Bractwa - wypisy - Historia wersji

Piotr Frączak: /* Zygmunt Gloger ENCYKLOPEDJA STAROPOLSKA */

2025-05-06T09:37:37Z

Zygmunt Gloger ENCYKLOPEDJA STAROPOLSKA

Piotr Frączak: /* Zobacz też */

2025-05-02T06:48:08Z

Zobacz też

Piotr Frączak: /* Arcybr. Różańca ś. */

2024-05-12T13:27:55Z

Arcybr. Różańca ś.

Piotr Frączak: /* Oczyszczenia N. M. P. */

2024-05-12T13:22:38Z

Oczyszczenia N. M. P.

Piotr Frączak: /* Bractwo Smutku Chrystusowego */

2024-05-12T13:19:52Z

Bractwo Smutku Chrystusowego

Piotr Frączak: /* Encyklopedia Kościelna 1873 */

2024-05-12T13:16:30Z

Encyklopedia Kościelna 1873

Podgląd zmian

Piotr Frączak: /* Encyklopedia Kościelna 1873 */

2024-05-12T12:58:45Z

Encyklopedia Kościelna 1873

Piotr Frączak: /* Arcybr. ś. Anny */

2024-04-04T21:30:59Z

Arcybr. ś. Anny

Piotr Frączak: /* Rozwój stowarzyszeń w dawnej Polsce, Cezary Łagiewski 1919 */

2024-04-04T11:30:36Z

Rozwój stowarzyszeń w dawnej Polsce, Cezary Łagiewski 1919

Piotr Frączak: /* Zobacz też */

2024-04-04T11:29:52Z

Zobacz też

@@ Linia 215: / Linia 215: @@
 ===Zygmunt Gloger ENCYKLOPEDJA STAROPOLSKA===
-Bractwo, po łacinie: confraternitas, sodalitas, congregatio. W staropolszczyźnie nazywano bractwem każde stowarzyszenie, związek ścisły pewnej liczby osób dla wspólnego celu. Dążność do stowarzyszania się była w średnich wiekach tak silnie rozwinięta i powszechna, że ludność miast składała się prawie z samych bractw. Wogóle wszystkie dawne bractwa podzielić można na 4 główne rodzaje, a mianowicie: 1) religijno-dobroczynne, 2) kupieckie, 3) rzemieślnicze i 4) strzeleckie. Bractwa religijno-dobroczynne były stowarzyszeniami gorliwych chrześcjan, zawiązywanemi w celu określonym ustawą, potwierdzoną przez Kościół. Z czasów Karola W. i IX wieku pochodzą pierwsze wiadomości o bractwach włoskich, które jednak dopiero w wieku XII nabierają większego znaczenia. Do najstarszych należały bractwa miłosierdzia, tudzież bracia mostowi, poświęceni naprawie i budowaniu mostów dla podróżnych, co wówczas było niezmiernem dobrodziejstwem dla ludzkości. Bractwo Ducha św., pod wpływem wojen krzyżowych zawiązane w XII wieku we Francyi, zajmowało się pielęgnowaniem chorych. W Polsce zaprowadzone zostało naprzód w Krakowie przy kościele św. Krzyża, a potem i po innych miejscach. Bractwo Dzieciątka Jezus miało zadanie czuwania nad wychowaniem sierot i dzieci ubogich rodziców. Bractwo Męki Pańskiej, założone r. 1595 przez Marcina Szyszkowskiego przy kościele franciszkanów w Krakowie, w czasie sejmów i wojen obchodziło w uroczystej procesyi 7 świątyń, nawiedzało więźniów, zbierało składki na spłatę długów osób uwięzionych za długi, sprawiało odzież i łaźnię dla więźniów. W Wielką środę otrzymywało bractwo listę więźniów od sądu, sprowadzało ich na ratusz, a następnie do łaźni i do spowiedzi. W Wielki czwartek obłóczono więźniów w nowe szaty i zasiadano z nimi do przygotowanego stołu w ratuszu, po obiedzie umywano im nogi, a pisarz bracki odczytywał nazwiska tych, którym wstawiennictwo bractwa wolność wyjednało. Burmistrz pocałowaniem w czoło przywracał im cześć obywatelską, bracia zaś przybierali mężczyzn w kaptury własne, a niewiastom okrywali głowy rańtuchami, przyjmując ich tą oznaką do bratniej równości. Następnie udarowanych wolnością prowadzono z zapalonemi świecami po jednym, między dwuma braćmi w kapy przybranymi, do kościoła oo. franciszkanów. Uwolnieni od kary śmierci, tak zwani głównicy, postępując naprzód, trzymali w ręku po jednej lub dwie trupie głowy, a cały orszak śpiewał: „O duszo! jakżeś droga" i t. d. Po kazaniu o wielkiem miłosierdziu Pana Boga wprowadzano ich do kaplicy Męki Pańskiej. Tu uwolnionych - a bywało ich niekiedy kilkunastu - rozbierano z kap i rańtuchów, dozwalając wracać do swoich rodzin. Uszczęśliwieni braterskiem miłosierdziem, w rzewnych słowach i ze łzami radości dziękowali i błogosławili bractwu. Były to sceny niezmiernie charakterystyczne i podniosłe, malujące potężny tryjumf idei chrześcjańskiej i godne odtworzenia pędzlem największych mistrzów, a dziś nawet w tradycyi zapomniane. Dodać przytem należy, że królowie Zygmunt III, Władysław IV i Jan Kazimierz byli członkami tego bractwa i nieraz w jego procesjach brali udział, a szeroki przywilej nadał mu Władysław IV (ks. Fabisz: „O Synodach" str. 186). Z bractw pod wezwaniem N. Maryi Panny najdawniejsze miało być założone w Krakowie, na początku XIII wieku, bo już posiada przywilej papieski z r. 1232. Bractwo tej samej nazwy zawiązało się we Lwowie r. 1350, pierwiastkowo z samych ludzi rycerskich złożone. Bractwo Wniebowzięcia N. Maryi Panny przy kościele marjackim w Krakowie założone za Władysława Łokietka, a r. 1481 na nowo urządzone. Wpisał się do tego bractwa pierwszy Kazimierz W., a potem wszyscy królowie z żonami, aż do Stefana Batorego i Anny Jagiellonki. Arcybractwo Szkaplerza św. wprowadzone było do Krakowa razem z karmelitami r. 1393. Bractw pod wezwaniem świętych pańskich jest tak wiele, iż ich zliczyć prawie niepodobna. W samym Krakowie od wieku XIII do XVII było założonych i istniało bractw 36. Największą popularnością wśród ludu prostego i młodzieży akademickiej cieszyło się bractwo Rożańca św., które tak się szybko rozkrzewiło po kraju, iż nie było potem parafii w Rzplitej, gdzieby nie istniało. Przepisy tego bractwa zalecały, między innemi, aby spotykający się w drodze pozdrawiali się zawsze słowami: „Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus". Bractwo N. Maryi P. przy katedrze wileńskiej i św. Łazarza przy katedrze łuckiej obsługiwało chorych nędzarzy. Bractwo św. Rocha opatrywało chorych zaraźliwie. Przy kościele jezuickim w Kaliszu istniało bractw 12. Wszystkie miały swoje statuty, księgi brackie, książki do modlitwy, przełożonych czyli starszych, skarbony i sesje, na których wybierano zarząd, sprawdzano dochody i wydatki, przyjmowano nowych członków. Działalność niektórych bractw była w swoim czasie wielce dla społeczeństwa pożyteczną i postępową, np. bractwo Ratunku dusz czyścowych zajmowało się grzebaniem ubogich zmarłych. Niektóre były instytucjami uorganizowanej pomocy w nieszczęsnych chwilach niedoli ludzkiej. Niektóre zakony uważały się za uprzywilejowanych protektorów pewnych bractw: tak dominikanie rozszerzali bractwo rożańcowe, karmelici - szkaplerne, bernardyni - św. Anny. O bractwach pisali: J. Muczkowski („Bractwa krakowskie", 1845 r.), ks. Piotr Pękalski i ks. S. Chodyński.
+Bractwo, po łacinie: confraternitas, sodalitas, congregatio. W staropolszczyźnie nazywano bractwem każde stowarzyszenie, związek ścisły pewnej liczby osób dla wspólnego celu. Dążność do stowarzyszania się była w średnich wiekach tak silnie rozwinięta i powszechna, że ludność miast składała się prawie z samych bractw. Wogóle wszystkie dawne bractwa podzielić można na 4 główne rodzaje, a mianowicie: 1) religijno-dobroczynne, 2) kupieckie, 3) rzemieślnicze i 4) strzeleckie. Bractwa religijno-dobroczynne były stowarzyszeniami gorliwych chrześcjan, zawiązywanemi w celu określonym ustawą, potwierdzoną przez Kościół.
 ==Zobacz też==

