Justyna Budzińska-Tylicka

(1867-1936)

w weryfikacji

Działalność społeczna i organizacyjna

Justyna Budzińska-Tylicka od młodości łączyła działalność lekarską z aktywnością społeczną, oświatową i polityczną. Już podczas studiów medycznych w Paryżu angażowała się w życie polskiej emigracji. Należała do akademickiego stowarzyszenia „Spójnia”, w którym pełniła funkcję skarbniczki, oraz pomagała polskim emigrantom. W drugiej połowie lat 90. XIX w. utrzymywała kontakty ze środowiskiem socjalistycznym; przez krótki czas była związana z paryską sekcją Związku Zagranicznego Socjalistów Polskich, występując pod pseudonimem „Wisła”. W tym okresie prowadziła również działalność pomocową i oświatową.

Po powrocie na ziemie polskie w 1905 r. zaangażowała się aktywnie w działalność ruchu kobiecego. Związała się ze Związkiem Równouprawnienia Kobiet Polskich, kierowanym przez Paulinę Kuczalską-Reinschmit, który dążył do uzyskania przez kobiety pełni praw politycznych, społecznych i edukacyjnych. Uczestniczyła w I Zjeździe Kobiet Polskich w Krakowie (1905) oraz II Zjeździe Kobiet Polskich w Warszawie (1907). W Krakowie współpracowała z Czytelnią dla Kobiet oraz czasopismem „Nowe Słowo”, wygłaszała referaty i prowadziła działalność popularyzatorską w zakresie edukacji kobiet. Angażowała się również w działalność Towarzystwa Opieki nad Dziećmi oraz Towarzystwa Szkoły Ludowej.

Po osiedleniu się w Warszawie rozwijała działalność związaną z higieną społeczną, zdrowiem publicznym i opieką społeczną. Działała w Towarzystwie Wstrzemięźliwości „Eleuteria – Wyzwolenie”, propagującym walkę z alkoholizmem, w Polskim Towarzystwie Higienicznym, Towarzystwie Higieny Praktycznej im. Bolesława Prusa oraz w Warszawskim Towarzystwie Przeciwgruźliczym. Popularyzowała wiedzę dotyczącą higieny kobiet, zdrowia dzieci oraz społecznych przyczyn chorób. Łączyła działalność lekarską z przekonaniem, że poprawa warunków życia, profilaktyka oraz edukacja zdrowotna stanowią podstawę rozwoju społeczeństwa.

W latach 1910–1912 współpracowała jako lekarka i higienistka z żeńskim zakładem naukowym Popielewskiej i Roszkowskiej w Warszawie, gdzie prowadziła działalność z zakresu wychowania zdrowotnego i propagowania zasad higieny. W 1912 była wiceprzewodniczącą warszawskiego komitetu Wystawy Pracy Kobiet Polskich w Pradze, prezentującej dorobek zawodowy, społeczny i artystyczny kobiet. W latach 1916–1921 pełniła funkcję prezesa Warszawskiego Klubu Wioślarek, jednego z pierwszych kobiecych klubów sportowych na ziemiach polskich.

Od 1913 działała w Lidze Kobiet Pogotowia Wojennego, organizacji przygotowującej kobiety do pracy pomocniczej, społecznej i sanitarnej w przypadku wybuchu wojny. W okresie I wojny światowej angażowała się także w działalność instytucji organizujących pomoc społeczną w Warszawie. Była związana z Komitetem Obywatelskim miasta Warszawy, działając m.in. w Sekcji Stowarzyszeń, która zajmowała się współpracą i koordynacją działalności licznych organizacji społecznych.

Po powołaniu w 1916 r. Rady Głównej Opiekuńczej współpracowała z tą instytucją w zakresie organizacji pomocy społecznej, opieki nad dziećmi oraz działań higieniczno-lekarskich. Jej działalność w okresie wojennym łączyła praktykę lekarską z organizowaniem pomocy dla ludności dotkniętej skutkami wojny. W 1920 r. angażowała się w organizowanie pomocy sanitarnej podczas wojny polsko-bolszewickiej.

