z różnymi naszyciami koloru niebieskiego zależnie od sprawowanej władzy&lt;&lt;. Nie do przecenienia jest również praca Srokowskiego w tworzeniu systemu rad (komitetów obywatelskich) w Zagłębiu (4). <br /> <br /> 25 stycznia 1915 roku aresztowany zostaje Kazimierz Srokowski. Kilka dni później, w sobotę 6 lutego 1915 roku zakończyła swoje istnienie dąbrowska Straż obywatelska. Srokowski widział powód swego aresztowania w jakimś donosie przeciwników politycznych. Trudno to wykluczyć, ale niewątpliwie był on znaczącą przeszkodą w zaprowadzeniu nowego porządku na terenach przejętych właśnie przez władze austriackie – to mogła być główna przyczyna.<br /> <br /> ==Ciąg dalszy==<br /> Historia opisana w pamiętniku kończy się w okresie przymusowego pobytu poza Dąbrową, do której wrócił 19 czerwca 1916 roku. W notatkach z tego okresu wspomina o spotkaniu odradzającej się Polskiej Macierzy Szkolnej (16 lipca), o potrzebie &gt;&gt;utworzenia patronatów skautowych w całym zagłębiu Dąbrowskim&lt;&lt; (1 września), Notuje &gt;&gt;Skończyłem statut Stowarzyszenia krzewienia cnót obywatelskich i dałem Wiktorowi dla doręczenia p.p. Kondratowiczowi i Drzewieckiemu&lt;&lt; (11 września) itp. Czas działań po odzyskaniu niepodległości jest jeszcze do odtworzenia. Na pewno nie zabrakło w niej inicjatyw czysto społecznych, choć zapewne aktywność w samorządzie pochłaniała wiele czasu.<br /> <br /> <br /> ==Przypisy:==<br /> <br /> (1) informacje za: Włodzimierz Starościak, Kazimierz Srokowski – pierwszy przewodniczący Rady Miejskiej w latach 1917-1924, Miejska Biblioteka Publiczna w Dąbrowie Górniczej<br /> <br /> <br /> 2) Była to zapewne prowadzona przez założone w 1861 roku Stowarzyszenie Biblioteczne, por. Dariusz Nawrot, Jacek Szpak, “Życie codzienne mieszkańców Dąbrowy Górniczej”, s. 350, w: DG Monografia 2016<br /> <br /> (3) Michał Terech, Zarys dziejów sokolstwa polskiego, Warszawa 1932<br /> <br /> (4) Wydarzenia tamtych czasów opisałem w tekście “Władze obywatelskie Dąbrowy i Zagłębia Dąbrowskiego w latach 1914-1915 ze szczególnym uwzględnieniem straży obywatelskich” w: DG Monografia 2016</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Kazimierz_Srokowski&diff=172 2020-05-14T11:36:07Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div>[[Kategoria:Wykłady Piotr Frączak]]<br /> [[Plik:Kazimierz Srokowski.jpg|thumb|250px|right]]<br /> <br /> Urodzony 4 marca 1864 r – jak sam pisał – &gt;&gt;w dzielnicy Dąbrowy, zwanej “huta cynkowa pod Będzinem”&lt;&lt; – związał się z Dąbrową Górniczą na stałe. Tu też uczęszczał do szkółki elementarnej. Potem kształcił się w gimnazjum w Warszawie i w Piotrkowie. Studiował matematykę na Uniwersytecie w Petersburgu. W roku 1889 wraca do Dąbrowy. Zatrudnienie znajduje w kolejnych Towarzystwach (dziś byśmy powiedzieli akcyjnych). Silnie angażuje się – na różne sposoby – w działalność społeczną. Był znaczącą osobą nie tylko na terenie Zagłębia. Aresztowany przez Austriaków na początku 1915 roku pod zarzutem sprzyjania Rosji wraca do Dąbrowy w czerwcu 1916. Angażuje się jako naczelnik Wydziału Skarbowego w tworzenie nowych struktur samorządowych. We wrześniu 1916 roku zostaje nominowany na radnego Rady Miejskiej, rok później mianowany prezesem Rady Miejskiej, a od 1919 roku (1), już w bezpośrednich wyborach, zostaje przewodniczącym Rady. Funkcję tę pełnił aż do śmierci, tj. do 22 maja 1924 roku. W tekście nieopisane cytaty i cała narracja pochodzą z pozostającego w archiwach Muzeum Sztygarka maszynopisu Kazimierz Srokowski – senior “Wspomnienia z lat 1884-1916” – to dobry punkt wyjścia dla tworzenia historii działalności społecznej w Dąbrowie Górniczej. <br /> <br /> <br /> ==Rodowód niepokornego==<br /> Bohdan Cywiński w “Rodowodach niepokornych” widzi w kółkach samokształceniowych lat 80. i 90. XIX wieku pierwszą lekcję działania społecznego pokolenia, które później wywalczy niepodległość. Nie wydaje się, aby ta teza była w jakimkolwiek stopniu przesadzona. Myślę, że wręcz przeciwnie. Nadal nie doceniamy znaczenia, jakie miał ruch samokształcenia dla budowania świadomości narodowej i społecznej. W większości biografii aktywnych społecznie osób przewijają się kółka samokształceniowe. Nic też dziwnego, że pojawiają się również w autobiografii Srokowskiego: &gt;&gt;Podczas ostatnich trzech lat mojej bytności w Piotrkowie istniało pośród uczniów klas wyższych tajne kółko samokształceniowe, którego byłem poniekąd inicjatorem i którego sprawami bardzo gorliwie zajmowałem się. Interesowaliśmy się przeważnie historią Polski poza rozbiorowej oraz zagadnieniami natury filozoficzno-przyrodniczej i estetycznej. O sprawach społecznych mieliśmy pojęcia bardzo mgliste i w ogóle tego rodzaju sprawami nie zajmowaliśmy się&lt;&lt;. Był to bowiem czas, kiedy jeszcze w ruchu młodzieżowym nie doszło do rozłamu na socjalistów i narodowców. Znamienne dla tego okresu są zapisane w pamiętniku słowa: &gt;&gt;Socjalizm znaliśmy, jako piękną doktrynę naukowo-społeczną, którą każdy z nas szczerze w duszy wyznawał&lt;&lt;.<br /> <br /> W Petersburgu Srokowski dojrzewa ideowo. Wraz z całą ówczesną młodzieżą się od pozytywizmu Świętochowskiego podpisując się pod tezami “Rzeczy o obronie czynnej i Skarbie Narodowym” Zygmunta Miłkowskiego. Rozruchy wśród studentów rosyjskich nie budzą jego zainteresowania, traktuje je jako wewnętrzną sprawę rosyjską. Czekając na pierwszą pracę w kraju – chce być nauczycielem matematyki – zatrudnia się w Towarzystwie dróg żelaznych Południowo-Zachodnich, gdzie dodatkowo społecznie (nie wiadomo, czy dobrowolnie) pracuje “przy kasach emerytalnych”. Gdy jest szansa (1889), zatrudnienia się w szkole górniczej w Dąbrowie, ale pracuje tam tylko rok, bo rosyjscy nauczyciele mają pierwszeństwo, szuka więc pracy w prywatnych firmach. Zdobywa duże doświadczenie jako buchalter i organizator. Jednak jest i druga strona tej działalności – “sprawy natury narodowej”. &gt;&gt;Znalazło się w Dąbrowie wówczas grono jednakowo myślących ludzi. Duszą tego grona był Stanisław Bukowiecki (…). Zbieraliśmy się od czasu do czasu i omawialiśmy wspólnie różne sprawy doby bieżącej z narodowego punktu widzenia. W bibliotece w Dąbrowie (2), której byłem bibliotekarzem, otworzyliśmy w roku 1894 odrębny dział popularny dla robotników, z którego wypożyczane były robotnikom książki na warunkach ulgowych, mianowicie bez obowiązku składania kaucji i za opłatą tylko 10 groszy miesięcznie&lt;&lt;. W bibliotece są książki oficjalne dozwolone, jednak Srokowski współorganizuje – biorąc w tym czynny udział – również przemyt literatury niedozwolonej, której skład przez jakiś czas znajdował się nawet u niego w biurze. &gt;&gt;Był czas – chwali się Srokowski – że całe prawie Królestwo Polskie zaopatrywane było w nielegalną literaturę narodową przez zagłębie Dąbrowskie&lt;&lt;. Nic dziwnego, że Srokowski wstępuje do “tajnego stowarzyszenia” – jak sam pisze, ale właściwie już partii politycznej – Ligi Narodowej.<br /> <br /> ==Samoorganizacja przemysłowców==<br /> W 1882 roku odbył się pierwszy zjazd przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim. Na trzecim zjeździe przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim w roku 1893 podjęto decyzję o powołaniu stałej Rady Zjazdu, posiadającej własne biuro (utrzymywane przez samych przedsiębiorców). Srokowski został pierwszym pełnoetatowym sekretarzem tej Rady. Jednocześnie z biurem w Dąbrowie otworzono przedstawicielstwo w Petersburgu, &gt;&gt;którego głównym zadaniem było czuwanie, żeby wnioski i uchwały Zjazdów górniczych, petycje Rady Zjazdu do władz wyższych osiągnęły możliwe szybkie i pomyślne rezultaty, przeciwdziałała także wszelkim zamierzeniom, szkodliwym dla przemysłu górniczego i hutniczego w Królestwie Polskim&lt;&lt;.<br /> <br /> Warto tu dodać, że przemysłowcy w Królestwie nie mieli prawa się zrzeszać samodzielnie, a nie bardzo chcieli przyłączać się do organizacji ogólnorosyjskich. Próbą obejścia tego zakazu była idea organizowania zjazdów jako jednorazowych wydarzeń, zaś powołanie Rady dawało niezbędną ciągłość działania. Podjęto jedynie pracę w ramach utworzonego 17 listopada 1867 roku Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu, choć i w tym wypadku długo się zastanawiano – ze zgody na powołanie oddziału w Warszawie uzyskanej w 1873 roku skorzystano dopiero w roku 1883. W Dąbrowie w 1886 roku powstała sekcja górniczo-hutnicza oddziału warszawskiego tego towarzystwa, Srokowski pełnił w niej funkcję sekretarza. Prowadził też w latach 1897-1904 dział “Górnictwo i hutnictwo” w Przeglądzie Technicznym, który później wychodził jako osobne pismo “Przegląd-Górniczo-Hutniczy”, redagowane w dużej mierze przez Srokowskiego.<br /> <br /> Działalność Srokowskiego nie zamykała się tylko do granic Królestwa. W 1906 roku odbył się w Krakowie I zjazd górników i hutników polskich, Srokowski wybrany został na członka delegacji na zjazd, podobnie jak na II zjazd we Lwowie w roku 1910. Od tego też czasu pełnił funkcję skarbnika Delegacji. Miało to swoje uzasadnienie, bo choć Delegacja zajmowała się wyłącznie sprawami Galicji i Śląska Austriackiego (by nie wchodzić w kompetencje Rady Zjazdu przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim), to zasilana była funduszami przez tęże Radę Zjazdu. Po wojnie działalność tę kontynuuje zjednoczona w 1920 roku organizacja, od 1922 roku nosząca nazwę „Stowarzyszenia Polskich Inżynierów Górniczych i Hutniczych”, która dokonania Srokowskiego doceniła, nadając mu tytuł członka honorowego*. <br /> <br /> ==Pozostała działalność==<br /> Tu pewien skrót, który w przyszłości powinien zostać szczegółowo dopracowany. Broni się jednak, bo to znowu cytat ze wspomnień Srokowskiego: &gt;&gt;Wybierany byłem wielokrotnie do zarządów i rad różnych instytucji, w których przypadała mi przeważnie trudna i mozolna praca organizacyjna, mianowicie: Towarzystwo Dobroczynności w Dąbrowie, Towarzystwo wzajemnego Kredytu w Dąbrowie, resursa w Dąbrowie, Komisja bezpieczeństwa, mająca na celu zawiadywanie funduszami, składanymi przez przemysłowców na utrzymanie policji dodatkowej dla ochrony przed bandytami kas przemysłowych i wiele innych&lt;&lt; . Srokowski pełnił też trzy razy z rzędu funkcję delegata w głosowaniu do Dumy - wybory były dwustopniowe – najpierw wybierano delegatów, którzy potem wybierali posłów. <br /> <br /> ==Doświadczenia roku 1905==<br /> W trakcie rewolucji 1905 roku (podobnie jak później w czasie tworzenia Legionów czy – zapewne – wydarzeń 1918 roku) Kazimierz Srokowski był ewidentnie stroną – zarówno jako przedstawiciel przedsiębiorców, jak i członek Stronnictwa Narodowego. Dlatego jego podsumowanie &gt;&gt;całe społeczeństwo polskie straciło wiele swobód politycznych skutkiem represji rządu&lt;&lt; nie wydaje się do końca prawdą. W końcu uzyskano zarówno wspomniane wyżej wybory, jak i wolność zrzeszania się, o której za chwilę, a o której sam Srokowski pisze, że były to przejawy &gt;&gt;życia społecznego, jakie wówczas otwierały się&lt;&lt;. Warto chyba jednak poświęcić choć chwilę, by zrozumieć jego punkt widzenia.<br /> <br /> Rewolucja zaczęła się od strajków. &gt;&gt;Do Zagłębia Dąbrowskiego zjechały całe gromady różnego rodzaju agitatorów, przeważnie Żydów z Galicji i robotnicy, podburzeni przez nich oraz zniewoleni przez bandy wyrostków, którzy pod groźbą rewolwerów przeszkadzali w pracy, zawiesili pracę w kopalniach i innych zakładach przemysłowych. Zaczął się okres nieustannych pochodów ze śpiewem “Czerwonego sztandaru” oraz ciągłych zgromadzeń i wieców (…). Z początku były to walki słowne w postaci brutalnych i ordynarnych obelg, oraz wszelkiego rodzaju oszczerstw. Z czasem jednak polska partia socjalistyczna i narodowy związek robotniczy wytworzyły organizacje bojowe, które zaczęły ze sobą walkę na rewolwery. W Zagłębiu Dąbrowskim nie dochodziło do takich formalnych bitew (…), lecz i tu zaszło kilka skrytobójczych mordów na tle politycznym (…)&lt;&lt;. Według Srokowskiego, wiele postulatów robotników było niemożliwych do spełnienia lub ich realizacja nie przyniosłaby oczekiwanych zmian, bo np. sami pracodawcy już wcześniej próbowali takie sprawy rozwiązać (choćby kwestie kas emerytalnych – sam Srokowski przy tym pracował) albo protestujący domagali się stołówek, z których potem i tak nie korzystali, lub nowych wyborów do kas pomocy dla robotników, do których potem nie było kandydatów. Nie było w tym, zdaniem Srokowskiego, żadnej dobrej myśli. &gt;&gt;Robienie zamętu oto była myśl przewodniego ruchu, a podłożem było pobudzanie jak najgorszych instynktów ludzkich i sianie jak najdalej idącej nienawiści klasowej&lt;&lt;. Winni byli agitatorzy partyjni zza granicy, Żydzi, przedstawiciele przemysłu z Niemiec… Jednak główną winę ponosili Żydzi.<br /> <br /> Ciekawy jest też wywód dotyczący PPS – &gt;&gt;Polska partia socjalistyczna w samym założeniu swoim nie miała żadnych widoków długotrwałego istnienia i z góry skazaną była na zanik. Na miano “polska” nie zasługiwała ona, ponieważ była za mało narodową i za nadto socjalistyczną, a na miano “socjalistyczna” również nie zasługiwała, ponieważ była za mało socjalistyczna i za nadto narodową&lt;&lt;. Ta niechęć do socjalistów i Żydów pozostała Srokowskiemu na lata… W pamiętniku przeciwników politycznych ocenia bardzo twardo, ale równocześnie &gt;&gt;Na zebraniu stronnictwa narodowo-demokratycznego, odbytym pod przewodnictwem ówczesnego komisarza tego stronnictwa na Zagłębie Dąbrowskie Zbigniewa Paderewskiego w grudniu roku 1905 w mieszkaniu Ludomira Cieślińskiego w Sosnowcu&lt;&lt; wycofał się z bezpośrednich czynnych prac politycznych stronnictwa pozostając w jego szeregach. Ważne są tu argumenty, dlaczego podjął taką decyzję – “Politykę zewnętrzną i dyplomację od dawna uważałem, jak opartą głównie na fałszu, kłamstwie i obłudzie. (…) W dobie rewolucji przyszedłem do przekonania, że polityka wewnętrzna, że owe walki różnych stronnictw politycznych o wpływy oparte są również na fałszu, kłamstwie i obłudzie&lt;&lt;.<br /> <br /> ==Młodzieży chowanie==<br /> Szanse, jakie stworzyła rewolucja 1905 roku w sferze wolności zrzeszenia, Srokowski jednak, mimo swojego zdystansowania od polityki, skrzętnie wykorzystywał.<br /> <br /> ===Polska Macierz Szkolna===<br /> Pisząc o powstaniu PMS, Srokowski wymienia przede wszystkim Antoniego Osuchowskiego – pierwszego prezesa zarządu. Jednak sama koncepcja wypracowywana była w sporach - &gt;&gt;Byłem – pisze Srokowski – na pierwszych zebraniach organizacyjnych Macierzy w Warszawie. Ścierały się wówczas dwa prądy: centralistyczny, którego głównym rzecznikiem był Marian Lutosławski, i decentralistyczny, którego ja gorąco broniłem&lt;&lt;. W efekcie wygrała koncepcja oparcia się na samodzielnych kołach autonomicznych finansowo i organizujących się od dołu. Miało to później duże znaczenie w momencie rozwiązania przez carat PMS, kiedy to część kół podejmowała działania jako oddzielne organizacje. &gt;&gt;Sprawami Macierzy szkolnej zajmowałem się tylko w pierwszym okresie organizacyjnym, poczym usunąłem się prawie zupełnie, aby mieć więcej czasu dla zajęcia się sprawami Sokolstwa…&lt;&lt;. Zanim więcej o Sokolstwie, słów parę o tym, czego dotyczyło to “prawie”. Bo oto ...&gt;&gt;ulegając wrodzonemu zamiłowaniu pedagogicznemu&lt;&lt; i chęci wspomożenia szkolnictwa polskiego Srokowski od 1906 aż do 1916 roku wykładał matematykę w dwu wyższych klasach szkoły handlowej (realnej) w Będzinie. Równocześnie w 1907 roku użyczył swojego nazwiska (miał odpowiednie uprawnienia), by uzyskać &gt;&gt;pozwolenie na otwarcie progimnazjum klasycznego w Sosnowcu; szkoła faktycznie była własnością komitetu szkolnego, lecz wobec rządowej inspekcji szkolnej występowałem zawsze nie tylko jako właściciel szkoły, lecz zarazem jako jej dyrektor, ponieważ dyrektor faktyczny nie posiadał odpowiednich praw&lt;&lt;. Jednak i ta szkoła wobec ciągłych szykan w końcu została przekształcona w szkołę handlową, co ułatwiało funkcjonowanie.<br /> <br /> ===Towarzystwo Gimnastyczne Sokół===<br /> Ruch sokoli na terenach byłej Rzeczypospolitej rozwijał się głównie w Galicji i to już od 1866 roku. W Królestwie próbowano zorganizować przy &gt;&gt; kilku towarzystwach sportowych oddziały gimnastyczne, uprawiające gimnastykę sokolą, lecz szerszego znaczenia mieć one nie mogły&lt;&lt; (3). W 1905 roku &gt;&gt;po ogłoszeniu manifestu konstytucyjnego powstawać zaczęły niezależnie od siebie stowarzyszenia sokolskie w dwóch miejscach, mianowicie w Warszawie i w Zagłębiu Dąbrowskim&lt;&lt;. Srokowski organizował stowarzyszenia sokolskie w Zagłębiu czerpiąc bezpośrednio z doświadczeń organizacji w Krakowie. Pod koniec 1905 w Zagłębiu istniało sześć gniazd sokolich połączonych w okręg, dla którego autor pamiętnika opracował &gt;&gt;odpowiedni regulamin, ulepszając i przystosowując do warunków miejscowych regulamin okręgów sokolich w Galicji. Wybrany zostałem wówczas na prezesa okręgu&lt;&lt;. Po zalegalizowaniu na wiosnę 1906 Sokoła w Warszawie (z prawem otwierania oddziałów) w lipcu odbył się pierwszy zjazd delegatów, na którym na prezesa wybrano Lucjana Kobyłeckiego z Warszawy, na pierwszego wiceprezesa Kazimierza Srokowskiego, a na drugiego Stanisława Popowskiego. Po zawieszeniu, a następnie rozwiązaniu Sokoła przez władze carskie jeszcze w 1906 roku &gt;&gt;postanowiliśmy istnieć nadal, a istnienie to oparliśmy na tej podstawie, że gniazda miały starać się o uzyskanie legalizacji, jako odrębne pozornie i nie mające z sobą żadnej łączności kółka gimnastyczne albo też jako szkoły gimnastyki, należące do ludzi prywatnych; okręgi i związek miały pozostać nadal, lecz już jako organizacja tajna&lt;&lt;. Srokowski w tej tajnej strukturze pozostał wiceprezesem, a Popowski z Warszawy – prezesem. Historia Sokoła w Zagłębiu, choć z osobą Srokowskiego związana bezpośrednio, to temat na inną opowieść.<br /> <br /> ==Apolityczność organizacji==<br /> Srokowski bardzo podkreśla apolityczność organizacji (tak Macierzy jak i Sokoła) &gt;&gt;W statucie było wyraźnie wymienione, że w Sokole wszelka agitacja w kierunku jakiegokolwiek stronnictwa politycznego jest surowo wzbroniona, co ściśle było u nas przestrzegane&lt;&lt;. Warto tu przytoczyć jeszcze jeden zapis pamiętnika, który dobrze chyba oddaje problem z apolitycznością. W Królestwie Polskim Sokół &gt;&gt;organizacją szczerze bezpartyjną; musiał być narodowym i demokratycznym, ponieważ taką jest istota Sokolstwa, nie dowodzi to jednak, żeby podlegał wpływom stronnictwa politycznego, noszącego u nas tę mianowicie nazwę. Jakkolwiek pierwszy prezes Związku, bardzo krótko zresztą pozostający na tym stanowisku, należał do stronnictwa narodowo-demokratycznego, lecz drugi wiceprezes Związku, który następnie wybrany został na prezesa (Popowski – przyp. PF), zbliżony był więcej do obozów postępowych, a wielu członków Zarządu związku było bezpartyjnych. W okręgu 2-gim, na czele którego stałem (Zagłębie Dąbrowskie – przyp. PF), szczególnie czuwałem nad bezpartyjnością Sokoła, od pierwszej chwili jego otwarcia. Pomimo to z początku stronnictwa socjalistyczne nazywały sokoła bojówką demokracji narodowej. Z czasem jednak w Zagłębiu Dąbrowskim wielu socjalistów zapisało się do miejscowych gniazd sokolskich, ponieważ przekonali się oni, że w Sokole ich przekonania polityczne w niczym nie są obrażane&lt;&lt;. Jednak wybuch wojny podzielił Sokołów. W Galicji gniazda sokole przystępowały do legionów, podczas gdy w królestwie podjęto inna decyzję. &gt;&gt;Na dwa dni przed wejściem do Zagłębia Dąbrowskiego pierwszych patroli pruskich wstrzymany został ruch na miejscowych kolejach żelaznych. Zdążyła jeszcze przybyć do mnie sztafeta sokolska od prezesa naszego Związku z zawiadomieniem, że Sokolstwo w Królestwie Polskim w przewidywanej wojnie stoi na stanowisku neutralnym […] Zawiadomienie powyższe było dla mnie rozkazem&lt;&lt;. Neutralność nie oznaczała pasywności. Druhowie Sokoła zasili w dużym stopniu straże obywatelskie w Królestwie.<br /> <br /> ==Straże Obywatelskie==<br /> Aktywność Srokowskiego po wybuchu wojny nie zmalała. Więcej, można powiedzieć, że to on był w centrum wydarzeń (3). Ogromne znaczenie miała tu zarówno Rada zjazdu przemysłowców górniczych jak i ruch sokoli. 30 lipca 1914 roku w Dąbrowie delegaci miejscowych gniazd sokolich uznali za konieczne powołanie w każdej z miejscowości straży obywatelskiej. Srokowski tak to opisał &gt;&gt;Uczynienie zadość pierwszemu, najważniejszemu w tym kierunku działaniu, mianowicie zapewnieniu spokoju i bezpieczeństwa publicznego, podjęły miejscowe gniazda sokolskie, które uznały za konieczne zorganizowanie i oddanie w ręce odpowiednich władz obywatelskich tego ważnego działu pracy samorządowej&lt;&lt;. Dodatkowo &gt;&gt;uznano za konieczne nadanie możliwie jednolitego w całym zagłębiu Dąbrowskim kierunku pracy w strażach obywatelskich i w tym celu utworzono zarząd okręgowy w składzie komendantów straży obywatelskich z każdej miejscowości&lt;&lt;. Srokowski został komendantem okręgowym straży i pełnił tę funkcję do momentu aresztowania. Władze rosyjskie opuściły zagłębie w nocy z 31 lipca, &gt;&gt;już rano dnia 1 sierpnia ludność miejscowa w całym zagłębiu Dąbrowskim ujrzała na ulicach uzbrojonych w rewolwery i broń myśliwską członków straży obywatelskich i straży ogniowych z oznakami w postaci białych przepasek na lewym ramieniu z różnymi naszyciami koloru niebieskiego zależnie od sprawowanej władzy&lt;&lt;. Nie do przecenienia jest również praca Srokowskiego w tworzeniu systemu rad (komitetów obywatelskich) w Zagłębiu (4). <br /> <br /> 25 stycznia 191 aresztowany zostaje Kazimierz Srokowski. Kilka dni później, w sobotę 6 lutego 1915 roku zakończyła swoje istnienie dąbrowska Straż obywatelska. Srokowski widział powód swego aresztowania w jakimś donosie przeciwników politycznych. Trudno to wykluczyć, ale niewątpliwie był on znaczącą przeszkodą w zaprowadzeniu nowego porządku na terenach przejętych właśnie przez władze austriackie – to mogła być główna przyczyna.<br /> <br /> ==Ciąg dalszy==<br /> Historia opisana w pamiętniku kończy się w okresie przymusowego pobytu poza Dąbrową, do której wrócił 19 czerwca 1916. W notatkach z tego okresu wspomina o spotkaniu odradzającej się Polskiej Macierzy Szkolnej (16 lipca), o potrzebie &gt;&gt;utworzenia patronatów skautowych w całym zagłębiu Dąbrowskim&lt;&lt; (1 września), Notuje &gt;&gt;Skończyłem statut Stowarzyszenia krzewienia cnót obywatelskich i dałem Wiktorowi dla doręczenia p.p. Kondratowiczowi i Drzewieckiemu&lt;&lt; (11 września) itp. Czas działań po odzyskaniu niepodległości jest jeszcze do odtworzenia. Na pewno nie zabrakło w niej inicjatyw czysto społecznych, choć zapewne aktywność w samorządzie pochłaniała wiele czasu.<br /> <br /> <br /> ==Przypisy:==<br /> <br /> (1) informacje za: Starościak, Włodzimierz “Kazimierz Srokowski – pierwszy przewodniczący Rady Miejskiej w latach 1917-1924” Miejska Biblioteka Publiczna w Dąbrowie Górniczej<br /> <br /> (2) Była to zapewne prowadzona przez założone w 1861 Stowarzyszenie Biblioteczne por. Nawrot Dariusz, Szpak Jacek “Życie codzienne mieszkańców Dąbrowy Górniczej” s. 350 w DG Monografia 2016<br /> <br /> (3) Michał Terech “Zarys dziejów sokolstwa polskiego” Warszawa 1932<br /> <br /> (4) Wydarzenia tamtych czasów opisałem w tekście “Władze obywatelskie Dąbrowy i Zagłębia Dąbrowskiego w latach 1914-1915ze szczególnym uwzględnieniem straży obywatelskich” w DG Monografia 2016</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Kazimierz_Srokowski&diff=171 2020-05-14T10:57:23Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div>[[Kategoria:Wykłady Piotr Frączak]]<br /> [[Plik:Kazimierz Srokowski.jpg|thumb|250px|right]]<br /> <br /> Urodzony 4 marca 1864 r – jak sam pisał – &gt;&gt;w dzielnicy Dąbrowy, zwanej “huta cynkowa pod Będzinem”&lt;&lt; – związał się z Dąbrową Górniczą na stałe. Tu też uczęszczał do szkółki elementarnej. Potem kształcił się w gimnazjum w Warszawie i w Piotrkowie. Studiował matematykę na Uniwersytecie w Petersburgu. W roku 1889 wraca do Dąbrowy. Zatrudnienie znajduje w kolejnych Towarzystwach (dziś byśmy powiedzieli akcyjnych). Silnie angażuje się – na różne sposoby – w działalność społeczną. Był znaczącą osobą nie tylko na terenie Zagłębia. Aresztowany przez Austriaków na początku 1915 roku pod zarzutem sprzyjania Rosji wraca do Dąbrowy w czerwcu 1916. Angażuje się jako naczelnik Wydziału Skarbowego w tworzenie nowych struktur samorządowych. We wrześniu 1916 roku zostaje nominowany na radnego Rady Miejskiej, rok później mianowany prezesem Rady Miejskiej, a od 1919 roku (1), już w bezpośrednich wyborach, zostaje przewodniczącym Rady. Funkcję tę pełnił aż do śmierci, tj. do 22 maja 1924 roku. W tekście nieopisane cytaty i cała narracja pochodzą z pozostającego w archiwach Muzeum Sztygarka maszynopisu Kazimierz Srokowski – senior “Wspomnienia z lat 1884-1916” – to dobry punkt wyjścia dla tworzenia historii działalności społecznej w Dąbrowie Górniczej. <br /> <br /> <br /> ==Rodowód niepokornego==<br /> Bohdan Cywiński w “Rodowodach niepokornych” widzi w kółkach samokształceniowych lat 80. i 90. XIX wieku pierwszą lekcję działania społecznego pokolenia, które później wywalczy niepodległość. Nie wydaje się, aby ta teza była w jakimkolwiek stopniu przesadzona. Myślę, że wręcz przeciwnie. Nadal nie doceniamy znaczenia, jakie miał ruch samokształcenia dla budowania świadomości narodowej i społecznej. W większości biografii aktywnych społecznie osób przewijają się kółka samokształceniowe. Nic też dziwnego, że pojawiają się również w autobiografii Srokowskiego: &gt;&gt;Podczas ostatnich trzech lat mojej bytności w Piotrkowie istniało pośród uczniów klas wyższych tajne kółko samokształceniowe, którego byłem poniekąd inicjatorem i którego sprawami bardzo gorliwie zajmowałem się. Interesowaliśmy się przeważnie historią Polski poza rozbiorowej oraz zagadnieniami natury filozoficzno-przyrodniczej i estetycznej. O sprawach społecznych mieliśmy pojęcia bardzo mgliste i w ogóle tego rodzaju sprawami nie zajmowaliśmy się&lt;&lt;. Był to bowiem czas, kiedy jeszcze w ruchu młodzieżowym nie doszło do rozłamu na socjalistów i narodowców. Znamienne dla tego okresu są zapisane w pamiętniku słowa: &gt;&gt;Socjalizm znaliśmy, jako piękną doktrynę naukowo-społeczną, którą każdy z nas szczerze w duszy wyznawał&lt;&lt;.<br /> <br /> W Petersburgu Srokowski dojrzewa ideowo. Wraz z całą ówczesną młodzieżą się od pozytywizmu Świętochowskiego podpisując się pod tezami “Rzeczy o obronie czynnej i Skarbie Narodowym” Zygmunta Miłkowskiego. Rozruchy wśród studentów rosyjskich nie budzą jego zainteresowania, traktuje je jako wewnętrzną sprawę rosyjską. Czekając na pierwszą pracę w kraju – chce być nauczycielem matematyki – zatrudnia się w Towarzystwie dróg żelaznych Południowo-Zachodnich, gdzie dodatkowo społecznie (nie wiadomo, czy dobrowolnie) pracuje “przy kasach emerytalnych”. Gdy jest szansa (1889), zatrudnienia się w szkole górniczej w Dąbrowie, ale pracuje tam tylko rok, bo rosyjscy nauczyciele mają pierwszeństwo, szuka więc pracy w prywatnych firmach. Zdobywa duże doświadczenie jako buchalter i organizator. Jednak jest i druga strona tej działalności – “sprawy natury narodowej”. &gt;&gt;Znalazło się w Dąbrowie wówczas grono jednakowo myślących ludzi. Duszą tego grona był Stanisław Bukowiecki (…). Zbieraliśmy się od czasu do czasu i omawialiśmy wspólnie różne sprawy doby bieżącej z narodowego punktu widzenia. W bibliotece w Dąbrowie (2), której byłem bibliotekarzem, otworzyliśmy w roku 1894 odrębny dział popularny dla robotników, z którego wypożyczane były robotnikom książki na warunkach ulgowych, mianowicie bez obowiązku składania kaucji i za opłatą tylko 10 groszy miesięcznie&lt;&lt;. W bibliotece są książki oficjalne dozwolone, jednak Srokowski współorganizuje – biorąc w tym czynny udział – również przemyt literatury niedozwolonej, której skład przez jakiś czas znajdował się nawet u niego w biurze. &gt;&gt;Był czas – chwali się Srokowski – że całe prawie Królestwo Polskie zaopatrywane było w nielegalną literaturę narodową przez zagłębie Dąbrowskie&lt;&lt;. Nic dziwnego, że Srokowski wstępuje do “tajnego stowarzyszenia” – jak sam pisze, ale właściwie już partii politycznej – Ligi Narodowej.<br /> <br /> ==Samoorganizacja przemysłowców==<br /> W 1882 roku odbył się pierwszy zjazd przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim. Na trzecim zjeździe przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim w roku 1893 podjęto decyzję o powołaniu stałej Rady Zjazdu, posiadającej własne biuro (utrzymywane przez samych przedsiębiorców). Srokowski został pierwszym pełnoetatowym sekretarzem tej Rady. Jednocześnie z biurem w Dąbrowie otworzono przedstawicielstwo w Petersburgu, &gt;&gt;którego głównym zadaniem było czuwanie, żeby wnioski i uchwały Zjazdów górniczych, petycje Rady Zjazdu do władz wyższych osiągnęły możliwe szybkie i pomyślne rezultaty, przeciwdziałała także wszelkim zamierzeniom, szkodliwym dla przemysłu górniczego i hutniczego w Królestwie Polskim&lt;&lt;.<br /> <br /> Warto tu dodać, że przemysłowcy w Królestwie nie mieli prawa się zrzeszać samodzielnie, a nie bardzo chcieli przyłączać się do organizacji ogólnorosyjskich. Próbą obejścia tego zakazu była idea organizowania zjazdów jako jednorazowych wydarzeń, zaś powołanie Rady dawało niezbędną ciągłość działania. Podjęto jedynie pracę w ramach utworzonego 17 listopada 1867 roku Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu, choć i w tym wypadku długo się zastanawiano – ze zgody na powołanie oddziału w Warszawie uzyskanej w 1873 roku skorzystano dopiero w roku 1883. W Dąbrowie w 1886 roku powstała sekcja górniczo-hutnicza oddziału warszawskiego tego towarzystwa, Srokowski pełnił w niej funkcję sekretarza. Prowadził też w latach 1897-1904 dział “Górnictwo i hutnictwo” w Przeglądzie Technicznym, który później wychodził jako osobne pismo “Przegląd-Górniczo-Hutniczy”, redagowane w dużej mierze przez Srokowskiego.<br /> <br /> Działalność Srokowskiego nie zamykała się tylko do granic Królestwa. W 1906 roku odbył się w Krakowie I zjazd górników i hutników polskich, Srokowski wybrany został na członka delegacji na zjazd, podobnie jak na II zjazd we Lwowie w roku 1910. Od tego też czasu pełnił funkcję skarbnika Delegacji. Miało to swoje uzasadnienie, bo choć Delegacja zajmowała się wyłącznie sprawami Galicji i Śląska Austriackiego (by nie wchodzić w kompetencje Rady Zjazdu przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim), to zasilana była funduszami przez tęże Radę Zjazdu. Po wojnie działalność tę kontynuuje zjednoczona w 1920 roku organizacja, od 1922 roku nosząca nazwę „Stowarzyszenia Polskich Inżynierów Górniczych i Hutniczych”, która dokonania Srokowskiego doceniła, nadając mu tytuł członka honorowego*. <br /> <br /> ==Pozostała działalność==<br /> Tu pewien skrót, który w przyszłości powinien zostać szczegółowo dopracowany. Broni się jednak, bo to znowu cytat ze wspomnień Srokowskiego: &gt;&gt;Wybierany byłem wielokrotnie do zarządów i rad różnych instytucji, w których przypadała mi przeważnie trudna i mozolna praca organizacyjna, mianowicie: Towarzystwo Dobroczynności w Dąbrowie, Towarzystwo wzajemnego Kredytu w Dąbrowie, resursa w Dąbrowie, Komisja bezpieczeństwa, mająca na celu zawiadywanie funduszami, składanymi przez przemysłowców na utrzymanie policji dodatkowej dla ochrony przed bandytami kas przemysłowych i wiele innych&lt;&lt; . Srokowski pełnił też trzy razy z rzędu funkcję delegata w głosowaniu do Dumy - wybory były dwustopniowe – najpierw wybierano delegatów, którzy potem wybierali posłów. <br /> <br /> ==Doświadczenia roku 1905==<br /> W trakcie rewolucji 1905 roku (podobnie jak później w czasie tworzenia Legionów czy – zapewne – wydarzeń 1918 roku) Kazimierz Srokowski był ewidentnie stroną – zarówno jako przedstawiciel przedsiębiorców, jak i członek Stronnictwa Narodowego. Dlatego jego podsumowanie &gt;&gt;całe społeczeństwo polskie straciło wiele swobód politycznych skutkiem represji rządu&lt;&lt; nie wydają się obiektywne. Mam namyśli zarówno wspomniane wyżej wybory, jak i wolność zrzeszania się o której za chwilę, a której sam Srokowski pisze jako o placówkach &gt;&gt;życia społecznego, jakie wówczas otwierały się&lt;&lt;. Warto chyba jednak choć chwilę poświęcić aby zrozumieć jego punkt widzenia.