@@ Linia 206: / Linia 206: @@
 =====Br. trzeźwości albo wstrzemięźliwości=====
 bierze początek od kapucyna o. Mathew, irlandczyka, którego żywot opisał Maguire, członek parlamentu w Anglji, pod tyt: Father Mathew, a biography. W Kwietniu r. 1838 wziął się do dzieła o. Maciej, z trzema ludźmi dobrej woli, chociaż różnego wyznania: Karolem Duncombe, duchownym protestanckim, Ryszardem Dowden, filantropem unitarjuszowskim, i Williamem Martin, zaciętym kwakrem. W czterech rozpoczęli w Cork, w Irlandji, publiczną agitację nietylko już przeciwko pijaństwu, ale i przeciw samej wódce, a w kilka lat na miljony liczyli adeptów. Na o. Mathew wpłynęło nietylko poczucie obowiązku chrześcjańskiego, lecz także boleść nad nieszczęśliwym stanem ludu. W tym czasie bowiem Irlandja doszła do najwyższego stopnia w konsumpcji wódki, gdyż do 12,269,000 galonów, co w naturalném następstwie zrodziło okropną nędzę materjalną i moralną. Wysokie zdolności kaznodziejskie, obudzone uczuciem miłości Boga i bliźnich, uczyniły missję o. Mathew tak skuteczną, iż nawet jego suknia zakonna przestała już razić W Anglji, i massy ludu roboczego wszelkich wyznań zapisywały się do towarzystwa wstrzemięźliwości. To, gdy się uorganizowało i spisało swe ustawy, na prośbę biskupa wrocławskiego, kard. Melchjora Diepenbrock, zostało potwierdzone, odpustami obdarzone i na bractwo zamienione przez Piusa IX w d. 28 Lipca 1851 r. Odtąd szybko szerzyć się poczęło po wszystkich częściach świata. Bractwo to przed kilkunastu laty i u nas było w niektórych parafjach zaprowadzone szczególnie w djecezji płockiej, ob. Pamiętnik relig. moral. z r. 1861. Innych jeszcze bractw wiele pożytecznie działało dla dobra Kościoła i społeczeństwa. Dziś z nich niektóre zaniechane, bo mniej odpowiadają potrzebom wieku; za to nowe, więcej stosowne do okoliczności, czasu, lub miejsca, powstają ciągle i rosną. Popęd jednoczenia się, tak powszechny obecnie w każdym kierunku działań ludzkich, nic dziwnego, że się objawia i na polu kościelnego życia, przeciwstawiając zepsuciu moralnemu, ześrodkowywanie sił zdrowych. Odmienny nieco rodzaj bractw stanowią filadelfje (ob.), a różne stowarzyszenia, albo towarzystwa, pod pewnemi względami również odnieśćby tu można. X. S. Ch.
 ==Zobacz też==