W 1917 przewodniczyła Komitetowi Organizacyjnemu II Zjazdu Kobiet Polskich w Warszawie, a następnie weszła w skład komitetu wykonawczego zjazdu. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości aktywnie działała na rzecz politycznego równouprawnienia kobiet. W 1918 należała do grona liderek Centralnego Komitetu Politycznego Równouprawnienia Kobiet Polskich, który prowadził działania na rzecz przyznania kobietom praw wyborczych.

W 1919 była współzałożycielką Klubu Politycznego Kobiet Postępowych, utworzonego wspólnie m.in. z Teodorą Męczkowską i Zofią Daszyńską-Golińską. Organizacja miała przygotowywać kobiety do aktywnego udziału w życiu publicznym i politycznym odrodzonego państwa. W tym samym okresie rozpoczęła działalność w Polskim Towarzystwie Medycyny Społecznej, którego członkinią pozostawała do śmierci; w późniejszych latach działała również w jego władzach.

W 1921 współtworzyła polską sekcję Ligi Kobiet na Rzecz Pokoju i Wolności (Women's International League for Peace and Freedom). Reprezentowała polski ruch kobiecy na międzynarodowych kongresach organizacji pokojowych i feministycznych. W 1923 podczas kongresu Międzynarodowego Związku na rzecz Emancypacji Kobiet w Rzymie współtworzyła Małą Ententę Kobiet, organizację współpracy kobiecych ruchów Europy Środkowo-Wschodniej. W 1927 objęła funkcję przewodniczącej tej organizacji, a siedzibę jej władz przeniesiono do Warszawy.

W 1922 wstąpiła do Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS). W latach 1926–1930 działała w Centralnym Wydziale Kobiecym PPS, a od 1930 pełniła funkcję jego przewodniczącej. W latach 1919–1935 była radną Rady Miejskiej Warszawy, uczestnicząc w pracach samorządu stolicy. Działała również w Związku Miast Polskich.

Równolegle rozwijała działalność w środowisku lekarskim. W 1923 weszła do rady Izby Lekarskiej Warszawsko-Białostockiej, a w latach 1929–1931 działała w Naczelnej Izbie Lekarskiej. W latach 1925–1926 współtworzyła Towarzystwo Lekarek Polskich, organizację zrzeszającą kobiety wykonujące zawód lekarza i wspierającą ich rozwój zawodowy.

W Warszawie współorganizowała Towarzystwo Kolonii Letnich dla Kobiet Pracujących, zajmujące się organizacją wypoczynku oraz poprawą warunków zdrowotnych kobiet zatrudnionych zawodowo. Działała również w Robotniczym Towarzystwie Służby Społecznej, któremu od 1930 przewodniczyła, rozwijając program pomocy społecznej skierowany szczególnie do kobiet i dzieci.

W 1931 współorganizowała w Warszawie Poradnię Świadomego Macierzyństwa, jedną z pierwszych tego typu placówek w Polsce. Kierowała nią do śmierci. Placówka prowadziła działalność edukacyjną i medyczną dotyczącą zdrowia kobiet, planowania rodziny oraz ochrony macierzyństwa.

W ostatnich latach życia angażowała się również w działalność Polskiego Związku Myśli Wolnej; od 1935 była członkinią jego Zarządu Głównego.

Działalność społeczna i organizacyjna Justyny Budzińskiej-Tylickiej obejmowała wiele obszarów: ruch feministyczny, socjalistyczny, lekarski, higieniczny, samorządowy i opiekuńczy. Łączyła postulaty emancypacji kobiet z programem poprawy zdrowia publicznego, ochrony macierzyństwa, rozwoju opieki społecznej oraz zwiększenia udziału kobiet w życiu publicznym II Rzeczypospolitej.