<br /> <br /> Rewolucja zaczęła się od strajków. &gt;&gt;Do Zagłębia Dąbrowskiego zjechały całe gromady różnego rodzaju agitatorów, przeważnie Żydów z Galicji i robotnicy, podburzeni przez nich oraz zniewoleni przez bandy wyrostków, którzy pod groźbą rewolwerów przeszkadzali w pracy, zawiesili pracę w kopalniach i innych zakładach przemysłowych Zaczął się okres nieustannych pochodów ze śpiewem “Czerwonego sztandaru” oraz ciągłych zgromadzeń i wieców (…) Z początku były to walki słowne w postaci brutalnych i ordynarnych obelg, oraz wszelkiego rodzaju oszczerstw. Z czasem jednak polska partia socjalistyczna i narodowy związek robotniczy wytworzyły organizacje bojowe, które zaczęły ze sobą walkę na rewolwery. W Zagłębiu Dąbrowskim nie dochodziło do takich formalnych bitew (…) lecz i tu zaszło kilka skrytobójczych mordów na tle politycznym (…)&lt;&lt;. Według Srokowskiego wiele postulatów robotników było niemożliwych do spełnienia, już to z tego powodu, ze sami pracodawcy już wcześniej próbowali takie sprawy rozwiązać (jak np. kwestie kas emerytalnych – sam Srokowski przy tym pracował), już to domagali się stołówek, z których potem i tak nie korzystali, nowych wyborów do kas pomocy dla robotników do których potem nie było kandydatów. Nie było w tym żadnej dobrej myśli. &gt;&gt;Robienie zamętu oto była myśl przewodniego ruchu, a podłożem było pobudzanie jak najgorszych instynktów ludzkich i sianie jak najdalej idącej nienawiści klasowej&lt;&lt;. Winni byli już to agitatorzy partyjni zza granicy, Żydzi, przedstawiciele przemysłu z Niemiec… Jednak to Żydzi okazywali się głównie winni.<br /> <br /> Ciekawy jest też wywód dotyczący PPS – &gt;&gt;Polska partia socjalistyczna w samym założeniu swoim nie miała żadnych widoków długotrwałego istnienia i z góry skazaną była na zanik. Na miano “polska” nie zasługiwała ona, ponieważ była za mało narodową i za nadto socjalistyczną, a na miano “socjalistyczna” również nie zasługiwała, ponieważ była za mało socjalistyczna i za nadto narodową&lt;&lt;. Ta niechęć do socjalistów i Żydów pozostała Srokowskiemu na lata… W pamiętniku przeciwników ocenia bardzo twardo, ale równocześnie &gt;&gt;Na zebraniu stronnictwa narodowo-demokratycznego, odbytym pod przewodnictwem ówczesnego komisarza tego stronnictwa na Zagłębie Dąbrowskie Zbigniewa Paderewskiego w grudniu roku 1905 w mieszkaniu Ludomira Cieślińskiego w Sosnowcu&lt;&lt; wycofał się z bezpośrednich czynnych prac politycznych stronnictwa pozostając w jego szeregach. Ważne są tu argumenty dlaczego – “Politykę zewnętrzną i dyplomację od dawna uważałem, jak opartą głównie na fałszu, kłamstwie i obłudzie. (…) W dobie rewolucji przyszedłem do przekonania, że polityka wewnętrzna, że owe walki różnych stronnictw politycznych o wpływy oparte są również na fałszu, kłamstwie i obłudzie&lt;&lt;.<br /> <br /> ==Młodzieży chowanie==<br /> Szanse jakie dała jednak rewolucja 1905 w sferze wolności zrzeszenia Srokowski, zdystansowany od polityki, skrzętnie wykorzystywał.<br /> <br /> ===Polska Macierz Szkolna===<br /> Pisząc o powstaniu PMS Srokowski wymienia przede wszystkim Antoniego Osuchowskiego – pierwszego prezesa zarządu. Jednak sama koncepcja wypracowywana była w sporach &gt;&gt;Byłem – pisze Srokowski – na pierwszych zebraniach organizacyjnych Macierzy w Warszawie. Ścierały się wówczas dwa prądy: centralistyczny, którego głównym rzecznikiem był Marian Lutosławski i decentralistyczny, którego ja gorąco broniłem&lt;&lt;. W efekcie wygrała koncepcja na samodzielnych kołach autonomicznych finansowo i organizujących się od dołu. Miało to duże znaczenie w momencie rozwiązania przez carat PMS, gdy część kół podejmowała działania jako oddzielne organizacji. &gt;&gt;Sprawami Macierzy szkolnej zajmowałem się tylko w pierwszym okresie organizacyjnym, poczym usunąłem się prawie zupełnie, aby mieć więcej czasu dla zajęcia się sprawami Sokolstwa… Zanim jeszcze o Sokolstwie słów o tym “prawie”, gdyż dotyczyło ono spraw organizacyjnych. Bo oto ..ulegając wrodzonemu zamiłowaniu pedagogicznemu&lt;&lt; i chęci wspomożenia szkolnictwa polskiego Srokowski od 1906, aż do 1916 wykładał matematykę w dwu wyższych klasach szkoły handlowej (realnej) w Będzinie. Równocześnie w 1907 użyczył swojego nazwiska (miał odpowiednie uprawnienia) by uzyskać &gt;&gt;pozwolenie na otwarcie progimnazjum klasycznego w Sosnowcu; szkoła faktycznie była własnoscią komitetu szkolnego, lecz wobec rządowej inspekcji szkolnej występowałem zawsze nie tylko jako właściciel szkoły, lecz zarazem jako jej dyrektor, ponieważ dyrektor faktyczny nie posiadał odpowiednich praw&lt;&lt;. Jednak i ta szkoła wobec ciągłych szykan w końcu została przekształcona w tym szkoły handlowej, co ułatwiało funkcjonowanie.<br /> <br /> ===Towarzystwo Gimnastyczne Sokół===<br /> Ruch sokoli na terenach byłej Rzeczypospolitej rozwijał się głównie w Galicji i to już od 1866 roku. W Królestwie próbowano zorganizować przy &gt;&gt; kilku towarzystwach sportowych oddziały gimnastyczne, uprawiające gimnastykę sokolą, lecz szerszego znaczenia mieć one nie mogły&lt;&lt; (3). W 1905 roku &gt;&gt;po ogłoszeniu manifestu konstytucyjnego powstawać zaczęły niezależnie od siebie stowarzyszenia sokolskie w dwóch miejscach, mianowicie w Warszawie i w Zagłębiu Dąbrowskim&lt;&lt;. Srokowski organizował stowarzyszenia sokolskie w Zagłębiu czerpiąc bezpośrednio z doświadczeń organizacji w Krakowie. Pod koniec 1905 w Zagłębiu istniało sześć gniazd sokolich połączonych w okręg, dla którego autor pamiętnika opracował &gt;&gt;odpowiedni regulamin, ulepszając i przystosowując do warunków miejscowych regulamin okręgów sokolich w Galicji. Wybrany zostałem wówczas na prezesa okręgu&lt;&lt;. Po zalegalizowaniu na wiosnę 1906 Sokoła w Warszawie (z prawem otwierania oddziałów) w lipcu odbył się pierwszy zjazd delegatów, na którym na prezesa wybrano Lucjana Kobyłeckiego z Warszawy, na pierwszego wiceprezesa Kazimierza Srokowskiego, a na drugiego Stanisława Popowskiego. Po zawieszeniu, a następnie rozwiązaniu Sokoła przez władze carskie jeszcze w 1906 roku &gt;&gt;postanowiliśmy istnieć nadal, a istnienie to oparliśmy na tej podstawie, że gniazda miały starać się o uzyskanie legalizacji, jako odrębne pozornie i nie mające z sobą żadnej łączności kółka gimnastyczne albo też jako szkoły gimnastyki, należące do ludzi prywatnych; okręgi i związek miały pozostać nadal, lecz już jako organizacja tajna&lt;&lt;. Srokowski w tej tajnej strukturze pozostał wiceprezesem, a Popowski z Warszawy – prezesem. Historia Sokoła w Zagłębiu, choć z osobą Srokowskiego związana bezpośrednio, to temat na inną opowieść.<br /> <br /> ==Apolityczność organizacji==<br /> Srokowski bardzo podkreśla apolityczność organizacji (tak Macierzy jak i Sokoła) &gt;&gt;W statucie było wyraźnie wymienione, że w Sokole wszelka agitacja w kierunku jakiegokolwiek stronnictwa politycznego jest surowo wzbroniona, co ściśle było u nas przestrzegane&lt;&lt;. Warto tu przytoczyć jeszcze jeden zapis pamiętnika, który dobrze chyba oddaje problem z apolitycznością. W Królestwie Polskim Sokół &gt;&gt;organizacją szczerze bezpartyjną; musiał być narodowym i demokratycznym, ponieważ taką jest istota Sokolstwa, nie dowodzi to jednak, żeby podlegał wpływom stronnictwa politycznego, noszącego u nas tę mianowicie nazwę. Jakkolwiek pierwszy prezes Związku, bardzo krótko zresztą pozostający na tym stanowisku, należał do stronnictwa narodowo-demokratycznego, lecz drugi wiceprezes Związku, który następnie wybrany został na prezesa (Popowski – przyp. PF), zbliżony był więcej do obozów postępowych, a wielu członków Zarządu związku było bezpartyjnych. W okręgu 2-gim, na czele którego stałem (Zagłębie Dąbrowskie – przyp. PF), szczególnie czuwałem nad bezpartyjnością Sokoła, od pierwszej chwili jego otwarcia. Pomimo to z początku stronnictwa socjalistyczne nazywały sokoła bojówką demokracji narodowej. Z czasem jednak w Zagłębiu Dąbrowskim wielu socjalistów zapisało się do miejscowych gniazd sokolskich, ponieważ przekonali się oni, że w Sokole ich przekonania polityczne w niczym nie są obrażane&lt;&lt;. Jednak wybuch wojny podzielił Sokołów. W Galicji gniazda sokole przystępowały do legionów, podczas gdy w królestwie podjęto inna decyzję. &gt;&gt;Na dwa dni przed wejściem do Zagłębia Dąbrowskiego pierwszych patroli pruskich wstrzymany został ruch na miejscowych kolejach żelaznych. Zdążyła jeszcze przybyć do mnie sztafeta sokolska od prezesa naszego Związku z zawiadomieniem, że Sokolstwo w Królestwie Polskim w przewidywanej wojnie stoi na stanowisku neutralnym […] Zawiadomienie powyższe było dla mnie rozkazem&lt;&lt;. Neutralność nie oznaczała pasywności. Druhowie Sokoła zasili w dużym stopniu straże obywatelskie w Królestwie.<br /> <br /> ==Straże Obywatelskie==<br /> Aktywność Srokowskiego po wybuchu wojny nie zmalała. Więcej, można powiedzieć, że to on był w centrum wydarzeń (3). Ogromne znaczenie miała tu zarówno Rada zjazdu przemysłowców górniczych jak i ruch sokoli. 30 lipca 1914 roku w Dąbrowie delegaci miejscowych gniazd sokolich uznali za konieczne powołanie w każdej z miejscowości straży obywatelskiej. Srokowski tak to opisał &gt;&gt;Uczynienie zadość pierwszemu, najważniejszemu w tym kierunku działaniu, mianowicie zapewnieniu spokoju i bezpieczeństwa publicznego, podjęły miejscowe gniazda sokolskie, które uznały za konieczne zorganizowanie i oddanie w ręce odpowiednich władz obywatelskich tego ważnego działu pracy samorządowej&lt;&lt;. Dodatkowo &gt;&gt;uznano za konieczne nadanie możliwie jednolitego w całym zagłębiu Dąbrowskim kierunku pracy w strażach obywatelskich i w tym celu utworzono zarząd okręgowy w składzie komendantów straży obywatelskich z każdej miejscowości&lt;&lt;. Srokowski został komendantem okręgowym straży i pełnił tę funkcję do momentu aresztowania. Władze rosyjskie opuściły zagłębie w nocy z 31 lipca, &gt;&gt;już rano dnia 1 sierpnia ludność miejscowa w całym zagłębiu Dąbrowskim ujrzała na ulicach uzbrojonych w rewolwery i broń myśliwską członków straży obywatelskich i straży ogniowych z oznakami w postaci białych przepasek na lewym ramieniu z różnymi naszyciami koloru niebieskiego zależnie od sprawowanej władzy&lt;&lt;. Nie do przecenienia jest również praca Srokowskiego w tworzeniu systemu rad (komitetów obywatelskich) w Zagłębiu (4). <br /> <br /> 25 stycznia 191 aresztowany zostaje Kazimierz Srokowski. Kilka dni później, w sobotę 6 lutego 1915 roku zakończyła swoje istnienie dąbrowska Straż obywatelska. Srokowski widział powód swego aresztowania w jakimś donosie przeciwników politycznych. Trudno to wykluczyć, ale niewątpliwie był on znaczącą przeszkodą w zaprowadzeniu nowego porządku na terenach przejętych właśnie przez władze austriackie – to mogła być główna przyczyna.<br /> <br /> ==Ciąg dalszy==<br /> Historia opisana w pamiętniku kończy się w okresie przymusowego pobytu poza Dąbrową, do której wrócił 19 czerwca 1916. W notatkach z tego okresu wspomina o spotkaniu odradzającej się Polskiej Macierzy Szkolnej (16 lipca), o potrzebie &gt;&gt;utworzenia patronatów skautowych w całym zagłębiu Dąbrowskim&lt;&lt; (1 września), Notuje &gt;&gt;Skończyłem statut Stowarzyszenia krzewienia cnót obywatelskich i dałem Wiktorowi dla doręczenia p.p. Kondratowiczowi i Drzewieckiemu&lt;&lt; (11 września) itp. Czas działań po odzyskaniu niepodległości jest jeszcze do odtworzenia. Na pewno nie zabrakło w niej inicjatyw czysto społecznych, choć zapewne aktywność w samorządzie pochłaniała wiele czasu.<br /> <br /> <br /> ==Przypisy:==<br /> <br /> (1) informacje za: Starościak, Włodzimierz “Kazimierz Srokowski – pierwszy przewodniczący Rady Miejskiej w latach 1917-1924” Miejska Biblioteka Publiczna w Dąbrowie Górniczej<br /> <br /> (2) Była to zapewne prowadzona przez założone w 1861 Stowarzyszenie Biblioteczne por. Nawrot Dariusz, Szpak Jacek “Życie codzienne mieszkańców Dąbrowy Górniczej” s. 350 w DG Monografia 2016<br /> <br /> (3) Michał Terech “Zarys dziejów sokolstwa polskiego” Warszawa 1932<br /> <br /> (4) Wydarzenia tamtych czasów opisałem w tekście “Władze obywatelskie Dąbrowy i Zagłębia Dąbrowskiego w latach 1914-1915ze szczególnym uwzględnieniem straży obywatelskich” w DG Monografia 2016</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Kazimierz_Srokowski&diff=170 2020-05-14T10:28:23Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div>[[Kategoria:Wykłady Piotr Frączak]]<br /> [[Plik:Kazimierz Srokowski.jpg|thumb|250px|right]]<br /> <br /> Urodzony 4 marca 1864 r – jak sam pisał – &gt;&gt;w dzielnicy Dąbrowy, zwanej “huta cynkowa pod Będzinem”&lt;&lt; – związał się z Dąbrową Górniczą na stałe. Tu też uczęszczał do szkółki elementarnej. Potem kształcił się w gimnazjum w Warszawie i w Piotrkowie. Studiował matematykę na Uniwersytecie w Petersburgu. W roku 1889 wraca do Dąbrowy. Zatrudnienie znajduje w kolejnych Towarzystwach (dziś byśmy powiedzieli akcyjnych). Silnie angażuje się – na różne sposoby – w działalność społeczną. Był znaczącą osobą nie tylko na terenie Zagłębia. Aresztowany przez Austriaków na początku 1915 roku pod zarzutem sprzyjania Rosji wraca do Dąbrowy w czerwcu 1916. Angażuje się jako naczelnik Wydziału Skarbowego w tworzenie nowych struktur samorządowych. We wrześniu 1916 roku zostaje nominowany na radnego Rady Miejskiej, rok później mianowany prezesem Rady Miejskiej, a od 1919 roku (1), już w bezpośrednich wyborach, zostaje przewodniczącym Rady. Funkcję tę pełnił aż do śmierci, tj. do 22 maja 1924 roku. W tekście nieopisane cytaty i cała narracja pochodzą z pozostającego w archiwach Muzeum Sztygarka maszynopisu Kazimierz Srokowski – senior “Wspomnienia z lat 1884-1916” – to dobry punkt wyjścia dla tworzenia historii działalności społecznej w Dąbrowie Górniczej. <br /> <br /> <br /> ==Rodowód niepokornego==<br /> Bohdan Cywiński w “Rodowodach niepokornych” widzi w kółkach samokształceniowych lat 80. i 90. XIX wieku pierwszą lekcję działania społecznego pokolenia, które później wywalczy niepodległość. Nie wydaje się, aby ta teza była w jakimkolwiek stopniu przesadzona. Myślę, że wręcz przeciwnie. Nadal nie doceniamy znaczenia, jakie miał ruch samokształcenia dla budowania świadomości narodowej i społecznej. W większości biografii aktywnych społecznie osób przewijają się kółka samokształceniowe. Nic też dziwnego, że pojawiają się również w autobiografii Srokowskiego: &gt;&gt;Podczas ostatnich trzech lat mojej bytności w Piotrkowie istniało pośród uczniów klas wyższych tajne kółko samokształceniowe, którego byłem poniekąd inicjatorem i którego sprawami bardzo gorliwie zajmowałem się. Interesowaliśmy się przeważnie historią Polski poza rozbiorowej oraz zagadnieniami natury filozoficzno-przyrodniczej i estetycznej. O sprawach społecznych mieliśmy pojęcia bardzo mgliste i w ogóle tego rodzaju sprawami nie zajmowaliśmy się&lt;&lt;. Był to bowiem czas, kiedy jeszcze w ruchu młodzieżowym nie doszło do rozłamu na socjalistów i narodowców. Znamienne dla tego okresu są zapisane w pamiętniku słowa: &gt;&gt;Socjalizm znaliśmy, jako piękną doktrynę naukowo-społeczną, którą każdy z nas szczerze w duszy wyznawał&lt;&lt;.<br /> <br /> W Petersburgu Srokowski dojrzewa ideowo. Wraz z całą ówczesną młodzieżą się od pozytywizmu Świętochowskiego podpisując się pod tezami “Rzeczy o obronie czynnej i Skarbie Narodowym” Zygmunta Miłkowskiego. Rozruchy wśród studentów rosyjskich nie budzą jego zainteresowania, traktuje je jako wewnętrzną sprawę rosyjską. Czekając na pierwszą pracę w kraju – chce być nauczycielem matematyki – zatrudnia się w Towarzystwie dróg żelaznych Południowo-Zachodnich, gdzie dodatkowo społecznie (nie wiadomo, czy dobrowolnie) pracuje “przy kasach emerytalnych”. Gdy jest szansa (1889), zatrudnienia się w szkole górniczej w Dąbrowie, ale pracuje tam tylko rok, bo rosyjscy nauczyciele mają pierwszeństwo, szuka więc pracy w prywatnych firmach. Zdobywa duże doświadczenie jako buchalter i organizator. Jednak jest i druga strona tej działalności – “sprawy natury narodowej”. &gt;&gt;Znalazło się w Dąbrowie wówczas grono jednakowo myślących ludzi. Duszą tego grona był Stanisław Bukowiecki (…). Zbieraliśmy się od czasu do czasu i omawialiśmy wspólnie różne sprawy doby bieżącej z narodowego punktu widzenia. W bibliotece w Dąbrowie (2), której byłem bibliotekarzem, otworzyliśmy w roku 1894 odrębny dział popularny dla robotników, z którego wypożyczane były robotnikom książki na warunkach ulgowych, mianowicie bez obowiązku składania kaucji i za opłatą tylko 10 groszy miesięcznie&lt;&lt;. W bibliotece są książki oficjalne dozwolone, jednak Srokowski współorganizuje – biorąc w tym czynny udział – również przemyt literatury niedozwolonej, której skład przez jakiś czas znajdował się nawet u niego w biurze. &gt;&gt;Był czas – chwali się Srokowski – że całe prawie Królestwo Polskie zaopatrywane było w nielegalną literaturę narodową przez zagłębie Dąbrowskie&lt;&lt;. Nic dziwnego, że Srokowski wstępuje do “tajnego stowarzyszenia” – jak sam pisze, ale właściwie już partii politycznej – Ligi Narodowej.<br /> <br /> ==Samoorganizacja przemysłowców==<br /> W 1882 roku odbył się pierwszy zjazd przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim. Na trzecim zjeździe przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim w 1893 podjęto decyzję o powołaniu stałej Rady Zjazdu, posiadającej własne biuro (utrzymywane przez samych przedsiębiorców). Srokowski został pierwszym pełnoetatowym sekretarzem tej Rady.Jednocześnie z biurem w Dąbrowie otworzono przedstawicielstwo w Petersburgu &gt;&gt;którego głównym zadaniem było czuwanie, żeby wnioski i uchwały Zjazdów górniczych, petycje Rady Zjazdu do władz wyższych osiągnęły możliwe szybkie i pomyślne rezultaty, przeciwdziałała także wszelkim zamierzeniom, szkodliwym dla przemysłu górniczego i hutniczego w Królestwie Polskim&lt;&lt;<br /> <br /> Warto tu dodać, że przemysłowcy w Królestwie nie mieli prawa się zrzeszać samodzielnie, a nie bardzo chcieli przyłączać się do organizacji ogólnorosyjskich. Próbą obejścia tego zakazu była idea zjazdów, jako jednorazowych wydarzeń, zaś powołanie Rady dawało ciągłość działania. Podjęto jedynie pracę w ramach utworzonego 17 listopada 1867 Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu, choć i w tym wypadku długo się zastanawiano – ze zgody na powołanie oddziału w Warszawie uzyskanej w 1873, skorzystano dopiero w 1883. W Dąbrowie w 1886 roku powstała sekcja górniczo-hutnicza oddziału warszawskiego tego towarzystwa i Srokowski pełnił w niej funkcje sekretarza. Prowadził też od 1897-1904 dział “Górnictwo i hutnictwo” w Przeglądzie Technicznym, który później wychodził jako osobne pismo “Przegląd-Górniczo-Hutniczy” redagowany w dużej mierze przez Srokowskiego.<br /> <br /> Działalność Srokowskiego nie zamykała się tylko do granic Królestwa. W 1906 odbył się w Krakowie I zjazd górników i hutników polskich, gdzie Srokowski wybrany został na członka delagacji zjazdu, podobnie jak na II we Lwowie w 1910. Od tego też czasu pełnił funkcję skarbnika Delegacji. Miało to swoje uzasadnienie gdyż, choć Delegacja zajmowała się wyłącznie sprawami Galicji i Śląska Austriackiego (by nie wchodzić w kompetencje Rady Zjazdu przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim) to zasilana była funduszami przez tę że Radę Zjazdu. Po wojnie działalność tę kontynuuje zjednoczona od 1920, a nosząca od 1922 r. nazwę organizacja „Stowarzyszenie Polskich Inżynierów Górniczych i Hutniczych”, która dokonania Srokowskiego doceniła nadając mu tytuł członka honorowego*. <br /> <br /> ==Pozostała działalność==<br /> Tu pewien skrót, który w przyszłości powinien zostać szczegółowo dopracowany. Broni się jednak, bo to znowu cytat ze wspomnień Srokowskiego &gt;&gt;Wybierany byłem wielokrotnie do zarządów i rad różnych instytucji, w których przypadała mi przeważnie trudna i mozolna praca organizacyjna, mianowicie: Towarzystwo Dobroczynności w Dąbrowie, Towarzystwo wzajemnego Kredytu w Dąbrowie, resursa w Dąbrowie, Komisja bezpieczeństwa, mająca na celu zawiadywanie funduszami, składanymi przez przemysłowców na utrzymanie policji dodatkowej dla ochrony przed bandytami kas przemysłowych i wiele innych&lt;&lt; . Srokowski pełnił też trzy razy pod rząd z wyboru funkcję delegata w głosowaniu do Dumy - wybory były dwustopniowe – najpierw wybierano delegatów, którzy potem wybierali posłów. <br /> <br /> ==Doświadczenia roku 1905==<br /> W trakcie rewolucji 1905 roku (podobnie jak później w czasie tworzenia Legionów czy – zapewne – i wydarzeń 1918 roku) Kazimierz Srokowski był ewidentnie stroną – zarówno jako przedstawiciel przedsiębiorców jak i członek Stronnictwa Narodowego. Dlatego jego podsumowanie &gt;&gt;całe społeczeństwo polskie straciło wiele swobód politycznych skutkiem represji rządu&lt;&lt; nie wydają się obiektywne. Mam namyśli zarówno wspomniane wyżej wybory, jak i wolność zrzeszania się o której za chwilę, a której sam Srokowski pisze jako o placówkach &gt;&gt;życia społecznego, jakie wówczas otwierały się&lt;&lt;. Warto chyba jednak choć chwilę poświęcić aby zrozumieć jego punkt widzenia.<br /> <br /> Rewolucja zaczęła się od strajków. &gt;&gt;Do Zagłębia Dąbrowskiego zjechały całe gromady różnego rodzaju agitatorów, przeważnie Żydów z Galicji i robotnicy, podburzeni przez nich oraz zniewoleni przez bandy wyrostków, którzy pod groźbą rewolwerów przeszkadzali w pracy, zawiesili pracę w kopalniach i innych zakładach przemysłowych Zaczął się okres nieustannych pochodów ze śpiewem “Czerwonego sztandaru” oraz ciągłych zgromadzeń i wieców (…) Z początku były to walki słowne w postaci brutalnych i ordynarnych obelg, oraz wszelkiego rodzaju oszczerstw. Z czasem jednak polska partia socjalistyczna i narodowy związek robotniczy wytworzyły organizacje bojowe, które zaczęły ze sobą walkę na rewolwery. W Zagłębiu Dąbrowskim nie dochodziło do takich formalnych bitew (…) lecz i tu zaszło kilka skrytobójczych mordów na tle politycznym (…)&lt;&lt;. Według Srokowskiego wiele postulatów robotników było niemożliwych do spełnienia, już to z tego powodu, ze sami pracodawcy już wcześniej próbowali takie sprawy rozwiązać (jak np. kwestie kas emerytalnych – sam Srokowski przy tym pracował), już to domagali się stołówek, z których potem i tak nie korzystali, nowych wyborów do kas pomocy dla robotników do których potem nie było kandydatów. Nie było w tym żadnej dobrej myśli. &gt;&gt;Robienie zamętu oto była myśl przewodniego ruchu, a podłożem było pobudzanie jak najgorszych instynktów ludzkich i sianie jak najdalej idącej nienawiści klasowej&lt;&lt;. Winni byli już to agitatorzy partyjni zza granicy, Żydzi, przedstawiciele przemysłu z Niemiec… Jednak to Żydzi okazywali się głównie winni.<br /> <br /> Ciekawy jest też wywód dotyczący PPS – &gt;&gt;Polska partia socjalistyczna w samym założeniu swoim nie miała żadnych widoków długotrwałego istnienia i z góry skazaną była na zanik. Na miano “polska” nie zasługiwała ona, ponieważ była za mało narodową i za nadto socjalistyczną, a na miano “socjalistyczna” również nie zasługiwała, ponieważ była za mało socjalistyczna i za nadto narodową&lt;&lt;. Ta niechęć do socjalistów i Żydów pozostała Srokowskiemu na lata… W pamiętniku przeciwników ocenia bardzo twardo, ale równocześnie &gt;&gt;Na zebraniu stronnictwa narodowo-demokratycznego, odbytym pod przewodnictwem ówczesnego komisarza tego stronnictwa na Zagłębie Dąbrowskie Zbigniewa Paderewskiego w grudniu roku 1905 w mieszkaniu Ludomira Cieślińskiego w Sosnowcu&lt;&lt; wycofał się z bezpośrednich czynnych prac politycznych stronnictwa pozostając w jego szeregach. Ważne są tu argumenty dlaczego – “Politykę zewnętrzną i dyplomację od dawna uważałem, jak opartą głównie na fałszu, kłamstwie i obłudzie. (…) W dobie rewolucji przyszedłem do przekonania, że polityka wewnętrzna, że owe walki różnych stronnictw politycznych o wpływy oparte są również na fałszu, kłamstwie i obłudzie&lt;&lt;.<br /> <br /> ==Młodzieży chowanie==<br /> Szanse jakie dała jednak rewolucja 1905 w sferze wolności zrzeszenia Srokowski, zdystansowany od polityki, skrzętnie wykorzystywał.<br /> <br /> ===Polska Macierz Szkolna===<br /> Pisząc o powstaniu PMS Srokowski wymienia przede wszystkim Antoniego Osuchowskiego – pierwszego prezesa zarządu. Jednak sama koncepcja wypracowywana była w sporach &gt;&gt;Byłem – pisze Srokowski – na pierwszych zebraniach organizacyjnych Macierzy w Warszawie. Ścierały się wówczas dwa prądy: centralistyczny, którego głównym rzecznikiem był Marian Lutosławski i decentralistyczny, którego ja gorąco broniłem&lt;&lt;. W efekcie wygrała koncepcja na samodzielnych kołach autonomicznych finansowo i organizujących się od dołu. Miało to duże znaczenie w momencie rozwiązania przez carat PMS, gdy część kół podejmowała działania jako oddzielne organizacji. &gt;&gt;Sprawami Macierzy szkolnej zajmowałem się tylko w pierwszym okresie organizacyjnym, poczym usunąłem się prawie zupełnie, aby mieć więcej czasu dla zajęcia się sprawami Sokolstwa… Zanim jeszcze o Sokolstwie słów o tym “prawie”, gdyż dotyczyło ono spraw organizacyjnych. Bo oto ..ulegając wrodzonemu zamiłowaniu pedagogicznemu&lt;&lt; i chęci wspomożenia szkolnictwa polskiego Srokowski od 1906, aż do 1916 wykładał matematykę w dwu wyższych klasach szkoły handlowej (realnej) w Będzinie. Równocześnie w 1907 użyczył swojego nazwiska (miał odpowiednie uprawnienia) by uzyskać &gt;&gt;pozwolenie na otwarcie progimnazjum klasycznego w Sosnowcu; szkoła faktycznie była własnoscią komitetu szkolnego, lecz wobec rządowej inspekcji szkolnej występowałem zawsze nie tylko jako właściciel szkoły, lecz zarazem jako jej dyrektor, ponieważ dyrektor faktyczny nie posiadał odpowiednich praw&lt;&lt;. Jednak i ta szkoła wobec ciągłych szykan w końcu została przekształcona w tym szkoły handlowej, co ułatwiało funkcjonowanie.<br /> <br /> ===Towarzystwo Gimnastyczne Sokół===<br /> Ruch sokoli na terenach byłej Rzeczypospolitej rozwijał się głównie w Galicji i to już od 1866 roku. W Królestwie próbowano zorganizować przy &gt;&gt; kilku towarzystwach sportowych oddziały gimnastyczne, uprawiające gimnastykę sokolą, lecz szerszego znaczenia mieć one nie mogły&lt;&lt; (3). W 1905 roku &gt;&gt;po ogłoszeniu manifestu konstytucyjnego powstawać zaczęły niezależnie od siebie stowarzyszenia sokolskie w dwóch miejscach, mianowicie w Warszawie i w Zagłębiu Dąbrowskim&lt;&lt;. Srokowski organizował stowarzyszenia sokolskie w Zagłębiu czerpiąc bezpośrednio z doświadczeń organizacji w Krakowie. Pod koniec 1905 w Zagłębiu istniało sześć gniazd sokolich połączonych w okręg, dla którego autor pamiętnika opracował &gt;&gt;odpowiedni regulamin, ulepszając i przystosowując do warunków miejscowych regulamin okręgów sokolich w Galicji. Wybrany zostałem wówczas na prezesa okręgu&lt;&lt;. Po zalegalizowaniu na wiosnę 1906 Sokoła w Warszawie (z prawem otwierania oddziałów) w lipcu odbył się pierwszy zjazd delegatów, na którym na prezesa wybrano Lucjana Kobyłeckiego z Warszawy, na pierwszego wiceprezesa Kazimierza Srokowskiego, a na drugiego Stanisława Popowskiego. Po zawieszeniu, a następnie rozwiązaniu Sokoła przez władze carskie jeszcze w 1906 roku &gt;&gt;postanowiliśmy istnieć nadal, a istnienie to oparliśmy na tej podstawie, że gniazda miały starać się o uzyskanie legalizacji, jako odrębne pozornie i nie mające z sobą żadnej łączności kółka gimnastyczne albo też jako szkoły gimnastyki, należące do ludzi prywatnych; okręgi i związek miały pozostać nadal, lecz już jako organizacja tajna&lt;&lt;. Srokowski w tej tajnej strukturze pozostał wiceprezesem, a Popowski z Warszawy – prezesem. Historia Sokoła w Zagłębiu, choć z osobą Srokowskiego związana bezpośrednio, to temat na inną opowieść.<br /> <br /> ==Apolityczność organizacji==<br /> Srokowski bardzo podkreśla apolityczność organizacji (tak Macierzy jak i Sokoła) &gt;&gt;W statucie było wyraźnie wymienione, że w Sokole wszelka agitacja w kierunku jakiegokolwiek stronnictwa politycznego jest surowo wzbroniona, co ściśle było u nas przestrzegane&lt;&lt;. Warto tu przytoczyć jeszcze jeden zapis pamiętnika, który dobrze chyba oddaje problem z apolitycznością. W Królestwie Polskim Sokół &gt;&gt;organizacją szczerze bezpartyjną; musiał być narodowym i demokratycznym, ponieważ taką jest istota Sokolstwa, nie dowodzi to jednak, żeby podlegał wpływom stronnictwa politycznego, noszącego u nas tę mianowicie nazwę. Jakkolwiek pierwszy prezes Związku, bardzo krótko zresztą pozostający na tym stanowisku, należał do stronnictwa narodowo-demokratycznego, lecz drugi wiceprezes Związku, który następnie wybrany został na prezesa (Popowski – przyp. PF), zbliżony był więcej do obozów postępowych, a wielu członków Zarządu związku było bezpartyjnych. W okręgu 2-gim, na czele którego stałem (Zagłębie Dąbrowskie – przyp. PF), szczególnie czuwałem nad bezpartyjnością Sokoła, od pierwszej chwili jego otwarcia. Pomimo to z początku stronnictwa socjalistyczne nazywały sokoła bojówką demokracji narodowej. Z czasem jednak w Zagłębiu Dąbrowskim wielu socjalistów zapisało się do miejscowych gniazd sokolskich, ponieważ przekonali się oni, że w Sokole ich przekonania polityczne w niczym nie są obrażane&lt;&lt;. Jednak wybuch wojny podzielił Sokołów. W Galicji gniazda sokole przystępowały do legionów, podczas gdy w królestwie podjęto inna decyzję. &gt;&gt;Na dwa dni przed wejściem do Zagłębia Dąbrowskiego pierwszych patroli pruskich wstrzymany został ruch na miejscowych kolejach żelaznych. Zdążyła jeszcze przybyć do mnie sztafeta sokolska od prezesa naszego Związku z zawiadomieniem, że Sokolstwo w Królestwie Polskim w przewidywanej wojnie stoi na stanowisku neutralnym […] Zawiadomienie powyższe było dla mnie rozkazem&lt;&lt;. Neutralność nie oznaczała pasywności. Druhowie Sokoła zasili w dużym stopniu straże obywatelskie w Królestwie.<br /> <br /> ==Straże Obywatelskie==<br /> Aktywność Srokowskiego po wybuchu wojny nie zmalała. Więcej, można powiedzieć, że to on był w centrum wydarzeń (3). Ogromne znaczenie miała tu zarówno Rada zjazdu przemysłowców górniczych jak i ruch sokoli. 30 lipca 1914 roku w Dąbrowie delegaci miejscowych gniazd sokolich uznali za konieczne powołanie w każdej z miejscowości straży obywatelskiej. Srokowski tak to opisał &gt;&gt;Uczynienie zadość pierwszemu, najważniejszemu w tym kierunku działaniu, mianowicie zapewnieniu spokoju i bezpieczeństwa publicznego, podjęły miejscowe gniazda sokolskie, które uznały za konieczne zorganizowanie i oddanie w ręce odpowiednich władz obywatelskich tego ważnego działu pracy samorządowej&lt;&lt;. Dodatkowo &gt;&gt;uznano za konieczne nadanie możliwie jednolitego w całym zagłębiu Dąbrowskim kierunku pracy w strażach obywatelskich i w tym celu utworzono zarząd okręgowy w składzie komendantów straży obywatelskich z każdej miejscowości&lt;&lt;. Srokowski został komendantem okręgowym straży i pełnił tę funkcję do momentu aresztowania. Władze rosyjskie opuściły zagłębie w nocy z 31 lipca, &gt;&gt;już rano dnia 1 sierpnia ludność miejscowa w całym zagłębiu Dąbrowskim ujrzała na ulicach uzbrojonych w rewolwery i broń myśliwską członków straży obywatelskich i straży ogniowych z oznakami w postaci białych przepasek na lewym ramieniu z różnymi naszyciami koloru niebieskiego zależnie od sprawowanej władzy&lt;&lt;. Nie do przecenienia jest również praca Srokowskiego w tworzeniu systemu rad (komitetów obywatelskich) w Zagłębiu (4). <br /> <br /> 25 stycznia 191 aresztowany zostaje Kazimierz Srokowski. Kilka dni później, w sobotę 6 lutego 1915 roku zakończyła swoje istnienie dąbrowska Straż obywatelska. Srokowski widział powód swego aresztowania w jakimś donosie przeciwników politycznych. Trudno to wykluczyć, ale niewątpliwie był on znaczącą przeszkodą w zaprowadzeniu nowego porządku na terenach przejętych właśnie przez władze austriackie – to mogła być główna przyczyna.