@@ Linia 130: / Linia 130: @@
 ====Arcybr. Różańca ś.====
-należy do zakonu dominikańskiego, któremu służy prawo zaprowadzania go po innych kościołach, według przywilejów papiezkich. Różaniec (ob.) dawno już był znany, a przez św. Dominika 1213 r. w stałą formę ujęty i rozszerzony po całém chrześcjaństwie, licznemi od Papieżów odpustami obdarzony. Bractwo jednak powstało dopiero około r. 1478, po cudowném widzeniu bł. Alana. Sykstus IV potwierdził jego ustawę, a książęta, biskupi, magnaci i lud wpisywali się do niego nader licznie. W Polsce zaprowadził je pierwszy Bartłomiej z Przemyśla, św. teol. bakałarz, kaznodzieja dominikański przy kościele św. Trójcy w Krakowie r. 1585. Ks. Łętowski w Kat. bisk. t. I 133 pisze, że na zaprowadzenie br. różańca w Polsce wydany był dyplom przez Serafina Cavalli, jener. dominik., w Neapolu 6 Stycz. 1577, na osobę Melchiora, prowincjała dominik. polsk., za staraniem Anny Jagiellonki, która z prośbą o to wysłała Jana Zolciniusa, ś. t. d. Ztąd około r. 1596 dalej w kraju rozchodzić się poczęło, a 1600 r. pierwszą o nim podano wiadomość w drukowanej książce (Jacek Duracz, Pobudka do br. i konfr. szkapl. w przedmowie). Najwięcej do br. tego wpisywało się młodzieży akademickiej, zobowiązując się naśladować czystość i cnoty Marji, przy spotkaniu pozdrawiać się słowy: „Niech będzie pochwalony J. Chr.,“ śpiewać godzinki i litanie w kościele i asystować na religijnych uroczystościach. W wielki piątek, w białe płócienne kapy przybrani członkowie różańca Św., z oznakami szkoły akademickiej, obchodzili siedm kościołów, poczém w domu biczowanie odbywali. Obowiązki i odpusty bractwa różańcowego opisują liczne książki w tym celu wydane, a między niemi: „Zbiór nabożeństwa, dla mianowicie w arcybr. różańca ś. zostających, p. ks. Damiana Dzieszkowskiego (Warsz. 1858).“ W Krakowie kks. dominikanie bardzo wystawnie przez całą oktawę obchodzą uroczystość tego bractwa, przypadającą na niedzielę pierwszą miesiąca Października. Odbywa się wtedy publiczna procesja, z odśpiewaniem pięciu ustępów Ewangelji, przypominających tajemnice w różańcu wysławione. Do różańcowego przyłączono jeszcze br. 1) ś. Tomasza z Akwinu, noszące biały pasek z 15 węzłami, wyobrażającemi 15 tajemnic różańca; potwierdzili je: Sykstus V i Paweł V roku 1608; 2) św. Wincentego Ferrerjusza, zatwierdzone przez Bened. XIV r. 1752, i 3) św. Jacka, zatwierdzone przez Klemensa XIII r. 1766. Wszystkie trzy istnieją przy kościele dominikańskim w Krakowie. W Warszawie znowu, obok bractwa różańcowego powstała jeszcze inna dodatkowa konfraternia osób w różańcu będących, celem pomagania sobie do szczęśliwego skonu i uroczystego pogrzebania ciała. Zwała się centurją, bo ją składało stu braci i tyleż sióstr różańcowych. Skoro osoba która z centurji umarła, zaraz miejsce jej zapełniano inną z bractwa różańcowego. Wpisujący się dawali świece półtorafuntowe i pieniędzy złp. 1 gr. 20 na nabożeństwa za zmarłych; toż samo płacili na pogrzeb każdego ze stowarzyszonych. Mieli za to po śmierci 100 Mszy św. każdy, oraz uroczyste nabożeństwo z konduktem, podczas którego wszyscy centurjanie trzymali świece zapalone. Ustawy te potwierdził Pap. Klemens XII 27 Czerw. r. 1736 i nadał centurji odpusty, a ks. Zenon Warpechowski, dominikanin, wydrukował je w Warsz. t. r. pod tyt.: „Związek braterskiey w duchu miłości, przez wzajemne siebie ratowanie nierozerwany... w jedney centurji braci a drugiej sióstr, żywym i umarłym sprzyjających zamknięty.“ — R. 1856 wyszły w Warszawie reguły żywego różańca, mającego na celu, przez codzienne rozmyślanie tajemnic różańca św., ożywienie miłości ku P. Jezusowi i Marji w sercach wszystkich, nawet grzeszników, o których nawrócenie żywy różaniec ustawicznie prosi. Na tę intencję każdy członek bractwa odmawia codziennie jedno Ojcze nasz, 10 Zdrowaś M. i w końcu „Chwała Ojcu“. Piętnaście osób, wpośród których jedna jest przełożoną, stanowi różę żywego różańca. Jedenaście takich róż, czyli 165 osób, wyobraża kwitnące różowe drzewo, a znowu 15 tak kwitnących różanych drzew, czyli 2,475 osób, daje marjański różowy ogród. Do założenia bractwa potrzeba jdnej róży żywej. Do obowiązków należy, aby każdy członek przez jeden miesiąc codziennie jednę z 15 tajemnic różańca rozmyślał i na chwałę tejże Ojcze nasz, 10 Zdr. M. i „Chwała Ojcu“ odmówił: tym sposobem cały różaniec codziennie przez 15 te osób odmówiony będzie. Jaką zaś komu tajemnicę do rozmyślania podać, losem wyznacza przełożony, lub przełożona. Nie poprzestają na tém stowarzyszeni, przyjmują jeszcze obowiązek, przez jedną godzinę na rok, modlić się przed Najśw. Sakr. i pół godziny poświęcić na odprawienie drogi krzyżowej. Grzegorz XVI nadał bractwu temu odpusty.
+należy do zakonu dominikańskiego, któremu służy prawo zaprowadzania go po innych kościołach, według przywilejów papiezkich. Różaniec (ob.) dawno już był znany, a przez św. Dominika 1213 r. w stałą formę ujęty i rozszerzony po całém chrześcjaństwie, licznemi od Papieżów odpustami obdarzony. Bractwo jednak powstało dopiero około r. 1478, po cudowném widzeniu bł. Alana. Sykstus IV potwierdził jego ustawę, a książęta, biskupi, magnaci i lud wpisywali się do niego nader licznie. W Polsce zaprowadził je pierwszy Bartłomiej z Przemyśla, św. teol. bakałarz, kaznodzieja dominikański przy kościele św. Trójcy w Krakowie r. 1585. Ks. Łętowski w Kat. bisk. t. I 133 pisze, że na zaprowadzenie br. różańca w Polsce wydany był dyplom przez Serafina Cavalli, jener. dominik., w Neapolu 6 Stycz. 1577, na osobę Melchiora, prowincjała dominik. polsk., za staraniem Anny Jagiellonki, która z prośbą o to wysłała Jana Zolciniusa, ś. t. d. Ztąd około r. 1596 dalej w kraju rozchodzić się poczęło, a 1600 r. pierwszą o nim podano wiadomość w drukowanej książce (Jacek Duracz, Pobudka do br. i konfr. szkapl. w przedmowie). Najwięcej do br. tego wpisywało się młodzieży akademickiej, zobowiązując się naśladować czystość i cnoty Marji, przy spotkaniu pozdrawiać się słowy: „Niech będzie pochwalony J. Chr.,“ śpiewać godzinki i litanie w kościele i asystować na religijnych uroczystościach. W wielki piątek, w białe płócienne kapy przybrani członkowie różańca Św., z oznakami szkoły akademickiej, obchodzili siedm kościołów, poczém w domu biczowanie odbywali. Obowiązki i odpusty bractwa różańcowego opisują liczne książki w tym celu wydane, a między niemi: „Zbiór nabożeństwa, dla mianowicie w arcybr. różańca ś. zostających, p. ks. Damiana Dzieszkowskiego (Warsz. 1858).“ W Krakowie kks. dominikanie bardzo wystawnie przez całą oktawę obchodzą uroczystość tego bractwa, przypadającą na niedzielę pierwszą miesiąca Października. Odbywa się wtedy publiczna procesja, z odśpiewaniem pięciu ustępów Ewangelji, przypominających tajemnice w różańcu wysławione. Do różańcowego przyłączono jeszcze br.
 ====Arcybr. Pocieszenia N. M. P.====