<br /> <br /> ==Ciąg dalszy==<br /> Historia opisana w pamiętniku kończy się w okresie przymusowego pobytu poza Dąbrową, do której wrócił 19 czerwca 1916. W notatkach z tego okresu wspomina o spotkaniu odradzającej się Polskiej Macierzy Szkolnej (16 lipca), o potrzebie &gt;&gt;utworzenia patronatów skautowych w całym zagłębiu Dąbrowskim&lt;&lt; (1 września), Notuje &gt;&gt;Skończyłem statut Stowarzyszenia krzewienia cnót obywatelskich i dałem Wiktorowi dla doręczenia p.p. Kondratowiczowi i Drzewieckiemu&lt;&lt; (11 września) itp. Czas działań po odzyskaniu niepodległości jest jeszcze do odtworzenia. Na pewno nie zabrakło w niej inicjatyw czysto społecznych, choć zapewne aktywność w samorządzie pochłaniała wiele czasu.<br /> <br /> <br /> ==Przypisy:==<br /> <br /> (1) informacje za: Starościak, Włodzimierz “Kazimierz Srokowski – pierwszy przewodniczący Rady Miejskiej w latach 1917-1924” Miejska Biblioteka Publiczna w Dąbrowie Górniczej<br /> <br /> (2) Była to zapewne prowadzona przez założone w 1861 Stowarzyszenie Biblioteczne por. Nawrot Dariusz, Szpak Jacek “Życie codzienne mieszkańców Dąbrowy Górniczej” s. 350 w DG Monografia 2016<br /> <br /> (3) Michał Terech “Zarys dziejów sokolstwa polskiego” Warszawa 1932<br /> <br /> (4) Wydarzenia tamtych czasów opisałem w tekście “Władze obywatelskie Dąbrowy i Zagłębia Dąbrowskiego w latach 1914-1915ze szczególnym uwzględnieniem straży obywatelskich” w DG Monografia 2016</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Kazimierz_Srokowski&diff=169 2020-05-14T10:11:20Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div>[[Kategoria:Wykłady Piotr Frączak]]<br /> [[Plik:Kazimierz Srokowski.jpg|thumb|250px|right]]<br /> <br /> Urodzony 4 marca 1864 r – jak sam pisał – &gt;&gt;w dzielnicy Dąbrowy, zwanej “huta cynkowa pod Będzinem”&lt;&lt; – związał się z Dąbrową Górniczą na stałe. Tu też uczęszczał do szkółki elementarnej. Potem kształcił się w gimnazjum w Warszawie i w Piotrkowie. Studiował matematykę na Uniwersytecie w Petersburgu. W roku 1889 wraca do Dąbrowy. Zatrudnienie znajduje w kolejnych Towarzystwach (dziś byśmy powiedzieli akcyjnych). Silnie angażuje się – na różne sposoby – w działalność społeczną. Był znaczącą osobą nie tylko na terenie Zagłębia. Aresztowany przez Austriaków na początku 1915 roku pod zarzutem sprzyjania Rosji wraca do Dąbrowy w czerwcu 1916. Angażuje się jako naczelnik Wydziału Skarbowego w tworzenie nowych struktur samorządowych. We wrześniu 1916 roku zostaje nominowany na radnego Rady Miejskiej, rok później mianowany prezesem Rady Miejskiej, a od 1919 roku (1), już w bezpośrednich wyborach, zostaje przewodniczącym Rady. Funkcję tę pełnił aż do śmierci, tj. do 22 maja 1924 roku. W tekście nieopisane cytaty i cała narracja pochodzą z pozostającego w archiwach Muzeum Sztygarka maszynopisu Kazimierz Srokowski – senior “Wspomnienia z lat 1884-1916” – to dobry punkt wyjścia dla tworzenia historii działalności społecznej w Dąbrowie Górniczej. <br /> <br /> <br /> ==Rodowód niepokornego==<br /> Bohdan Cywiński w “Rodowodach niepokornych” widzi w kółkach samokształceniowych lat 80. i 90. XIX wieku pierwszą lekcję działania społecznego pokolenia, które później wywalczy niepodległość. Nie wydaje się, aby ta teza była w jakimś stopniu przesadzona. Myślę, że wręcz przeciwnie. Nadal nie doceniamy znaczenia jakie miał ruch samokształcenia dla budowania świadomości narodowej i społecznej. W większości biografii przewijają się kółka samokształceniowe. Nic też dziwnego, że pojawia się również w autobiografii Srokowskiego: &gt;&gt;Podczas ostatnich trzech lat mojej bytności w Piotrkowie istniało pośród uczniów klas wyższych tajne kółko samokształceniowe, którego byłem poniekąd inicjatorem i którego sprawami bardzo gorliwie zajmowałem się. Interesowaliśmy się przeważnie historią Polski poza rozbiorowej oraz zagadnieniami natury filozoficzno-przyrodniczej i estetycznej. O sprawach społecznych mieliśmy pojęcia bardzo mgliste i w ogóle tego rodzaju sprawami nie zajmowaliśmy się&lt;&lt;. Był to bowiem czas, kiedy w ruchu młodzieżowym nie doszło do rozłamu na socjalistów i narodowców. Znamienne są dla tego okresu jego słowa w pamiętniku &gt;&gt;Socjalizm znaliśmy, jako piękną doktrynę naukowo-społeczną, którą każdy z nas szczerze w duszy wyznawał&lt;&lt;.<br /> <br /> W Petersburgu Srokowski dojrzewa ideowo. Wraz z całą ówczesną młodzieżą się od pozytywizmu Świętochowskiego podpisując się pod tezami “Rzeczy o obronie czynnej i Skarbie Narodowym” Zygmunta Miłkowskiego. Rozruchy wśród studentów rosyjskich nie budzą jego zainteresowania traktując to jako wewnętrzną sprawę rosyjską. Czekając na pierwszą pracę w kraju – chce być nauczycielem matematyki – zatrudnia się w Towarzystwie dróg żelaznych Południowo-Zachodnich, gdzie dodatkowo społecznie (nie wiadomo czy dobrowolnie) pracuje “przy kasach emerytalnych”. Gdy jest szansa (1889) zatrudnienia się w szkole górniczej wraca do Dąbrowy, ale pracuje tam tylko rok (Rosjanie maja pierwszeństwo) więc szuka pracy w prywatnych firmach. Zdobywa duże doświadczenie jako buchalter i organizator. Jednak jest i druga strona tej działalności – “sprawy natury narodowej”. &gt;&gt;Znalazło się w Dąbrowie wówczas grono jednakowo myślących ludzi. Dusz tego grona był Stanisław Bukowiecki (…). Zbieraliśmy się od czasu do czasu i omawialiśmy wspólnie różne sprawy doby bieżącej z narodowego punktu widzenia. W bibliotece w Dąbrowie (2), której byłem bibliotekarzem, otworzyliśmy w roku 1894 odrębny dział popularny dla robotników, z którego wypożyczane były robotnikom książki na warunkach ulgowych, mianowicie bez obowiązku składania kaucji i za opłatą tylko 10 groszy miesięcznie&lt;&lt;. W bibliotece są książki oficjalne dozwolone, jednak Srokowski współorganizuje – biorąc w tym czynny udział – również przemyt literatury niedozwolonej, a skład przez jakiś czas znajdował się nawet u niego w biurze. &gt;&gt;Był czas – chwali się Srokowski – że całe prawie Królestwo Polskie zaopatrywane było w nielegalną literaturę narodową przez zagłębie Dąbrowskie&lt;&lt;. Nic dziwnego, że Srokowski wstępuje do “tajnego stowarzyszenia” – jak sam pisze, ale właściwie już partii politycznej – Ligi Narodowej.<br /> <br /> ==Samoorganizacja przemysłowców==<br /> W 1882 roku odbył się pierwszy zjazd przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim. Na trzecim zjeździe przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim w 1893 podjęto decyzję o powołaniu stałej Rady Zjazdu, posiadającej własne biuro (utrzymywane przez samych przedsiębiorców). Srokowski został pierwszym pełnoetatowym sekretarzem tej Rady.Jednocześnie z biurem w Dąbrowie otworzono przedstawicielstwo w Petersburgu &gt;&gt;którego głównym zadaniem było czuwanie, żeby wnioski i uchwały Zjazdów górniczych, petycje Rady Zjazdu do władz wyższych osiągnęły możliwe szybkie i pomyślne rezultaty, przeciwdziałała także wszelkim zamierzeniom, szkodliwym dla przemysłu górniczego i hutniczego w Królestwie Polskim&lt;&lt;<br /> <br /> Warto tu dodać, że przemysłowcy w Królestwie nie mieli prawa się zrzeszać samodzielnie, a nie bardzo chcieli przyłączać się do organizacji ogólnorosyjskich. Próbą obejścia tego zakazu była idea zjazdów, jako jednorazowych wydarzeń, zaś powołanie Rady dawało ciągłość działania. Podjęto jedynie pracę w ramach utworzonego 17 listopada 1867 Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu, choć i w tym wypadku długo się zastanawiano – ze zgody na powołanie oddziału w Warszawie uzyskanej w 1873, skorzystano dopiero w 1883. W Dąbrowie w 1886 roku powstała sekcja górniczo-hutnicza oddziału warszawskiego tego towarzystwa i Srokowski pełnił w niej funkcje sekretarza. Prowadził też od 1897-1904 dział “Górnictwo i hutnictwo” w Przeglądzie Technicznym, który później wychodził jako osobne pismo “Przegląd-Górniczo-Hutniczy” redagowany w dużej mierze przez Srokowskiego.<br /> <br /> Działalność Srokowskiego nie zamykała się tylko do granic Królestwa. W 1906 odbył się w Krakowie I zjazd górników i hutników polskich, gdzie Srokowski wybrany został na członka delagacji zjazdu, podobnie jak na II we Lwowie w 1910. Od tego też czasu pełnił funkcję skarbnika Delegacji. Miało to swoje uzasadnienie gdyż, choć Delegacja zajmowała się wyłącznie sprawami Galicji i Śląska Austriackiego (by nie wchodzić w kompetencje Rady Zjazdu przemysłowców górniczych w Królestwie Polskim) to zasilana była funduszami przez tę że Radę Zjazdu. Po wojnie działalność tę kontynuuje zjednoczona od 1920, a nosząca od 1922 r. nazwę organizacja „Stowarzyszenie Polskich Inżynierów Górniczych i Hutniczych”, która dokonania Srokowskiego doceniła nadając mu tytuł członka honorowego*. <br /> <br /> ==Pozostała działalność==<br /> Tu pewien skrót, który w przyszłości powinien zostać szczegółowo dopracowany. Broni się jednak, bo to znowu cytat ze wspomnień Srokowskiego &gt;&gt;Wybierany byłem wielokrotnie do zarządów i rad różnych instytucji, w których przypadała mi przeważnie trudna i mozolna praca organizacyjna, mianowicie: Towarzystwo Dobroczynności w Dąbrowie, Towarzystwo wzajemnego Kredytu w Dąbrowie, resursa w Dąbrowie, Komisja bezpieczeństwa, mająca na celu zawiadywanie funduszami, składanymi przez przemysłowców na utrzymanie policji dodatkowej dla ochrony przed bandytami kas przemysłowych i wiele innych&lt;&lt; . Srokowski pełnił też trzy razy pod rząd z wyboru funkcję delegata w głosowaniu do Dumy - wybory były dwustopniowe – najpierw wybierano delegatów, którzy potem wybierali posłów. <br /> <br /> ==Doświadczenia roku 1905==<br /> W trakcie rewolucji 1905 roku (podobnie jak później w czasie tworzenia Legionów czy – zapewne – i wydarzeń 1918 roku) Kazimierz Srokowski był ewidentnie stroną – zarówno jako przedstawiciel przedsiębiorców jak i członek Stronnictwa Narodowego. Dlatego jego podsumowanie &gt;&gt;całe społeczeństwo polskie straciło wiele swobód politycznych skutkiem represji rządu&lt;&lt; nie wydają się obiektywne. Mam namyśli zarówno wspomniane wyżej wybory, jak i wolność zrzeszania się o której za chwilę, a której sam Srokowski pisze jako o placówkach &gt;&gt;życia społecznego, jakie wówczas otwierały się&lt;&lt;. Warto chyba jednak choć chwilę poświęcić aby zrozumieć jego punkt widzenia.<br /> <br /> Rewolucja zaczęła się od strajków. &gt;&gt;Do Zagłębia Dąbrowskiego zjechały całe gromady różnego rodzaju agitatorów, przeważnie Żydów z Galicji i robotnicy, podburzeni przez nich oraz zniewoleni przez bandy wyrostków, którzy pod groźbą rewolwerów przeszkadzali w pracy, zawiesili pracę w kopalniach i innych zakładach przemysłowych Zaczął się okres nieustannych pochodów ze śpiewem “Czerwonego sztandaru” oraz ciągłych zgromadzeń i wieców (…) Z początku były to walki słowne w postaci brutalnych i ordynarnych obelg, oraz wszelkiego rodzaju oszczerstw. Z czasem jednak polska partia socjalistyczna i narodowy związek robotniczy wytworzyły organizacje bojowe, które zaczęły ze sobą walkę na rewolwery. W Zagłębiu Dąbrowskim nie dochodziło do takich formalnych bitew (…) lecz i tu zaszło kilka skrytobójczych mordów na tle politycznym (…)&lt;&lt;. Według Srokowskiego wiele postulatów robotników było niemożliwych do spełnienia, już to z tego powodu, ze sami pracodawcy już wcześniej próbowali takie sprawy rozwiązać (jak np. kwestie kas emerytalnych – sam Srokowski przy tym pracował), już to domagali się stołówek, z których potem i tak nie korzystali, nowych wyborów do kas pomocy dla robotników do których potem nie było kandydatów. Nie było w tym żadnej dobrej myśli. &gt;&gt;Robienie zamętu oto była myśl przewodniego ruchu, a podłożem było pobudzanie jak najgorszych instynktów ludzkich i sianie jak najdalej idącej nienawiści klasowej&lt;&lt;. Winni byli już to agitatorzy partyjni zza granicy, Żydzi, przedstawiciele przemysłu z Niemiec… Jednak to Żydzi okazywali się głównie winni.<br /> <br /> Ciekawy jest też wywód dotyczący PPS – &gt;&gt;Polska partia socjalistyczna w samym założeniu swoim nie miała żadnych widoków długotrwałego istnienia i z góry skazaną była na zanik. Na miano “polska” nie zasługiwała ona, ponieważ była za mało narodową i za nadto socjalistyczną, a na miano “socjalistyczna” również nie zasługiwała, ponieważ była za mało socjalistyczna i za nadto narodową&lt;&lt;. Ta niechęć do socjalistów i Żydów pozostała Srokowskiemu na lata… W pamiętniku przeciwników ocenia bardzo twardo, ale równocześnie &gt;&gt;Na zebraniu stronnictwa narodowo-demokratycznego, odbytym pod przewodnictwem ówczesnego komisarza tego stronnictwa na Zagłębie Dąbrowskie Zbigniewa Paderewskiego w grudniu roku 1905 w mieszkaniu Ludomira Cieślińskiego w Sosnowcu&lt;&lt; wycofał się z bezpośrednich czynnych prac politycznych stronnictwa pozostając w jego szeregach. Ważne są tu argumenty dlaczego – “Politykę zewnętrzną i dyplomację od dawna uważałem, jak opartą głównie na fałszu, kłamstwie i obłudzie. (…) W dobie rewolucji przyszedłem do przekonania, że polityka wewnętrzna, że owe walki różnych stronnictw politycznych o wpływy oparte są również na fałszu, kłamstwie i obłudzie&lt;&lt;.<br /> <br /> ==Młodzieży chowanie==<br /> Szanse jakie dała jednak rewolucja 1905 w sferze wolności zrzeszenia Srokowski, zdystansowany od polityki, skrzętnie wykorzystywał.<br /> <br /> ===Polska Macierz Szkolna===<br /> Pisząc o powstaniu PMS Srokowski wymienia przede wszystkim Antoniego Osuchowskiego – pierwszego prezesa zarządu. Jednak sama koncepcja wypracowywana była w sporach &gt;&gt;Byłem – pisze Srokowski – na pierwszych zebraniach organizacyjnych Macierzy w Warszawie. Ścierały się wówczas dwa prądy: centralistyczny, którego głównym rzecznikiem był Marian Lutosławski i decentralistyczny, którego ja gorąco broniłem&lt;&lt;. W efekcie wygrała koncepcja na samodzielnych kołach autonomicznych finansowo i organizujących się od dołu. Miało to duże znaczenie w momencie rozwiązania przez carat PMS, gdy część kół podejmowała działania jako oddzielne organizacji. &gt;&gt;Sprawami Macierzy szkolnej zajmowałem się tylko w pierwszym okresie organizacyjnym, poczym usunąłem się prawie zupełnie, aby mieć więcej czasu dla zajęcia się sprawami Sokolstwa… Zanim jeszcze o Sokolstwie słów o tym “prawie”, gdyż dotyczyło ono spraw organizacyjnych. Bo oto ..ulegając wrodzonemu zamiłowaniu pedagogicznemu&lt;&lt; i chęci wspomożenia szkolnictwa polskiego Srokowski od 1906, aż do 1916 wykładał matematykę w dwu wyższych klasach szkoły handlowej (realnej) w Będzinie. Równocześnie w 1907 użyczył swojego nazwiska (miał odpowiednie uprawnienia) by uzyskać &gt;&gt;pozwolenie na otwarcie progimnazjum klasycznego w Sosnowcu; szkoła faktycznie była własnoscią komitetu szkolnego, lecz wobec rządowej inspekcji szkolnej występowałem zawsze nie tylko jako właściciel szkoły, lecz zarazem jako jej dyrektor, ponieważ dyrektor faktyczny nie posiadał odpowiednich praw&lt;&lt;. Jednak i ta szkoła wobec ciągłych szykan w końcu została przekształcona w tym szkoły handlowej, co ułatwiało funkcjonowanie.<br /> <br /> ===Towarzystwo Gimnastyczne Sokół===<br /> Ruch sokoli na terenach byłej Rzeczypospolitej rozwijał się głównie w Galicji i to już od 1866 roku. W Królestwie próbowano zorganizować przy &gt;&gt; kilku towarzystwach sportowych oddziały gimnastyczne, uprawiające gimnastykę sokolą, lecz szerszego znaczenia mieć one nie mogły&lt;&lt; (3). W 1905 roku &gt;&gt;po ogłoszeniu manifestu konstytucyjnego powstawać zaczęły niezależnie od siebie stowarzyszenia sokolskie w dwóch miejscach, mianowicie w Warszawie i w Zagłębiu Dąbrowskim&lt;&lt;. Srokowski organizował stowarzyszenia sokolskie w Zagłębiu czerpiąc bezpośrednio z doświadczeń organizacji w Krakowie. Pod koniec 1905 w Zagłębiu istniało sześć gniazd sokolich połączonych w okręg, dla którego autor pamiętnika opracował &gt;&gt;odpowiedni regulamin, ulepszając i przystosowując do warunków miejscowych regulamin okręgów sokolich w Galicji. Wybrany zostałem wówczas na prezesa okręgu&lt;&lt;. Po zalegalizowaniu na wiosnę 1906 Sokoła w Warszawie (z prawem otwierania oddziałów) w lipcu odbył się pierwszy zjazd delegatów, na którym na prezesa wybrano Lucjana Kobyłeckiego z Warszawy, na pierwszego wiceprezesa Kazimierza Srokowskiego, a na drugiego Stanisława Popowskiego. Po zawieszeniu, a następnie rozwiązaniu Sokoła przez władze carskie jeszcze w 1906 roku &gt;&gt;postanowiliśmy istnieć nadal, a istnienie to oparliśmy na tej podstawie, że gniazda miały starać się o uzyskanie legalizacji, jako odrębne pozornie i nie mające z sobą żadnej łączności kółka gimnastyczne albo też jako szkoły gimnastyki, należące do ludzi prywatnych; okręgi i związek miały pozostać nadal, lecz już jako organizacja tajna&lt;&lt;. Srokowski w tej tajnej strukturze pozostał wiceprezesem, a Popowski z Warszawy – prezesem. Historia Sokoła w Zagłębiu, choć z osobą Srokowskiego związana bezpośrednio, to temat na inną opowieść.<br /> <br /> ==Apolityczność organizacji==<br /> Srokowski bardzo podkreśla apolityczność organizacji (tak Macierzy jak i Sokoła) &gt;&gt;W statucie było wyraźnie wymienione, że w Sokole wszelka agitacja w kierunku jakiegokolwiek stronnictwa politycznego jest surowo wzbroniona, co ściśle było u nas przestrzegane&lt;&lt;. Warto tu przytoczyć jeszcze jeden zapis pamiętnika, który dobrze chyba oddaje problem z apolitycznością. W Królestwie Polskim Sokół &gt;&gt;organizacją szczerze bezpartyjną; musiał być narodowym i demokratycznym, ponieważ taką jest istota Sokolstwa, nie dowodzi to jednak, żeby podlegał wpływom stronnictwa politycznego, noszącego u nas tę mianowicie nazwę. Jakkolwiek pierwszy prezes Związku, bardzo krótko zresztą pozostający na tym stanowisku, należał do stronnictwa narodowo-demokratycznego, lecz drugi wiceprezes Związku, który następnie wybrany został na prezesa (Popowski – przyp. PF), zbliżony był więcej do obozów postępowych, a wielu członków Zarządu związku było bezpartyjnych. W okręgu 2-gim, na czele którego stałem (Zagłębie Dąbrowskie – przyp. PF), szczególnie czuwałem nad bezpartyjnością Sokoła, od pierwszej chwili jego otwarcia. Pomimo to z początku stronnictwa socjalistyczne nazywały sokoła bojówką demokracji narodowej. Z czasem jednak w Zagłębiu Dąbrowskim wielu socjalistów zapisało się do miejscowych gniazd sokolskich, ponieważ przekonali się oni, że w Sokole ich przekonania polityczne w niczym nie są obrażane&lt;&lt;. Jednak wybuch wojny podzielił Sokołów. W Galicji gniazda sokole przystępowały do legionów, podczas gdy w królestwie podjęto inna decyzję. &gt;&gt;Na dwa dni przed wejściem do Zagłębia Dąbrowskiego pierwszych patroli pruskich wstrzymany został ruch na miejscowych kolejach żelaznych. Zdążyła jeszcze przybyć do mnie sztafeta sokolska od prezesa naszego Związku z zawiadomieniem, że Sokolstwo w Królestwie Polskim w przewidywanej wojnie stoi na stanowisku neutralnym […] Zawiadomienie powyższe było dla mnie rozkazem&lt;&lt;. Neutralność nie oznaczała pasywności. Druhowie Sokoła zasili w dużym stopniu straże obywatelskie w Królestwie.<br /> <br /> ==Straże Obywatelskie==<br /> Aktywność Srokowskiego po wybuchu wojny nie zmalała. Więcej, można powiedzieć, że to on był w centrum wydarzeń (3). Ogromne znaczenie miała tu zarówno Rada zjazdu przemysłowców górniczych jak i ruch sokoli. 30 lipca 1914 roku w Dąbrowie delegaci miejscowych gniazd sokolich uznali za konieczne powołanie w każdej z miejscowości straży obywatelskiej. Srokowski tak to opisał &gt;&gt;Uczynienie zadość pierwszemu, najważniejszemu w tym kierunku działaniu, mianowicie zapewnieniu spokoju i bezpieczeństwa publicznego, podjęły miejscowe gniazda sokolskie, które uznały za konieczne zorganizowanie i oddanie w ręce odpowiednich władz obywatelskich tego ważnego działu pracy samorządowej&lt;&lt;. Dodatkowo &gt;&gt;uznano za konieczne nadanie możliwie jednolitego w całym zagłębiu Dąbrowskim kierunku pracy w strażach obywatelskich i w tym celu utworzono zarząd okręgowy w składzie komendantów straży obywatelskich z każdej miejscowości&lt;&lt;. Srokowski został komendantem okręgowym straży i pełnił tę funkcję do momentu aresztowania. Władze rosyjskie opuściły zagłębie w nocy z 31 lipca, &gt;&gt;już rano dnia 1 sierpnia ludność miejscowa w całym zagłębiu Dąbrowskim ujrzała na ulicach uzbrojonych w rewolwery i broń myśliwską członków straży obywatelskich i straży ogniowych z oznakami w postaci białych przepasek na lewym ramieniu z różnymi naszyciami koloru niebieskiego zależnie od sprawowanej władzy&lt;&lt;. Nie do przecenienia jest również praca Srokowskiego w tworzeniu systemu rad (komitetów obywatelskich) w Zagłębiu (4). <br /> <br /> 25 stycznia 191 aresztowany zostaje Kazimierz Srokowski. Kilka dni później, w sobotę 6 lutego 1915 roku zakończyła swoje istnienie dąbrowska Straż obywatelska. Srokowski widział powód swego aresztowania w jakimś donosie przeciwników politycznych. Trudno to wykluczyć, ale niewątpliwie był on znaczącą przeszkodą w zaprowadzeniu nowego porządku na terenach przejętych właśnie przez władze austriackie – to mogła być główna przyczyna.<br /> <br /> ==Ciąg dalszy==<br /> Historia opisana w pamiętniku kończy się w okresie przymusowego pobytu poza Dąbrową, do której wrócił 19 czerwca 1916. W notatkach z tego okresu wspomina o spotkaniu odradzającej się Polskiej Macierzy Szkolnej (16 lipca), o potrzebie &gt;&gt;utworzenia patronatów skautowych w całym zagłębiu Dąbrowskim&lt;&lt; (1 września), Notuje &gt;&gt;Skończyłem statut Stowarzyszenia krzewienia cnót obywatelskich i dałem Wiktorowi dla doręczenia p.p. Kondratowiczowi i Drzewieckiemu&lt;&lt; (11 września) itp. Czas działań po odzyskaniu niepodległości jest jeszcze do odtworzenia. Na pewno nie zabrakło w niej inicjatyw czysto społecznych, choć zapewne aktywność w samorządzie pochłaniała wiele czasu.<br /> <br /> <br /> ==Przypisy:==<br /> <br /> (1) informacje za: Starościak, Włodzimierz “Kazimierz Srokowski – pierwszy przewodniczący Rady Miejskiej w latach 1917-1924” Miejska Biblioteka Publiczna w Dąbrowie Górniczej<br /> <br /> (2) Była to zapewne prowadzona przez założone w 1861 Stowarzyszenie Biblioteczne por. Nawrot Dariusz, Szpak Jacek “Życie codzienne mieszkańców Dąbrowy Górniczej” s. 350 w DG Monografia 2016<br /> <br /> (3) Michał Terech “Zarys dziejów sokolstwa polskiego” Warszawa 1932<br /> <br /> (4) Wydarzenia tamtych czasów opisałem w tekście “Władze obywatelskie Dąbrowy i Zagłębia Dąbrowskiego w latach 1914-1915ze szczególnym uwzględnieniem straży obywatelskich” w DG Monografia 2016</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Rada_Okr%C4%99gowa_Zag%C5%82%C4%99bia_D%C4%85browskiego&diff=168 2020-05-14T10:05:19Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div>[[Plik:Reklama komitety.png|thumb|500px|Wesprzyj przygotowywaną publikację https://zrzutka.pl/jrzhbt]]<br /> <br /> W 1914 roku, od samego początku wojny, na terenie Zagłębia Dąbrowskiego powstawały komitety obywatelskie (rady miejscowe), podobnie jak na obszarze całego Królestwa Polskiego. Główny ośrodek znajdował się w Warszawie i w pierwszym roku wojny był oddzielony od Zagłębia linią frontu. Spowodowało to, że struktury zagłębiowskie rozwijały się trochę inaczej. Można powiedzieć – modelowo, bo już bez nadzoru administracji carskiej, a jeszcze przed uformowaniem się administracji okupacyjnej. To bardzo ciekawe doświadczenie, choć ktoś mógłby określić je mianem anarchii. Tak to opisywano wówczas: „W działalności Komitetów obywatelskich i Rad miejskich, jakie ostatnio powstały w różnych zakątkach naszego Zagłębia, panuje niesłychana rozbieżność, zamęt i chaos. Dzielnica nasza rozbita jest na szereg odrębnych, niezależnych ustrojów samorządowych. Każdy z nich ma swoje prawa i robi, co mu się podoba. O jakimś kontakcie, bliższem porozumieniu się – mowy niema. W miasteczku, naprzykład A. nie przyjmują bonów, wydawanych przez komitet w B. Przez osadę X. milicja nie przepuszcza żywności do miasta Z. itd. Gdzieniegdzie potworzyły się komitety samozwańcze, które ściągają niesłychane opłaty od ludności. Tu i ówdzie ukazały się już bony, nie wiadomo przez kogo wydane. W kwestiach dotyczących obowiązków straży obywatelskiej, panuje również ogromne zamieszanie. Sprawy żywnościowe, obchodzące ogół Zagłębia, omawiane są coprawda na zjazdach, które od czasu do czasu odbywają się w większych centrach naszej dzielnicy. Niestety, wyników realnych zjazdy owe niewiele przynoszą. Kończy się wszystko tylko na uchwałach, egzekutywy zaś niema, bo brak w Zagłębiu jednolitej organizacji obywatelskiej, mającej władzę wykonawczą”. <br /> <br /> Jednak drogą ustaleń na zjeździe rad i komitetów obywatelskich udało się powołać radę okręgową, której pierwsze spotkanie „w przewidzianym w statucie składzie odbyło się w Dąbrowie dnia 26 września 1914”. Cała ta „anarchia” trwała niecałe dwa miesiące. W oparciu o te oddolne, spontanicznie powoływane władze lokalne bez zewnętrznych nacisków stworzono system (Statut), który uwzględniał:<br /> * Rady miejscowe (komitety obywatelskie), które „wybierane są przez zebranie poważniejszych mieszkańców danej miejscowości”, w ich skład wchodził z urzędu prezydent, burmistrz, wójt lub sołtys. Jak wyjaśnia to w pamiętnikach Srokowski, w niektórych miejscowościach (m.in. w Dąbrowie, Zagórzu, Ząbkowicach, Czeladzi, Głowonogu, Grodźcu) „zebranie poważniejszych mieszkańców z danej miejscowości wybierało członków komitetów, a rada miejscowa składała się z przedstawicieli wszystkich komitetów po jednym z każdego&quot;
 <br /> * Komitety miejscowe, które kontynuowały swoją działalność, jednak dla sprawnego działania powoływano „Komitety okręgowe” (straży obywatelskich, żywnościowych itd.) złożone z przedstawicieli poszczególnych komitetów miejscowych (po jednym przedstawicielu z wyjątkiem komitetów w Sosnowcu (trzech przedstawicieli), w Będzinie, Dąbrowie oraz Zawierciu (do dwóch przedstawicieli). Dodatkowo Rada zjazdu przemysłowców górniczych w Królestwie Polskiem miała prawo „posiadania dwóch przedstawicieli (jednego z ramienia przemysłu węglowego i jednego z ramienia przemysłu żelaznego) w każdym komitecie okręgowym”.
 <br /> * „Radę okręgową”, która zarządzała „wszystkiemi sprawami wewnętrznemi natury ekonomicznej i społecznej w zagłębiu Dąbrowskiem, podlegającemi rozpatrywaniu rad miejskich, gminnych i wiejskich (komitetów obywatelskich) oraz komitetów okręgowych”. W radzie zasiadali przedstawiciele poszczególnych rad miejscowych (po jednym przedstawicielu, z wyjątkiem Sosnowca – trzech i Będzina, Dąbrowy oraz Zawiercia – dwóch) i po jednym przedstawicielu komitetów okręgowych. Również Rada zjazdu przemysłowców górniczych miała prawo posiadania dwóch przedstawicieli. 
<br /> <br /> Dodajmy, że Statut stwierdza, iż „postanowienia rady okręgowej są obowiązujące w całem zagłębiu Dąbrowskiem”, „spełnianie obowiązków przez osoby, wybrane na urzędy obywatelskie (w radach i komitetach), jest bezpłatne”, zaś „siedziby komitetów okręgowych znajdują się w miejscowościach, określanych przez właściwe komitety, siedziba rady okręgowej znajduje się w Dąbrowie Górniczej”. Gdyby tak móc kiedyś przeczytać, jak to szczegółowo działało w praktyce, bo że działało, to fakt. Przetrwało nawet podział Zagłębia na okupację austriacką z Dąbrową i niemiecką z Sosnowcem. Dziś nie pamięta się o komitetach obywatelskich, bo zostały zlikwidowane w 1916 roku. Nie widzi się ciągłości działań, które wyraźnie pokazują, że powstałe w 1916 roku samorządy lokalne były w dużej mierze kontynuacją tych komitetów. Równocześnie kontynuacją szerokiego spektrum działań społecznych komitetów obywatelskich były na terenach pod okupacją niemiecką rady opiekuńcze, a pod austriacką – komitety ratunkowe. To one w 1918 roku stanowiły podstawę pomocy społecznej w budującej się II Rzeczypospolitej. Symbolem tej drogi jest książę Zdzisław Lubomirski. Przewodniczący Komitetu Obywatelskiego Miasta Warszawy, potem Centralnego Komitetu Obywatelskiego, potem Prezydent Miasta Warszawy, trafia ostatecznie do Rady Regencyjnej (taki substytut króla) Królestwa Polskiego, która utworzy pierwszy polski rząd, ogłaszając 7 października 1918 roku deklarację niepodległości, i odda władzę w ręce Piłsudskiego. Nie można jej nie doceniać. To w dużej mierze w oparciu o doświadczenia Lubomirskiego z pracy w Warszawie udało się stworzyć podwaliny systemu prawnego II Rzeczypospolitej. Stworzono zaczątki polskiej administracji i polskiego wojska. Śmiało można rzec – bez komitetów obywatelskich z lat 1914-1916 nie byłoby Polski w roku 1918.</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Rada_Okr%C4%99gowa_Zag%C5%82%C4%99bia_D%C4%85browskiego&diff=167 2020-05-14T09:44:07Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div>[[Plik:Reklama komitety.png|thumb|500px|Wesprzyj przygotowywaną publikację https://zrzutka.pl/jrzhbt]]<br /> <br /> W 1914 roku, od samego początku wojny, na terenie Zagłębia Dąbrowskiego powstawały komitety obywatelskie (rady miejscowe), podobnie jak na obszarze całego Królestwa Polskiego. Główny ośrodek znajdował się w Warszawie i w pierwszym roku wojny był oddzielony od Zagłębia linią frontu. Spowodowało to, że struktury zagłębiowskie rozwijały się trochę inaczej. Można powiedzieć – modelowo, bo już bez nadzoru administracji carskiej, a jeszcze przed uformowaniem się administracji okupacyjnej. To bardzo ciekawe doświadczenie, które ktoś mógłby określić mianem anarchii. Tak to opisywano wówczas: „W działalności Komitetów obywatelskich i Rad miejskich, jakie ostatnio powstały w różnych zakątkach naszego Zagłębia, panuje niesłychana rozbieżność, zamęt i chaos. Dzielnica nasza rozbita jest na szereg odrębnych, niezależnych ustrojów samorządowych. Każdy z nich ma swoje prawa i robi, co mu się podoba. O jakimś kontakcie, bliższem porozumieniu się – mowy niema. W miasteczku, naprzykład A. nie przyjmują bonów, wydawanych przez komitet w B. Przez osadę X. milicja nie przepuszcza żywności do miasta Z. itd. Gdzieniegdzie potworzyły się komitety samozwańcze, które ściągają niesłychane opłaty od ludności. Tu i ówdzie ukazały się już bony, nie wiadomo przez kogo wydane. W kwestiach dotyczących obowiązków straży obywatelskiej, panuje również ogromne zamieszanie. Sprawy żywnościowe, obchodzące ogół Zagłębia, omawiane są coprawda na zjazdach, które od czasu do czasu odbywają się w większych centrach naszej dzielnicy. Niestety, wyników realnych zjazdy owe niewiele przynoszą. Kończy się wszystko tylko na uchwałach, egzekutywy zaś niema, bo brak w Zagłębiu jednolitej organizacji obywatelskiej, mającej władzę wykonawczą”. <br /> <br /> Jednak drogą ustaleń udało się powołać na zjeździe rad i komitetów obywatelskich radę okręgową, której pierwsze spotkanie „w przewidzianym w statucie składzie odbyło się w Dąbrowie dnia 26 września 1914”. Cała ta „anarchia” trwała niecałe dwa miesiące. W oparciu o te oddolne, spontanicznie powoływane władze lokalne bez zewnętrznych nacisków stworzono system (Statut), który uwzględniał:<br /> * Rady miejscowe (komitety obywatelskie), które „wybierane są przez zebranie poważniejszych mieszkańców danej miejscowości”, w ich skład wchodził z urzędu prezydent, burmistrz, wójt lub sołtys. Jak wyjaśnia to w pamiętnikach Srokowski w niektórych z miejscowości (m.in. w Dąbrowie, Zagórzu, Ząbkowicach, Czeladzi, Głowonogu, Grodźcu) „zebranie poważniejszych mieszkańców z danej miejscowości wybierało członków komitetów, a rada miejscowa składała się z przedstawicieli wszystkich komitetów po jednym z każdego&quot;
 <br /> * Komitety miejscowe, które kontynuowały swoją działalność, jednak dla sprawnego działania powoływano „Komitety okręgowe” (straży obywatelskich, żywnościowych itd.) złożone z przedstawicieli poszczególnych komitetów miejscowych (po jednym przedstawicielu z wyjątkiem komitetów w Sosnowca (trzech przedstawicieli) w Będzinie, Dąbrowie oraz Zawierciu (do dwóch przedstawicieli). Dodatkowo Rada zjazdu przemysłowców górniczych w Królestwie Polskiem miała prawo „posiadania dwóch przedstawicieli (jednego z ramienia przemysłu węglowego i jednego z ramienia przemysłu żelaznego) w każdym komitecie okręgowym”.
 <br /> * „Radę okręgową”, która zarządzała „wszystkiemi sprawami wewnętrznemi natury ekonomicznej i społecznej w zagłębiu Dąbrowskiem, podlegającemi rozpatrywaniu rad miejskich, gminnych i wiejskich (komitetów obywatelskich) oraz komitetów okręgowych”. W radzie zasiadali przedstawiciele poszczególnych rad miejscowych (po jednym przedstawicielu, z wyjątkiem Sosnowca – trzech i Będzina, Dąbrowy oraz Zawiercia – dwóch) i po jednym przedstawicielu komitetów okręgowych. Również Rada zjazdu przemysłowców górniczych miała prawo posiadania dwóch przedstawicieli. 
<br /> <br /> Dodajmy, że Statut stwierdza, iż „postanowienia rady okręgowej są obowiązujące w całem zagłębiu Dąbrowskiem”, „spełnianie obowiązków przez osoby, wybrane na urzędy obywatelskie (w radach i komitetach), jest bezpłatne”, zaś „siedziby komitetów okręgowych znajdują się w miejscowościach, określanych przez właściwe komitety, siedziba rady okręgowej znajduje się w Dąbrowie Górniczej”. Gdyby tak móc kiedyś przeczytać, jak to szczegółowo działało w praktyce, bo że działało to fakt. Przetrwało nawet podział Zagłębia na okupację austriacką z Dąbrową i niemiecką z Sosnowcem. Dziś nie pamięta się o komitetach obywatelskich, bo zostały zlikwidowane w 1916 roku. Nie widzi się ciągłości działań, które wyraźnie pokazują, że powstałe w 1916 roku samorządy lokalne były w dużej mierze kontynuacją tych komitetów. Równocześnie kontynuacją szerokiego spektrum działań społecznych komitetów obywatelskich były na terenach pod okupacją niemiecką rady opiekuńcze, a pod austriacką – komitety ratunkowe. To one w 1918 roku stanowiły podstawę pomocy społecznej w budującej się II Rzeczypospolitej. Symbolem tej drogi jest książę Zdzisław Lubomirski. Przewodniczący Komitetu Obywatelskiego Miasta Warszawy, potem Centralnego Komitetu Obywatelskiego, potem Prezydent Miasta Warszawy, by wreszcie trafić do Rady Regencyjnej (taki substytut króla) Królestwa Polskiego, która i utworzy pierwszy polski rząd, ogłaszając 7 października 1918 roku deklarację niepodległości, i odda władzę w ręce Piłsudskiego. Nie można jej nie doceniać. To w dużej mierze w oparciu o doświadczenia Lubomirskiego z pracy w Warszawie udało się stworzyć podwaliny systemu prawnego II Rzeczypospolitej. Stworzono zaczątki polskiej administracji i polskiego wojska. Śmiało można rzec – bez komitetów obywatelskich z lat 1914-1916 nie byłoby Polski w roku 1918.</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Strona_g%C5%82%C3%B3wna&diff=133 2020-05-01T06:11:49Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div>{| cellspacing=&quot;4&quot;<br /> |width=100|<br /> <br /> |width=500|Strona prowadzona przez '''[http://dialogspoleczny.org/ Stowarzyszenie Dialog Społeczny]'''<br /> <br /> |width=100|<br /> <br /> <br /> |width=300|<br /> '''[http://dialogspoleczny.org/wspieraj/ Wesprzyj nasz projekt]'''<br /> |}<br /> <br /> [[Plik:Logo-programu.png|1000px]]<br /> <br /> Zapraszamy do zapoznania się z autorskimi opowieściami o historii i tradycjach samoorganizacji w Polsce. Chcemy stworzyć miejsce, w którym gromadzona będzie i systematyzowana wiedza, zawarte tu materiały będą miały dla studentów [http://asocjacje.org/antyuniwersytet/ AntyUniwersytetu] z jednej strony wymiar edukacyjny, z drugiej - stanowić będą podstawę do własnych poszukiwań. Budowania własnych opowieści.<br /> =Piotr Frączak &quot;Poprzednicy dzisiejszych organizacji pozarządowych&quot;=<br /> [[Plik:Motto.png|thumb|175px|right]]<br /> <br /> ==[[Wprowadzenie]]==<br /> <br /> Konieczność napisania historii sektora obywatelskiego w Polsce wydaje mi się oczywista. Brak w świadomości potocznej ogromnie ważnego elementu naszej historii wpływa bowiem na powszechny stosunek do samoorganizacji, do społecznego zaangażowania, postrzegania dobra wspólnego i wielu podobnych kwestii, a więc przesądza o wyborach społecznych, o przyjmowanych strategiach indywidualnych czy efektach współdziałania. [[Wprowadzenie|Zobacz więcej]]<br /> <br /> ==Szkic opowieści==<br /> <br /> [[Plik:Logo AntyUniwersytet Edu1.jpg|thumb|180px|right]]<br /> <br /> Podstawową formą organizowania zebranej tu wiedzy są [[Spis wykładów|Wykłady AntyUniwersytetu]] pod wspólnym tytułem &quot;Poprzednicy dzisiejszych organizacji pozarządowych&quot;, które będą sukcesywnie dodawane. Rozwijana w ten sposób będzie opowieść o tym, jak spontanicznie powstające zrzeszenia odradzają się w różnych formach na przestrzeni wieków. Szukać będziemy odpowiedzi na pytanie w jaki sposób te oddolne, często początkowo nieliczne, inicjatywy zmieniały świat. Próbować będziemy pokazać jak zmieniały się formy samoorganizacji - od średniowiecznych bractw przez oświeceniowe towarzystwa, aż po dzisiejsze stowarzyszenia - i jak wiele wspólnego mają te, jakże różne, organizacji. Opowieść zaczynamy od zakonów, które, w czasach nowożytnych, jako pierwsze i w sposób znaczący wpłynęły [[Zarys historii najstarszych zakonów w Europie|na losy Europy]].</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Zarys_historii_najstarszych_zakon%C3%B3w_w_Europie&diff=125 2020-04-19T08:29:01Z

<p>Dorota Matejczyk: /* Zakony szpitalne i rycerskie */</p> <hr /> <div><br /> =Pierwsze klasztory=<br /> <br /> [[Plik:Mnisi.png|thumb|300px|right]] <br /> ==Ruch społeczno-religijny==<br /> Historia zakonów to w istocie powolna instytucjonalizacja ruchu społeczno-religijnego. Chrześcijaństwo staje się u schyłku IV wieku religią państwową, a wraz ze wzrostem liczebności wyznawców, więc nieuchronnie również spadkiem jakości ich zaangażowania, pojawiają się tendencje do poszukiwania indywidualnych i grupowych form praktykowania chrześcijaństwa w radykalnej (pierwotnej) formule. Eremici (anachoreci, pustelnicy) poszukiwali w pierwszej kolejności własnego zbawienia, spotkania z Bogiem, uciekali przed pokusami doczesnego świata, początkowo dosłownie, a później i w przenośni, na pustynię. Wokół świętych mężów gromadziły się z czasem wspólnoty tych, którzy chcieli iść podobną ścieżką. Były też wspólnoty innego rodzaju (cenobici), które nie tyle w indywidualnej ścieżce szukania doskonałości, co we wspólnej pracy, ascezie i – wojskowym niemal – podporządkowaniu widziały drogę zbawienia. Z połączenia tych dwóch skrajności wyłonił się na Wschodzie (Egipt, Syria) monastycyzm. Ta forma samoorganizacji, charakterystyczna przecież dla wielu religii (np. hinduizmu czy buddyzmu), w chrześcijaństwie, a potem w katolicyzmie, nabierze jednak specyficznego charakteru. Monastycyzm cele miał mieć w dużej mierze eremickie, metody organizowania się natomiast – cenobickie. <br /> <br /> Gdy prześledzimy historię zakonów, łatwo odkryjemy, w jak oddolny, spontaniczny sposób tworzyły się i rozwijały. Osoba świecka, ksiądz, pustelnik, zakonnik, nawrócony grzesznik – najczęściej późniejszy święty – odczuwa potrzebę większego zaangażowania i odnowienia swego życia duchowego. Wraz z tymi, którzy odczuwają podobną tęsknotę, tworzy szczególną wspólnotę. Mogą to być żyjący wspólnie kapłani, taką społeczność zbudował w oparciu o przygotowane przez siebie zasady (zwane regułą) Augustyn z Hippony – św. Augustyn (+430); mogą to być poszukujący mistrza eremici, jak ci, których zorganizował według swojej reguły [[Benedykt z Nursji]] (+547), późniejszy święty i patron Europy. Ale takich sposobów życia wspólnotowego, takich reguł było więcej, wspominam akurat te z uwagi na rolę, jaką odegrały w późniejszym czasie, trzeba jednak pamiętać, że wspólnot tego rodzaju były zapewne setki, często znacząco się różniących, a dziś nie sposób ich z pewnością policzyć. <br /> <br /> Zatrzymajmy się przy symbolicznej postaci, jaką jest Benedykt z Nursji, który nie bez złośliwości, a pewnie też stronniczości, pisał o tej różnorodności inicjatyw mniszych w czasach mu współczesnych w ten sposób: „Cztery są, jak wiadomo, rodzaje mnichów. Pierwszy nosi nazwę cenobitów, tj. tych, którzy żyją w klasztorze i pełnią służbę pod regułą i opatem. Drugi to anachoreci, tzn. pustelnicy. Oni to nie w pierwszym porywie zachwytu nad życiem mniszym, lecz przechodząc długą próbę w klasztorze, od wielu uczyli się, jak należy walczyć z diabłem, a dobrze przygotowani w szeregach braci do samotnej walki na pustyni i dość już silni, by obejść się bez pomocy bliźniego...&quot;. Przerwijmy na chwilę tę opowieść, by dodać, że Benedykt przemilczał tu fakt, że sam zaczynał „na pustyni&quot;, bez przygotowania, a cenobitą został później. Dalej pisze: „Trzecim, całkiem obrzydliwym rodzajem mnichów są sarabaici. Żadna reguła nie była im mistrzynią i nie wypróbowała ich jak złoto w ogniu. Rozmiękli jak ołów, w postępowaniu zachowują nadal wierność światu...&quot;. Czwartym zaś rodzajem mnichów, którzy – według Benedykta – są „pod każdym względem gorsi jeszcze od sarabaitów&quot; to „ci, których nazywają mnichami wędrownymi (gyrovagi). Przez całe życie wędrują oni po różnych okolicach, goszcząc po trzy lub cztery dni w rozmaitych klasztorach. Zawsze się włóczą, pozbawieni wszelkiej stałości…&quot;. Jakkolwiek je oceniać, wszystkie te inicjatywy, których sukces zależał w dużym stopniu od społecznego poparcia, były swoistymi eksperymentami. Ostateczną dominację cenobityzmu (wspólnot mniszych) możemy uznać za dowód na skuteczność działań wspólnych, choć zapewne w wielu wypadkach niektóre indywidualności (mnisi wędrowni, eremici itp.) w krótkiej perspektywie (pamiętamy, że mówimy o tysiącleciach, więc może to oznaczać nawet dziesiątki lat) uzyskiwali większy poklask i wydawali się skuteczniejsi. To chichot historii, że właśnie mnisi wędrowni (żebrzący) przejmą od benedyktynów pałeczkę dominacji w ruchu zakonnym jakieś… sześć wieków później.<br /> <br /> ==Wieki inkubacji==<br /> [[Plik:Benedykt i reguła.jpg|thumb|200px|Benedykt z Nursji przekazujący swoją Regułę (obraz z 1129 w klasztorze św. Idziego w Nîmes)]]<br /> <br /> Gdzieś między śmiercią Benedykta z Nursji (+547) a rokiem 787, kiedy to opat Monte Cassino przesłał Karolowi Wielkiemu kopię reguły benedyktyńskiej, później narzuconą wszystkim klasztorom w cesarstwie, minęło ponad dwieście lat. To, średnio licząc, kilka pokoleń mnichów, których wspólnoty w różnych warunkach, pod różnymi regułami, pod nadzorem kolejnych opatów, których osobowość wpływała na dalsze kształtowanie się ich tradycji, przetrwały jako wysepki na morzu codziennego życia ówczesnej Europy, zachowując nie tylko własne tradycje i ciągłość wiedzy, ale często też materialne pamiątki dawnych czasów, w tym książki. <br /> <br /> Jak to się stało, że z pierwszych wspólnot mniszych, skupionych na sobie, rozwinęły się opactwa, które za sprawą swoich umiejętności uprawy roli, zarządzania wielkimi majątkami ziemskimi stały się jednym z filarów nowego porządku? Wielu rzeczy możemy się jedynie domyślać. Pewne jest jedynie to, że był to proces wielowątkowy i skomplikowany. I trwał – tak dla wyobrażenia sobie skali – tyle co historia polskich organizacji społecznych od powstania Towarzystwa Przyjaciół Nauk w roku 1800 do dnia dzisiejszego. To dużo czasu na poszukiwanie, eksperymentowanie i testowanie rozwiązań. <br /> <br /> Warto choć w przybliżeniu wyobrazić sobie ten proces. Początkowo mnisi nie znajdowali się w centrum zainteresowań Kościoła, funkcjonowali na jego obrzeżach, tak jak i na obrzeżach ówczesnego społeczeństwa. Tylko w Irlandii w oparciu o opactwa tworzono lokalny Kościół, w którym ascetyczni mnisi pełnili najważniejsze funkcje. Tam tworzyła się jedna z mniszych tradycji, którą później próbował przenieść, nie bez pewnych sukcesów, na tereny kontynentalnej Europy Kolumban (+615). We Włoszech Grzegorz I (+604), pierwszy mnich na stolicy Piotrowej, odkrywa regułę benedyktyńską i wysyła włoskich mnichów do działań ewangelizacyjnych (misje w Anglii). Rozpoczyna się mariaż papiestwa z mnichami. <br /> <br /> Z południa i z północy docierają idee monastyczne na tereny Franków. Szczególnie do rozwoju klasztorów w Europie przyczyniła się kolejna misja mnichów anglosaskich w Europie na przełomie VII i VIII w. Współpraca z nawracanymi książętami wiązała się z licznymi fundacjami klasztornymi, które stawały się ośrodkami akcji chrystianizacyjnej. Powstało wówczas wiele opactw. Jednym z pierwszych był wywodzących się z chrześcijańskiej tradycji anglosaskiej i irlandzkiej klasztor w Echternach (dziś Luksemburg). Licznie powstały klasztory na terenie dzisiejszych Niemczech i Austrii, w tym opactwo Reichenau na wyspie Jeziora Bodeńskiego czy Fulda, które być może odegrało ważną rolę przy przyjmowaniu chrześcijaństwa przez Mieszka I. <br /> <br /> Mnisi stawali się ważnym elementem życia nie tylko społecznego, ale i politycznego, a fuzja zdroworozsądkowej (niezbyt ascetycznej) reguły benedyktyńskiej – „módl się i pracuj&quot; – z celtycką tradycją monastycyzmu uniezależnionego od biskupów, silnie ascetycznego, ale i znacząco wspierającego kulturę i naukę (skryptoria, biblioteki, szkoły) tworzyła nową jakość. Kultura monastyczna staje się pierwszą oryginalną kulturą elit intelektualnych Zachodu. <br /> <br /> Klasztory stały się znaczącą siłą, co oczywiście tworzące się imperium Karolingów skrzętnie wykorzystuje. W granicach cesarstwa Karola Wielkiego (+814) reguła Benedyktyna została narzucona wszystkim klasztorom, ale... cesarz zastrzegł sobie prawo nominacji opatów. I tak opatem mógł zostać nawet świecki dostojnik państwowy, choć ci zazwyczaj bardziej interesowali się dochodami z opactw niż toczącym się w nich życiem duchowym.<br /> <br /> ==Opactwo== <br /> Czym jest zatem pojedyncze, samorządne opactwo (wymiennie stosujemy pojęcia klasztoru czy monasteru1). Przyjrzyjmy się kilku aspektom jego funkcjonowania, w dużym oczywiście uproszczeniu. <br /> <br /> [[Plik:Rahn Kloster Sanct Gallen nach Lasius.jpg|thumb|800px|Rekonstrukcja budynków opactwa Saint Gall na podstawie planu z IX wieku [https://pl.wikipedia.org/wiki/Plan_klasztoru_w_Sankt_Gallen zobacz opis planu] ]]<br /> <br /> ===Opactwo prowadziło szeroką działalność===<br /> Klasztor był miejscem, które uważano za miejsce bezpośredniego kontaktu z Bogiem. Już tylko z tego powodu pełnił on różne funkcje. Zakony kontemplacyjne, gdzie ten kontakt uzyskiwano poprzez indywidualne i zbiorowe modły, był nie tylko miejscem spotkania zakonnika z transcendencją, ale też sposobem na zapewnienie tego kontaktu innym (fundatorom, ale też ludziom związanym z klasztorem poprzez specjalne bractwa modlitewne). Modlitwa, czasem w niezwykle rozbudowanej liturgii (np. w Cluny, o którym za chwilę, przewidzianych na dzień było już 215 psalmów, gdy u Benedykta sugerowanych było jedynie 37), była niesłychanie ważna, ale nie wyczerpywała działalności mnichów. Drugim elementem istotnym w regule Benedykta, do którego powracały kolejne reformy zakonne, była praca. Przede wszystkim praca fizyczna (nawet ta niezwykle ważna rola, jaką odegrały klasztory w zapewnieniu ciągłości wiedzy, w dużej mierze była efektem ciężkiej fizycznej pracy skryptorów), ale także naukowa czy organizacyjna. <br /> <br /> ===Opactwo z założenia miało być samowystarczalne===<br /> Praca fizyczna mnichów jako istotny element reguły, a także ślubowana stałość miejsca (stabilitas), która dla pierwszych mnichów oznaczała po prostu nieopuszczanie własnego klasztoru, związane były z koniecznością podjęcia próby zorganizowania samowystarczalnego gospodarstwa, w którym praca w kuchni i w ogrodzie, czy też w różnych warsztatach, miała z jednej strony zapewniać odpowiednie zajęcie mnichom, z drugiej – zaspokajać ich codzienne potrzeby. Gdy dołożymy do tego wyrzeczenie się przez mnichów własności prywatnej, a więc przeznaczanie całej nadwyżki na rozwój, a do tego ulgi – jak byśmy dziś powiedzieli – podatkowe oraz kumulację wiedzy (zarówno tej w zachowanych księgach, jak i praktycznych doświadczeń innych klasztorów) wykorzystywanej w rolnictwie i rzemiośle, otrzymamy prosty przepis na sukces ekonomiczny. O szczegółach przepisu na ten sukces, który dziś uznalibyśmy za sukces tego co zwiemy ekonomii społeczną, szerzej opowiemy w podsumowaniu. <br /> <br /> ===Opactwo było skomplikowaną organizacją===<br /> Zarówno rozkład budynków, jak i struktura organizacyjna opactwa były tak pomyślane, by zaspokoić podstawowe potrzeby materialne, ale i duchowe konwentu, który liczył zazwyczaj od kilkunastu do kilkudziesięciu zakonników, choć przecież były i klasztory, w których mnichów było kilkuset. W ramach wspólnoty mnisi pełnili różnorodne funkcje. Furty klasztornej pilnował furtian, szafarz zarządzał dobrami, były też inne funkcje – mistrz nowicjatu, skarbnik, kantor... Była osobna kuchnia dla mnichów, osobna dla opata, która też w razie potrzeby karmiła gości. Wbrew pozorom hospitaliusz zajmował się nie chorymi, bo dawna nazwa szpitala oznaczała raczej przytułek niż dzisiejszy szpital, a gośćmi. Chorzy natomiast przebywali w infirmerii i zajmował się nimi infirmierz. W refektarzu mnisi jedli, słuchając wyznaczonego lektora. Dodajmy do tego inne budynki i pomieszczenia, jak kościół czy łaźnie, a także stajnie, obory, spichlerze... Zarządzanie taką organizacją, która dodatkowo często otrzymywała w zapisach ziemie oddalone nawet o setki kilometrów, nie było proste, nawet gdy wykorzystywało się do tego nie tylko pracę mnichów, ale i ludzi świeckich. <br /> <br /> ===Opactwa były samorządne===<br /> Klasztory benedyktyńskie są z założenia niezależnymi wspólnotami. Reguła benedyktyńska mówiła wyraźnie o demokratycznym wyborze opata: „Przy ustanawianiu opata trzeba zawsze przestrzegać zasady, by ten nim został, kogo wybierze jednomyślnie i w bojaźni Bożej cała wspólnota lub choćby tylko jej część niewielka, lecz kierowana lepszym rozeznaniem. O wyborze zaś rozstrzygać musi wartość życia i mądrość nauki, i to nawet wówczas, gdyby we wspólnocie kandydat był ostatni w kolejności”, czyli np. młody wiekiem lub stażem. Benedykt przestrzegał jednak przed zbytnią demokracją przy wybieraniu innych stanowisk, co mogło prowadzić do konfliktów. Szczególnie dotyczyło to przeora, który pomagał opatowi w zarządzaniu i zastępował go w czasie nieobecności. Benedykt uważał: „za wskazane, dla zachowania pokoju i miłości, aby opat według własnego uznania miał prawo obsadzać stanowiska klasztorne&quot;. W klasztorach benedyktyńskich jednak, choć wybierany dożywotnio opat miał właściwie pełnię władzy, wyraźne widać elementy demokratyczne. Warto tu przypomnieć zapisy reguły: „Ilekroć trzeba w klasztorze podjąć jakąś ważną decyzję, niechaj opat zwoła całą wspólnotę i przedstawi jej, o co chodzi. Wysłuchawszy opinii braci, niech ją sam rozważy, a następnie zrobi to, co uzna za bardziej wskazane. Powiedzieliśmy zaś, że wszystkich należy wzywać na radę, gdyż Pan często właśnie komuś młodszemu objawia to, co jest lepsze. (…) Jeśli zaś chodzi o jakieś mniej ważne sprawy klasztoru, niech opat wzywa na radę jedynie starszych, bo napisane jest: Nic nie czyń bez rady, a po uczynku nie będziesz żałował”. I co najważniejsze, opat – właściwie wszechwładny – był ograniczany przestrzeganiem reguły.<br /> <br /> ===Opat jako ojciec===<br /> Jak widzimy, opactwem rządzili wybierani, przynajmniej w teorii, demokratycznie opat lub ksieni (magistra, opacicha). Dlaczego w teorii? Klasztory bowiem były początkowo fundowane przez władców, w późniejszym czasie również możnowładców. Fundator, który w teorii świętej wymiany za wybudowanie i zaopatrzenie klasztoru zapewniał sobie darowanie win i nagrodę w niebie, często próbuje przy okazji załatwić sobie rozwiązanie również innych, niekoniecznie eschatologicznych problemów. Opactwa to w dużej mierze obiekty o walorach obronnych, gdzie fundator zawsze może się zatrzymać. To również rodzinne nekropolie, w których znajdują pochówek – i co w tamtych czasach jest rzeczą nie bez znaczenia, „wieczną” modlitwę – członkowie rodu. To miejsce, w którym można umieścić (i zapewnić opiekę – na czas nauki lub i na zawsze) córkę, młodszego syna lub kogoś z dalszej rodziny. W końcu, gdy klasztory osiągnęły znaczący sukces ekonomiczny, było to także źródło znacznych dochodów, którymi można było nagradzać wierne sługi. Często więc traktowano klasztory jako prywatne czy rodzinne fundacje i sprawowano nad nimi prawo patronatu. Oznaczało to przede wszystkim wpływ na wybór opata lub ksieni. Ale nie tylko fundator chciał zapewnić sobie wpływ na klasztor. Również miejscowy biskup, o ile dzięki tzw. egzempcji klasztor nie był wyjęty spod jego władzy duchowej, chętnie wykorzystywał opata, będącego często największym w okolicy właścicielem ziemskim, do prowadzenie własnej polityki. Do tego dochodziła jeszcze władza papieska, licząca na zakony jako zaplecze kościoła powszechnego i czasem własnych ambicji. W tym trójkącie czasem wzajemnie sprzecznych interesów lub czasowych koalicji, np. lokalnych biskupów z władzą świecką przeciw decyzjom papieża, zakony próbowały wywalczyć sobie niezależność.<br /> <br /> ==Reforma akwizgrańska==<br /> Rozwój ruchu monastycznego, a jednocześnie podporządkowanie go władzy cesarskiej, wymagało nowych rozwiązań. W 817 roku na synodzie akwizgrańskim przyjęto jako obowiązującą propozycję (komentarz do reguły) mnicha i opata, ale też doradcy Karolingów, Benedykta z Anianu (+821). Próbowano ujednolicić funkcjonowanie klasztorów, wzmocniono rolę liturgii (zwiększono liczbę obowiązkowych psalmów), zaostrzono ascezę, wprowadzono kontrolę tak zewnętrzną, jak wewnętrzną.<br /> <br /> Warto zauważyć, że w tym samym czasie przeciwstawiono mnichów kanonikom (we wspólnotach kanonicznych chodziło o połączenie ideału życia monastycznego z kapłaństwem, a wspólnoty te organizowane były w miastach przy katedrach), którzy za cel stawiać sobie mieli także ewangeliczną doskonałość i posłuszeństwo (ale biskupowi), z tym że nie dotyczyły ich mnisze ograniczenia, takie jak zakaz spożywania mięsa, ograniczenia w noszeniu lepszych ubrań czy własności prywatnej. Do ponownego zbliżenia ideału życia mnichów i kanoników regularnych trzeba było poczekać aż do czasów synodu laterańskiego (1059). Wtedy jeden z głównych mówców, mnich, późniejszy papież Grzegorz VII (+1085) podkreślał, że zbytnia pobłażliwość reguły akwizgrańskiej (m.in. w kwestii własności prywatnej) była jedną z przyczyn upadku życia kanoniczego, a przez to i... Kościoła. Nowe, tworzące się wspólnoty kanoniczne odwoływały się do reguły augustiańskiej, zajmować się nimi będziemy jednak jedynie o tyle, o ile tworzyły klasztory i zakony analogiczne do mniszych. <br /> <br /> Kryzys, o którym mówił Grzegorz VII, dotyczył Kościoła, ale wiek po upadku imperium Karolingów to także czas chaosu, wojen i tworzenia się stosunków feudalnych. Ruch monastyczny w czasach Karolingów stał się potęgą. Takie opactwo jak Saint-Germain-des-Prés (w przyszłości opatem będzie tu, po abdykacji, król polski, Jan Kazimierz +1672) posiadało w tym czasie – jak pisze Kłoczowski – ponad 30 tys. hektarów. Słabość władzy świeckiej i kościelnej sprzyja wzrostowi niezależności opactw. Są to potężne instytucje, samowystarczalne gospodarczo, z klasztorami pełniącymi funkcję zamków obronnych, z własnymi rycerzami. Opactwa zaczynają odgrywać znaczącą rolę w tworzącej się, niejako od nowa, Europie.<br /> <br /> =Reforma kluniacka=<br /> <br /> ==Kongregacje==<br /> Klasztory z IX wieku – choćby dzięki hojnym nadaniom, a także wpływowi władzy świeckiej na ich działalność – nie są już tym samym, co te w wieku V – gdy eremickie wspólnoty powstawały „na pustyni&quot;, tworzone własnymi rękami mnichów. Są teraz silniejsze i zasobniejsze, ale to wpływa na ich bezpieczeństwo. Stanowią łakomy kąsek w prywatnych wojnach. Te samotne wyspy są zagrożone w niepewnej sytuacji politycznej w IX-X wieku, a zatem w celach obronnych zaczynają się łączyć w kongregacje, swoiste federacje poszczególnych klasztorów. Współdziałają, ale nie stanowią jeszcze jedności. Ich związki to rodzaj strategicznych sojuszy, a czasem i forma duchowej więzi (rodzaj konfraterni, w ramach której mnisi wzajemnie wspierają się modlitwą).<br /> <br /> ==Cluny i inni==<br /> <br /> Nowa jakość pojawia się wraz z powstaniem opactwa Cluny, które reformę oparło na idei Benedykta z Anianu, rozbudowując jeszcze liturgię i nie pozostawiając mnichom czasu na pracę fizyczną czy naukową. Mnisi mieli żyć z tego, co ofiarują wierni i wypracują ich poddani. Jednak sukces Cluny, a następnie kongregacji kluniackiej, która w wieku XIII traktowana była już jako osobny zakon (Ordo cluniacensis), to wynik dwóch uzupełniających się procesów. Z jednej strony – dzięki woli fundatora klasztor Cluny uwolniony został od wszelkich patronów świeckich, co zapewniało mu niezależność w działaniach, z drugiej – od papieża otrzymał przywilej, który dawał opatowi pod osobistą władzę wszystkie klasztory, w których dokona reformy „kluniackiej”. W ten sposób wszystkie nowo założone lub zreformowane przez Cluny opactwa zostały podporządkowane jednemu ośrodkowi decyzyjnemu, a tym samym uwolnione od świeckich i duchownych patronów. Opat Cluny w zasadzie jest opatem we wszystkich podległych Cluny klasztorach zarządzanych w jego imieniu i przez niego mianowanych przeorów. Sam opat corocznie objeżdża podległe mu klasztory. Kongregacja zorganizowana jest więc jak takie „megaopactwo&quot;, tworząc feudalną strukturę zależności. Sam opat, formalnie wybierany przez mnichów Cluny i przedstawicieli podległych mu domów zakonnych, w praktyce był wyznaczany przez swego poprzednika, który przygotowywał swojego następcę. To już nie była dobrowolna federacja, a organizacja scentralizowana. Podległe opactwa dzięki zależności od Cluny uzyskują niezależność od lokalnych władz świeckich i duchowych. <br /> <br /> Opactwo powstaje w 910 r. i szybko się rozrasta. Osiąga gigantyczny sukces polityczny i ekonomiczny. To tu zapoczątkowano właściwie reformy Kościoła (zwane reformą gregoriańską), a papieże Grzegorz VII (papież w latach 1073-1085), Urban II (1088-1099) i Paschalis II (1099-1119) – byli członkami kongregacji kluniackiej, To Cluny było zapleczem dla rekonkwisty w roku 1063 (wojna o Barbastro) i pierwszej wyprawy krzyżowej ogłoszonej przez zasiadającego na tronie piotrowym kluniackiego mnicha Urbana II (kolejne wyprawy to już domena cystersów). Tym, co miało być widocznym znakiem sukcesu, był kościół w Cluny – pięcionawowa bazylika – największy kościół w Europie, ale o prawdziwej sile decydowała ilość podległych klasztorów (ponoć prawie 1500 klasztorów kluniackich pod koniec XI w., kilkadziesiąt tysięcy mnichów).<br /> <br /> Jednak kongregacje nie są instytucją tworzoną odgórnie, a życie społeczne jest różnorodne. Cluny było najsilniejszym, największym, najbardziej scentralizowanym, ale nie jedynym pomysłem na samoorganizację klasztorów. Równolegle, często pod wrażeniem działań Cluny, powstawały inicjatywy kongregacyjne we Włoszech i w Niemczech, a wiele opactw broniło swej niezależności i w ogóle nie zamierzało się zrzeszać. Reformy zachodziły w poszczególnych opactwach lub mniej lub bardziej formalnych związkach poszczególnych klasztorów. Odgłosy tych sporów docierały i na tereny dzisiejszej Polski, która przecież dopiero zaczynała swoją przygodę z chrześcijaństwem. Jednym z pierwszych na tych ziemiach konwentów (konwent – grupa zakonników zasiedlających klasztor), choć był to czas największych sukcesów Cluny, byli eremici od Romualda z Camaldoli (+1027), założyciela kamedułów. Co do pochodzenia konwentu w Tyńcu z kolei jest i taka hipoteza, że „Kazimierz Odnowiciel i Bolesław Szczodry ściągali konwenty z rozmaitych ośrodków niemieckich i lotaryńskich”, kiedy to „arcybiskup koloński, Annon, reformował opactwa na terenie podległym swej władzy. Konwenty, które by nie przyjęły tej reformy, usuwał z placówek. Wolno przypuścić, że te właśnie konwenty przychodziły do Polski na fundacje&quot;1. Wizja grup mniszych, które nie chciały się poddać narzucanym zmianom, jako tych, które budowały wspólnoty benedyktyńskie w Polsce, tłumaczyć by mogła zastanawiający brak związków tych wspólnot z Rzymem i opactwami na Zachodzie, a co za tym szło – w miarę szybką polonizację konwentów. W każdym razie wyklucza się raczej, sugerowane czasami, związki polskich opactw z kongregacją Cluny. <br /> <br /> [[Plik:Wykres 1.jpg|1100px]]<br /> <br /> ==Ruch eremicki i powrót do korzeni==<br /> Co się stało jednak w XII wieku? Reformy klasztorów kluniackich, i podobnych, wpisywały się w konflikt pomiędzy cesarstwem a papiestwem, walkę, w której stawką był prymat władzy duchownej lub świeckiej. Wielkość i przepych niezależnych od władzy świeckiej klasztorów był widocznym znakiem siły władzy duchownej. Jednak dla wielu oznaczał on odejście od pierwotnych wartości, od przekonania, że poszukiwanie przez mnichów Boga urzeczywistnia się raczej w ascezie i ubóstwie niż w pełnej przepychu liturgii. Już w czasie wielkich sukcesów kongregacji kluniackiej pojawia się nowy, niekontrolowany przez Kościół ruch, który prowadził do reformy życia klasztornego. <br /> <br /> Już w XII wieku kongregacja Cluny powoli traci na znaczeniu, zepchnięta w cień przez nowe kongregacje i inicjatywy, z których tworzą się dojrzałe zakony – kamedułów, cystersów, kartuzów i norbertanów. Ale ciągle jeszcze potężna kongregacja Cluny istnieje nadal. W XIV wieku traci z uwagi na odrywanie się poszczególnych klasztorów, m.in. za sprawą sporów wywołanych wielką schizmą zachodnią (1378-1417), gdy różne opactwa podporządkowywały się różnym papieżom. Podczas wojen religijnych, prawie dwa wieki później (1562), klasztor został splądrowany, jednak dopiero zamknięcie opactwa podczas rewolucji francuskiej w 1790 roku oznaczało jego ostateczny kres, a sam ogromny kościół, świadectwo ogromu tej kongregacji, rozebrany został parę lat później. <br /> <br /> =Wiek zakonów mniszych=<br /> <br /> XII wiek niewątpliwie upłynął w Europie pod znakiem zakonów. Niektóre, jak cystersi, norbertanie czy templariusze, rozrosły się do monstrualnych rozmiarów i odgrywały wiodącą rolę w życiu społeczno-ekonomicznym ówczesnego świata. Jednak nie bez znaczenia była także ich liczba i różnorodność.<br /> <br /> ==Czym jest zakon?==<br /> Tutaj uwaga, która z punktu widzenia naszego wywodu jest szczególnie ważna. Monastycyzm (klasztory mnisze) odnajdujemy w wielu religiach. Do tego nurtu należą też klasztory mnisze w wiekach IV-IX w Zachodniej Europie. Jednak czymś innym – specyficznym dla chrześcijaństwa zachodniego – jak to podkreśla Kłoczowski, są zakony. Warto o tym pamiętać, szczególnie w kontekście benedyktynów, którzy swoją nazwę otrzymali dopiero od… jezuity Piotra Skargi jakieś tysiąc lat po powstaniu, a pięćset po przybyciu na ziemie polskie. Mówimy o zakonie benedyktynów, ale „czarni mnisi”, czy „mnisi św. Benedykta”, tak naprawdę nadal nie są do końca zakonem, mimo że po wielu próbach, w 1893 roku (sic!) na mocy decyzji papieża Leona XIII założona została konfederacja benedyktyńska (Konfederacja Benedyktyńska Zakonu św. Benedykta). Jest ona jednak w zasadzie dobrowolną unią kongregacji i niezależnych opactw. W tradycji benedyktyńskiej bowiem pojedynczy klasztor (opactwo) był samodzielną organizacją. Zakon był natomiast formą zorganizowania ponadklasztornych wspólnot. Czy więc każda kongregacja to już zakon? Zakon (Ordo) jest z jednej strony „regułą&quot;, swoistym systemem wartości, na którym oparta jest organizacja, z drugiej – oznacza samą tę organizację. Wydaje się, że kluczowe znaczenie ma tu kwestia samoświadomości – poczucia przynależności i swoistego charyzmatu (rozumianego jako jakościowa różnica w wyznawanych wartościach i organizacji wspólnot), a także późniejszego rozwoju organizacyjnego. Kongregacje były formą, mniej lub bardziej scentralizowanej, współpracy. Cluny, jak wspominaliśmy, oparte była na koncepcji wielkiego opactwa. Część kongregacji benedyktyńskich, walombrozjanie, sylwestryni, celestyni, oliwetanie, a przede wszystkim znani z historii Polski kameduli i cystersi, wyodrębniła się na tyle, że została uznana za osobne zakony. <br /> ==Opactwo i zakon u cystersów==<br /> Początkowo pierwszy klasztor cystersów (podobnie jak innych kongregacji czy zakonów działających w oparciu o regułę św. Benedykta) był po prostu jednym z klasztorów benedyktyńskich o zaostrzonej regule. Dopiero bulla papieska z roku 1100 nadająca mu przywilej bycia samodzielną jednostką monastyczną rozpoczęła proces tworzenia zakonu, którego dokumenty Suma Charte Charitatis zatwierdził papież w 1119 r. Tak więc obok reguły benedyktyńskiej (tej Benedyktyna z Nursji, z pominięciem zmian wprowadzonych przez Benedykta z Anianu) cystersi mieli już własne, czysto zakonne statuty (konstytucje). Początkowo, idąc z duchem czasu, przyjęli bardzo surowy sposób życia. Wełniane, białe – bo niefarbowane – habity, brak bielizny, wyrzekanie się jedzenia mięsa, ryb, nabiału, jajek, obok modlitwy praca fizyczna (ora et labora) oraz szukanie miejsc odosobnionych, niezamieszkałych to podstawowe wyróżniki nowego zakonu. Mnisi mieli się utrzymywać z własnej pracy, wiązało się to z zakazem posiadania majątków z ludnością zależną, rent feudalnych, czynszów, dziesięcin itp., a jednocześnie każde opactwo miało być właściwie samowystarczalne i, co równie ważne, samorządne. <br /> <br /> Początkowo wrócono do idei pracy samych mnichów, ale jednak, co już sygnalizowaliśmy, dość szybko okazuje się, że rozwój wspólnot zakonnych nie jest możliwy bez dodatkowej siły roboczej. W 1119 r. wprowadza się więc instytucję konwersów (braci świeckich), czyli tych, którzy z jednej strony nie składają ślubów zakonnych i mają pewne przywileje umożliwiające ciężką pracę (lepsze wyżywienie, mniej modlitw, więcej snu), ale, przynajmniej w teorii, mają być traktowani na równi z mnichami. W połowie XII w. przypadało po trzech i więcej konwersów na jednego pełnoprawnego mnicha. <br /> <br /> Podobnie jak u benedyktynów opat cysterski rządził samodzielnie w opactwie. Jednak możemy tu już mówić o prawdziwym zakonie. Życie w opactwach cysterskich regulowały, obok reguły benedyktyńskiej, wspólne statuty zakonne, a zbierająca się raz do roku kapituła generalna, złożona ze wszystkich opatów, była najwyższą władzą (ustawodawczą i sądowniczą) zakonu. Wzajemna kontrola została ustanowiona na zasadzie zależności filialnej. Struktura wyglądała następująco. Główny klasztor, w którym spotykała się kapituła generalna, był w Citeaux, były też cztery klasztory (Morimond, Citeaux, Pontigny, La Ferté), z których wychodziły linie wzajemnie powiązanych klasztorów filialnych. Założony przez dane opactwo kolejny klasztor (filialny) był mu w pewnym stopniu podległy (np. wizytacje opata). I tak, dla przykładu, konwent jędrzejowski pochodził wprost z Morimond, a następnie wysłał swoich mnichów jako konwent przy powstawaniu klasztoru w Rudach. Ten z kolei zapewnił konwent dla klasztoru w Jemielnicy. Założenie było takie, że klasztor złożony z 12 mnichów mógł być już samodzielny, a opactwo z 60 mnichami było w prawie zakładać opactwo filialne , ale przecież i tu panowała feudalna zasada, którą wielu zapamiętało z lekcji historii, że &quot;wasal mojego wasala nie jest moim wasalem&quot;.<br /> <br /> Cystersi dużą wagę, obok modlitwy i pracy fizycznej, przykładali do wiedzy, i to przede wszystkim wiedzy praktycznej – dotyczącej uprawy ziemi, hodowli, ale też melioracji, technik budowlanych czy medycyny – która dzięki cystersom była wprowadzana w życie. Rozwój zakonu oraz jego sukcesy gospodarcze i polityczne w ówczesnej Europie stawiają przewodzącego mu Bernarda z Clairvaux (+1153) na równi z papieżem i cesarzem (a może i ponad nimi).<br /> ==Inne ówczesne zakony==<br /> ===Reguła augustiańska===<br /> Jak się już rzekło, na synodzie akwizgrańskim silnie oddzielono wspólnoty mnisze od kanonicznych, teraz, tzn. w czasach synodu laterańskiego (1059) i całej reformy gregoriańskiej, następuje ponowne zbliżenie. Wraca do łask reguła św. Augustyna, która choć bardziej nakierowana na działanie w świecie niż kontemplację, w formach organizacyjnych upodabnia się wówczas do klasztorów mniszych. Św. Norbert, który pragnął łączyć życie kaznodziejskie z eremickim, zainicjował zakon, który w ciągu XII wieku tworzy kilkaset wspólnot w Europie. Jednak zanim norbertanie (premonstratensi) przyjęli regułę augustiańską, rozważana była opcja przystąpienia do zakonu cystersów. Regułę augustiańską przyjmują również powstające wówczas samodzielne opactwa kanoników regularnych (przykładem może tu być klasztor w Czerwińsku nad Wisłą), które podobnie jak benedyktyni zachowały w istocie niezależność poszczególnych domów, łącząc się w różnorodne kongregacje. Powstają też inne zakony, np. bożogrobców, powstały w roku 1099 jako Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Świętego Grobu Jerozolimskiego, w Polsce zwany też miechowitami. <br /> ===Zakony szpitalne i rycerskie===<br /> W oparciu o regułę augustiańską powstają również zakony, które wywodzą się z bractw świeckich, np. zakony szpitalne (szpitalników). Wydaje się, że częste utożsamianie ich z zakonami rycerskimi prowadzić może do nieporozumień. Przypomnijmy, że czysto rycerskie zakony, takie jak Zakon Rycerzy Tau, joannici czy lazaryści, powstawały jako bractwa szpitalne, a obroną szpitali i pielgrzymów zajęły się później. Ich początki nie były rycerskie. Część z nich nie bardzo się też rycerskim rzemiosłem zajmowała – np. Zakon Czerwonego Krzyża z Gwiazdą, duchacy czy antonianie. Ci ostatni do roku 1297, zanim papież Bonifacy VII zatwierdził zgromadzenie oparte na regule augustiańskiej, działali ponoć pod zwierzchnictwem... jednego z benedyktyńskich opactw (Montmajour koło Arles). <br /> <br /> Zakony rycerskie, jako specyficzny rodzaj zakonów, wywodziły się z czasu krucjat. Ich rodowód to zarówno tradycje mnisze (a konkretnie cysterskie, np. u templariuszy), kanoniczne (bożogrobcy), jak i świeckie (wspomniane wyżej bractwa szpitalne, np. w przypadku Joannitów), a często mieszane (reguły krzyżaków były kompilacją reguł templariuszy i joannitów, a bożogrobcy to właściwie dwa osobne zakony – kanoników i rycerzy). Połączenie mnicha z rycerzem było pomysłem zupełnie nowatorskim, o doniosłych skutkach. Zarówno joannici, jak i krzyżacy dorobili się własnych państw. Pierwsi na Rodos, potem na Malcie (XIV-XVIII w.), drudzy w Prusach (XIII-XVI w.). Templariusze, do czasu rozwiązania, posiadali ponoć 1/3 terenu ówczesnej Francji. Nie należy traktować zakonów rycerskich, mimo ich specyfiki, jako osobnego zjawiska społecznego. W zakresie idei i form organizacyjnych niewątpliwie były jednym z przejawów różnorodnego życia zakonnego. Tym, co zbliżało zakony rycerskie do zakonów mniszych, jest fakt, że bracia-rycerze funkcjonowali obok kapłanów, i to oni zarządzali zakonem i poszczególnymi komturiami.