@@ Linia 124: / Linia 124: @@
 ====Oczyszczenia N. M. P.====
-zaprowadzone w Krakowie dla młodzieży akademickiej r. 1621, najprzód w kaplicy kościoła dominikańskiego, potém przeniesione do kościoła św. Michała przy karmelitach bosych. Już roku 1636 pierwotny swój tytuł na Niepokalane Poczęcie odmieniło i zaraz r. 1645 otrzymało odpusty od Stolicy Apost. Gdy w roku następnym kaplica w szkołach, nakładem kr. Władysława IV, ukończoną została, tamże od karmelitów bractwo to przeniesiono, a r. 1786 do kościoła akademickiego św. Anny, gdzie z końcem przeszłego wieku ustało. — Br. Wniebowzięcia N. M. P. przy kościele marjackim w Krakowie, zaprowadzone, według podania, r. 1311, lub raczej 1333, a 1481 na nowo urządzone. Wpisał się do niego pierwszy Kazimierz W., po nim Ludwik kr. węgierski i pol., Władysław Jagiełło z 4 żonami, Kazimierz Jagiellończyk z żoną Elżbietą i czterema królewiczami, Zygmunt August, Stefan Batory z Anną Jagiellonką i wielu innych znakomitych urzędem lub pochodzeniem. Oprócz nabożeństwa odprawianego dla bractwa przy ołtarzu Wniebowzięcia N. P., utrzymywało jeszcze szpital dla starców i schorzałych, w którym pomieszczało samych tylko mężczyzn. Ustawy jego podaje Konst. Hoszowski w dziele: „Żywot Andrzeja Zawiszy Trzebickiego, bisk. krak. (Krak. 1861 p. 163 i w przypisach).“ W XIV w., gdy w Krakowie wielu było Niemców, kapelan bractwa miewał kazania po niemiecku u Panny Marji, a po polsku u św. Barbary, lubo fundator kościoła bisk. Iwo Odrowąż wcale inaczej rozporządził w dyplomie z d. 10 Wrześ. 1226 r. Ztąd jakiś czas bractwo to niemieckiém się zwało. Dopiero Zygmunt I, ulegając prośbom biskupa krak., powrócił kazania polskie u P. Marji, a niemieckie przeniósł do św. Barbary. R. 1438 bractwo upadło, lecz wkrótce 1481 odnowione, a znowu zaniedbane, r. 1588 Hier. Powodowski, archiprezb. kość. P. Marji, wskrzesił i szpital bracki urządził. Ostatecznie r. 1670 upadło, szpital zaś utrzymywał się do schyłku wieku przeszłego. — Arcybr. Szkaplerza św., oddane przez Stolicę Apost. wyłącznie zakonowi karmelitańskiemu i z nim razem r. 1393 zaprowadzone w Krakowie, jak utrzymuje ks. P. Pękalski. Szkaplerz sam bierze początek z objawienia N. M. P. Szymonowi Stock, jenerałowi rakonu karmelit., r. 1216. Niezadługo przyjęły go i świeckie osoby, mianowicie w Anglji i Francji, zkąd powstało i bractwo. U nas pierwszą o niém wiadomość piśmienną obejmuje książka pod napisem: „Summarius darów bożych y odpustów zakonu i bractwa P. M. z góry Carmelus, z łac. p. Łuk. Wajtowiusza, karmelitę (Pozn. 1604);“ jak podaje karmelita Jacek Duracz w dziełku: Pobudka do bractwa y confraterniey szkaplerza od Przeczystey i Niepokalaney Panny Maryey z góry Carmelus danego bł. Szymonowi Stoczkiuszowi, jeyże zakonnikowi w Angliey mieszkającemu (Krak. 1610).“ Na wzór br. Męki Pańskiej urządza on także bractwo szkaplerza, mianując takich urzędników: pan przeor, kierownik całego bractwa; pan podprzeorzy, zastępca i pomocnik poprzedniego; konsyljarzów czyli poradników siedmiu, z których dwóch obiera na arbitrów albo jednaczów; podskarbi, zawiadujący pieniędzmi składkowemi, świecami, aparatami i t. p.; pisarz pomieszcza w jednej księdze dochody i fundusze brackie, w drugiej postanowienia uczynione na posiedzeniach; pan zakrystjan ma pod kluczem ubiory brackie i stroi ołtarz N. M. Panny na jej uroczystości. Do niższych urzędników należą: dwaj prokuratorowie ołtarza, przydani do pomocy zakrystjanowi; trzej prowizorowie spraw świeckich, biegli w prawie, zastawiający się w interesach bractwa i braci, gdzie tego potrzeba; dwóch chorążych i czterech ich pomocników, bo dwie są chorągwie brackie: u większej dwaj pomocnicy trzymają kutasy, a dwaj inni z laskami przed chorągwią miejsce czynią; jałmużnicy dwaj, w kapach u drzwi kościelnych proszą o ofiarę na potrzeby brackie, bo bractwo „jako niedawne u nas w krajach polskich, ubogie jest“ (więc chyba nie z zakonem karmelitów przyszło do Krakowa); marszałków sześciu z laskami, dla utrzymania porządku na procesjach, z tych jeden dawał znać dzwonkiem, podczas publicznego biczowania się braci w kościele, kiedy mają przestać i kiedy zacząć to ćwiczenie pobożne; sług dwóch opłaconych przez bractwo; infirmarjusze dwaj dla pociechy i opieki chorych braci. Powinności braciom takie naznacza: 1) nosić szkaplerz czarny lub dzikawy (żelaznej farby), poświęcony, z wyobrażeniem N. P.; 2) spełniać pilnie obowiązki swego stanu i uczynki miłosierdzia; 3) mówić codzień officium B. V. M. albo godzinki kormelitańskie, kto zaś nie umie czytać, odmawia koronkę o N. P. to jest 25 Ojcze nasz i Zdrowaś Marja za jutrznię, 7 za laudes, po 7 za resztę godzin, 15 za nieszpór i 7 za kompletę, lub przynajmniej 7 pacierzy codziennie, na pamiątkę 7 radości N. P.; 4) zachować ściśle posty kościelne i wigilje do N P.; 5) w środy mięsa nie jadać, także w soboty, chyba gdyby przypadło Boże Narodzenie, lub choroba; 6) nie lenić się odprawiać dyscyplin w wielki piątek i inne dni, w kościele oo. karmelitów. Bractwo miało swój ubiór, w którym występowało na procesje kościelne i pogrzeby. Dotąd po wielu kościołach zakonnych i parafjalnych istnieje, ciesząc się powodzeniem (ob. Szkaplerz).
+zaprowadzone w Krakowie dla młodzieży akademickiej r. 1621, najprzód w kaplicy kościoła dominikańskiego, potém przeniesione do kościoła św. Michała przy karmelitach bosych. Już roku 1636 pierwotny swój tytuł na Niepokalane Poczęcie odmieniło i zaraz r. 1645 otrzymało odpusty od Stolicy Apost. Gdy w roku następnym kaplica w szkołach, nakładem kr. Władysława IV, ukończoną została, tamże od karmelitów bractwo to przeniesiono, a r. 1786 do kościoła akademickiego św. Anny, gdzie z końcem przeszłego wieku ustało. — Br. Wniebowzięcia N. M. P. przy kościele marjackim w Krakowie, zaprowadzone, według podania, r. 1311, lub raczej 1333, a 1481 na nowo urządzone. Wpisał się do niego pierwszy Kazimierz W., po nim Ludwik kr. węgierski i pol., Władysław Jagiełło z 4 żonami, Kazimierz Jagiellończyk z żoną Elżbietą i czterema królewiczami, Zygmunt August, Stefan Batory z Anną Jagiellonką i wielu innych znakomitych urzędem lub pochodzeniem. Oprócz nabożeństwa odprawianego dla bractwa przy ołtarzu Wniebowzięcia N. P., utrzymywało jeszcze szpital dla starców i schorzałych, w którym pomieszczało samych tylko mężczyzn. Ustawy jego podaje Konst. Hoszowski w dziele: „Żywot Andrzeja Zawiszy Trzebickiego, bisk. krak. (Krak. 1861 p. 163 i w przypisach).“ W XIV w., gdy w Krakowie wielu było Niemców, kapelan bractwa miewał kazania po niemiecku u Panny Marji, a po polsku u św. Barbary, lubo fundator kościoła bisk. Iwo Odrowąż wcale inaczej rozporządził w dyplomie z d. 10 Wrześ. 1226 r. Ztąd jakiś czas bractwo to niemieckiém się zwało. Dopiero Zygmunt I, ulegając prośbom biskupa krak., powrócił kazania polskie u P. Marji, a niemieckie przeniósł do św. Barbary. R. 1438 bractwo upadło, lecz wkrótce 1481 odnowione, a znowu zaniedbane, r. 1588 Hier. Powodowski, archiprezb. kość. P. Marji, wskrzesił i szpital bracki urządził. Ostatecznie r. 1670 upadło, szpital zaś utrzymywał się do schyłku wieku przeszłego.
 ====Arcybr. Różańca ś.====