<br /> <br /> ===Klasztory kobiece w cieniu katedr===<br /> Rolę kobiet mniszek w tamtych czasach opisuje Régine Pernoud w książce „Kobieta w czasach katedr&quot;, pisząc: „Uderza nas dynamizm i inwencja kobiet, które swą wolność zawdzięczają Ewangelii&quot;. Szczególną rolę odgrywały klasztory żeńskie w Niemczech X i XI wieku, gdy „opatki, częstokroć spowinowacone z cesarzowymi, a nieustannie przez nie wspierane, znajdują się w kręgu kobiet znaczących, tworzących ze swych klasztorów ośrodki zarówno kultury, jak i modlitwy, ich rodzinne powiązania natomiast umożliwiają im odgrywanie ważnej roli w życiu politycznym&quot;. <br /> <br /> Wczesnośredniowieczne żeńskie klasztory mnisze, często fundowane dla córek królów i książąt, stanowiły znaczące ośrodki kultury i swoistej emancypacji kobiet, było to z pewnością zjawisko elitarne. Dopiero zaangażowanie kobiet w ruchy religijne w wieku XI prowadzi do zwiększenia ich udziału w szerokim ruchu monastycznym, a wszystkie zakony posiadają swoją żeńską gałąź. Jednak kobiece wspólnoty mnisze i zakony powstawały w cieniu męskich i dużo mniej różniły się miedzy sobą (benedyktynki, norbertanki, cysterki) niż ich męskie odpowiedniki. <br /> <br /> Pojawiają się jednak problemy. Chętnych kobiet jest zbyt dużo, a przy tym klasztory żeńskie wymagają znaczącej uwagi ze strony zakonów męskich (liturgia, pomoc w zarządzaniu dodatkowym klasztorem i utrzymaniu mniszek), odwracając ich uwagę od pierwotnej misji. Różnie radzą sobie z tym różne zakony. Norbertanie, którzy zaczęli od wspólnego zakonu (tworzyli „klasztory podwójne&quot;, gdzie obok siebie, choć osobno, żyły wspólnoty męskie i żeńskie), postanawiają już w 1141 r. dokonać rozdziału, który przebiega jednak bardzo powoli. Z kolei cystersi dopiero w początkach XIII w., decydują się na inkorporację klasztorów cysterek do zakonu (na równych prawach). Jednak, by ograniczyć wynikające z tego kłopoty, część klasztorów żeńskich po prostu nie została przyjęta i działała nadal niezależnie, czasami przekształcając się w tradycyjne wspólnoty benedyktyńskie.<br /> <br /> Wzrost liczby kobiet, które chciały zostać mniszkami, – z różnych zresztą powodów, np. braku posagu czy braku mężczyzn w czasach rozlicznych wojen, kiedy trudno było założyć rodzinę, wiele kobiet zostawało też wdowami – musiał skutkować zaostrzaniem reguły. Stąd bardzo surowe zasady klauzury, którą wprowadził dla kobiet w 1298 r. papież Bonifacy VIII (+1303). a która miała być ich „więzieniem i grobem”. No ale to już czas, gdy „wiek zakonów&quot; się kończył, a nadchodziły nowe czasy. <br /> <br /> Oczywiście nie ma jednego modelu organizacji wspólnot żeńskich. Mamy więc klasztory, w których ksieni jest zależna od opata męskiego, ale i takie, które mają w pewnym sensie do dyspozycji (podległą ksieni) grupkę księży-zakonników. Bywało, w późniejszych czasach, że siostrami, np. benedyktynkami, duchowo opiekowali się księża z innych zakonów (np. jezuici). Ciekawą formę organizacyjną przyjęto w założonym ok. roku 1110 opactwie w Fontevraud we Francji, które było „klasztorem podwójnym&quot; (wcześniejszym niż klasztory norbertańskie) zamieszkiwanym przez dwie wspólnoty zakonne – żeńską i męską, ale kierowane każdorazowo przez kobietę – przełożoną. I nie był to przypadek odosobniony, gdyż wspólnota ta założyła ponad 100 innych klasztorów, a samo opactwo Fontevraud przetrwało do rewolucji francuskiej. Na terenach polskich podobnie funkcjonował przybyły ze Szwecji XIV-wieczny zakon św. Brygidy (brygidki), który działał w formie klasztorów podwójnych, a przeor był podległy ksieni zakonu.<br /> <br /> ==Ograniczenie wolności zrzeszania się==<br /> Tak jak ideowa dominacja kongregacji Cluny podważona zostaje przez powstanie wywodzących się z ruchów eremickich nowych zakonów, tak o spadku znaczenia klasztorów mniszych zadecydowały tzw. „ruchy ubogich&quot; i budowane na tej idei nowe zakony, które krytykując bogactwo kleru, praktykowały ubóstwo. Łatwo się też domyślić, że część z tych – rewolucyjnych – myśli i inicjatyw, uznanych później często za heretyckie, pojawiała się także wśród mnichów, przykładem mogą być tu Henryk z Lozanny (+1148), Arnold z Brescii (+1155) czy w końcu opat Joachim z Fiore (+1202). Powstanie katarów, albigensów, waldensów, ale i humiliatów, franciszkanów, czy nawet dominikanów, to efekt tych prądów społecznych. To religijne ożywienie, a co za tym idzie, pęd do zakładania nowych organizacji (zakonów). W tym kontekście Innocenty III (+1216) „gdy się dowiedział, że zbytnia rozmaitość zakonnych zgromadzeń wprowadza wielki zamęt do Kościoła Bożego, zakazał na soborze laterańskim IV (1215 r.), aby potem nikt nowego zakonu nie zakładał, lecz każdy, ktoby zakonne życie wieść chciał, aby wstąpił do jednego z istniejących już zakonów. Postanowił nadto: ażeby każdy, kto klasztor nowy chce fundować, wprowadził tam regułę i zakon już zatwierdzony. Wynikało ztąd, że niewolno nowego założyć zakonu, bez szczególnego pozwolenia rzymskiego Papieża, i słusznie, gdy bowiem nowe zakony dla większej doskonałości życia bywają zakładane, powinna ta reguła przyszłego życia od Stolicy św. być pierwej zbadaną i należycie rozważoną, ażeby snać pod pozorem większego dobra i większej życia doskonałości, nie wynikły dla Kościoła mnogie kłopoty, a nawet szkody&quot;. <br /> <br /> Życie społeczne zawsze jest jednak silniejsze od nakazów prawa, które stara się je zbytnio ograniczać. Szybko zaczęto więc stosować wyjątki i zatwierdzać zakony żebracze, które zdominowały wieki następne, czy te, które bardziej pasowały do wcześniejszej epoki, jak choćby wspomniany wyżej zakon brygidek.<br /> <br /> ==Siłą rozpędu==<br /> Wiek XIII, mimo pojawienia się zakonów żebraczych, jest jeszcze dla starych zakonów czasem prosperity. Dalej rozwijają swoje klasztory filialne, szczególnie w krajach obrzeża chrześcijaństwa (np. na terenach dzisiejszej Polski). Jeszcze do końca XIII wieku podejmowane są wyprawy krzyżowe do ziemi świętej, co uzasadnia silne wsparcie dla zakonów rycerskich, które na kontynencie europejskim w formie nadań otrzymują wielki majątek, którym coraz sprawniej zarządzają. Również cystersi doskonale adaptują się do zmieniających się warunków. Już pod koniec XII wieku zaczęli zatrudniać pracowników najemnych, a w wieku XIII – wprowadzać gospodarkę czynszową. Pomimo pierwotnych ograniczeń wynikających z reguły coraz większą rolę w ich finansach zaczyna odgrywać handel, a także kopalnie i huty. Można więc powiedzieć, że utrwalają swój stan posiadania.<br /> <br /> =Życie po życiu – kolejne kryzysy i odnowy=<br /> <br /> ciąg dalszy nastąpi<br /> <br /> =Uzupełniające teksty źródłowe=<br /> [[Piotr Skarga &quot;Żywot św. Benedykta Opata&quot; (fragmenty)]]<br /> <br /> [[Benedykt z Nursji &quot;Reguła&quot; (fragmenty)]]<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Wykłady Piotr Frączak]]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Zarys_historii_najstarszych_zakon%C3%B3w_w_Europie&diff=124 2020-04-19T08:27:37Z

<p>Dorota Matejczyk: /* Ograniczenie wolności zrzeszania się */</p> <hr /> <div><br /> =Pierwsze klasztory=<br /> <br /> [[Plik:Mnisi.png|thumb|300px|right]] <br /> ==Ruch społeczno-religijny==<br /> Historia zakonów to w istocie powolna instytucjonalizacja ruchu społeczno-religijnego. Chrześcijaństwo staje się u schyłku IV wieku religią państwową, a wraz ze wzrostem liczebności wyznawców, więc nieuchronnie również spadkiem jakości ich zaangażowania, pojawiają się tendencje do poszukiwania indywidualnych i grupowych form praktykowania chrześcijaństwa w radykalnej (pierwotnej) formule. Eremici (anachoreci, pustelnicy) poszukiwali w pierwszej kolejności własnego zbawienia, spotkania z Bogiem, uciekali przed pokusami doczesnego świata, początkowo dosłownie, a później i w przenośni, na pustynię. Wokół świętych mężów gromadziły się z czasem wspólnoty tych, którzy chcieli iść podobną ścieżką. Były też wspólnoty innego rodzaju (cenobici), które nie tyle w indywidualnej ścieżce szukania doskonałości, co we wspólnej pracy, ascezie i – wojskowym niemal – podporządkowaniu widziały drogę zbawienia. Z połączenia tych dwóch skrajności wyłonił się na Wschodzie (Egipt, Syria) monastycyzm. Ta forma samoorganizacji, charakterystyczna przecież dla wielu religii (np. hinduizmu czy buddyzmu), w chrześcijaństwie, a potem w katolicyzmie, nabierze jednak specyficznego charakteru. Monastycyzm cele miał mieć w dużej mierze eremickie, metody organizowania się natomiast – cenobickie. <br /> <br /> Gdy prześledzimy historię zakonów, łatwo odkryjemy, w jak oddolny, spontaniczny sposób tworzyły się i rozwijały. Osoba świecka, ksiądz, pustelnik, zakonnik, nawrócony grzesznik – najczęściej późniejszy święty – odczuwa potrzebę większego zaangażowania i odnowienia swego życia duchowego. Wraz z tymi, którzy odczuwają podobną tęsknotę, tworzy szczególną wspólnotę. Mogą to być żyjący wspólnie kapłani, taką społeczność zbudował w oparciu o przygotowane przez siebie zasady (zwane regułą) Augustyn z Hippony – św. Augustyn (+430); mogą to być poszukujący mistrza eremici, jak ci, których zorganizował według swojej reguły [[Benedykt z Nursji]] (+547), późniejszy święty i patron Europy. Ale takich sposobów życia wspólnotowego, takich reguł było więcej, wspominam akurat te z uwagi na rolę, jaką odegrały w późniejszym czasie, trzeba jednak pamiętać, że wspólnot tego rodzaju były zapewne setki, często znacząco się różniących, a dziś nie sposób ich z pewnością policzyć. <br /> <br /> Zatrzymajmy się przy symbolicznej postaci, jaką jest Benedykt z Nursji, który nie bez złośliwości, a pewnie też stronniczości, pisał o tej różnorodności inicjatyw mniszych w czasach mu współczesnych w ten sposób: „Cztery są, jak wiadomo, rodzaje mnichów. Pierwszy nosi nazwę cenobitów, tj. tych, którzy żyją w klasztorze i pełnią służbę pod regułą i opatem. Drugi to anachoreci, tzn. pustelnicy. Oni to nie w pierwszym porywie zachwytu nad życiem mniszym, lecz przechodząc długą próbę w klasztorze, od wielu uczyli się, jak należy walczyć z diabłem, a dobrze przygotowani w szeregach braci do samotnej walki na pustyni i dość już silni, by obejść się bez pomocy bliźniego...&quot;. Przerwijmy na chwilę tę opowieść, by dodać, że Benedykt przemilczał tu fakt, że sam zaczynał „na pustyni&quot;, bez przygotowania, a cenobitą został później. Dalej pisze: „Trzecim, całkiem obrzydliwym rodzajem mnichów są sarabaici. Żadna reguła nie była im mistrzynią i nie wypróbowała ich jak złoto w ogniu. Rozmiękli jak ołów, w postępowaniu zachowują nadal wierność światu...&quot;. Czwartym zaś rodzajem mnichów, którzy – według Benedykta – są „pod każdym względem gorsi jeszcze od sarabaitów&quot; to „ci, których nazywają mnichami wędrownymi (gyrovagi). Przez całe życie wędrują oni po różnych okolicach, goszcząc po trzy lub cztery dni w rozmaitych klasztorach. Zawsze się włóczą, pozbawieni wszelkiej stałości…&quot;. Jakkolwiek je oceniać, wszystkie te inicjatywy, których sukces zależał w dużym stopniu od społecznego poparcia, były swoistymi eksperymentami. Ostateczną dominację cenobityzmu (wspólnot mniszych) możemy uznać za dowód na skuteczność działań wspólnych, choć zapewne w wielu wypadkach niektóre indywidualności (mnisi wędrowni, eremici itp.) w krótkiej perspektywie (pamiętamy, że mówimy o tysiącleciach, więc może to oznaczać nawet dziesiątki lat) uzyskiwali większy poklask i wydawali się skuteczniejsi. To chichot historii, że właśnie mnisi wędrowni (żebrzący) przejmą od benedyktynów pałeczkę dominacji w ruchu zakonnym jakieś… sześć wieków później.<br /> <br /> ==Wieki inkubacji==<br /> [[Plik:Benedykt i reguła.jpg|thumb|200px|Benedykt z Nursji przekazujący swoją Regułę (obraz z 1129 w klasztorze św. Idziego w Nîmes)]]<br /> <br /> Gdzieś między śmiercią Benedykta z Nursji (+547) a rokiem 787, kiedy to opat Monte Cassino przesłał Karolowi Wielkiemu kopię reguły benedyktyńskiej, później narzuconą wszystkim klasztorom w cesarstwie, minęło ponad dwieście lat. To, średnio licząc, kilka pokoleń mnichów, których wspólnoty w różnych warunkach, pod różnymi regułami, pod nadzorem kolejnych opatów, których osobowość wpływała na dalsze kształtowanie się ich tradycji, przetrwały jako wysepki na morzu codziennego życia ówczesnej Europy, zachowując nie tylko własne tradycje i ciągłość wiedzy, ale często też materialne pamiątki dawnych czasów, w tym książki. <br /> <br /> Jak to się stało, że z pierwszych wspólnot mniszych, skupionych na sobie, rozwinęły się opactwa, które za sprawą swoich umiejętności uprawy roli, zarządzania wielkimi majątkami ziemskimi stały się jednym z filarów nowego porządku? Wielu rzeczy możemy się jedynie domyślać. Pewne jest jedynie to, że był to proces wielowątkowy i skomplikowany. I trwał – tak dla wyobrażenia sobie skali – tyle co historia polskich organizacji społecznych od powstania Towarzystwa Przyjaciół Nauk w roku 1800 do dnia dzisiejszego. To dużo czasu na poszukiwanie, eksperymentowanie i testowanie rozwiązań. <br /> <br /> Warto choć w przybliżeniu wyobrazić sobie ten proces. Początkowo mnisi nie znajdowali się w centrum zainteresowań Kościoła, funkcjonowali na jego obrzeżach, tak jak i na obrzeżach ówczesnego społeczeństwa. Tylko w Irlandii w oparciu o opactwa tworzono lokalny Kościół, w którym ascetyczni mnisi pełnili najważniejsze funkcje. Tam tworzyła się jedna z mniszych tradycji, którą później próbował przenieść, nie bez pewnych sukcesów, na tereny kontynentalnej Europy Kolumban (+615). We Włoszech Grzegorz I (+604), pierwszy mnich na stolicy Piotrowej, odkrywa regułę benedyktyńską i wysyła włoskich mnichów do działań ewangelizacyjnych (misje w Anglii). Rozpoczyna się mariaż papiestwa z mnichami. <br /> <br /> Z południa i z północy docierają idee monastyczne na tereny Franków. Szczególnie do rozwoju klasztorów w Europie przyczyniła się kolejna misja mnichów anglosaskich w Europie na przełomie VII i VIII w. Współpraca z nawracanymi książętami wiązała się z licznymi fundacjami klasztornymi, które stawały się ośrodkami akcji chrystianizacyjnej. Powstało wówczas wiele opactw. Jednym z pierwszych był wywodzących się z chrześcijańskiej tradycji anglosaskiej i irlandzkiej klasztor w Echternach (dziś Luksemburg). Licznie powstały klasztory na terenie dzisiejszych Niemczech i Austrii, w tym opactwo Reichenau na wyspie Jeziora Bodeńskiego czy Fulda, które być może odegrało ważną rolę przy przyjmowaniu chrześcijaństwa przez Mieszka I. <br /> <br /> Mnisi stawali się ważnym elementem życia nie tylko społecznego, ale i politycznego, a fuzja zdroworozsądkowej (niezbyt ascetycznej) reguły benedyktyńskiej – „módl się i pracuj&quot; – z celtycką tradycją monastycyzmu uniezależnionego od biskupów, silnie ascetycznego, ale i znacząco wspierającego kulturę i naukę (skryptoria, biblioteki, szkoły) tworzyła nową jakość. Kultura monastyczna staje się pierwszą oryginalną kulturą elit intelektualnych Zachodu. <br /> <br /> Klasztory stały się znaczącą siłą, co oczywiście tworzące się imperium Karolingów skrzętnie wykorzystuje. W granicach cesarstwa Karola Wielkiego (+814) reguła Benedyktyna została narzucona wszystkim klasztorom, ale... cesarz zastrzegł sobie prawo nominacji opatów. I tak opatem mógł zostać nawet świecki dostojnik państwowy, choć ci zazwyczaj bardziej interesowali się dochodami z opactw niż toczącym się w nich życiem duchowym.<br /> <br /> ==Opactwo== <br /> Czym jest zatem pojedyncze, samorządne opactwo (wymiennie stosujemy pojęcia klasztoru czy monasteru1). Przyjrzyjmy się kilku aspektom jego funkcjonowania, w dużym oczywiście uproszczeniu. <br /> <br /> [[Plik:Rahn Kloster Sanct Gallen nach Lasius.jpg|thumb|800px|Rekonstrukcja budynków opactwa Saint Gall na podstawie planu z IX wieku [https://pl.wikipedia.org/wiki/Plan_klasztoru_w_Sankt_Gallen zobacz opis planu] ]]<br /> <br /> ===Opactwo prowadziło szeroką działalność===<br /> Klasztor był miejscem, które uważano za miejsce bezpośredniego kontaktu z Bogiem. Już tylko z tego powodu pełnił on różne funkcje. Zakony kontemplacyjne, gdzie ten kontakt uzyskiwano poprzez indywidualne i zbiorowe modły, był nie tylko miejscem spotkania zakonnika z transcendencją, ale też sposobem na zapewnienie tego kontaktu innym (fundatorom, ale też ludziom związanym z klasztorem poprzez specjalne bractwa modlitewne). Modlitwa, czasem w niezwykle rozbudowanej liturgii (np. w Cluny, o którym za chwilę, przewidzianych na dzień było już 215 psalmów, gdy u Benedykta sugerowanych było jedynie 37), była niesłychanie ważna, ale nie wyczerpywała działalności mnichów. Drugim elementem istotnym w regule Benedykta, do którego powracały kolejne reformy zakonne, była praca. Przede wszystkim praca fizyczna (nawet ta niezwykle ważna rola, jaką odegrały klasztory w zapewnieniu ciągłości wiedzy, w dużej mierze była efektem ciężkiej fizycznej pracy skryptorów), ale także naukowa czy organizacyjna. <br /> <br /> ===Opactwo z założenia miało być samowystarczalne===<br /> Praca fizyczna mnichów jako istotny element reguły, a także ślubowana stałość miejsca (stabilitas), która dla pierwszych mnichów oznaczała po prostu nieopuszczanie własnego klasztoru, związane były z koniecznością podjęcia próby zorganizowania samowystarczalnego gospodarstwa, w którym praca w kuchni i w ogrodzie, czy też w różnych warsztatach, miała z jednej strony zapewniać odpowiednie zajęcie mnichom, z drugiej – zaspokajać ich codzienne potrzeby. Gdy dołożymy do tego wyrzeczenie się przez mnichów własności prywatnej, a więc przeznaczanie całej nadwyżki na rozwój, a do tego ulgi – jak byśmy dziś powiedzieli – podatkowe oraz kumulację wiedzy (zarówno tej w zachowanych księgach, jak i praktycznych doświadczeń innych klasztorów) wykorzystywanej w rolnictwie i rzemiośle, otrzymamy prosty przepis na sukces ekonomiczny. O szczegółach przepisu na ten sukces, który dziś uznalibyśmy za sukces tego co zwiemy ekonomii społeczną, szerzej opowiemy w podsumowaniu. <br /> <br /> ===Opactwo było skomplikowaną organizacją===<br /> Zarówno rozkład budynków, jak i struktura organizacyjna opactwa były tak pomyślane, by zaspokoić podstawowe potrzeby materialne, ale i duchowe konwentu, który liczył zazwyczaj od kilkunastu do kilkudziesięciu zakonników, choć przecież były i klasztory, w których mnichów było kilkuset. W ramach wspólnoty mnisi pełnili różnorodne funkcje. Furty klasztornej pilnował furtian, szafarz zarządzał dobrami, były też inne funkcje – mistrz nowicjatu, skarbnik, kantor... Była osobna kuchnia dla mnichów, osobna dla opata, która też w razie potrzeby karmiła gości. Wbrew pozorom hospitaliusz zajmował się nie chorymi, bo dawna nazwa szpitala oznaczała raczej przytułek niż dzisiejszy szpital, a gośćmi. Chorzy natomiast przebywali w infirmerii i zajmował się nimi infirmierz. W refektarzu mnisi jedli, słuchając wyznaczonego lektora. Dodajmy do tego inne budynki i pomieszczenia, jak kościół czy łaźnie, a także stajnie, obory, spichlerze... Zarządzanie taką organizacją, która dodatkowo często otrzymywała w zapisach ziemie oddalone nawet o setki kilometrów, nie było proste, nawet gdy wykorzystywało się do tego nie tylko pracę mnichów, ale i ludzi świeckich. <br /> <br /> ===Opactwa były samorządne===<br /> Klasztory benedyktyńskie są z założenia niezależnymi wspólnotami. Reguła benedyktyńska mówiła wyraźnie o demokratycznym wyborze opata: „Przy ustanawianiu opata trzeba zawsze przestrzegać zasady, by ten nim został, kogo wybierze jednomyślnie i w bojaźni Bożej cała wspólnota lub choćby tylko jej część niewielka, lecz kierowana lepszym rozeznaniem. O wyborze zaś rozstrzygać musi wartość życia i mądrość nauki, i to nawet wówczas, gdyby we wspólnocie kandydat był ostatni w kolejności”, czyli np. młody wiekiem lub stażem. Benedykt przestrzegał jednak przed zbytnią demokracją przy wybieraniu innych stanowisk, co mogło prowadzić do konfliktów. Szczególnie dotyczyło to przeora, który pomagał opatowi w zarządzaniu i zastępował go w czasie nieobecności. Benedykt uważał: „za wskazane, dla zachowania pokoju i miłości, aby opat według własnego uznania miał prawo obsadzać stanowiska klasztorne&quot;. W klasztorach benedyktyńskich jednak, choć wybierany dożywotnio opat miał właściwie pełnię władzy, wyraźne widać elementy demokratyczne. Warto tu przypomnieć zapisy reguły: „Ilekroć trzeba w klasztorze podjąć jakąś ważną decyzję, niechaj opat zwoła całą wspólnotę i przedstawi jej, o co chodzi. Wysłuchawszy opinii braci, niech ją sam rozważy, a następnie zrobi to, co uzna za bardziej wskazane. Powiedzieliśmy zaś, że wszystkich należy wzywać na radę, gdyż Pan często właśnie komuś młodszemu objawia to, co jest lepsze. (…) Jeśli zaś chodzi o jakieś mniej ważne sprawy klasztoru, niech opat wzywa na radę jedynie starszych, bo napisane jest: Nic nie czyń bez rady, a po uczynku nie będziesz żałował”. I co najważniejsze, opat – właściwie wszechwładny – był ograniczany przestrzeganiem reguły.<br /> <br /> ===Opat jako ojciec===<br /> Jak widzimy, opactwem rządzili wybierani, przynajmniej w teorii, demokratycznie opat lub ksieni (magistra, opacicha). Dlaczego w teorii? Klasztory bowiem były początkowo fundowane przez władców, w późniejszym czasie również możnowładców. Fundator, który w teorii świętej wymiany za wybudowanie i zaopatrzenie klasztoru zapewniał sobie darowanie win i nagrodę w niebie, często próbuje przy okazji załatwić sobie rozwiązanie również innych, niekoniecznie eschatologicznych problemów. Opactwa to w dużej mierze obiekty o walorach obronnych, gdzie fundator zawsze może się zatrzymać. To również rodzinne nekropolie, w których znajdują pochówek – i co w tamtych czasach jest rzeczą nie bez znaczenia, „wieczną” modlitwę – członkowie rodu. To miejsce, w którym można umieścić (i zapewnić opiekę – na czas nauki lub i na zawsze) córkę, młodszego syna lub kogoś z dalszej rodziny. W końcu, gdy klasztory osiągnęły znaczący sukces ekonomiczny, było to także źródło znacznych dochodów, którymi można było nagradzać wierne sługi. Często więc traktowano klasztory jako prywatne czy rodzinne fundacje i sprawowano nad nimi prawo patronatu. Oznaczało to przede wszystkim wpływ na wybór opata lub ksieni. Ale nie tylko fundator chciał zapewnić sobie wpływ na klasztor. Również miejscowy biskup, o ile dzięki tzw. egzempcji klasztor nie był wyjęty spod jego władzy duchowej, chętnie wykorzystywał opata, będącego często największym w okolicy właścicielem ziemskim, do prowadzenie własnej polityki. Do tego dochodziła jeszcze władza papieska, licząca na zakony jako zaplecze kościoła powszechnego i czasem własnych ambicji. W tym trójkącie czasem wzajemnie sprzecznych interesów lub czasowych koalicji, np. lokalnych biskupów z władzą świecką przeciw decyzjom papieża, zakony próbowały wywalczyć sobie niezależność.<br /> <br /> ==Reforma akwizgrańska==<br /> Rozwój ruchu monastycznego, a jednocześnie podporządkowanie go władzy cesarskiej, wymagało nowych rozwiązań. W 817 roku na synodzie akwizgrańskim przyjęto jako obowiązującą propozycję (komentarz do reguły) mnicha i opata, ale też doradcy Karolingów, Benedykta z Anianu (+821). Próbowano ujednolicić funkcjonowanie klasztorów, wzmocniono rolę liturgii (zwiększono liczbę obowiązkowych psalmów), zaostrzono ascezę, wprowadzono kontrolę tak zewnętrzną, jak wewnętrzną.<br /> <br /> Warto zauważyć, że w tym samym czasie przeciwstawiono mnichów kanonikom (we wspólnotach kanonicznych chodziło o połączenie ideału życia monastycznego z kapłaństwem, a wspólnoty te organizowane były w miastach przy katedrach), którzy za cel stawiać sobie mieli także ewangeliczną doskonałość i posłuszeństwo (ale biskupowi), z tym że nie dotyczyły ich mnisze ograniczenia, takie jak zakaz spożywania mięsa, ograniczenia w noszeniu lepszych ubrań czy własności prywatnej. Do ponownego zbliżenia ideału życia mnichów i kanoników regularnych trzeba było poczekać aż do czasów synodu laterańskiego (1059). Wtedy jeden z głównych mówców, mnich, późniejszy papież Grzegorz VII (+1085) podkreślał, że zbytnia pobłażliwość reguły akwizgrańskiej (m.in. w kwestii własności prywatnej) była jedną z przyczyn upadku życia kanoniczego, a przez to i... Kościoła. Nowe, tworzące się wspólnoty kanoniczne odwoływały się do reguły augustiańskiej, zajmować się nimi będziemy jednak jedynie o tyle, o ile tworzyły klasztory i zakony analogiczne do mniszych. <br /> <br /> Kryzys, o którym mówił Grzegorz VII, dotyczył Kościoła, ale wiek po upadku imperium Karolingów to także czas chaosu, wojen i tworzenia się stosunków feudalnych. Ruch monastyczny w czasach Karolingów stał się potęgą. Takie opactwo jak Saint-Germain-des-Prés (w przyszłości opatem będzie tu, po abdykacji, król polski, Jan Kazimierz +1672) posiadało w tym czasie – jak pisze Kłoczowski – ponad 30 tys. hektarów. Słabość władzy świeckiej i kościelnej sprzyja wzrostowi niezależności opactw. Są to potężne instytucje, samowystarczalne gospodarczo, z klasztorami pełniącymi funkcję zamków obronnych, z własnymi rycerzami. Opactwa zaczynają odgrywać znaczącą rolę w tworzącej się, niejako od nowa, Europie.<br /> <br /> =Reforma kluniacka=<br /> <br /> ==Kongregacje==<br /> Klasztory z IX wieku – choćby dzięki hojnym nadaniom, a także wpływowi władzy świeckiej na ich działalność – nie są już tym samym, co te w wieku V – gdy eremickie wspólnoty powstawały „na pustyni&quot;, tworzone własnymi rękami mnichów. Są teraz silniejsze i zasobniejsze, ale to wpływa na ich bezpieczeństwo. Stanowią łakomy kąsek w prywatnych wojnach. Te samotne wyspy są zagrożone w niepewnej sytuacji politycznej w IX-X wieku, a zatem w celach obronnych zaczynają się łączyć w kongregacje, swoiste federacje poszczególnych klasztorów. Współdziałają, ale nie stanowią jeszcze jedności. Ich związki to rodzaj strategicznych sojuszy, a czasem i forma duchowej więzi (rodzaj konfraterni, w ramach której mnisi wzajemnie wspierają się modlitwą).<br /> <br /> ==Cluny i inni==<br /> <br /> Nowa jakość pojawia się wraz z powstaniem opactwa Cluny, które reformę oparło na idei Benedykta z Anianu, rozbudowując jeszcze liturgię i nie pozostawiając mnichom czasu na pracę fizyczną czy naukową. Mnisi mieli żyć z tego, co ofiarują wierni i wypracują ich poddani. Jednak sukces Cluny, a następnie kongregacji kluniackiej, która w wieku XIII traktowana była już jako osobny zakon (Ordo cluniacensis), to wynik dwóch uzupełniających się procesów. Z jednej strony – dzięki woli fundatora klasztor Cluny uwolniony został od wszelkich patronów świeckich, co zapewniało mu niezależność w działaniach, z drugiej – od papieża otrzymał przywilej, który dawał opatowi pod osobistą władzę wszystkie klasztory, w których dokona reformy „kluniackiej”. W ten sposób wszystkie nowo założone lub zreformowane przez Cluny opactwa zostały podporządkowane jednemu ośrodkowi decyzyjnemu, a tym samym uwolnione od świeckich i duchownych patronów. Opat Cluny w zasadzie jest opatem we wszystkich podległych Cluny klasztorach zarządzanych w jego imieniu i przez niego mianowanych przeorów. Sam opat corocznie objeżdża podległe mu klasztory. Kongregacja zorganizowana jest więc jak takie „megaopactwo&quot;, tworząc feudalną strukturę zależności. Sam opat, formalnie wybierany przez mnichów Cluny i przedstawicieli podległych mu domów zakonnych, w praktyce był wyznaczany przez swego poprzednika, który przygotowywał swojego następcę. To już nie była dobrowolna federacja, a organizacja scentralizowana. Podległe opactwa dzięki zależności od Cluny uzyskują niezależność od lokalnych władz świeckich i duchowych. <br /> <br /> Opactwo powstaje w 910 r. i szybko się rozrasta. Osiąga gigantyczny sukces polityczny i ekonomiczny. To tu zapoczątkowano właściwie reformy Kościoła (zwane reformą gregoriańską), a papieże Grzegorz VII (papież w latach 1073-1085), Urban II (1088-1099) i Paschalis II (1099-1119) – byli członkami kongregacji kluniackiej, To Cluny było zapleczem dla rekonkwisty w roku 1063 (wojna o Barbastro) i pierwszej wyprawy krzyżowej ogłoszonej przez zasiadającego na tronie piotrowym kluniackiego mnicha Urbana II (kolejne wyprawy to już domena cystersów). Tym, co miało być widocznym znakiem sukcesu, był kościół w Cluny – pięcionawowa bazylika – największy kościół w Europie, ale o prawdziwej sile decydowała ilość podległych klasztorów (ponoć prawie 1500 klasztorów kluniackich pod koniec XI w., kilkadziesiąt tysięcy mnichów).<br /> <br /> Jednak kongregacje nie są instytucją tworzoną odgórnie, a życie społeczne jest różnorodne. Cluny było najsilniejszym, największym, najbardziej scentralizowanym, ale nie jedynym pomysłem na samoorganizację klasztorów. Równolegle, często pod wrażeniem działań Cluny, powstawały inicjatywy kongregacyjne we Włoszech i w Niemczech, a wiele opactw broniło swej niezależności i w ogóle nie zamierzało się zrzeszać. Reformy zachodziły w poszczególnych opactwach lub mniej lub bardziej formalnych związkach poszczególnych klasztorów. Odgłosy tych sporów docierały i na tereny dzisiejszej Polski, która przecież dopiero zaczynała swoją przygodę z chrześcijaństwem. Jednym z pierwszych na tych ziemiach konwentów (konwent – grupa zakonników zasiedlających klasztor), choć był to czas największych sukcesów Cluny, byli eremici od Romualda z Camaldoli (+1027), założyciela kamedułów. Co do pochodzenia konwentu w Tyńcu z kolei jest i taka hipoteza, że „Kazimierz Odnowiciel i Bolesław Szczodry ściągali konwenty z rozmaitych ośrodków niemieckich i lotaryńskich”, kiedy to „arcybiskup koloński, Annon, reformował opactwa na terenie podległym swej władzy. Konwenty, które by nie przyjęły tej reformy, usuwał z placówek. Wolno przypuścić, że te właśnie konwenty przychodziły do Polski na fundacje&quot;1. Wizja grup mniszych, które nie chciały się poddać narzucanym zmianom, jako tych, które budowały wspólnoty benedyktyńskie w Polsce, tłumaczyć by mogła zastanawiający brak związków tych wspólnot z Rzymem i opactwami na Zachodzie, a co za tym szło – w miarę szybką polonizację konwentów. W każdym razie wyklucza się raczej, sugerowane czasami, związki polskich opactw z kongregacją Cluny. <br /> <br /> [[Plik:Wykres 1.jpg|1100px]]<br /> <br /> ==Ruch eremicki i powrót do korzeni==<br /> Co się stało jednak w XII wieku? Reformy klasztorów kluniackich, i podobnych, wpisywały się w konflikt pomiędzy cesarstwem a papiestwem, walkę, w której stawką był prymat władzy duchownej lub świeckiej. Wielkość i przepych niezależnych od władzy świeckiej klasztorów był widocznym znakiem siły władzy duchownej. Jednak dla wielu oznaczał on odejście od pierwotnych wartości, od przekonania, że poszukiwanie przez mnichów Boga urzeczywistnia się raczej w ascezie i ubóstwie niż w pełnej przepychu liturgii. Już w czasie wielkich sukcesów kongregacji kluniackiej pojawia się nowy, niekontrolowany przez Kościół ruch, który prowadził do reformy życia klasztornego. <br /> <br /> Już w XII wieku kongregacja Cluny powoli traci na znaczeniu, zepchnięta w cień przez nowe kongregacje i inicjatywy, z których tworzą się dojrzałe zakony – kamedułów, cystersów, kartuzów i norbertanów. Ale ciągle jeszcze potężna kongregacja Cluny istnieje nadal. W XIV wieku traci z uwagi na odrywanie się poszczególnych klasztorów, m.in. za sprawą sporów wywołanych wielką schizmą zachodnią (1378-1417), gdy różne opactwa podporządkowywały się różnym papieżom. Podczas wojen religijnych, prawie dwa wieki później (1562), klasztor został splądrowany, jednak dopiero zamknięcie opactwa podczas rewolucji francuskiej w 1790 roku oznaczało jego ostateczny kres, a sam ogromny kościół, świadectwo ogromu tej kongregacji, rozebrany został parę lat później. <br /> <br /> =Wiek zakonów mniszych=<br /> <br /> XII wiek niewątpliwie upłynął w Europie pod znakiem zakonów. Niektóre, jak cystersi, norbertanie czy templariusze, rozrosły się do monstrualnych rozmiarów i odgrywały wiodącą rolę w życiu społeczno-ekonomicznym ówczesnego świata. Jednak nie bez znaczenia była także ich liczba i różnorodność.<br /> <br /> ==Czym jest zakon?==<br /> Tutaj uwaga, która z punktu widzenia naszego wywodu jest szczególnie ważna. Monastycyzm (klasztory mnisze) odnajdujemy w wielu religiach. Do tego nurtu należą też klasztory mnisze w wiekach IV-IX w Zachodniej Europie. Jednak czymś innym – specyficznym dla chrześcijaństwa zachodniego – jak to podkreśla Kłoczowski, są zakony. Warto o tym pamiętać, szczególnie w kontekście benedyktynów, którzy swoją nazwę otrzymali dopiero od… jezuity Piotra Skargi jakieś tysiąc lat po powstaniu, a pięćset po przybyciu na ziemie polskie. Mówimy o zakonie benedyktynów, ale „czarni mnisi”, czy „mnisi św. Benedykta”, tak naprawdę nadal nie są do końca zakonem, mimo że po wielu próbach, w 1893 roku (sic!) na mocy decyzji papieża Leona XIII założona została konfederacja benedyktyńska (Konfederacja Benedyktyńska Zakonu św. Benedykta). Jest ona jednak w zasadzie dobrowolną unią kongregacji i niezależnych opactw. W tradycji benedyktyńskiej bowiem pojedynczy klasztor (opactwo) był samodzielną organizacją. Zakon był natomiast formą zorganizowania ponadklasztornych wspólnot. Czy więc każda kongregacja to już zakon? Zakon (Ordo) jest z jednej strony „regułą&quot;, swoistym systemem wartości, na którym oparta jest organizacja, z drugiej – oznacza samą tę organizację. Wydaje się, że kluczowe znaczenie ma tu kwestia samoświadomości – poczucia przynależności i swoistego charyzmatu (rozumianego jako jakościowa różnica w wyznawanych wartościach i organizacji wspólnot), a także późniejszego rozwoju organizacyjnego. Kongregacje były formą, mniej lub bardziej scentralizowanej, współpracy. Cluny, jak wspominaliśmy, oparte była na koncepcji wielkiego opactwa. Część kongregacji benedyktyńskich, walombrozjanie, sylwestryni, celestyni, oliwetanie, a przede wszystkim znani z historii Polski kameduli i cystersi, wyodrębniła się na tyle, że została uznana za osobne zakony. <br /> ==Opactwo i zakon u cystersów==<br /> Początkowo pierwszy klasztor cystersów (podobnie jak innych kongregacji czy zakonów działających w oparciu o regułę św. Benedykta) był po prostu jednym z klasztorów benedyktyńskich o zaostrzonej regule. Dopiero bulla papieska z roku 1100 nadająca mu przywilej bycia samodzielną jednostką monastyczną rozpoczęła proces tworzenia zakonu, którego dokumenty Suma Charte Charitatis zatwierdził papież w 1119 r. Tak więc obok reguły benedyktyńskiej (tej Benedyktyna z Nursji, z pominięciem zmian wprowadzonych przez Benedykta z Anianu) cystersi mieli już własne, czysto zakonne statuty (konstytucje). Początkowo, idąc z duchem czasu, przyjęli bardzo surowy sposób życia. Wełniane, białe – bo niefarbowane – habity, brak bielizny, wyrzekanie się jedzenia mięsa, ryb, nabiału, jajek, obok modlitwy praca fizyczna (ora et labora) oraz szukanie miejsc odosobnionych, niezamieszkałych to podstawowe wyróżniki nowego zakonu. Mnisi mieli się utrzymywać z własnej pracy, wiązało się to z zakazem posiadania majątków z ludnością zależną, rent feudalnych, czynszów, dziesięcin itp., a jednocześnie każde opactwo miało być właściwie samowystarczalne i, co równie ważne, samorządne. <br /> <br /> Początkowo wrócono do idei pracy samych mnichów, ale jednak, co już sygnalizowaliśmy, dość szybko okazuje się, że rozwój wspólnot zakonnych nie jest możliwy bez dodatkowej siły roboczej. W 1119 r. wprowadza się więc instytucję konwersów (braci świeckich), czyli tych, którzy z jednej strony nie składają ślubów zakonnych i mają pewne przywileje umożliwiające ciężką pracę (lepsze wyżywienie, mniej modlitw, więcej snu), ale, przynajmniej w teorii, mają być traktowani na równi z mnichami. W połowie XII w. przypadało po trzech i więcej konwersów na jednego pełnoprawnego mnicha. <br /> <br /> Podobnie jak u benedyktynów opat cysterski rządził samodzielnie w opactwie. Jednak możemy tu już mówić o prawdziwym zakonie. Życie w opactwach cysterskich regulowały, obok reguły benedyktyńskiej, wspólne statuty zakonne, a zbierająca się raz do roku kapituła generalna, złożona ze wszystkich opatów, była najwyższą władzą (ustawodawczą i sądowniczą) zakonu. Wzajemna kontrola została ustanowiona na zasadzie zależności filialnej. Struktura wyglądała następująco. Główny klasztor, w którym spotykała się kapituła generalna, był w Citeaux, były też cztery klasztory (Morimond, Citeaux, Pontigny, La Ferté), z których wychodziły linie wzajemnie powiązanych klasztorów filialnych. Założony przez dane opactwo kolejny klasztor (filialny) był mu w pewnym stopniu podległy (np. wizytacje opata). I tak, dla przykładu, konwent jędrzejowski pochodził wprost z Morimond, a następnie wysłał swoich mnichów jako konwent przy powstawaniu klasztoru w Rudach. Ten z kolei zapewnił konwent dla klasztoru w Jemielnicy. Założenie było takie, że klasztor złożony z 12 mnichów mógł być już samodzielny, a opactwo z 60 mnichami było w prawie zakładać opactwo filialne , ale przecież i tu panowała feudalna zasada, którą wielu zapamiętało z lekcji historii, że &quot;wasal mojego wasala nie jest moim wasalem&quot;.