@@ Linia 112: / Linia 112: @@
 na uczczenie łez i smutku Chrystusa Pana; br. to za opiekunkę ma Najśw. Pannę, Królowę Męczenników, a za patronów św. Józefa, Michała i Dyzmasa. Br. to obowiązuje się poświęcać modlitwy i prace na szerzenie wiary i własne udoskonalenie. R. 1857 wyszła w Rzymie książeczka p. t.: „Br. smutku Chryst.“
-===Z bractw pod wezwaniem N. Marji Panny, najdawniejsze miało być założone w Krakowie na początku XIII w., bo ma już z r. 1232 przywilej rzymski na wystawianie Najśw. Sakr. w pewne uroczystości. Istniałoby zatém jeszcze przed zbudowaniem kościoła św. Marka i sprowadzeniem kanoników regularnych de poenitentia, inaczej braćmi od pokuty błogosławionych męczenników, lub N. M. Panny Demetrii de Urbe, albo po naszemu Markami zwanych. Tak utrzymują książki brackie i J. Muczkowski w broszurze: Bractwa krakowskie (Krak. 1845); lecz ks. Piotr Pękalski w art. Historyczne podanie o bractwach (w Pamięt. tow. dobrocz. krak. 1868 roku), odnosi je co najwięcej do r. 1257. Markowie, według Długosza, przybyli r. 1257 na wezwanie księcia Bolesława Wstydliwego. — Stanisław Łobocki, przeor zgromadzenia, w r. 1542 zbudował kaplicę dla bractwa, a bisk. krak. Piotr Gamrat tegoż roku potwierdził jego przywileje, z tytułem N. M. Panny, śś. Leonarda, Mikołaja, Walentego, Antoniego, Anny i Zofji z córkami. Od tej ostatniej patronki bractwo nosi dziś tytuł św. Zofji i liczy niewielu członków, choć niegdyś znakomite nawet w kraju osoby podawały mu swoje imiona. Dla użytku stowarzyszonych wyszło: „Nabożeństwo bractwa św. Zofji, ustanowionego przy kościele św. Marka Ewang. w Krakowie (Krak. 1855),“ a dawniej ks. Justa Pomorskiego: „Bractwo św. Zofji (Krak 1687).“ We Lwowie r 1350 zawiązało się także br. N. M. Panny, pierwiastkowo z samych wojskowych złożone (Zimorowicz, Hist. Lwowa III).
+===Z bractw pod wezwaniem N. Marji Panny===
 ====Niepokalanego Poczęcia N. P.====