<br /> <br /> Cystersi dużą wagę, obok modlitwy i pracy fizycznej, przykładali do wiedzy, i to przede wszystkim wiedzy praktycznej – dotyczącej uprawy ziemi, hodowli, ale też melioracji, technik budowlanych czy medycyny – która dzięki cystersom była wprowadzana w życie. Rozwój zakonu oraz jego sukcesy gospodarcze i polityczne w ówczesnej Europie stawiają przewodzącego mu Bernarda z Clairvaux (+1153) na równi z papieżem i cesarzem (a może i ponad nimi).<br /> ==Inne ówczesne zakony==<br /> ===Reguła augustiańska===<br /> Jak się już rzekło, na synodzie akwizgrańskim silnie oddzielono wspólnoty mnisze od kanonicznych, teraz, tzn. w czasach synodu laterańskiego (1059) i całej reformy gregoriańskiej, następuje ponowne zbliżenie. Wraca do łask reguła św. Augustyna, która choć bardziej nakierowana na działanie w świecie niż kontemplację, w formach organizacyjnych upodabnia się wówczas do klasztorów mniszych. Św. Norbert, który pragnął łączyć życie kaznodziejskie z eremickim, zainicjował zakon, który w ciągu XII wieku tworzy kilkaset wspólnot w Europie. Jednak zanim norbertanie (premonstratensi) przyjęli regułę augustiańską, rozważana była opcja przystąpienia do zakonu cystersów. Regułę augustiańską przyjmują również powstające wówczas samodzielne opactwa kanoników regularnych (przykładem może tu być klasztor w Czerwińsku nad Wisłą), które podobnie jak benedyktyni zachowały w istocie niezależność poszczególnych domów, łącząc się w różnorodne kongregacje. Powstają też inne zakony, np. bożogrobców, powstały w roku 1099 jako Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Świętego Grobu Jerozolimskiego, w Polsce zwany też miechowitami. <br /> ===Zakony szpitalne i rycerskie===<br /> W oparciu o regułę augustiańską powstają również zakony, które wywodzą się z bractw świeckich, np. zakony szpitalne (szpitalników). Wydaje się, że częste utożsamianie ich z zakonami rycerskimi prowadzić może do nieporozumień. Przypomnijmy, że czysto rycerskie zakony, takie jak Zakon Rycerzy Tau, joannici czy lazaryści, powstawały jako bractwa szpitalne, a obroną szpitali i pielgrzymów zajęły się później. Ich początki nie były rycerskie. Część z nich nie bardzo się też rycerskim rzemiosłem zajmowała – np. Zakon Czerwonego Krzyża z Gwiazdą, duchacy czy antonianie. Ci ostatni do roku 1297, zanim papież Bonifacy VII zatwierdził zgromadzenie oparte na regule augustiańskiej, działali ponoć pod zwierzchnictwem... jednego z benedyktyńskich opactw (Montmajour koło Arles). <br /> <br /> Zakony rycerskie , jako specyficzny rodzaj zakonów, wywodził się z czasu krucjat. Ich rodowód to zarówno tradycje mnisze (a konkretnie cysterskie, np. u templariuszy), kanoniczne (bożogrobcy), jak i świeckie (wspomniane wyżej bractwa szpitalne, np. w przypadku Joannitów), a często mieszane (reguły krzyżaków były kompilacją reguł templariuszy i joannitów, a bożogrobcy to właściwie dwa osobne zakony – kanoników i rycerzy). Połączenie mnicha z rycerzem było pomysłem zupełnie nowatorskim, o doniosłych skutkach. Zarówno joannici, jak i krzyżacy dorobili się własnych państw. Pierwsi na Rodos, potem na Malcie (XIV-XVIII w.), drudzy w Prusach (XIII-XVI w.). Templariusze, do czasu rozwiązania, posiadali ponoć 1/3 terenu ówczesnej Francji. Nie należy traktować zakonów rycerskich, mimo ich specyfiki, jako osobnego zjawiska społecznego. W zakresie idei i form organizacyjnych niewątpliwie były jednym z przejawów różnorodnego życia zakonnego. Tym, co zbliżało zakony rycerskie do zakonów mniszych, jest fakt, że bracia-rycerze funkcjonowali obok kapłanów, i to oni zarządzali zakonem i poszczególnymi komturiami. <br /> ===Klasztory kobiece w cieniu katedr===<br /> Rolę kobiet mniszek w tamtych czasach opisuje Régine Pernoud w książce „Kobieta w czasach katedr&quot;, pisząc: „Uderza nas dynamizm i inwencja kobiet, które swą wolność zawdzięczają Ewangelii&quot;. Szczególną rolę odgrywały klasztory żeńskie w Niemczech X i XI wieku, gdy „opatki, częstokroć spowinowacone z cesarzowymi, a nieustannie przez nie wspierane, znajdują się w kręgu kobiet znaczących, tworzących ze swych klasztorów ośrodki zarówno kultury, jak i modlitwy, ich rodzinne powiązania natomiast umożliwiają im odgrywanie ważnej roli w życiu politycznym&quot;. <br /> <br /> Wczesnośredniowieczne żeńskie klasztory mnisze, często fundowane dla córek królów i książąt, stanowiły znaczące ośrodki kultury i swoistej emancypacji kobiet, było to z pewnością zjawisko elitarne. Dopiero zaangażowanie kobiet w ruchy religijne w wieku XI prowadzi do zwiększenia ich udziału w szerokim ruchu monastycznym, a wszystkie zakony posiadają swoją żeńską gałąź. Jednak kobiece wspólnoty mnisze i zakony powstawały w cieniu męskich i dużo mniej różniły się miedzy sobą (benedyktynki, norbertanki, cysterki) niż ich męskie odpowiedniki. <br /> <br /> Pojawiają się jednak problemy. Chętnych kobiet jest zbyt dużo, a przy tym klasztory żeńskie wymagają znaczącej uwagi ze strony zakonów męskich (liturgia, pomoc w zarządzaniu dodatkowym klasztorem i utrzymaniu mniszek), odwracając ich uwagę od pierwotnej misji. Różnie radzą sobie z tym różne zakony. Norbertanie, którzy zaczęli od wspólnego zakonu (tworzyli „klasztory podwójne&quot;, gdzie obok siebie, choć osobno, żyły wspólnoty męskie i żeńskie), postanawiają już w 1141 r. dokonać rozdziału, który przebiega jednak bardzo powoli. Z kolei cystersi dopiero w początkach XIII w., decydują się na inkorporację klasztorów cysterek do zakonu (na równych prawach). Jednak, by ograniczyć wynikające z tego kłopoty, część klasztorów żeńskich po prostu nie została przyjęta i działała nadal niezależnie, czasami przekształcając się w tradycyjne wspólnoty benedyktyńskie.<br /> <br /> Wzrost liczby kobiet, które chciały zostać mniszkami, – z różnych zresztą powodów, np. braku posagu czy braku mężczyzn w czasach rozlicznych wojen, kiedy trudno było założyć rodzinę, wiele kobiet zostawało też wdowami – musiał skutkować zaostrzaniem reguły. Stąd bardzo surowe zasady klauzury, którą wprowadził dla kobiet w 1298 r. papież Bonifacy VIII (+1303). a która miała być ich „więzieniem i grobem”. No ale to już czas, gdy „wiek zakonów&quot; się kończył, a nadchodziły nowe czasy. <br /> <br /> Oczywiście nie ma jednego modelu organizacji wspólnot żeńskich. Mamy więc klasztory, w których ksieni jest zależna od opata męskiego, ale i takie, które mają w pewnym sensie do dyspozycji (podległą ksieni) grupkę księży-zakonników. Bywało, w późniejszych czasach, że siostrami, np. benedyktynkami, duchowo opiekowali się księża z innych zakonów (np. jezuici). Ciekawą formę organizacyjną przyjęto w założonym ok. roku 1110 opactwie w Fontevraud we Francji, które było „klasztorem podwójnym&quot; (wcześniejszym niż klasztory norbertańskie) zamieszkiwanym przez dwie wspólnoty zakonne – żeńską i męską, ale kierowane każdorazowo przez kobietę – przełożoną. I nie był to przypadek odosobniony, gdyż wspólnota ta założyła ponad 100 innych klasztorów, a samo opactwo Fontevraud przetrwało do rewolucji francuskiej. Na terenach polskich podobnie funkcjonował przybyły ze Szwecji XIV-wieczny zakon św. Brygidy (brygidki), który działał w formie klasztorów podwójnych, a przeor był podległy ksieni zakonu.<br /> <br /> ==Ograniczenie wolności zrzeszania się==<br /> Tak jak ideowa dominacja kongregacji Cluny podważona zostaje przez powstanie wywodzących się z ruchów eremickich nowych zakonów, tak o spadku znaczenia klasztorów mniszych zadecydowały tzw. „ruchy ubogich&quot; i budowane na tej idei nowe zakony, które krytykując bogactwo kleru, praktykowały ubóstwo. Łatwo się też domyślić, że część z tych – rewolucyjnych – myśli i inicjatyw, uznanych później często za heretyckie, pojawiała się także wśród mnichów, przykładem mogą być tu Henryk z Lozanny (+1148), Arnold z Brescii (+1155) czy w końcu opat Joachim z Fiore (+1202). Powstanie katarów, albigensów, waldensów, ale i humiliatów, franciszkanów, czy nawet dominikanów, to efekt tych prądów społecznych. To religijne ożywienie, a co za tym idzie, pęd do zakładania nowych organizacji (zakonów). W tym kontekście Innocenty III (+1216) „gdy się dowiedział, że zbytnia rozmaitość zakonnych zgromadzeń wprowadza wielki zamęt do Kościoła Bożego, zakazał na soborze laterańskim IV (1215 r.), aby potem nikt nowego zakonu nie zakładał, lecz każdy, ktoby zakonne życie wieść chciał, aby wstąpił do jednego z istniejących już zakonów. Postanowił nadto: ażeby każdy, kto klasztor nowy chce fundować, wprowadził tam regułę i zakon już zatwierdzony. Wynikało ztąd, że niewolno nowego założyć zakonu, bez szczególnego pozwolenia rzymskiego Papieża, i słusznie, gdy bowiem nowe zakony dla większej doskonałości życia bywają zakładane, powinna ta reguła przyszłego życia od Stolicy św. być pierwej zbadaną i należycie rozważoną, ażeby snać pod pozorem większego dobra i większej życia doskonałości, nie wynikły dla Kościoła mnogie kłopoty, a nawet szkody&quot;. <br /> <br /> Życie społeczne zawsze jest jednak silniejsze od nakazów prawa, które stara się je zbytnio ograniczać. Szybko zaczęto więc stosować wyjątki i zatwierdzać zakony żebracze, które zdominowały wieki następne, czy te, które bardziej pasowały do wcześniejszej epoki, jak choćby wspomniany wyżej zakon brygidek.<br /> <br /> ==Siłą rozpędu==<br /> Wiek XIII, mimo pojawienia się zakonów żebraczych, jest jeszcze dla starych zakonów czasem prosperity. Dalej rozwijają swoje klasztory filialne, szczególnie w krajach obrzeża chrześcijaństwa (np. na terenach dzisiejszej Polski). Jeszcze do końca XIII wieku podejmowane są wyprawy krzyżowe do ziemi świętej, co uzasadnia silne wsparcie dla zakonów rycerskich, które na kontynencie europejskim w formie nadań otrzymują wielki majątek, którym coraz sprawniej zarządzają. Również cystersi doskonale adaptują się do zmieniających się warunków. Już pod koniec XII wieku zaczęli zatrudniać pracowników najemnych, a w wieku XIII – wprowadzać gospodarkę czynszową. Pomimo pierwotnych ograniczeń wynikających z reguły coraz większą rolę w ich finansach zaczyna odgrywać handel, a także kopalnie i huty. Można więc powiedzieć, że utrwalają swój stan posiadania.<br /> <br /> =Życie po życiu – kolejne kryzysy i odnowy=<br /> <br /> ciąg dalszy nastąpi<br /> <br /> =Uzupełniające teksty źródłowe=<br /> [[Piotr Skarga &quot;Żywot św. Benedykta Opata&quot; (fragmenty)]]<br /> <br /> [[Benedykt z Nursji &quot;Reguła&quot; (fragmenty)]]<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Wykłady Piotr Frączak]]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Zarys_historii_najstarszych_zakon%C3%B3w_w_Europie&diff=123 2020-04-19T08:26:15Z

<p>Dorota Matejczyk: /* Klasztory kobiece w cieniu katedr */</p> <hr /> <div><br /> =Pierwsze klasztory=<br /> <br /> [[Plik:Mnisi.png|thumb|300px|right]] <br /> ==Ruch społeczno-religijny==<br /> Historia zakonów to w istocie powolna instytucjonalizacja ruchu społeczno-religijnego. Chrześcijaństwo staje się u schyłku IV wieku religią państwową, a wraz ze wzrostem liczebności wyznawców, więc nieuchronnie również spadkiem jakości ich zaangażowania, pojawiają się tendencje do poszukiwania indywidualnych i grupowych form praktykowania chrześcijaństwa w radykalnej (pierwotnej) formule. Eremici (anachoreci, pustelnicy) poszukiwali w pierwszej kolejności własnego zbawienia, spotkania z Bogiem, uciekali przed pokusami doczesnego świata, początkowo dosłownie, a później i w przenośni, na pustynię. Wokół świętych mężów gromadziły się z czasem wspólnoty tych, którzy chcieli iść podobną ścieżką. Były też wspólnoty innego rodzaju (cenobici), które nie tyle w indywidualnej ścieżce szukania doskonałości, co we wspólnej pracy, ascezie i – wojskowym niemal – podporządkowaniu widziały drogę zbawienia. Z połączenia tych dwóch skrajności wyłonił się na Wschodzie (Egipt, Syria) monastycyzm. Ta forma samoorganizacji, charakterystyczna przecież dla wielu religii (np. hinduizmu czy buddyzmu), w chrześcijaństwie, a potem w katolicyzmie, nabierze jednak specyficznego charakteru. Monastycyzm cele miał mieć w dużej mierze eremickie, metody organizowania się natomiast – cenobickie. <br /> <br /> Gdy prześledzimy historię zakonów, łatwo odkryjemy, w jak oddolny, spontaniczny sposób tworzyły się i rozwijały. Osoba świecka, ksiądz, pustelnik, zakonnik, nawrócony grzesznik – najczęściej późniejszy święty – odczuwa potrzebę większego zaangażowania i odnowienia swego życia duchowego. Wraz z tymi, którzy odczuwają podobną tęsknotę, tworzy szczególną wspólnotę. Mogą to być żyjący wspólnie kapłani, taką społeczność zbudował w oparciu o przygotowane przez siebie zasady (zwane regułą) Augustyn z Hippony – św. Augustyn (+430); mogą to być poszukujący mistrza eremici, jak ci, których zorganizował według swojej reguły [[Benedykt z Nursji]] (+547), późniejszy święty i patron Europy. Ale takich sposobów życia wspólnotowego, takich reguł było więcej, wspominam akurat te z uwagi na rolę, jaką odegrały w późniejszym czasie, trzeba jednak pamiętać, że wspólnot tego rodzaju były zapewne setki, często znacząco się różniących, a dziś nie sposób ich z pewnością policzyć. <br /> <br /> Zatrzymajmy się przy symbolicznej postaci, jaką jest Benedykt z Nursji, który nie bez złośliwości, a pewnie też stronniczości, pisał o tej różnorodności inicjatyw mniszych w czasach mu współczesnych w ten sposób: „Cztery są, jak wiadomo, rodzaje mnichów. Pierwszy nosi nazwę cenobitów, tj. tych, którzy żyją w klasztorze i pełnią służbę pod regułą i opatem. Drugi to anachoreci, tzn. pustelnicy. Oni to nie w pierwszym porywie zachwytu nad życiem mniszym, lecz przechodząc długą próbę w klasztorze, od wielu uczyli się, jak należy walczyć z diabłem, a dobrze przygotowani w szeregach braci do samotnej walki na pustyni i dość już silni, by obejść się bez pomocy bliźniego...&quot;. Przerwijmy na chwilę tę opowieść, by dodać, że Benedykt przemilczał tu fakt, że sam zaczynał „na pustyni&quot;, bez przygotowania, a cenobitą został później. Dalej pisze: „Trzecim, całkiem obrzydliwym rodzajem mnichów są sarabaici. Żadna reguła nie była im mistrzynią i nie wypróbowała ich jak złoto w ogniu. Rozmiękli jak ołów, w postępowaniu zachowują nadal wierność światu...&quot;. Czwartym zaś rodzajem mnichów, którzy – według Benedykta – są „pod każdym względem gorsi jeszcze od sarabaitów&quot; to „ci, których nazywają mnichami wędrownymi (gyrovagi). Przez całe życie wędrują oni po różnych okolicach, goszcząc po trzy lub cztery dni w rozmaitych klasztorach. Zawsze się włóczą, pozbawieni wszelkiej stałości…&quot;. Jakkolwiek je oceniać, wszystkie te inicjatywy, których sukces zależał w dużym stopniu od społecznego poparcia, były swoistymi eksperymentami. Ostateczną dominację cenobityzmu (wspólnot mniszych) możemy uznać za dowód na skuteczność działań wspólnych, choć zapewne w wielu wypadkach niektóre indywidualności (mnisi wędrowni, eremici itp.) w krótkiej perspektywie (pamiętamy, że mówimy o tysiącleciach, więc może to oznaczać nawet dziesiątki lat) uzyskiwali większy poklask i wydawali się skuteczniejsi. To chichot historii, że właśnie mnisi wędrowni (żebrzący) przejmą od benedyktynów pałeczkę dominacji w ruchu zakonnym jakieś… sześć wieków później.<br /> <br /> ==Wieki inkubacji==<br /> [[Plik:Benedykt i reguła.jpg|thumb|200px|Benedykt z Nursji przekazujący swoją Regułę (obraz z 1129 w klasztorze św. Idziego w Nîmes)]]<br /> <br /> Gdzieś między śmiercią Benedykta z Nursji (+547) a rokiem 787, kiedy to opat Monte Cassino przesłał Karolowi Wielkiemu kopię reguły benedyktyńskiej, później narzuconą wszystkim klasztorom w cesarstwie, minęło ponad dwieście lat. To, średnio licząc, kilka pokoleń mnichów, których wspólnoty w różnych warunkach, pod różnymi regułami, pod nadzorem kolejnych opatów, których osobowość wpływała na dalsze kształtowanie się ich tradycji, przetrwały jako wysepki na morzu codziennego życia ówczesnej Europy, zachowując nie tylko własne tradycje i ciągłość wiedzy, ale często też materialne pamiątki dawnych czasów, w tym książki. <br /> <br /> Jak to się stało, że z pierwszych wspólnot mniszych, skupionych na sobie, rozwinęły się opactwa, które za sprawą swoich umiejętności uprawy roli, zarządzania wielkimi majątkami ziemskimi stały się jednym z filarów nowego porządku? Wielu rzeczy możemy się jedynie domyślać. Pewne jest jedynie to, że był to proces wielowątkowy i skomplikowany. I trwał – tak dla wyobrażenia sobie skali – tyle co historia polskich organizacji społecznych od powstania Towarzystwa Przyjaciół Nauk w roku 1800 do dnia dzisiejszego. To dużo czasu na poszukiwanie, eksperymentowanie i testowanie rozwiązań. <br /> <br /> Warto choć w przybliżeniu wyobrazić sobie ten proces. Początkowo mnisi nie znajdowali się w centrum zainteresowań Kościoła, funkcjonowali na jego obrzeżach, tak jak i na obrzeżach ówczesnego społeczeństwa. Tylko w Irlandii w oparciu o opactwa tworzono lokalny Kościół, w którym ascetyczni mnisi pełnili najważniejsze funkcje. Tam tworzyła się jedna z mniszych tradycji, którą później próbował przenieść, nie bez pewnych sukcesów, na tereny kontynentalnej Europy Kolumban (+615). We Włoszech Grzegorz I (+604), pierwszy mnich na stolicy Piotrowej, odkrywa regułę benedyktyńską i wysyła włoskich mnichów do działań ewangelizacyjnych (misje w Anglii). Rozpoczyna się mariaż papiestwa z mnichami. <br /> <br /> Z południa i z północy docierają idee monastyczne na tereny Franków. Szczególnie do rozwoju klasztorów w Europie przyczyniła się kolejna misja mnichów anglosaskich w Europie na przełomie VII i VIII w. Współpraca z nawracanymi książętami wiązała się z licznymi fundacjami klasztornymi, które stawały się ośrodkami akcji chrystianizacyjnej. Powstało wówczas wiele opactw. Jednym z pierwszych był wywodzących się z chrześcijańskiej tradycji anglosaskiej i irlandzkiej klasztor w Echternach (dziś Luksemburg). Licznie powstały klasztory na terenie dzisiejszych Niemczech i Austrii, w tym opactwo Reichenau na wyspie Jeziora Bodeńskiego czy Fulda, które być może odegrało ważną rolę przy przyjmowaniu chrześcijaństwa przez Mieszka I. <br /> <br /> Mnisi stawali się ważnym elementem życia nie tylko społecznego, ale i politycznego, a fuzja zdroworozsądkowej (niezbyt ascetycznej) reguły benedyktyńskiej – „módl się i pracuj&quot; – z celtycką tradycją monastycyzmu uniezależnionego od biskupów, silnie ascetycznego, ale i znacząco wspierającego kulturę i naukę (skryptoria, biblioteki, szkoły) tworzyła nową jakość. Kultura monastyczna staje się pierwszą oryginalną kulturą elit intelektualnych Zachodu. <br /> <br /> Klasztory stały się znaczącą siłą, co oczywiście tworzące się imperium Karolingów skrzętnie wykorzystuje. W granicach cesarstwa Karola Wielkiego (+814) reguła Benedyktyna została narzucona wszystkim klasztorom, ale... cesarz zastrzegł sobie prawo nominacji opatów. I tak opatem mógł zostać nawet świecki dostojnik państwowy, choć ci zazwyczaj bardziej interesowali się dochodami z opactw niż toczącym się w nich życiem duchowym.<br /> <br /> ==Opactwo== <br /> Czym jest zatem pojedyncze, samorządne opactwo (wymiennie stosujemy pojęcia klasztoru czy monasteru1). Przyjrzyjmy się kilku aspektom jego funkcjonowania, w dużym oczywiście uproszczeniu. <br /> <br /> [[Plik:Rahn Kloster Sanct Gallen nach Lasius.jpg|thumb|800px|Rekonstrukcja budynków opactwa Saint Gall na podstawie planu z IX wieku [https://pl.wikipedia.org/wiki/Plan_klasztoru_w_Sankt_Gallen zobacz opis planu] ]]<br /> <br /> ===Opactwo prowadziło szeroką działalność===<br /> Klasztor był miejscem, które uważano za miejsce bezpośredniego kontaktu z Bogiem. Już tylko z tego powodu pełnił on różne funkcje. Zakony kontemplacyjne, gdzie ten kontakt uzyskiwano poprzez indywidualne i zbiorowe modły, był nie tylko miejscem spotkania zakonnika z transcendencją, ale też sposobem na zapewnienie tego kontaktu innym (fundatorom, ale też ludziom związanym z klasztorem poprzez specjalne bractwa modlitewne). Modlitwa, czasem w niezwykle rozbudowanej liturgii (np. w Cluny, o którym za chwilę, przewidzianych na dzień było już 215 psalmów, gdy u Benedykta sugerowanych było jedynie 37), była niesłychanie ważna, ale nie wyczerpywała działalności mnichów. Drugim elementem istotnym w regule Benedykta, do którego powracały kolejne reformy zakonne, była praca. Przede wszystkim praca fizyczna (nawet ta niezwykle ważna rola, jaką odegrały klasztory w zapewnieniu ciągłości wiedzy, w dużej mierze była efektem ciężkiej fizycznej pracy skryptorów), ale także naukowa czy organizacyjna. <br /> <br /> ===Opactwo z założenia miało być samowystarczalne===<br /> Praca fizyczna mnichów jako istotny element reguły, a także ślubowana stałość miejsca (stabilitas), która dla pierwszych mnichów oznaczała po prostu nieopuszczanie własnego klasztoru, związane były z koniecznością podjęcia próby zorganizowania samowystarczalnego gospodarstwa, w którym praca w kuchni i w ogrodzie, czy też w różnych warsztatach, miała z jednej strony zapewniać odpowiednie zajęcie mnichom, z drugiej – zaspokajać ich codzienne potrzeby. Gdy dołożymy do tego wyrzeczenie się przez mnichów własności prywatnej, a więc przeznaczanie całej nadwyżki na rozwój, a do tego ulgi – jak byśmy dziś powiedzieli – podatkowe oraz kumulację wiedzy (zarówno tej w zachowanych księgach, jak i praktycznych doświadczeń innych klasztorów) wykorzystywanej w rolnictwie i rzemiośle, otrzymamy prosty przepis na sukces ekonomiczny. O szczegółach przepisu na ten sukces, który dziś uznalibyśmy za sukces tego co zwiemy ekonomii społeczną, szerzej opowiemy w podsumowaniu. <br /> <br /> ===Opactwo było skomplikowaną organizacją===<br /> Zarówno rozkład budynków, jak i struktura organizacyjna opactwa były tak pomyślane, by zaspokoić podstawowe potrzeby materialne, ale i duchowe konwentu, który liczył zazwyczaj od kilkunastu do kilkudziesięciu zakonników, choć przecież były i klasztory, w których mnichów było kilkuset. W ramach wspólnoty mnisi pełnili różnorodne funkcje. Furty klasztornej pilnował furtian, szafarz zarządzał dobrami, były też inne funkcje – mistrz nowicjatu, skarbnik, kantor... Była osobna kuchnia dla mnichów, osobna dla opata, która też w razie potrzeby karmiła gości. Wbrew pozorom hospitaliusz zajmował się nie chorymi, bo dawna nazwa szpitala oznaczała raczej przytułek niż dzisiejszy szpital, a gośćmi. Chorzy natomiast przebywali w infirmerii i zajmował się nimi infirmierz. W refektarzu mnisi jedli, słuchając wyznaczonego lektora. Dodajmy do tego inne budynki i pomieszczenia, jak kościół czy łaźnie, a także stajnie, obory, spichlerze... Zarządzanie taką organizacją, która dodatkowo często otrzymywała w zapisach ziemie oddalone nawet o setki kilometrów, nie było proste, nawet gdy wykorzystywało się do tego nie tylko pracę mnichów, ale i ludzi świeckich. <br /> <br /> ===Opactwa były samorządne===<br /> Klasztory benedyktyńskie są z założenia niezależnymi wspólnotami. Reguła benedyktyńska mówiła wyraźnie o demokratycznym wyborze opata: „Przy ustanawianiu opata trzeba zawsze przestrzegać zasady, by ten nim został, kogo wybierze jednomyślnie i w bojaźni Bożej cała wspólnota lub choćby tylko jej część niewielka, lecz kierowana lepszym rozeznaniem. O wyborze zaś rozstrzygać musi wartość życia i mądrość nauki, i to nawet wówczas, gdyby we wspólnocie kandydat był ostatni w kolejności”, czyli np. młody wiekiem lub stażem. Benedykt przestrzegał jednak przed zbytnią demokracją przy wybieraniu innych stanowisk, co mogło prowadzić do konfliktów. Szczególnie dotyczyło to przeora, który pomagał opatowi w zarządzaniu i zastępował go w czasie nieobecności. Benedykt uważał: „za wskazane, dla zachowania pokoju i miłości, aby opat według własnego uznania miał prawo obsadzać stanowiska klasztorne&quot;. W klasztorach benedyktyńskich jednak, choć wybierany dożywotnio opat miał właściwie pełnię władzy, wyraźne widać elementy demokratyczne. Warto tu przypomnieć zapisy reguły: „Ilekroć trzeba w klasztorze podjąć jakąś ważną decyzję, niechaj opat zwoła całą wspólnotę i przedstawi jej, o co chodzi. Wysłuchawszy opinii braci, niech ją sam rozważy, a następnie zrobi to, co uzna za bardziej wskazane. Powiedzieliśmy zaś, że wszystkich należy wzywać na radę, gdyż Pan często właśnie komuś młodszemu objawia to, co jest lepsze. (…) Jeśli zaś chodzi o jakieś mniej ważne sprawy klasztoru, niech opat wzywa na radę jedynie starszych, bo napisane jest: Nic nie czyń bez rady, a po uczynku nie będziesz żałował”. I co najważniejsze, opat – właściwie wszechwładny – był ograniczany przestrzeganiem reguły.<br /> <br /> ===Opat jako ojciec===<br /> Jak widzimy, opactwem rządzili wybierani, przynajmniej w teorii, demokratycznie opat lub ksieni (magistra, opacicha). Dlaczego w teorii? Klasztory bowiem były początkowo fundowane przez władców, w późniejszym czasie również możnowładców. Fundator, który w teorii świętej wymiany za wybudowanie i zaopatrzenie klasztoru zapewniał sobie darowanie win i nagrodę w niebie, często próbuje przy okazji załatwić sobie rozwiązanie również innych, niekoniecznie eschatologicznych problemów. Opactwa to w dużej mierze obiekty o walorach obronnych, gdzie fundator zawsze może się zatrzymać. To również rodzinne nekropolie, w których znajdują pochówek – i co w tamtych czasach jest rzeczą nie bez znaczenia, „wieczną” modlitwę – członkowie rodu. To miejsce, w którym można umieścić (i zapewnić opiekę – na czas nauki lub i na zawsze) córkę, młodszego syna lub kogoś z dalszej rodziny. W końcu, gdy klasztory osiągnęły znaczący sukces ekonomiczny, było to także źródło znacznych dochodów, którymi można było nagradzać wierne sługi. Często więc traktowano klasztory jako prywatne czy rodzinne fundacje i sprawowano nad nimi prawo patronatu. Oznaczało to przede wszystkim wpływ na wybór opata lub ksieni. Ale nie tylko fundator chciał zapewnić sobie wpływ na klasztor. Również miejscowy biskup, o ile dzięki tzw. egzempcji klasztor nie był wyjęty spod jego władzy duchowej, chętnie wykorzystywał opata, będącego często największym w okolicy właścicielem ziemskim, do prowadzenie własnej polityki. Do tego dochodziła jeszcze władza papieska, licząca na zakony jako zaplecze kościoła powszechnego i czasem własnych ambicji. W tym trójkącie czasem wzajemnie sprzecznych interesów lub czasowych koalicji, np. lokalnych biskupów z władzą świecką przeciw decyzjom papieża, zakony próbowały wywalczyć sobie niezależność.<br /> <br /> ==Reforma akwizgrańska==<br /> Rozwój ruchu monastycznego, a jednocześnie podporządkowanie go władzy cesarskiej, wymagało nowych rozwiązań. W 817 roku na synodzie akwizgrańskim przyjęto jako obowiązującą propozycję (komentarz do reguły) mnicha i opata, ale też doradcy Karolingów, Benedykta z Anianu (+821). Próbowano ujednolicić funkcjonowanie klasztorów, wzmocniono rolę liturgii (zwiększono liczbę obowiązkowych psalmów), zaostrzono ascezę, wprowadzono kontrolę tak zewnętrzną, jak wewnętrzną.<br /> <br /> Warto zauważyć, że w tym samym czasie przeciwstawiono mnichów kanonikom (we wspólnotach kanonicznych chodziło o połączenie ideału życia monastycznego z kapłaństwem, a wspólnoty te organizowane były w miastach przy katedrach), którzy za cel stawiać sobie mieli także ewangeliczną doskonałość i posłuszeństwo (ale biskupowi), z tym że nie dotyczyły ich mnisze ograniczenia, takie jak zakaz spożywania mięsa, ograniczenia w noszeniu lepszych ubrań czy własności prywatnej. Do ponownego zbliżenia ideału życia mnichów i kanoników regularnych trzeba było poczekać aż do czasów synodu laterańskiego (1059). Wtedy jeden z głównych mówców, mnich, późniejszy papież Grzegorz VII (+1085) podkreślał, że zbytnia pobłażliwość reguły akwizgrańskiej (m.in. w kwestii własności prywatnej) była jedną z przyczyn upadku życia kanoniczego, a przez to i... Kościoła. Nowe, tworzące się wspólnoty kanoniczne odwoływały się do reguły augustiańskiej, zajmować się nimi będziemy jednak jedynie o tyle, o ile tworzyły klasztory i zakony analogiczne do mniszych. <br /> <br /> Kryzys, o którym mówił Grzegorz VII, dotyczył Kościoła, ale wiek po upadku imperium Karolingów to także czas chaosu, wojen i tworzenia się stosunków feudalnych. Ruch monastyczny w czasach Karolingów stał się potęgą. Takie opactwo jak Saint-Germain-des-Prés (w przyszłości opatem będzie tu, po abdykacji, król polski, Jan Kazimierz +1672) posiadało w tym czasie – jak pisze Kłoczowski – ponad 30 tys. hektarów. Słabość władzy świeckiej i kościelnej sprzyja wzrostowi niezależności opactw. Są to potężne instytucje, samowystarczalne gospodarczo, z klasztorami pełniącymi funkcję zamków obronnych, z własnymi rycerzami. Opactwa zaczynają odgrywać znaczącą rolę w tworzącej się, niejako od nowa, Europie.<br /> <br /> =Reforma kluniacka=<br /> <br /> ==Kongregacje==<br /> Klasztory z IX wieku – choćby dzięki hojnym nadaniom, a także wpływowi władzy świeckiej na ich działalność – nie są już tym samym, co te w wieku V – gdy eremickie wspólnoty powstawały „na pustyni&quot;, tworzone własnymi rękami mnichów. Są teraz silniejsze i zasobniejsze, ale to wpływa na ich bezpieczeństwo. Stanowią łakomy kąsek w prywatnych wojnach. Te samotne wyspy są zagrożone w niepewnej sytuacji politycznej w IX-X wieku, a zatem w celach obronnych zaczynają się łączyć w kongregacje, swoiste federacje poszczególnych klasztorów. Współdziałają, ale nie stanowią jeszcze jedności. Ich związki to rodzaj strategicznych sojuszy, a czasem i forma duchowej więzi (rodzaj konfraterni, w ramach której mnisi wzajemnie wspierają się modlitwą).<br /> <br /> ==Cluny i inni==<br /> <br /> Nowa jakość pojawia się wraz z powstaniem opactwa Cluny, które reformę oparło na idei Benedykta z Anianu, rozbudowując jeszcze liturgię i nie pozostawiając mnichom czasu na pracę fizyczną czy naukową. Mnisi mieli żyć z tego, co ofiarują wierni i wypracują ich poddani. Jednak sukces Cluny, a następnie kongregacji kluniackiej, która w wieku XIII traktowana była już jako osobny zakon (Ordo cluniacensis), to wynik dwóch uzupełniających się procesów. Z jednej strony – dzięki woli fundatora klasztor Cluny uwolniony został od wszelkich patronów świeckich, co zapewniało mu niezależność w działaniach, z drugiej – od papieża otrzymał przywilej, który dawał opatowi pod osobistą władzę wszystkie klasztory, w których dokona reformy „kluniackiej”. W ten sposób wszystkie nowo założone lub zreformowane przez Cluny opactwa zostały podporządkowane jednemu ośrodkowi decyzyjnemu, a tym samym uwolnione od świeckich i duchownych patronów. Opat Cluny w zasadzie jest opatem we wszystkich podległych Cluny klasztorach zarządzanych w jego imieniu i przez niego mianowanych przeorów. Sam opat corocznie objeżdża podległe mu klasztory. Kongregacja zorganizowana jest więc jak takie „megaopactwo&quot;, tworząc feudalną strukturę zależności. Sam opat, formalnie wybierany przez mnichów Cluny i przedstawicieli podległych mu domów zakonnych, w praktyce był wyznaczany przez swego poprzednika, który przygotowywał swojego następcę. To już nie była dobrowolna federacja, a organizacja scentralizowana. Podległe opactwa dzięki zależności od Cluny uzyskują niezależność od lokalnych władz świeckich i duchowych. <br /> <br /> Opactwo powstaje w 910 r. i szybko się rozrasta. Osiąga gigantyczny sukces polityczny i ekonomiczny. To tu zapoczątkowano właściwie reformy Kościoła (zwane reformą gregoriańską), a papieże Grzegorz VII (papież w latach 1073-1085), Urban II (1088-1099) i Paschalis II (1099-1119) – byli członkami kongregacji kluniackiej, To Cluny było zapleczem dla rekonkwisty w roku 1063 (wojna o Barbastro) i pierwszej wyprawy krzyżowej ogłoszonej przez zasiadającego na tronie piotrowym kluniackiego mnicha Urbana II (kolejne wyprawy to już domena cystersów). Tym, co miało być widocznym znakiem sukcesu, był kościół w Cluny – pięcionawowa bazylika – największy kościół w Europie, ale o prawdziwej sile decydowała ilość podległych klasztorów (ponoć prawie 1500 klasztorów kluniackich pod koniec XI w., kilkadziesiąt tysięcy mnichów).<br /> <br /> Jednak kongregacje nie są instytucją tworzoną odgórnie, a życie społeczne jest różnorodne. Cluny było najsilniejszym, największym, najbardziej scentralizowanym, ale nie jedynym pomysłem na samoorganizację klasztorów. Równolegle, często pod wrażeniem działań Cluny, powstawały inicjatywy kongregacyjne we Włoszech i w Niemczech, a wiele opactw broniło swej niezależności i w ogóle nie zamierzało się zrzeszać. Reformy zachodziły w poszczególnych opactwach lub mniej lub bardziej formalnych związkach poszczególnych klasztorów. Odgłosy tych sporów docierały i na tereny dzisiejszej Polski, która przecież dopiero zaczynała swoją przygodę z chrześcijaństwem. Jednym z pierwszych na tych ziemiach konwentów (konwent – grupa zakonników zasiedlających klasztor), choć był to czas największych sukcesów Cluny, byli eremici od Romualda z Camaldoli (+1027), założyciela kamedułów. Co do pochodzenia konwentu w Tyńcu z kolei jest i taka hipoteza, że „Kazimierz Odnowiciel i Bolesław Szczodry ściągali konwenty z rozmaitych ośrodków niemieckich i lotaryńskich”, kiedy to „arcybiskup koloński, Annon, reformował opactwa na terenie podległym swej władzy. Konwenty, które by nie przyjęły tej reformy, usuwał z placówek. Wolno przypuścić, że te właśnie konwenty przychodziły do Polski na fundacje&quot;1. Wizja grup mniszych, które nie chciały się poddać narzucanym zmianom, jako tych, które budowały wspólnoty benedyktyńskie w Polsce, tłumaczyć by mogła zastanawiający brak związków tych wspólnot z Rzymem i opactwami na Zachodzie, a co za tym szło – w miarę szybką polonizację konwentów. W każdym razie wyklucza się raczej, sugerowane czasami, związki polskich opactw z kongregacją Cluny. <br /> <br /> [[Plik:Wykres 1.jpg|1100px]]<br /> <br /> ==Ruch eremicki i powrót do korzeni==<br /> Co się stało jednak w XII wieku? Reformy klasztorów kluniackich, i podobnych, wpisywały się w konflikt pomiędzy cesarstwem a papiestwem, walkę, w której stawką był prymat władzy duchownej lub świeckiej. Wielkość i przepych niezależnych od władzy świeckiej klasztorów był widocznym znakiem siły władzy duchownej. Jednak dla wielu oznaczał on odejście od pierwotnych wartości, od przekonania, że poszukiwanie przez mnichów Boga urzeczywistnia się raczej w ascezie i ubóstwie niż w pełnej przepychu liturgii. Już w czasie wielkich sukcesów kongregacji kluniackiej pojawia się nowy, niekontrolowany przez Kościół ruch, który prowadził do reformy życia klasztornego. <br /> <br /> Już w XII wieku kongregacja Cluny powoli traci na znaczeniu, zepchnięta w cień przez nowe kongregacje i inicjatywy, z których tworzą się dojrzałe zakony – kamedułów, cystersów, kartuzów i norbertanów. Ale ciągle jeszcze potężna kongregacja Cluny istnieje nadal. W XIV wieku traci z uwagi na odrywanie się poszczególnych klasztorów, m.in. za sprawą sporów wywołanych wielką schizmą zachodnią (1378-1417), gdy różne opactwa podporządkowywały się różnym papieżom. Podczas wojen religijnych, prawie dwa wieki później (1562), klasztor został splądrowany, jednak dopiero zamknięcie opactwa podczas rewolucji francuskiej w 1790 roku oznaczało jego ostateczny kres, a sam ogromny kościół, świadectwo ogromu tej kongregacji, rozebrany został parę lat później. <br /> <br /> =Wiek zakonów mniszych=<br /> <br /> XII wiek niewątpliwie upłynął w Europie pod znakiem zakonów. Niektóre, jak cystersi, norbertanie czy templariusze, rozrosły się do monstrualnych rozmiarów i odgrywały wiodącą rolę w życiu społeczno-ekonomicznym ówczesnego świata. Jednak nie bez znaczenia była także ich liczba i różnorodność.<br /> <br /> ==Czym jest zakon?==<br /> Tutaj uwaga, która z punktu widzenia naszego wywodu jest szczególnie ważna. Monastycyzm (klasztory mnisze) odnajdujemy w wielu religiach. Do tego nurtu należą też klasztory mnisze w wiekach IV-IX w Zachodniej Europie. Jednak czymś innym – specyficznym dla chrześcijaństwa zachodniego – jak to podkreśla Kłoczowski, są zakony. Warto o tym pamiętać, szczególnie w kontekście benedyktynów, którzy swoją nazwę otrzymali dopiero od… jezuity Piotra Skargi jakieś tysiąc lat po powstaniu, a pięćset po przybyciu na ziemie polskie. Mówimy o zakonie benedyktynów, ale „czarni mnisi”, czy „mnisi św. Benedykta”, tak naprawdę nadal nie są do końca zakonem, mimo że po wielu próbach, w 1893 roku (sic!) na mocy decyzji papieża Leona XIII założona została konfederacja benedyktyńska (Konfederacja Benedyktyńska Zakonu św. Benedykta). Jest ona jednak w zasadzie dobrowolną unią kongregacji i niezależnych opactw. W tradycji benedyktyńskiej bowiem pojedynczy klasztor (opactwo) był samodzielną organizacją. Zakon był natomiast formą zorganizowania ponadklasztornych wspólnot. Czy więc każda kongregacja to już zakon? Zakon (Ordo) jest z jednej strony „regułą&quot;, swoistym systemem wartości, na którym oparta jest organizacja, z drugiej – oznacza samą tę organizację. Wydaje się, że kluczowe znaczenie ma tu kwestia samoświadomości – poczucia przynależności i swoistego charyzmatu (rozumianego jako jakościowa różnica w wyznawanych wartościach i organizacji wspólnot), a także późniejszego rozwoju organizacyjnego. Kongregacje były formą, mniej lub bardziej scentralizowanej, współpracy. Cluny, jak wspominaliśmy, oparte była na koncepcji wielkiego opactwa. Część kongregacji benedyktyńskich, walombrozjanie, sylwestryni, celestyni, oliwetanie, a przede wszystkim znani z historii Polski kameduli i cystersi, wyodrębniła się na tyle, że została uznana za osobne zakony. <br /> ==Opactwo i zakon u cystersów==<br /> Początkowo pierwszy klasztor cystersów (podobnie jak innych kongregacji czy zakonów działających w oparciu o regułę św. Benedykta) był po prostu jednym z klasztorów benedyktyńskich o zaostrzonej regule. Dopiero bulla papieska z roku 1100 nadająca mu przywilej bycia samodzielną jednostką monastyczną rozpoczęła proces tworzenia zakonu, którego dokumenty Suma Charte Charitatis zatwierdził papież w 1119 r. Tak więc obok reguły benedyktyńskiej (tej Benedyktyna z Nursji, z pominięciem zmian wprowadzonych przez Benedykta z Anianu) cystersi mieli już własne, czysto zakonne statuty (konstytucje). Początkowo, idąc z duchem czasu, przyjęli bardzo surowy sposób życia. Wełniane, białe – bo niefarbowane – habity, brak bielizny, wyrzekanie się jedzenia mięsa, ryb, nabiału, jajek, obok modlitwy praca fizyczna (ora et labora) oraz szukanie miejsc odosobnionych, niezamieszkałych to podstawowe wyróżniki nowego zakonu. Mnisi mieli się utrzymywać z własnej pracy, wiązało się to z zakazem posiadania majątków z ludnością zależną, rent feudalnych, czynszów, dziesięcin itp., a jednocześnie każde opactwo miało być właściwie samowystarczalne i, co równie ważne, samorządne. <br /> <br /> Początkowo wrócono do idei pracy samych mnichów, ale jednak, co już sygnalizowaliśmy, dość szybko okazuje się, że rozwój wspólnot zakonnych nie jest możliwy bez dodatkowej siły roboczej. W 1119 r. wprowadza się więc instytucję konwersów (braci świeckich), czyli tych, którzy z jednej strony nie składają ślubów zakonnych i mają pewne przywileje umożliwiające ciężką pracę (lepsze wyżywienie, mniej modlitw, więcej snu), ale, przynajmniej w teorii, mają być traktowani na równi z mnichami. W połowie XII w. przypadało po trzech i więcej konwersów na jednego pełnoprawnego mnicha. <br /> <br /> Podobnie jak u benedyktynów opat cysterski rządził samodzielnie w opactwie. Jednak możemy tu już mówić o prawdziwym zakonie. Życie w opactwach cysterskich regulowały, obok reguły benedyktyńskiej, wspólne statuty zakonne, a zbierająca się raz do roku kapituła generalna, złożona ze wszystkich opatów, była najwyższą władzą (ustawodawczą i sądowniczą) zakonu. Wzajemna kontrola została ustanowiona na zasadzie zależności filialnej. Struktura wyglądała następująco. Główny klasztor, w którym spotykała się kapituła generalna, był w Citeaux, były też cztery klasztory (Morimond, Citeaux, Pontigny, La Ferté), z których wychodziły linie wzajemnie powiązanych klasztorów filialnych. Założony przez dane opactwo kolejny klasztor (filialny) był mu w pewnym stopniu podległy (np. wizytacje opata). I tak, dla przykładu, konwent jędrzejowski pochodził wprost z Morimond, a następnie wysłał swoich mnichów jako konwent przy powstawaniu klasztoru w Rudach. Ten z kolei zapewnił konwent dla klasztoru w Jemielnicy. Założenie było takie, że klasztor złożony z 12 mnichów mógł być już samodzielny, a opactwo z 60 mnichami było w prawie zakładać opactwo filialne , ale przecież i tu panowała feudalna zasada, którą wielu zapamiętało z lekcji historii, że &quot;wasal mojego wasala nie jest moim wasalem&quot;.<br /> <br /> Cystersi dużą wagę, obok modlitwy i pracy fizycznej, przykładali do wiedzy, i to przede wszystkim wiedzy praktycznej – dotyczącej uprawy ziemi, hodowli, ale też melioracji, technik budowlanych czy medycyny – która dzięki cystersom była wprowadzana w życie. Rozwój zakonu oraz jego sukcesy gospodarcze i polityczne w ówczesnej Europie stawiają przewodzącego mu Bernarda z Clairvaux (+1153) na równi z papieżem i cesarzem (a może i ponad nimi).<br /> ==Inne ówczesne zakony==<br /> ===Reguła augustiańska===<br /> Jak się już rzekło, na synodzie akwizgrańskim silnie oddzielono wspólnoty mnisze od kanonicznych, teraz, tzn. w czasach synodu laterańskiego (1059) i całej reformy gregoriańskiej, następuje ponowne zbliżenie. Wraca do łask reguła św. Augustyna, która choć bardziej nakierowana na działanie w świecie niż kontemplację, w formach organizacyjnych upodabnia się wówczas do klasztorów mniszych. Św. Norbert, który pragnął łączyć życie kaznodziejskie z eremickim, zainicjował zakon, który w ciągu XII wieku tworzy kilkaset wspólnot w Europie. Jednak zanim norbertanie (premonstratensi) przyjęli regułę augustiańską, rozważana była opcja przystąpienia do zakonu cystersów. Regułę augustiańską przyjmują również powstające wówczas samodzielne opactwa kanoników regularnych (przykładem może tu być klasztor w Czerwińsku nad Wisłą), które podobnie jak benedyktyni zachowały w istocie niezależność poszczególnych domów, łącząc się w różnorodne kongregacje. Powstają też inne zakony, np. bożogrobców, powstały w roku 1099 jako Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Świętego Grobu Jerozolimskiego, w Polsce zwany też miechowitami. <br /> ===Zakony szpitalne i rycerskie===<br /> W oparciu o regułę augustiańską powstają również zakony, które wywodzą się z bractw świeckich, np. zakony szpitalne (szpitalników). Wydaje się, że częste utożsamianie ich z zakonami rycerskimi prowadzić może do nieporozumień. Przypomnijmy, że czysto rycerskie zakony, takie jak Zakon Rycerzy Tau, joannici czy lazaryści, powstawały jako bractwa szpitalne, a obroną szpitali i pielgrzymów zajęły się później. Ich początki nie były rycerskie. Część z nich nie bardzo się też rycerskim rzemiosłem zajmowała – np. Zakon Czerwonego Krzyża z Gwiazdą, duchacy czy antonianie. Ci ostatni do roku 1297, zanim papież Bonifacy VII zatwierdził zgromadzenie oparte na regule augustiańskiej, działali ponoć pod zwierzchnictwem... jednego z benedyktyńskich opactw (Montmajour koło Arles). <br /> <br /> Zakony rycerskie , jako specyficzny rodzaj zakonów, wywodził się z czasu krucjat. Ich rodowód to zarówno tradycje mnisze (a konkretnie cysterskie, np. u templariuszy), kanoniczne (bożogrobcy), jak i świeckie (wspomniane wyżej bractwa szpitalne, np. w przypadku Joannitów), a często mieszane (reguły krzyżaków były kompilacją reguł templariuszy i joannitów, a bożogrobcy to właściwie dwa osobne zakony – kanoników i rycerzy). Połączenie mnicha z rycerzem było pomysłem zupełnie nowatorskim, o doniosłych skutkach. Zarówno joannici, jak i krzyżacy dorobili się własnych państw. Pierwsi na Rodos, potem na Malcie (XIV-XVIII w.), drudzy w Prusach (XIII-XVI w.). Templariusze, do czasu rozwiązania, posiadali ponoć 1/3 terenu ówczesnej Francji. Nie należy traktować zakonów rycerskich, mimo ich specyfiki, jako osobnego zjawiska społecznego. W zakresie idei i form organizacyjnych niewątpliwie były jednym z przejawów różnorodnego życia zakonnego. Tym, co zbliżało zakony rycerskie do zakonów mniszych, jest fakt, że bracia-rycerze funkcjonowali obok kapłanów, i to oni zarządzali zakonem i poszczególnymi komturiami. <br /> ===Klasztory kobiece w cieniu katedr===<br /> Rolę kobiet mniszek w tamtych czasach opisuje Régine Pernoud w książce „Kobieta w czasach katedr&quot;, pisząc: „Uderza nas dynamizm i inwencja kobiet, które swą wolność zawdzięczają Ewangelii&quot;. Szczególną rolę odgrywały klasztory żeńskie w Niemczech X i XI wieku, gdy „opatki, częstokroć spowinowacone z cesarzowymi, a nieustannie przez nie wspierane, znajdują się w kręgu kobiet znaczących, tworzących ze swych klasztorów ośrodki zarówno kultury, jak i modlitwy, ich rodzinne powiązania natomiast umożliwiają im odgrywanie ważnej roli w życiu politycznym&quot;. <br /> <br /> Wczesnośredniowieczne żeńskie klasztory mnisze, często fundowane dla córek królów i książąt, stanowiły znaczące ośrodki kultury i swoistej emancypacji kobiet, było to z pewnością zjawisko elitarne. Dopiero zaangażowanie kobiet w ruchy religijne w wieku XI prowadzi do zwiększenia ich udziału w szerokim ruchu monastycznym, a wszystkie zakony posiadają swoją żeńską gałąź. Jednak kobiece wspólnoty mnisze i zakony powstawały w cieniu męskich i dużo mniej różniły się miedzy sobą (benedyktynki, norbertanki, cysterki) niż ich męskie odpowiedniki. <br /> <br /> Pojawiają się jednak problemy. Chętnych kobiet jest zbyt dużo, a przy tym klasztory żeńskie wymagają znaczącej uwagi ze strony zakonów męskich (liturgia, pomoc w zarządzaniu dodatkowym klasztorem i utrzymaniu mniszek), odwracając ich uwagę od pierwotnej misji. Różnie radzą sobie z tym różne zakony. Norbertanie, którzy zaczęli od wspólnego zakonu (tworzyli „klasztory podwójne&quot;, gdzie obok siebie, choć osobno, żyły wspólnoty męskie i żeńskie), postanawiają już w 1141 r. dokonać rozdziału, który przebiega jednak bardzo powoli. Z kolei cystersi dopiero w początkach XIII w., decydują się na inkorporację klasztorów cysterek do zakonu (na równych prawach). Jednak, by ograniczyć wynikające z tego kłopoty, część klasztorów żeńskich po prostu nie została przyjęta i działała nadal niezależnie, czasami przekształcając się w tradycyjne wspólnoty benedyktyńskie.<br /> <br /> Wzrost liczby kobiet, które chciały zostać mniszkami, – z różnych zresztą powodów, np. braku posagu czy braku mężczyzn w czasach rozlicznych wojen, kiedy trudno było założyć rodzinę, wiele kobiet zostawało też wdowami – musiał skutkować zaostrzaniem reguły. Stąd bardzo surowe zasady klauzury, którą wprowadził dla kobiet w 1298 r. papież Bonifacy VIII (+1303). a która miała być ich „więzieniem i grobem”. No ale to już czas, gdy „wiek zakonów&quot; się kończył, a nadchodziły nowe czasy. <br /> <br /> Oczywiście nie ma jednego modelu organizacji wspólnot żeńskich. Mamy więc klasztory, w których ksieni jest zależna od opata męskiego, ale i takie, które mają w pewnym sensie do dyspozycji (podległą ksieni) grupkę księży-zakonników. Bywało, w późniejszych czasach, że siostrami, np. benedyktynkami, duchowo opiekowali się księża z innych zakonów (np. jezuici). Ciekawą formę organizacyjną przyjęto w założonym ok. roku 1110 opactwie w Fontevraud we Francji, które było „klasztorem podwójnym&quot; (wcześniejszym niż klasztory norbertańskie) zamieszkiwanym przez dwie wspólnoty zakonne – żeńską i męską, ale kierowane każdorazowo przez kobietę – przełożoną. I nie był to przypadek odosobniony, gdyż wspólnota ta założyła ponad 100 innych klasztorów, a samo opactwo Fontevraud przetrwało do rewolucji francuskiej. Na terenach polskich podobnie funkcjonował przybyły ze Szwecji XIV-wieczny zakon św. Brygidy (brygidki), który działał w formie klasztorów podwójnych, a przeor był podległy ksieni zakonu.<br /> <br /> ==Ograniczenie wolności zrzeszania się==<br /> Tak jak ideowa dominacja kongregacji Cluny podważona zostaje przez powstanie, wywodzacych się ruchów eremickich, nowych zakonów, tak o spadku znaczenia klasztorów mniszych zadecydowały tzw. „ruchy ubogich&quot; i budowane na tej idei nowe zakony, które krytykując bogactwo kleru, praktykowały ubóstwo. Łatwo się też domyślić, że część z tych – rewolucyjnych – myśli i inicjatyw, uznanych później często za heretyckie, pojawiała się także wśród mnichów, przykładem mogą być tu Henryk z Lozanny (+1148), Arnold z Brescii (+1155) czy w końcu opat Joachim z Fiore (+1202). Powstanie katarów, albigensów, waldensów, ale i humiliatów, franciszkanów, czy nawet dominikanów, to efekt tych prądów społecznych. To religijne ożywienie, a co za tym idzie, pęd do zakładania nowych organizacji (zakonów). W tym kontekście Innocenty III (+1216) „gdy się dowiedział, że zbytnia rozmaitość zakonnych zgromadzeń wprowadza wielki zamęt do Kościoła Bożego, zakazał na soborze laterańskim IV (1215 r.), aby potem nikt nowego zakonu nie zakładał, lecz każdy, ktoby zakonne życie wieść chciał, aby wstąpił do jednego z istniejących już zakonów. Postanowił nadto: ażeby każdy, kto klasztor nowy chce fundować, wprowadził tam regułę i zakon już zatwierdzony. Wynikało ztąd, że niewolno nowego założyć zakonu, bez szczególnego pozwolenia rzymskiego Papieża, i słusznie, gdy bowiem nowe zakony dla większej doskonałości życia bywają zakładane, powinna ta reguła przyszłego życia od Stolicy św. być pierwej zbadaną i należycie rozważoną, ażeby snać pod pozorem większego dobra i większej życia doskonałości, nie wynikły dla Kościoła mnogie kłopoty, a nawet szkody&quot;. <br /> <br /> Życie społeczne zawsze jest jednak silniejsze od nakazów prawa, które stara się je zbytnio ograniczać. Szybko zaczęto więc stosować wyjątki i zatwierdzać zakony żebracze, które zdominowały wieki następne, czy te, które bardziej pasowały do wcześniejszej epoki, jak choćby wspomniany wyżej zakon brygidek. <br /> ==Siłą rozpędu==<br /> Wiek XIII, mimo pojawienia się zakonów żebraczych, jest jeszcze dla starych zakonów czasem prosperity. Dalej rozwijają swoje klasztory filialne, szczególnie w krajach obrzeża chrześcijaństwa (np. na terenach dzisiejszej Polski). Jeszcze do końca XIII wieku podejmowane są wyprawy krzyżowe do ziemi świętej, co uzasadnia silne wsparcie dla zakonów rycerskich, które na kontynencie europejskim w formie nadań otrzymują wielki majątek, którym coraz sprawniej zarządzają. Również cystersi doskonale adaptują się do zmieniających się warunków. Już pod koniec XII wieku zaczęli zatrudniać pracowników najemnych, a w wieku XIII – wprowadzać gospodarkę czynszową. Pomimo pierwotnych ograniczeń wynikających z reguły coraz większą rolę w ich finansach zaczyna odgrywać handel, a także kopalnie i huty. Można więc powiedzieć, że utrwalają swój stan posiadania.<br /> <br /> =Życie po życiu – kolejne kryzysy i odnowy=<br /> <br /> ciąg dalszy nastąpi<br /> <br /> =Uzupełniające teksty źródłowe=<br /> [[Piotr Skarga &quot;Żywot św. Benedykta Opata&quot; (fragmenty)]]<br /> <br /> [[Benedykt z Nursji &quot;Reguła&quot; (fragmenty)]]<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Wykłady Piotr Frączak]]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Zarys_historii_najstarszych_zakon%C3%B3w_w_Europie&diff=122 2020-04-19T07:57:13Z

<p>Dorota Matejczyk: /* Cluny i inni */</p> <hr /> <div><br /> =Pierwsze klasztory=<br /> <br /> [[Plik:Mnisi.png|thumb|300px|right]] <br /> ==Ruch społeczno-religijny==<br /> Historia zakonów to w istocie powolna instytucjonalizacja ruchu społeczno-religijnego. Chrześcijaństwo staje się u schyłku IV wieku religią państwową, a wraz ze wzrostem liczebności wyznawców, więc nieuchronnie również spadkiem jakości ich zaangażowania, pojawiają się tendencje do poszukiwania indywidualnych i grupowych form praktykowania chrześcijaństwa w radykalnej (pierwotnej) formule. Eremici (anachoreci, pustelnicy) poszukiwali w pierwszej kolejności własnego zbawienia, spotkania z Bogiem, uciekali przed pokusami doczesnego świata, początkowo dosłownie, a później i w przenośni, na pustynię. Wokół świętych mężów gromadziły się z czasem wspólnoty tych, którzy chcieli iść podobną ścieżką. Były też wspólnoty innego rodzaju (cenobici), które nie tyle w indywidualnej ścieżce szukania doskonałości, co we wspólnej pracy, ascezie i – wojskowym niemal – podporządkowaniu widziały drogę zbawienia. Z połączenia tych dwóch skrajności wyłonił się na Wschodzie (Egipt, Syria) monastycyzm. Ta forma samoorganizacji, charakterystyczna przecież dla wielu religii (np. hinduizmu czy buddyzmu), w chrześcijaństwie, a potem w katolicyzmie, nabierze jednak specyficznego charakteru. Monastycyzm cele miał mieć w dużej mierze eremickie, metody organizowania się natomiast – cenobickie. <br /> <br /> Gdy prześledzimy historię zakonów, łatwo odkryjemy, w jak oddolny, spontaniczny sposób tworzyły się i rozwijały. Osoba świecka, ksiądz, pustelnik, zakonnik, nawrócony grzesznik – najczęściej późniejszy święty – odczuwa potrzebę większego zaangażowania i odnowienia swego życia duchowego. Wraz z tymi, którzy odczuwają podobną tęsknotę, tworzy szczególną wspólnotę. Mogą to być żyjący wspólnie kapłani, taką społeczność zbudował w oparciu o przygotowane przez siebie zasady (zwane regułą) Augustyn z Hippony – św. Augustyn (+430); mogą to być poszukujący mistrza eremici, jak ci, których zorganizował według swojej reguły [[Benedykt z Nursji]] (+547), późniejszy święty i patron Europy. Ale takich sposobów życia wspólnotowego, takich reguł było więcej, wspominam akurat te z uwagi na rolę, jaką odegrały w późniejszym czasie, trzeba jednak pamiętać, że wspólnot tego rodzaju były zapewne setki, często znacząco się różniących, a dziś nie sposób ich z pewnością policzyć. <br /> <br /> Zatrzymajmy się przy symbolicznej postaci, jaką jest Benedykt z Nursji, który nie bez złośliwości, a pewnie też stronniczości, pisał o tej różnorodności inicjatyw mniszych w czasach mu współczesnych w ten sposób: „Cztery są, jak wiadomo, rodzaje mnichów. Pierwszy nosi nazwę cenobitów, tj. tych, którzy żyją w klasztorze i pełnią służbę pod regułą i opatem. Drugi to anachoreci, tzn. pustelnicy. Oni to nie w pierwszym porywie zachwytu nad życiem mniszym, lecz przechodząc długą próbę w klasztorze, od wielu uczyli się, jak należy walczyć z diabłem, a dobrze przygotowani w szeregach braci do samotnej walki na pustyni i dość już silni, by obejść się bez pomocy bliźniego...&quot;. Przerwijmy na chwilę tę opowieść, by dodać, że Benedykt przemilczał tu fakt, że sam zaczynał „na pustyni&quot;, bez przygotowania, a cenobitą został później. Dalej pisze: „Trzecim, całkiem obrzydliwym rodzajem mnichów są sarabaici. Żadna reguła nie była im mistrzynią i nie wypróbowała ich jak złoto w ogniu. Rozmiękli jak ołów, w postępowaniu zachowują nadal wierność światu...&quot;. Czwartym zaś rodzajem mnichów, którzy – według Benedykta – są „pod każdym względem gorsi jeszcze od sarabaitów&quot; to „ci, których nazywają mnichami wędrownymi (gyrovagi). Przez całe życie wędrują oni po różnych okolicach, goszcząc po trzy lub cztery dni w rozmaitych klasztorach. Zawsze się włóczą, pozbawieni wszelkiej stałości…&quot;. Jakkolwiek je oceniać, wszystkie te inicjatywy, których sukces zależał w dużym stopniu od społecznego poparcia, były swoistymi eksperymentami. Ostateczną dominację cenobityzmu (wspólnot mniszych) możemy uznać za dowód na skuteczność działań wspólnych, choć zapewne w wielu wypadkach niektóre indywidualności (mnisi wędrowni, eremici itp.) w krótkiej perspektywie (pamiętamy, że mówimy o tysiącleciach, więc może to oznaczać nawet dziesiątki lat) uzyskiwali większy poklask i wydawali się skuteczniejsi. To chichot historii, że właśnie mnisi wędrowni (żebrzący) przejmą od benedyktynów pałeczkę dominacji w ruchu zakonnym jakieś… sześć wieków później.<br /> <br /> ==Wieki inkubacji==<br /> [[Plik:Benedykt i reguła.jpg|thumb|200px|Benedykt z Nursji przekazujący swoją Regułę (obraz z 1129 w klasztorze św. Idziego w Nîmes)]]<br /> <br /> Gdzieś między śmiercią Benedykta z Nursji (+547) a rokiem 787, kiedy to opat Monte Cassino przesłał Karolowi Wielkiemu kopię reguły benedyktyńskiej, później narzuconą wszystkim klasztorom w cesarstwie, minęło ponad dwieście lat. To, średnio licząc, kilka pokoleń mnichów, których wspólnoty w różnych warunkach, pod różnymi regułami, pod nadzorem kolejnych opatów, których osobowość wpływała na dalsze kształtowanie się ich tradycji, przetrwały jako wysepki na morzu codziennego życia ówczesnej Europy, zachowując nie tylko własne tradycje i ciągłość wiedzy, ale często też materialne pamiątki dawnych czasów, w tym książki. <br /> <br /> Jak to się stało, że z pierwszych wspólnot mniszych, skupionych na sobie, rozwinęły się opactwa, które za sprawą swoich umiejętności uprawy roli, zarządzania wielkimi majątkami ziemskimi stały się jednym z filarów nowego porządku? Wielu rzeczy możemy się jedynie domyślać. Pewne jest jedynie to, że był to proces wielowątkowy i skomplikowany. I trwał – tak dla wyobrażenia sobie skali – tyle co historia polskich organizacji społecznych od powstania Towarzystwa Przyjaciół Nauk w roku 1800 do dnia dzisiejszego. To dużo czasu na poszukiwanie, eksperymentowanie i testowanie rozwiązań. <br /> <br /> Warto choć w przybliżeniu wyobrazić sobie ten proces. Początkowo mnisi nie znajdowali się w centrum zainteresowań Kościoła, funkcjonowali na jego obrzeżach, tak jak i na obrzeżach ówczesnego społeczeństwa. Tylko w Irlandii w oparciu o opactwa tworzono lokalny Kościół, w którym ascetyczni mnisi pełnili najważniejsze funkcje. Tam tworzyła się jedna z mniszych tradycji, którą później próbował przenieść, nie bez pewnych sukcesów, na tereny kontynentalnej Europy Kolumban (+615). We Włoszech Grzegorz I (+604), pierwszy mnich na stolicy Piotrowej, odkrywa regułę benedyktyńską i wysyła włoskich mnichów do działań ewangelizacyjnych (misje w Anglii). Rozpoczyna się mariaż papiestwa z mnichami. <br /> <br /> Z południa i z północy docierają idee monastyczne na tereny Franków. Szczególnie do rozwoju klasztorów w Europie przyczyniła się kolejna misja mnichów anglosaskich w Europie na przełomie VII i VIII w. Współpraca z nawracanymi książętami wiązała się z licznymi fundacjami klasztornymi, które stawały się ośrodkami akcji chrystianizacyjnej. Powstało wówczas wiele opactw. Jednym z pierwszych był wywodzących się z chrześcijańskiej tradycji anglosaskiej i irlandzkiej klasztor w Echternach (dziś Luksemburg). Licznie powstały klasztory na terenie dzisiejszych Niemczech i Austrii, w tym opactwo Reichenau na wyspie Jeziora Bodeńskiego czy Fulda, które być może odegrało ważną rolę przy przyjmowaniu chrześcijaństwa przez Mieszka I. <br /> <br /> Mnisi stawali się ważnym elementem życia nie tylko społecznego, ale i politycznego, a fuzja zdroworozsądkowej (niezbyt ascetycznej) reguły benedyktyńskiej – „módl się i pracuj&quot; – z celtycką tradycją monastycyzmu uniezależnionego od biskupów, silnie ascetycznego, ale i znacząco wspierającego kulturę i naukę (skryptoria, biblioteki, szkoły) tworzyła nową jakość. Kultura monastyczna staje się pierwszą oryginalną kulturą elit intelektualnych Zachodu. <br /> <br /> Klasztory stały się znaczącą siłą, co oczywiście tworzące się imperium Karolingów skrzętnie wykorzystuje. W granicach cesarstwa Karola Wielkiego (+814) reguła Benedyktyna została narzucona wszystkim klasztorom, ale... cesarz zastrzegł sobie prawo nominacji opatów. I tak opatem mógł zostać nawet świecki dostojnik państwowy, choć ci zazwyczaj bardziej interesowali się dochodami z opactw niż toczącym się w nich życiem duchowym.<br /> <br /> ==Opactwo== <br /> Czym jest zatem pojedyncze, samorządne opactwo (wymiennie stosujemy pojęcia klasztoru czy monasteru1). Przyjrzyjmy się kilku aspektom jego funkcjonowania, w dużym oczywiście uproszczeniu. <br /> <br /> [[Plik:Rahn Kloster Sanct Gallen nach Lasius.jpg|thumb|800px|Rekonstrukcja budynków opactwa Saint Gall na podstawie planu z IX wieku [https://pl.wikipedia.org/wiki/Plan_klasztoru_w_Sankt_Gallen zobacz opis planu] ]]<br /> <br /> ===Opactwo prowadziło szeroką działalność===<br /> Klasztor był miejscem, które uważano za miejsce bezpośredniego kontaktu z Bogiem. Już tylko z tego powodu pełnił on różne funkcje. Zakony kontemplacyjne, gdzie ten kontakt uzyskiwano poprzez indywidualne i zbiorowe modły, był nie tylko miejscem spotkania zakonnika z transcendencją, ale też sposobem na zapewnienie tego kontaktu innym (fundatorom, ale też ludziom związanym z klasztorem poprzez specjalne bractwa modlitewne). Modlitwa, czasem w niezwykle rozbudowanej liturgii (np. w Cluny, o którym za chwilę, przewidzianych na dzień było już 215 psalmów, gdy u Benedykta sugerowanych było jedynie 37), była niesłychanie ważna, ale nie wyczerpywała działalności mnichów. Drugim elementem istotnym w regule Benedykta, do którego powracały kolejne reformy zakonne, była praca. Przede wszystkim praca fizyczna (nawet ta niezwykle ważna rola, jaką odegrały klasztory w zapewnieniu ciągłości wiedzy, w dużej mierze była efektem ciężkiej fizycznej pracy skryptorów), ale także naukowa czy organizacyjna. <br /> <br /> ===Opactwo z założenia miało być samowystarczalne===<br /> Praca fizyczna mnichów jako istotny element reguły, a także ślubowana stałość miejsca (stabilitas), która dla pierwszych mnichów oznaczała po prostu nieopuszczanie własnego klasztoru, związane były z koniecznością podjęcia próby zorganizowania samowystarczalnego gospodarstwa, w którym praca w kuchni i w ogrodzie, czy też w różnych warsztatach, miała z jednej strony zapewniać odpowiednie zajęcie mnichom, z drugiej – zaspokajać ich codzienne potrzeby. Gdy dołożymy do tego wyrzeczenie się przez mnichów własności prywatnej, a więc przeznaczanie całej nadwyżki na rozwój, a do tego ulgi – jak byśmy dziś powiedzieli – podatkowe oraz kumulację wiedzy (zarówno tej w zachowanych księgach, jak i praktycznych doświadczeń innych klasztorów) wykorzystywanej w rolnictwie i rzemiośle, otrzymamy prosty przepis na sukces ekonomiczny. O szczegółach przepisu na ten sukces, który dziś uznalibyśmy za sukces tego co zwiemy ekonomii społeczną, szerzej opowiemy w podsumowaniu. <br /> <br /> ===Opactwo było skomplikowaną organizacją===<br /> Zarówno rozkład budynków, jak i struktura organizacyjna opactwa były tak pomyślane, by zaspokoić podstawowe potrzeby materialne, ale i duchowe konwentu, który liczył zazwyczaj od kilkunastu do kilkudziesięciu zakonników, choć przecież były i klasztory, w których mnichów było kilkuset. W ramach wspólnoty mnisi pełnili różnorodne funkcje. Furty klasztornej pilnował furtian, szafarz zarządzał dobrami, były też inne funkcje – mistrz nowicjatu, skarbnik, kantor... Była osobna kuchnia dla mnichów, osobna dla opata, która też w razie potrzeby karmiła gości. Wbrew pozorom hospitaliusz zajmował się nie chorymi, bo dawna nazwa szpitala oznaczała raczej przytułek niż dzisiejszy szpital, a gośćmi. Chorzy natomiast przebywali w infirmerii i zajmował się nimi infirmierz. W refektarzu mnisi jedli, słuchając wyznaczonego lektora. Dodajmy do tego inne budynki i pomieszczenia, jak kościół czy łaźnie, a także stajnie, obory, spichlerze... Zarządzanie taką organizacją, która dodatkowo często otrzymywała w zapisach ziemie oddalone nawet o setki kilometrów, nie było proste, nawet gdy wykorzystywało się do tego nie tylko pracę mnichów, ale i ludzi świeckich. <br /> <br /> ===Opactwa były samorządne===<br /> Klasztory benedyktyńskie są z założenia niezależnymi wspólnotami. Reguła benedyktyńska mówiła wyraźnie o demokratycznym wyborze opata: „Przy ustanawianiu opata trzeba zawsze przestrzegać zasady, by ten nim został, kogo wybierze jednomyślnie i w bojaźni Bożej cała wspólnota lub choćby tylko jej część niewielka, lecz kierowana lepszym rozeznaniem. O wyborze zaś rozstrzygać musi wartość życia i mądrość nauki, i to nawet wówczas, gdyby we wspólnocie kandydat był ostatni w kolejności”, czyli np. młody wiekiem lub stażem. Benedykt przestrzegał jednak przed zbytnią demokracją przy wybieraniu innych stanowisk, co mogło prowadzić do konfliktów. Szczególnie dotyczyło to przeora, który pomagał opatowi w zarządzaniu i zastępował go w czasie nieobecności. Benedykt uważał: „za wskazane, dla zachowania pokoju i miłości, aby opat według własnego uznania miał prawo obsadzać stanowiska klasztorne&quot;. W klasztorach benedyktyńskich jednak, choć wybierany dożywotnio opat miał właściwie pełnię władzy, wyraźne widać elementy demokratyczne. Warto tu przypomnieć zapisy reguły: „Ilekroć trzeba w klasztorze podjąć jakąś ważną decyzję, niechaj opat zwoła całą wspólnotę i przedstawi jej, o co chodzi. Wysłuchawszy opinii braci, niech ją sam rozważy, a następnie zrobi to, co uzna za bardziej wskazane. Powiedzieliśmy zaś, że wszystkich należy wzywać na radę, gdyż Pan często właśnie komuś młodszemu objawia to, co jest lepsze. (…) Jeśli zaś chodzi o jakieś mniej ważne sprawy klasztoru, niech opat wzywa na radę jedynie starszych, bo napisane jest: Nic nie czyń bez rady, a po uczynku nie będziesz żałował”. I co najważniejsze, opat – właściwie wszechwładny – był ograniczany przestrzeganiem reguły.<br /> <br /> ===Opat jako ojciec===<br /> Jak widzimy, opactwem rządzili wybierani, przynajmniej w teorii, demokratycznie opat lub ksieni (magistra, opacicha). Dlaczego w teorii? Klasztory bowiem były początkowo fundowane przez władców, w późniejszym czasie również możnowładców. Fundator, który w teorii świętej wymiany za wybudowanie i zaopatrzenie klasztoru zapewniał sobie darowanie win i nagrodę w niebie, często próbuje przy okazji załatwić sobie rozwiązanie również innych, niekoniecznie eschatologicznych problemów. Opactwa to w dużej mierze obiekty o walorach obronnych, gdzie fundator zawsze może się zatrzymać. To również rodzinne nekropolie, w których znajdują pochówek – i co w tamtych czasach jest rzeczą nie bez znaczenia, „wieczną” modlitwę – członkowie rodu. To miejsce, w którym można umieścić (i zapewnić opiekę – na czas nauki lub i na zawsze) córkę, młodszego syna lub kogoś z dalszej rodziny. W końcu, gdy klasztory osiągnęły znaczący sukces ekonomiczny, było to także źródło znacznych dochodów, którymi można było nagradzać wierne sługi. Często więc traktowano klasztory jako prywatne czy rodzinne fundacje i sprawowano nad nimi prawo patronatu. Oznaczało to przede wszystkim wpływ na wybór opata lub ksieni. Ale nie tylko fundator chciał zapewnić sobie wpływ na klasztor. Również miejscowy biskup, o ile dzięki tzw. egzempcji klasztor nie był wyjęty spod jego władzy duchowej, chętnie wykorzystywał opata, będącego często największym w okolicy właścicielem ziemskim, do prowadzenie własnej polityki. Do tego dochodziła jeszcze władza papieska, licząca na zakony jako zaplecze kościoła powszechnego i czasem własnych ambicji. W tym trójkącie czasem wzajemnie sprzecznych interesów lub czasowych koalicji, np. lokalnych biskupów z władzą świecką przeciw decyzjom papieża, zakony próbowały wywalczyć sobie niezależność.<br /> <br /> ==Reforma akwizgrańska==<br /> Rozwój ruchu monastycznego, a jednocześnie podporządkowanie go władzy cesarskiej, wymagało nowych rozwiązań. W 817 roku na synodzie akwizgrańskim przyjęto jako obowiązującą propozycję (komentarz do reguły) mnicha i opata, ale też doradcy Karolingów, Benedykta z Anianu (+821). Próbowano ujednolicić funkcjonowanie klasztorów, wzmocniono rolę liturgii (zwiększono liczbę obowiązkowych psalmów), zaostrzono ascezę, wprowadzono kontrolę tak zewnętrzną, jak wewnętrzną.<br /> <br /> Warto zauważyć, że w tym samym czasie przeciwstawiono mnichów kanonikom (we wspólnotach kanonicznych chodziło o połączenie ideału życia monastycznego z kapłaństwem, a wspólnoty te organizowane były w miastach przy katedrach), którzy za cel stawiać sobie mieli także ewangeliczną doskonałość i posłuszeństwo (ale biskupowi), z tym że nie dotyczyły ich mnisze ograniczenia, takie jak zakaz spożywania mięsa, ograniczenia w noszeniu lepszych ubrań czy własności prywatnej. Do ponownego zbliżenia ideału życia mnichów i kanoników regularnych trzeba było poczekać aż do czasów synodu laterańskiego (1059). Wtedy jeden z głównych mówców, mnich, późniejszy papież Grzegorz VII (+1085) podkreślał, że zbytnia pobłażliwość reguły akwizgrańskiej (m.in. w kwestii własności prywatnej) była jedną z przyczyn upadku życia kanoniczego, a przez to i... Kościoła. Nowe, tworzące się wspólnoty kanoniczne odwoływały się do reguły augustiańskiej, zajmować się nimi będziemy jednak jedynie o tyle, o ile tworzyły klasztory i zakony analogiczne do mniszych. <br /> <br /> Kryzys, o którym mówił Grzegorz VII, dotyczył Kościoła, ale wiek po upadku imperium Karolingów to także czas chaosu, wojen i tworzenia się stosunków feudalnych. Ruch monastyczny w czasach Karolingów stał się potęgą. Takie opactwo jak Saint-Germain-des-Prés (w przyszłości opatem będzie tu, po abdykacji, król polski, Jan Kazimierz +1672) posiadało w tym czasie – jak pisze Kłoczowski – ponad 30 tys. hektarów. Słabość władzy świeckiej i kościelnej sprzyja wzrostowi niezależności opactw. Są to potężne instytucje, samowystarczalne gospodarczo, z klasztorami pełniącymi funkcję zamków obronnych, z własnymi rycerzami. Opactwa zaczynają odgrywać znaczącą rolę w tworzącej się, niejako od nowa, Europie.<br /> <br /> =Reforma kluniacka=<br /> <br /> ==Kongregacje==<br /> Klasztory z IX wieku – choćby dzięki hojnym nadaniom, a także wpływowi władzy świeckiej na ich działalność – nie są już tym samym, co te w wieku V – gdy eremickie wspólnoty powstawały „na pustyni&quot;, tworzone własnymi rękami mnichów. Są teraz silniejsze i zasobniejsze, ale to wpływa na ich bezpieczeństwo. Stanowią łakomy kąsek w prywatnych wojnach. Te samotne wyspy są zagrożone w niepewnej sytuacji politycznej w IX-X wieku, a zatem w celach obronnych zaczynają się łączyć w kongregacje, swoiste federacje poszczególnych klasztorów. Współdziałają, ale nie stanowią jeszcze jedności. Ich związki to rodzaj strategicznych sojuszy, a czasem i forma duchowej więzi (rodzaj konfraterni, w ramach której mnisi wzajemnie wspierają się modlitwą).<br /> <br /> ==Cluny i inni==<br /> <br /> Nowa jakość pojawia się wraz z powstaniem opactwa Cluny, które reformę oparło na idei Benedykta z Anianu, rozbudowując jeszcze liturgię i nie pozostawiając mnichom czasu na pracę fizyczną czy naukową. Mnisi mieli żyć z tego, co ofiarują wierni i wypracują ich poddani. Jednak sukces Cluny, a następnie kongregacji kluniackiej, która w wieku XIII traktowana była już jako osobny zakon (Ordo cluniacensis), to wynik dwóch uzupełniających się procesów. Z jednej strony – dzięki woli fundatora klasztor Cluny uwolniony został od wszelkich patronów świeckich, co zapewniało mu niezależność w działaniach, z drugiej – od papieża otrzymał przywilej, który dawał opatowi pod osobistą władzę wszystkie klasztory, w których dokona reformy „kluniackiej”. W ten sposób wszystkie nowo założone lub zreformowane przez Cluny opactwa zostały podporządkowane jednemu ośrodkowi decyzyjnemu, a tym samym uwolnione od świeckich i duchownych patronów. Opat Cluny w zasadzie jest opatem we wszystkich podległych Cluny klasztorach zarządzanych w jego imieniu i przez niego mianowanych przeorów. Sam opat corocznie objeżdża podległe mu klasztory. Kongregacja zorganizowana jest więc jak takie „megaopactwo&quot;, tworząc feudalną strukturę zależności. Sam opat, formalnie wybierany przez mnichów Cluny i przedstawicieli podległych mu domów zakonnych, w praktyce był wyznaczany przez swego poprzednika, który przygotowywał swojego następcę. To już nie była dobrowolna federacja, a organizacja scentralizowana. Podległe opactwa dzięki zależności od Cluny uzyskują niezależność od lokalnych władz świeckich i duchowych. <br /> <br /> Opactwo powstaje w 910 r. i szybko się rozrasta. Osiąga gigantyczny sukces polityczny i ekonomiczny. To tu zapoczątkowano właściwie reformy Kościoła (zwane reformą gregoriańską), a papieże Grzegorz VII (papież w latach 1073-1085), Urban II (1088-1099) i Paschalis II (1099-1119) – byli członkami kongregacji kluniackiej, To Cluny było zapleczem dla rekonkwisty w roku 1063 (wojna o Barbastro) i pierwszej wyprawy krzyżowej ogłoszonej przez zasiadającego na tronie piotrowym kluniackiego mnicha Urbana II (kolejne wyprawy to już domena cystersów). Tym, co miało być widocznym znakiem sukcesu, był kościół w Cluny – pięcionawowa bazylika – największy kościół w Europie, ale o prawdziwej sile decydowała ilość podległych klasztorów (ponoć prawie 1500 klasztorów kluniackich pod koniec XI w., kilkadziesiąt tysięcy mnichów).<br /> <br /> Jednak kongregacje nie są instytucją tworzoną odgórnie, a życie społeczne jest różnorodne. Cluny było najsilniejszym, największym, najbardziej scentralizowanym, ale nie jedynym pomysłem na samoorganizację klasztorów. Równolegle, często pod wrażeniem działań Cluny, powstawały inicjatywy kongregacyjne we Włoszech i w Niemczech, a wiele opactw broniło swej niezależności i w ogóle nie zamierzało się zrzeszać. Reformy zachodziły w poszczególnych opactwach lub mniej lub bardziej formalnych związkach poszczególnych klasztorów. Odgłosy tych sporów docierały i na tereny dzisiejszej Polski, która przecież dopiero zaczynała swoją przygodę z chrześcijaństwem. Jednym z pierwszych na tych ziemiach konwentów (konwent – grupa zakonników zasiedlających klasztor), choć był to czas największych sukcesów Cluny, byli eremici od Romualda z Camaldoli (+1027), założyciela kamedułów. Co do pochodzenia konwentu w Tyńcu z kolei jest i taka hipoteza, że „Kazimierz Odnowiciel i Bolesław Szczodry ściągali konwenty z rozmaitych ośrodków niemieckich i lotaryńskich”, kiedy to „arcybiskup koloński, Annon, reformował opactwa na terenie podległym swej władzy. Konwenty, które by nie przyjęły tej reformy, usuwał z placówek. Wolno przypuścić, że te właśnie konwenty przychodziły do Polski na fundacje&quot;1. Wizja grup mniszych, które nie chciały się poddać narzucanym zmianom, jako tych, które budowały wspólnoty benedyktyńskie w Polsce, tłumaczyć by mogła zastanawiający brak związków tych wspólnot z Rzymem i opactwami na Zachodzie, a co za tym szło – w miarę szybką polonizację konwentów. W każdym razie wyklucza się raczej, sugerowane czasami, związki polskich opactw z kongregacją Cluny. <br /> <br /> [[Plik:Wykres 1.jpg|1100px]]<br /> <br /> ==Ruch eremicki i powrót do korzeni==<br /> Co się stało jednak w XII wieku? Reformy klasztorów kluniackich, i podobnych, wpisywały się w konflikt pomiędzy cesarstwem a papiestwem, walkę, w której stawką był prymat władzy duchownej lub świeckiej. Wielkość i przepych niezależnych od władzy świeckiej klasztorów był widocznym znakiem siły władzy duchownej. Jednak dla wielu oznaczał on odejście od pierwotnych wartości, od przekonania, że poszukiwanie przez mnichów Boga urzeczywistnia się raczej w ascezie i ubóstwie niż w pełnej przepychu liturgii. Już w czasie wielkich sukcesów kongregacji kluniackiej pojawia się nowy, niekontrolowany przez Kościół ruch, który prowadził do reformy życia klasztornego. <br /> <br /> Już w XII wieku kongregacja Cluny powoli traci na znaczeniu, zepchnięta w cień przez nowe kongregacje i inicjatywy, z których tworzą się dojrzałe zakony – kamedułów, cystersów, kartuzów i norbertanów. Ale ciągle jeszcze potężna kongregacja Cluny istnieje nadal. W XIV wieku traci z uwagi na odrywanie się poszczególnych klasztorów, m.in. za sprawą sporów wywołanych wielką schizmą zachodnią (1378-1417), gdy różne opactwa podporządkowywały się różnym papieżom. Podczas wojen religijnych, prawie dwa wieki później (1562), klasztor został splądrowany, jednak dopiero zamknięcie opactwa podczas rewolucji francuskiej w 1790 roku oznaczało jego ostateczny kres, a sam ogromny kościół, świadectwo ogromu tej kongregacji, rozebrany został parę lat później. <br /> <br /> =Wiek zakonów mniszych=<br /> <br /> XII wiek niewątpliwie upłynął w Europie pod znakiem zakonów. Niektóre, jak cystersi, norbertanie czy templariusze, rozrosły się do monstrualnych rozmiarów i odgrywały wiodącą rolę w życiu społeczno-ekonomicznym ówczesnego świata. Jednak nie bez znaczenia była także ich liczba i różnorodność.<br /> <br /> ==Czym jest zakon?==<br /> Tutaj uwaga, która z punktu widzenia naszego wywodu jest szczególnie ważna. Monastycyzm (klasztory mnisze) odnajdujemy w wielu religiach. Do tego nurtu należą też klasztory mnisze w wiekach IV-IX w Zachodniej Europie. Jednak czymś innym – specyficznym dla chrześcijaństwa zachodniego – jak to podkreśla Kłoczowski, są zakony. Warto o tym pamiętać, szczególnie w kontekście benedyktynów, którzy swoją nazwę otrzymali dopiero od… jezuity Piotra Skargi jakieś tysiąc lat po powstaniu, a pięćset po przybyciu na ziemie polskie. Mówimy o zakonie benedyktynów, ale „czarni mnisi”, czy „mnisi św. Benedykta”, tak naprawdę nadal nie są do końca zakonem, mimo że po wielu próbach, w 1893 roku (sic!) na mocy decyzji papieża Leona XIII założona została konfederacja benedyktyńska (Konfederacja Benedyktyńska Zakonu św. Benedykta). Jest ona jednak w zasadzie dobrowolną unią kongregacji i niezależnych opactw. W tradycji benedyktyńskiej bowiem pojedynczy klasztor (opactwo) był samodzielną organizacją. Zakon był natomiast formą zorganizowania ponadklasztornych wspólnot. Czy więc każda kongregacja to już zakon? Zakon (Ordo) jest z jednej strony „regułą&quot;, swoistym systemem wartości, na którym oparta jest organizacja, z drugiej – oznacza samą tę organizację. Wydaje się, że kluczowe znaczenie ma tu kwestia samoświadomości – poczucia przynależności i swoistego charyzmatu (rozumianego jako jakościowa różnica w wyznawanych wartościach i organizacji wspólnot), a także późniejszego rozwoju organizacyjnego. Kongregacje były formą, mniej lub bardziej scentralizowanej, współpracy. Cluny, jak wspominaliśmy, oparte była na koncepcji wielkiego opactwa. Część kongregacji benedyktyńskich, walombrozjanie, sylwestryni, celestyni, oliwetanie, a przede wszystkim znani z historii Polski kameduli i cystersi, wyodrębniła się na tyle, że została uznana za osobne zakony. <br /> ==Opactwo i zakon u cystersów==<br /> Początkowo pierwszy klasztor cystersów (podobnie jak innych kongregacji czy zakonów działających w oparciu o regułę św. Benedykta) był po prostu jednym z klasztorów benedyktyńskich o zaostrzonej regule. Dopiero bulla papieska z roku 1100 nadająca mu przywilej bycia samodzielną jednostką monastyczną rozpoczęła proces tworzenia zakonu, którego dokumenty Suma Charte Charitatis zatwierdził papież w 1119 r. Tak więc obok reguły benedyktyńskiej (tej Benedyktyna z Nursji, z pominięciem zmian wprowadzonych przez Benedykta z Anianu) cystersi mieli już własne, czysto zakonne statuty (konstytucje). Początkowo, idąc z duchem czasu, przyjęli bardzo surowy sposób życia. Wełniane, białe – bo niefarbowane – habity, brak bielizny, wyrzekanie się jedzenia mięsa, ryb, nabiału, jajek, obok modlitwy praca fizyczna (ora et labora) oraz szukanie miejsc odosobnionych, niezamieszkałych to podstawowe wyróżniki nowego zakonu. Mnisi mieli się utrzymywać z własnej pracy, wiązało się to z zakazem posiadania majątków z ludnością zależną, rent feudalnych, czynszów, dziesięcin itp., a jednocześnie każde opactwo miało być właściwie samowystarczalne i, co równie ważne, samorządne. <br /> <br /> Początkowo wrócono do idei pracy samych mnichów, ale jednak, co już sygnalizowaliśmy, dość szybko okazuje się, że rozwój wspólnot zakonnych nie jest możliwy bez dodatkowej siły roboczej. W 1119 r. wprowadza się więc instytucję konwersów (braci świeckich), czyli tych, którzy z jednej strony nie składają ślubów zakonnych i mają pewne przywileje umożliwiające ciężką pracę (lepsze wyżywienie, mniej modlitw, więcej snu), ale, przynajmniej w teorii, mają być traktowani na równi z mnichami. W połowie XII w. przypadało po trzech i więcej konwersów na jednego pełnoprawnego mnicha. <br /> <br /> Podobnie jak u benedyktynów opat cysterski rządził samodzielnie w opactwie. Jednak możemy tu już mówić o prawdziwym zakonie. Życie w opactwach cysterskich regulowały, obok reguły benedyktyńskiej, wspólne statuty zakonne, a zbierająca się raz do roku kapituła generalna, złożona ze wszystkich opatów, była najwyższą władzą (ustawodawczą i sądowniczą) zakonu. Wzajemna kontrola została ustanowiona na zasadzie zależności filialnej. Struktura wyglądała następująco. Główny klasztor, w którym spotykała się kapituła generalna, był w Citeaux, były też cztery klasztory (Morimond, Citeaux, Pontigny, La Ferté), z których wychodziły linie wzajemnie powiązanych klasztorów filialnych. Założony przez dane opactwo kolejny klasztor (filialny) był mu w pewnym stopniu podległy (np. wizytacje opata). I tak, dla przykładu, konwent jędrzejowski pochodził wprost z Morimond, a następnie wysłał swoich mnichów jako konwent przy powstawaniu klasztoru w Rudach. Ten z kolei zapewnił konwent dla klasztoru w Jemielnicy. Założenie było takie, że klasztor złożony z 12 mnichów mógł być już samodzielny, a opactwo z 60 mnichami było w prawie zakładać opactwo filialne , ale przecież i tu panowała feudalna zasada, którą wielu zapamiętało z lekcji historii, że &quot;wasal mojego wasala nie jest moim wasalem&quot;.<br /> <br /> Cystersi dużą wagę, obok modlitwy i pracy fizycznej, przykładali do wiedzy, i to przede wszystkim wiedzy praktycznej – dotyczącej uprawy ziemi, hodowli, ale też melioracji, technik budowlanych czy medycyny – która dzięki cystersom była wprowadzana w życie. Rozwój zakonu oraz jego sukcesy gospodarcze i polityczne w ówczesnej Europie stawiają przewodzącego mu Bernarda z Clairvaux (+1153) na równi z papieżem i cesarzem (a może i ponad nimi).<br /> ==Inne ówczesne zakony==<br /> ===Reguła augustiańska===<br /> Jak się już rzekło, na synodzie akwizgrańskim silnie oddzielono wspólnoty mnisze od kanonicznych, teraz, tzn. w czasach synodu laterańskiego (1059) i całej reformy gregoriańskiej, następuje ponowne zbliżenie. Wraca do łask reguła św. Augustyna, która choć bardziej nakierowana na działanie w świecie niż kontemplację, w formach organizacyjnych upodabnia się wówczas do klasztorów mniszych. Św. Norbert, który pragnął łączyć życie kaznodziejskie z eremickim, zainicjował zakon, który w ciągu XII wieku tworzy kilkaset wspólnot w Europie. Jednak zanim norbertanie (premonstratensi) przyjęli regułę augustiańską, rozważana była opcja przystąpienia do zakonu cystersów. Regułę augustiańską przyjmują również powstające wówczas samodzielne opactwa kanoników regularnych (przykładem może tu być klasztor w Czerwińsku nad Wisłą), które podobnie jak benedyktyni zachowały w istocie niezależność poszczególnych domów, łącząc się w różnorodne kongregacje. Powstają też inne zakony, np. bożogrobców, powstały w roku 1099 jako Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Świętego Grobu Jerozolimskiego, w Polsce zwany też miechowitami. <br /> ===Zakony szpitalne i rycerskie===<br /> W oparciu o regułę augustiańską powstają również zakony, które wywodzą się z bractw świeckich, np. zakony szpitalne (szpitalników). Wydaje się, że częste utożsamianie ich z zakonami rycerskimi prowadzić może do nieporozumień. Przypomnijmy, że czysto rycerskie zakony, takie jak Zakon Rycerzy Tau, joannici czy lazaryści, powstawały jako bractwa szpitalne, a obroną szpitali i pielgrzymów zajęły się później. Ich początki nie były rycerskie. Część z nich nie bardzo się też rycerskim rzemiosłem zajmowała – np. Zakon Czerwonego Krzyża z Gwiazdą, duchacy czy antonianie. Ci ostatni do roku 1297, zanim papież Bonifacy VII zatwierdził zgromadzenie oparte na regule augustiańskiej, działali ponoć pod zwierzchnictwem... jednego z benedyktyńskich opactw (Montmajour koło Arles). <br /> <br /> Zakony rycerskie , jako specyficzny rodzaj zakonów, wywodził się z czasu krucjat. Ich rodowód to zarówno tradycje mnisze (a konkretnie cysterskie, np. u templariuszy), kanoniczne (bożogrobcy), jak i świeckie (wspomniane wyżej bractwa szpitalne, np. w przypadku Joannitów), a często mieszane (reguły krzyżaków były kompilacją reguł templariuszy i joannitów, a bożogrobcy to właściwie dwa osobne zakony – kanoników i rycerzy). Połączenie mnicha z rycerzem było pomysłem zupełnie nowatorskim, o doniosłych skutkach. Zarówno joannici, jak i krzyżacy dorobili się własnych państw. Pierwsi na Rodos, potem na Malcie (XIV-XVIII w.), drudzy w Prusach (XIII-XVI w.). Templariusze, do czasu rozwiązania, posiadali ponoć 1/3 terenu ówczesnej Francji. Nie należy traktować zakonów rycerskich, mimo ich specyfiki, jako osobnego zjawiska społecznego. W zakresie idei i form organizacyjnych niewątpliwie były jednym z przejawów różnorodnego życia zakonnego. Tym, co zbliżało zakony rycerskie do zakonów mniszych, jest fakt, że bracia-rycerze funkcjonowali obok kapłanów, i to oni zarządzali zakonem i poszczególnymi komturiami. <br /> ===Klasztory kobiece w cieniu katedr===<br /> Rolę kobiet mniszek w tamtych czasach opisuje Régine Pernoud w książce „Kobieta w czasach katedr&quot;, pisząc: „Uderza nas dynamizm i inwencja kobiet, które swą wolność zawdzięczają Ewangelii&quot;. Szczególną rolę odgrywały klasztory żeńskie w Niemczech X i XI wieku, gdy „opatki, częstokroć spowinowacone z cesarzowymi, a nieustannie przez nie wspierane, znajdują się w kręgu kobiet znaczących, tworzących ze swych klasztorów ośrodki zarówno kultury, jak i modlitwy, ich rodzinne powiązania natomiast umożliwiają im odgrywanie ważnej roli w życiu politycznym&quot;. <br /> <br /> Wczesnośredniowieczne żeńskie klasztory mnisze, często fundowane dla córek królów i książąt, stanowiły znaczące ośrodki kultury i swoistej emancypacji kobiet, było to z pewnością zjawisko elitarne. Dopiero zaangażowanie kobiet w ruchy religijne w wieku XI prowadzi do zwiększenia ich udziału w szerokim ruchu monastycznym, a wszystkie zakony posiadają swoją żeńską gałąź. Jednak kobiece wspólnoty mnisze i zakony powstawały w cieniu męskich i dużo mniej różniły się miedzy sobą (benedyktynki, norbertanki, cysterki) niż ich męskie odpowiedniki. <br /> <br /> Pojawiają się jednak problemy. Chętnych kobiet jest zbyt dużo, a przy tym klasztory żeńskie wymagają znaczącej uwagi ze strony zakonów męskich (liturgia, pomoc w zarządzaniu dodatkowym klasztorem i utrzymaniu mniszek), odwracając ich uwagę od pierwotnej misji. Różnie radzą sobie z tym różne zakony. Norbertanie, którzy zaczęli od wspólnego zakonu (tworzyli „klasztory podwójne&quot;, gdzie obok siebie, choć osobno, żyły wspólnoty męskie i żeńskie), postanawiają już w 1141 r. dokonać rozdziału, który przebiega jednak bardzo powoli. Z kolei cystersi dopiero w początkach XIII w., decydują się na inkorporację klasztorów cysterek do zakonu (na równych prawach). Jednak, by ograniczyć wynikające z tego kłopoty, część klasztorów żeńskich po prostu nie została przyjęta i działała nadal niezależnie, czasami przekształcając się w tradycyjne wspólnoty benedyktyńskie.<br /> <br /> Wzrost liczby kobiet, które chciały zostać mniszkami, – z różnych zresztą powodów, np. braku posagu czy braku mężczyzn w czasach rozlicznych wojen, kiedy trudno było założyć rodzinę, wiele kobiet zostawało też wdowami – musiał skutkować zaostrzaniem reguły. Stąd bardzo surowe zasady klauzury, którą wprowadził dla kobiet w 1298 r. papież Bonifacy VIII (+1303). a która miała być ich „więzieniem i grobem”. No ale to już czas, gdy „wiek zakonów&quot; się kończył, a nadchodziły nowe czasy. <br /> <br /> Oczywiście nie ma jednego modelu organizacji wspólnot żeńskich. Mamy więc klasztory, w których ksieni jest zależna od opata męskiego, ale i takie, które mają w pewnym sensie do dyspozycji (podległą ksieni) grupkę księży-zakonników. Bywało, w późniejszych czasach, że siostrami, np. benedyktynkami, duchowo opiekowali się księża z innych zakonów (np. jezuici). Ciekawą formę organizacyjną przyjęto w założonym w ~1110 opactwo w Fontevraud we Francji, które była „klasztorem podwójnym&quot; (wcześniejszym niż klasztory norbertańskie) zamieszkiwanym przez dwie wspólnoty zakonne – żeńską i męską, ale kierowane każdorazowo przez kobietę – przełożoną. I nie był to przypadek odosobniony, gdyż wspólnota ta założyła ponad 100 innych klasztorów, a samo opactwo Fontevraud przetrwało do rewolucji francuskiej. Na terenach polskich podobnie funkcjonował przybyły ze Szwecji XIV-wieczny zakon św. Brygidy (brygidki), który działał w formie klasztorów podwójnych, a przeor był podległy ksieni zakonu. <br /> ==Ograniczenie wolności zrzeszania się==<br /> Tak jak ideowa dominacja kongregacji Cluny podważona zostaje przez powstanie, wywodzacych się ruchów eremickich, nowych zakonów, tak o spadku znaczenia klasztorów mniszych zadecydowały tzw. „ruchy ubogich&quot; i budowane na tej idei nowe zakony, które krytykując bogactwo kleru, praktykowały ubóstwo. Łatwo się też domyślić, że część z tych – rewolucyjnych – myśli i inicjatyw, uznanych później często za heretyckie, pojawiała się także wśród mnichów, przykładem mogą być tu Henryk z Lozanny (+1148), Arnold z Brescii (+1155) czy w końcu opat Joachim z Fiore (+1202). Powstanie katarów, albigensów, waldensów, ale i humiliatów, franciszkanów, czy nawet dominikanów, to efekt tych prądów społecznych. To religijne ożywienie, a co za tym idzie, pęd do zakładania nowych organizacji (zakonów). W tym kontekście Innocenty III (+1216) „gdy się dowiedział, że zbytnia rozmaitość zakonnych zgromadzeń wprowadza wielki zamęt do Kościoła Bożego, zakazał na soborze laterańskim IV (1215 r.), aby potem nikt nowego zakonu nie zakładał, lecz każdy, ktoby zakonne życie wieść chciał, aby wstąpił do jednego z istniejących już zakonów. Postanowił nadto: ażeby każdy, kto klasztor nowy chce fundować, wprowadził tam regułę i zakon już zatwierdzony. Wynikało ztąd, że niewolno nowego założyć zakonu, bez szczególnego pozwolenia rzymskiego Papieża, i słusznie, gdy bowiem nowe zakony dla większej doskonałości życia bywają zakładane, powinna ta reguła przyszłego życia od Stolicy św. być pierwej zbadaną i należycie rozważoną, ażeby snać pod pozorem większego dobra i większej życia doskonałości, nie wynikły dla Kościoła mnogie kłopoty, a nawet szkody&quot;. <br /> <br /> Życie społeczne zawsze jest jednak silniejsze od nakazów prawa, które stara się je zbytnio ograniczać. Szybko zaczęto więc stosować wyjątki i zatwierdzać zakony żebracze, które zdominowały wieki następne, czy te, które bardziej pasowały do wcześniejszej epoki, jak choćby wspomniany wyżej zakon brygidek. <br /> ==Siłą rozpędu==<br /> Wiek XIII, mimo pojawienia się zakonów żebraczych, jest jeszcze dla starych zakonów czasem prosperity. Dalej rozwijają swoje klasztory filialne, szczególnie w krajach obrzeża chrześcijaństwa (np. na terenach dzisiejszej Polski). Jeszcze do końca XIII wieku podejmowane są wyprawy krzyżowe do ziemi świętej, co uzasadnia silne wsparcie dla zakonów rycerskich, które na kontynencie europejskim w formie nadań otrzymują wielki majątek, którym coraz sprawniej zarządzają. Również cystersi doskonale adaptują się do zmieniających się warunków. Już pod koniec XII wieku zaczęli zatrudniać pracowników najemnych, a w wieku XIII – wprowadzać gospodarkę czynszową. Pomimo pierwotnych ograniczeń wynikających z reguły coraz większą rolę w ich finansach zaczyna odgrywać handel, a także kopalnie i huty. Można więc powiedzieć, że utrwalają swój stan posiadania.<br /> <br /> =Życie po życiu – kolejne kryzysy i odnowy=<br /> <br /> ciąg dalszy nastąpi<br /> <br /> =Uzupełniające teksty źródłowe=<br /> [[Piotr Skarga &quot;Żywot św. Benedykta Opata&quot; (fragmenty)]]<br /> <br /> [[Benedykt z Nursji &quot;Reguła&quot; (fragmenty)]]<br /> <br /> <br /> [[Kategoria:Wykłady Piotr Frączak]]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Zarys_historii_najstarszych_zakon%C3%B3w_w_Europie&diff=81 2020-04-03T06:08:13Z

<p>Dorota Matejczyk: /* Ruch społeczno-religijny */</p> <hr /> <div><br /> =Pierwsze klasztory=<br /> <br /> [[Plik:Mnisi.png|thumb|300px|right]] <br /> ==Ruch społeczno-religijny==<br /> Historia zakonów to w istocie powolna instytucjonalizacja ruchu społeczno-religijnego. Chrześcijaństwo staje się u schyłku IV wieku religią państwową, a wraz ze wzrostem liczebności wyznawców, więc nieuchronnie również spadkiem jakości ich zaangażowania, pojawiają się tendencje do poszukiwania indywidualnych i grupowych form praktykowania chrześcijaństwa w radykalnej (pierwotnej) formule. Eremici (anachoreci, pustelnicy) poszukiwali w pierwszej kolejności własnego zbawienia, spotkania z Bogiem, uciekali przed pokusami doczesnego świata, początkowo dosłownie, a później i w przenośni, na pustynię. Wokół świętych mężów gromadziły się z czasem wspólnoty tych, którzy chcieli iść podobną ścieżką. Były też wspólnoty innego rodzaju (cenobici), które nie tyle w indywidualnej ścieżce szukania doskonałości, co we wspólnej pracy, ascezie i – wojskowym niemal – podporządkowaniu widziały drogę zbawienia. Z połączenia tych dwóch skrajności wyłonił się na Wschodzie (Egipt, Syria) monastycyzm. Ta forma samoorganizacji, charakterystyczna przecież dla wielu religii (np. hinduizmu czy buddyzmu), w chrześcijaństwie, a potem w katolicyzmie, nabierze jednak specyficznego charakteru. Monastycyzm cele miał mieć w dużej mierze eremickie, metody organizowania się natomiast – cenobickie. <br /> <br /> Gdy prześledzimy historię zakonów, łatwo odkryjemy, w jak oddolny, spontaniczny sposób tworzyły się i rozwijały. Osoba świecka, ksiądz, pustelnik, zakonnik, nawrócony grzesznik – najczęściej późniejszy święty – odczuwa potrzebę większego zaangażowania i odnowienia swego życia duchowego. Wraz z tymi, którzy odczuwają podobną tęsknotę, tworzy szczególną wspólnotę. Mogą to być żyjący wspólnie kapłani, taką społeczność zbudował w oparciu o przygotowane przez siebie zasady (zwane regułą) Augustyn z Hippony – św. Augustyn (+430); mogą to być poszukujący mistrza eremici, jak ci, których zorganizował według swojej reguły [[Benedykt z Nursji]] (+547), późniejszy święty i patron Europy. Ale takich sposobów życia wspólnotowego, takich reguł było więcej, wspominam akurat te z uwagi na rolę, jaką odegrały w późniejszym czasie, trzeba jednak pamiętać, że wspólnot tego rodzaju były zapewne setki, często znacząco się różniących, a dziś nie sposób ich z pewnością policzyć. <br /> <br /> Zatrzymajmy się przy symbolicznej postaci, jaką jest Benedykt z Nursji, który nie bez złośliwości, a pewnie też stronniczości, pisał o tej różnorodności inicjatyw mniszych w czasach mu współczesnych w ten sposób: „Cztery są, jak wiadomo, rodzaje mnichów. Pierwszy nosi nazwę cenobitów, tj. tych, którzy żyją w klasztorze i pełnią służbę pod regułą i opatem. Drugi to anachoreci, tzn. pustelnicy. Oni to nie w pierwszym porywie zachwytu nad życiem mniszym, lecz przechodząc długą próbę w klasztorze, od wielu uczyli się, jak należy walczyć z diabłem, a dobrze przygotowani w szeregach braci do samotnej walki na pustyni i dość już silni, by obejść się bez pomocy bliźniego...&quot;. Przerwijmy na chwilę tę opowieść, by dodać, że Benedykt przemilczał tu fakt, że sam zaczynał „na pustyni&quot;, bez przygotowania, a cenobitą został później. Dalej pisze: „Trzecim, całkiem obrzydliwym rodzajem mnichów są sarabaici. Żadna reguła nie była im mistrzynią i nie wypróbowała ich jak złoto w ogniu. Rozmiękli jak ołów, w postępowaniu zachowują nadal wierność światu...&quot;. Czwartym zaś rodzajem mnichów, którzy – według Benedykta – są „pod każdym względem gorsi jeszcze od sarabaitów&quot; to „ci, których nazywają mnichami wędrownymi (gyrovagi). Przez całe życie wędrują oni po różnych okolicach, goszcząc po trzy lub cztery dni w rozmaitych klasztorach. Zawsze się włóczą, pozbawieni wszelkiej stałości…&quot;. Jakkolwiek je oceniać, wszystkie te inicjatywy, których sukces zależał w dużym stopniu od społecznego poparcia, były swoistymi eksperymentami. Ostateczną dominację cenobityzmu (wspólnot mniszych) możemy uznać za dowód na skuteczność działań wspólnych, choć zapewne w wielu wypadkach niektóre indywidualności (mnisi wędrowni, eremici itp.) w krótkiej perspektywie (pamiętamy, że mówimy o tysiącleciach, więc może to oznaczać nawet dziesiątki lat) uzyskiwali większy poklask i wydawali się skuteczniejsi. To chichot historii, że właśnie mnisi wędrowni (żebrzący) przejmą od benedyktynów pałeczkę dominacji w ruchu zakonnym jakieś… sześć wieków później.<br /> <br /> ==Wieki inkubacji==<br /> <br /> ciąg dalszy nastąpi...</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Piotr_Skarga_%22%C5%BBywot_%C5%9Bw._Benedykta_Opata%22_(fragmenty)&diff=54 2020-03-29T13:53:23Z

<p>Dorota Matejczyk: /* Źródło */</p> <hr /> <div><br /> [[Plik:Benedykt i reguła.jpg|thumb|200px|Benedykt z Nursji przekazujący swoją Regułę (obraz z 1129 w klasztorze św. Idziego w Nîmes)]]<br /> ==Źródło==<br /> <br /> &quot;Żywot św. Benedykta Opata, pisany od św. Papieża Grzegorza Wielkiego&quot;, w: Żywoty Świętych starego i nowego zakonu na każdy dzień przez cały rok przez X. [[Piotr Skarga|Piotra Skargę]] [[jezuici|Soc. Jesu]], Wydanie XXIV, Tom 3, Kraków 1881. [https://polona.pl/item/zywoty-swietych-starego-i-nowego-zakonu-na-kazdy-dzien-przez-caly-rok-t-3-marzec,ODk3NTI4ODk/276/#item zobacz w oryginale]. Śródtytuły od [[redakcja|redakcji]]<br /> <br /> ===Jako eremita===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |streszczenie dla leniwych<br /> |opowieść na podstawie relacji mnichów – m.in. następcy Benedykta i jednego z kolejnych opatów: Benedykt postanowił porzucić nauki i dokonawszy cudu, w tajemnicy przed najbliższymi udał się na pustynię. Po drodze spotkał mnicha, który urzeczony jego nauką przynosił mu żywność. Po kilku latach zaczęli się do niego schodzić, by słuchać jego słów, także inni ludzie<br /> |}<br /> <br /> O jego sprawach wszystkich ja wiadomości nie mam, jedno tę trochę, com od czterech jego uczniów słyszał, powiadam: to jest od Konstantyna przewielebnego męża, który na jego miejsce w klasztornym urzędzie nastąpił i od Walentyniana nad Laterańskim klasztorem przełożonego, także od Symplicyusza, który trzecim po nim opatem był, i od Honorata, który dziś jeszcze w tej celi, gdzie on mieszkał, przebywa. Gdy tedy porzuciwszy nauki, iść na pustynię umyślił, na drodze onej pokazał Pan Bóg cudem jednym, jako mu przedsięwzięcie jego miłem było. Bo gdy mamka jego, która go więcej nad innych miłowała, w miasteczku Efrydzie (gdzie był od przyjaciół zatrzymany) naczynie jedno pożyczone stłukłszy, o to bardzo płakała, on jej się użaliwszy, modlić się Panu Bogu począł; i skoro modlitwy dokończył, całe ono naczynie ujrzał. Co się też wnet wsławiło u ludzi tak, iż tamże u kościelnych drzwi Piotra świętego ono naczynie na pamiątkę zawieszonem było.<br /> <br /> Ale św. Benedykt sławy się ludzkiej strzegąc, tajemnie od mamki onej i przyjaciół odszedłszy, na pustynię się, którą Sublako zowią, (ośm mil od Rzymu) udał. Na tej drodze mnich jeden, na imię Roman, spotkawszy go, wypytał się o jego świętej myśli i za prośbą jego, tając rzecz onę, żywność świętemu młodzieńcowi nosił na puszczę; gdzie w jednej jaskini trzy lata tak przemieszkał, iż nikt o nim nie wiedział, okrom owego Romana, który na wysoką opokę niemogąc do niego włazić, przez dzwonek o sobie dawał znać pod górą, z której Benedykt św. powróz spuszczał, a chleb sobie wciągał. (...)<br /> <br /> Tegoż czasu i pasterze go znaleźli; pierwej mniemali, ażeby był zwierz jaki, lecz potem poznawszy, po błogosławieństwo do niego (chleba mu przynosząc) chodzili i sami swe zwierzęce serca mienili. Skoro on był oznajmiony ludziom, wielu ich do niego się schodziło; którzy za żywność, którą mu nosili, niebieskie potrawy z ust jego na sercu odbierali. (...)<br /> <br /> ===Jako opat===<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |streszczenie dla leniwych<br /> |po śmierci opata pobliskiego klasztoru poproszono Benedykta, by go zastąpił. Ponieważ próbował przywrócić surowe obyczaje, mnisi usiłowali go zabić. Porzucił ich zatem, bo dla &quot;lepszej się pracy zachować myślił&quot;. Sława jego „cnót i cudów” sprawiła, że z licznych ludzi przybywających słuchać jego słów stworzył 12 klasztorów. Grupa uczniów pozostała przy nim. Przeniósł się wraz z nią na Monte Cassino, gdzie usunął pozostałości kultu pogańskiego, postawił kościół i nawracał „ludzi błędnych”<br /> |}<br /> <br /> Był tam niedaleko klasztor jeden, w którym gdy starszy umarł, biegli wszyscy mnisi do św. Benedykta, aby ich przełożonym został; Benedykt św. długo się wzbraniając, na ostatek prośbą ich zwyciężyć się dał. Ale gdy ich w zakonnem zachowaniu i dobrej straży trzymał,(bo tak, jako pierwej byli swawolnymi, być im więcej nie dopuścił), żałować głupi poczęli, iż obrali sobie takiego, którego cnota skrzywienie się ich prostowała; gdyż złe zwyczaje opuszczać, a stare składając ,nowe myśli brać musieli; zaczem śmiejąc o jego zgubie myślić – (bo złym ciężki jest żywot dobrych) – w winie mu truciznę u stołu przy zwyczajnych pokarmach podali. Święty Benedykt, gdy krzyżem św. szklankę onę przeżegnał – tak jakoby w nią kamieniem uderzył, zdruzgotaną została, i on się jad na ziemię wylał. Zrozumiawszy to święty mąż, iż naczynie ono śmierć w sobie miało, bo znaku żywota wytrwać nie mogło, cicho wstał, a zwoławszy bracią, z twarzą wesołą powiedział im: – Boże bądź wam miłościw, bracia mili; coście to nademną czynić chcieli? wszakem wam mówił, iż moje obyczaje z waszemi się nie zgodzą? więc według swej barwy ojca sobie szukajcie, bo mnie już mieć nie możecie. – Wróciwszy się na pierwsze swoje miejsce na pustynię, sam z sobą tylko pod oczyma Boskiemi mieszkał. Bo tam tylko złych znosić i cierpieć się godzi, gdzie też i dobrzy między nimi się znajdują; daremna bowiem jest około złych praca, gdzie ani z dobrych pożytku nie masz; a zwłaszcza, iż się inni lepsi znajdują, którym się z pożytkiem służyć może. Tam się niemiał czem bawić święty mąż Boży, gdzie już wszyscy byli zepsowani. Tak czynili i święci; gdy ich praca była niepożyteczna u jednych, szli do drugich. Przetoż i Paweł święty, który śmierci dla Chrystusa, aby z nim był, pragnął, z Damaszku przez mur spuszczony po powrozie, uciekł – nie iżby się śmierci dla Chrystusa bał, ale iż innym pożytecznym być chciał, a do lepszej się pracy zachować myślił. Podobnym sposobem i św. Benedykt (jako usłyszymy niżej) więcej daleko dusz nabył, niźli tych było, które przez ich niesposobność zostawił.<br /> <br /> Gdy tedy na tej puszczy z cnót i cudów słynął, tak wiele się do niego za pomocą Boską ludzi na służbę Bożą zebrało, iż dwanaście klasztorów zbudował, a każdy klasztor dwunastą braci osadził, okrom tych, których przy sobie dla doskonalszego w służbie Bożej ćwiczenia zatrzymał. (...) Szedł potem na górę i do zamku Kasyno nazwanego; tam iż jeszcze był bałwan Apollinów, on go skruszywszy na onem miejscu kościół ś. Jana postawił i ludzi błędnych Panu Bogu pozyskował. (...)<br /> <br /> [[Kategoria:Teksty źródłowe]]</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Wprowadzenie&diff=53 2020-03-29T13:48:22Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div><br /> <br /> [[Plik:Motto.png|thumb|600px|right]]<br /> Konieczność napisania historii sektora obywatelskiego w Polsce wydaje mi się oczywista. Brak istnienia w świadomości potocznej ogromnie ważnego elementu naszej historii wpływa bowiem na powszechny stosunek do samoorganizacji, do społecznego zaangażowania, postrzegania dobra wspólnego i wielu podobnych kwestii, a więc przesądza o wyborach społecznych, o przyjmowanych strategiach indywidualnych czy efektach współdziałania. Gdy Putnam „W demokracji w działaniu” wskazuje, że „występująca zależność pomiędzy obywatelskością a gospodarką odzwierciedla przede wszystkim wpływ tradycji obywatelskich na gospodarkę, a nie odwrotnie”, dodaje zaraz: „Tradycje obywatelskie mają niezwykłą trwałość” (s. 240). Nasza polska tradycja silna była jeszcze w trudnych czasach PRL-u (chociażby KOR-u czy nawet podziemna Solidarność), przerwana została dopiero w czasach transformacji. Wydawało się wówczas, że historia niczego nas już nauczyć nie może, więc o niej zapomnieliśmy.<br /> <br /> Współczesne próby opisu historii sektora są nastawione w dużej mierze na pokazywanie efektów działań organizacji, a nie autoteliczną wartość samoorganizacji (samoobrony, samopomocy, prawdziwej samorządności). Na przykład „Zarys historii dobroczynności i filantropii w Polsce” Ewy Leś to raczej zarys historii systemu pomocy społecznej (w której oczywiście organizacje odgrywały znaczącą rolę) niż historia organizacji czy samoorganizacji. Oczywiście kwestia skuteczności to jeden z bardzo istotnych elementów działania organizacji społecznych. Ale po pierwsze - można tę skuteczność ocenić dopiero w perspektywie wykraczającej poza historię jednej organizacji, a po drugie - często to nie krótkoterminowe efekty działań są najważniejszą motywacją skłaniającą ludzi do zaangażowania. '''Często cele działania są równie ważne, jak tego działania metody.'''<br /> <br /> Dlatego warto spróbować zrozumieć samą istotę działania organizacji społecznych, ich rzeczywistą rolę. Gdy w 1900 roku Aleksander Kraushar wydawał pierwszy tom opartej na źródłach archiwalnych monografii historycznej pod nazwą „Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk 1800-1832”, widział wyraźnie, że większość dotychczasowych prac skupia się na opisie „rezultatów zewnętrznych prac Towarzystwa, przeważnie poświęconych literaturze i historyi ojczystej, oraz umiejętnościom ścisłym i stosowanym; lecz nie wyjaśniają '''najcharakterystyczniejszej, bodaj że najważniejszej, strony wewnętrznego życia grona mężów przodowniczych w narodzie''', którzy, rozpocząwszy działalność za rządów pruskich, w najtrudniejszych warunkach politycznego bytu kraju, stopniowo zyskiwali dla instytucyi swej, zrazu jedynie tolerowanej, coraz silniejszy grunt i zdobyli wreszcie dla niej prawo do bytu, mocą uroczystych sankcyj monarszych”. Z kolei Cezary Łagiewski w tekście „Z teorji i w sprawie teorji stowarzyszeń”, zamieszczonym w 1920 r. w jednym z pierwszych numerów „Przeglądu Społecznego” (pisma dla organizacji społecznych związanych z katolicką nauką kościoła), domagał się należytego &quot;steoretyzowana&quot; tej dziedziny nauk (cyt. obok). <br /> <br /> Niewiele jest przykładów podejmowania prób takiego &quot;steoretyzowania&quot;. Brakuje nawet dobrze opracowanych historii poszczególnych organizacji, nie mówiąc o szerszych ruchach, których te organizacje były elementem. Taką próbę podjął Aleksander Kamiński, który nie tylko zgromadził wiedzę na temat polskich związków młodzieży (Prehistoria polskich związków młodzieży, Warszawa 1959, Polskie związki młodzieży (1804-1831), Warszawa 1963, Polskie związki młodzieży (1831-1848), Warszawa 1968), ale i poddał tę wiedzę analizie (Analiza teoretyczna polskich związków młodzieży do połowy XIX w., Warszawa 1971). Jego przekonanie, że &quot;dla zrozumienia danej instytucji społecznej ważny jest (...) nie tylko wgląd w jej bieżące i niedawne uwarunkowania, ale także wgląd w jej genezę i w jej początki...&quot; nie znalazły jednak wystarczającego zrozumienia. Odbudowujący się po 1989 roku ruch organizacji pozarządowych uczył się od rozwiniętych społeczeństw Zachodu i nie widział potrzeby poszukiwania własnych korzeni. Jest to o tyle zrozumiałe, że przerwana ciągłość (po 1939 roku) wzmocniona jest brakiem materiałów z okresu II Rzeczypospolitej, który jest - na szczęście ostatnio powoli odkrywaną - białą plamą na mapie historii samoorganizacji. Brak przerobionej lekcji - nie tylko przecież pozytywnych doświadczeń okresu międzywojennego - jest poważną luką w tożsamości polskiego społeczeństwa. <br /> <br /> Więcej, choć w dużej mierze zapomnianych, materiałów możemy odnaleźć na temat historii sprzed odzyskania niepodległości, w latach 1917-1921. Jednak przecież nie chodzi tylko o to, by wydobyć z zakamarków bibliotek informacje o wielkich i małych organizacjach, wielkich i mniejszych działaczach i sprawach, którymi się zajmowali. Trzeba jeszcze raz, by móc wyciągnąć wnioski przydatne w nowych warunkach, naprawdę zmierzyć się z tymi tradycjami. Czas totalitarnych systemów XX wieku, który nadszedł później, zmusza nas do innego spojrzenia na wiele głoszonych wówczas idei. Kwestie antysemityzmu, walki klasowej, roli państwa i religii w życiu społecznym i funkcjonowaniu organizacji społecznych powinny być poddane krytycznej analizie. Krytycznej, bo być może nie zawsze zbieżność poglądów czy nawet wspólne korzenie ideowe oznaczają wspólną odpowiedzialność m.in. za zbrodnie popełnione w imię wypaczonych idei.</div>

Dorota Matejczyk https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Strona_g%C5%82%C3%B3wna&diff=45 2020-03-29T12:45:25Z

<p>Dorota Matejczyk: </p> <hr /> <div><br /> Jesteś na stronie, która jest autorską próbą zbudowania opowieści o historii i tradycjach samoorganizacji w Polsce. Jeżeli uznasz, że temat jest ważny, a forma ciekawa - '''[http://dialogspoleczny.org/ Stowarzyszenie Dialog Społeczny]''' liczy na Twoje wsparcie. Możesz pomóc nam lokalnie w zbieraniu danych, możesz też [[Wsparcie projektu|wesprzeć finansowo nasz projekt]]:<br /> <br /> =Piotr Frączak &quot;Poprzednicy dzisiejszych organizacji pozarządowych&quot;=<br /> [[Plik:Motto.png|thumb|150px|right]]<br /> <br /> ==[[Wprowadzenie]]==<br /> <br /> Konieczność napisania historii sektora obywatelskiego w Polsce wydaje mi się oczywista. Brak w świadomości potocznej ogromnie ważnego elementu naszej historii wpływa bowiem na powszechny stosunek do samoorganizacji, do społecznego zaangażowania, postrzegania dobra wspólnego i wielu podobnych kwestii, a więc przesądza o wyborach społecznych, o przyjmowanych strategiach indywidualnych czy efektach współdziałania. [[Wprowadzenie|Zobacz więcej]]<br /> <br /> ==[[Spis wykładów]]==<br /> <br /> <br /> [[Plik:Logo AntyUniwersytet Edu1.jpg|thumb|100px|right]]<br /> <br /> Podstawową formą organizowania zebranej tu wiedzy są Wykłady [http://asocjacje.org/antyuniwersytet/ AntyUniwersytetu] pod wspólnym tytułem &quot;Poprzednicy dzisiejszych organizacji pozarządowych&quot;, które będą sukcesywnie dodawane. [[Spis wykładów|Zobacz spis wykładów]]</div>

Dorota Matejczyk