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
 za [https://pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedja_Ko%C5%9Bcielna/Tom_II ENCYKLOPEDJA KOŚCIELNA PODŁUG TEOLOGICZNEJ ENCYKLOPEDJI WETZERA I WELTEGO Z LICZNEMI JEJ DOPEŁNIENIAMI PRZY WSPÓŁPRACOWNICTWIE KILKUNASTU DUCHOWNYCH I ŚWIECKICH OSÓB WYDANA PRZEZ X. MICHAŁA NOWODWORSKIEGO. Tom II.]
-Do Polski weszły bractwa razem z religją, i dziś rzadki znajduje się kościół, któryby nie posiadał z nich jednego lub kilku. Wszystkich opisać niepodobna i trzeba się tu ograniczyć do powszechniejszych i tych jedynie, o których piśmienne pozostały wiadomości.
+ Bractwo (Confraternitas, Sodalitas). Tak się nazywają zgromadzenia, albo stowarzyszenia katolików, zawiązane w celach religijnych, lub dobroczynnych, i potwierdzone przez Kościół. Jeśli się bractwo znacznie rozszerzy, tak, iż do niego przyłączają się inne pomniejsze, jako filje, wtedy przybiera nazwę arcybractwa (archiconfraternitas) i pewne rozleglejsze przywileje. Zamiarem bractw bywa uczczenie jakiej tajemnicy wiary, lub świętych pańskich, spełnianie uczynków chrześcjańskich i pobudzanie tak siebie jako i drugich do cnoty. Większa zatém w życiu baczność na obowiązki religijne, czujniejsza straż nad sobą„[1] częstsze pobudki do cnót chrześcjańskich i dostarczenie środków do osiągnienia jedynego celu człowieka, którym jest żywot wieczny, stanowią podstawę bractw wszystkich. Wprawdzie miłość, jaką Zbawiciel ogłosił, i zasady św. jego nauki wiążą już ludzi w jedno ciało wspólnego braterstwa, tak, iż gdyby je wszyscy należycie spełniali, świat cały stałby się jedną Bożą rodziną. Znajdujemy tego przykłady w pierwiastkowym kościele antjocheńskim, gdzie „mnóstwa wierzących było serce jedno i dusza jedna“ (Dz. ap. 4, 32); także w oném miasteczku chrześcjańskiém, którego cnoty spowodowały nawrócenie św. Pachomjusza (w Żywotach ks. Skargi), i potém w dziejach osady paragwajskiéj w Ameryce. Mimo to jednak, duch powszechnej miłości i ogólne środki zbawienia nie wyłączają bynajmniéj szczególnych poświęceń i gorliwszych czynów, do jakich niektórzy wewnętrzne czują natchnienia. Dla tego od początku zaraz Kościoła katol. były w nim pobożne stowarzyszenia czyli bractwa, z których w biegu czasu powstały niektóre zakony i cechy (contubernia). Pierwsze poświęciły się wyłącznie rzeczom religijnym, czynią śluby na zachowanie rad ewangelicznych i zostają pod posłuszeństwém przełożonego, a członkowie ich zowią się braćmi, fratres. Drugie, obok modlitwy, na zgromadzeniach swoich prowadzą rozmowy w przedmiocie postępu kunsztu i rzemiosła, na co z Kościoła biorą zachętę i błogosławieństwo do uświęcenia prac swoich. Bractwa zaś za podstawę istnienia naznaczają sobie pewne religijne cele i pobożne ćwiczenia, lecz nie zobowiązują się ślubem do spełniania rad ewangelicznych, jak zakony, a członków swoich tylko moralnie od świata odłączyć pragną. Początek ich odnoszą niektórzy do ósmego wieku przed Chrystusem i czasów Numy Pompiljusza (Ferraris, Prompta biblioth. edit. Migne t. II v. Confraternitas). To pewna, że tajemnice eleuzyjskie, szkoły filozofów i inne zgromadzenia u ludów pogańskich, nosiły na sobie niejakie cechy stowarzyszeń religijnych. W chrześcjaństwie wznioślejszym odznaczyły się celem. Jednak wpośród prześladowań, takie łączenie się, będące podstawą bractw, nie mogło obiecywać korzyści: do tego bowiem potrzeba zewnętrznego pokoju, a przytém i wewnętrznego silnego życia, jak to było w wiekach średnich. Dopiéro więc po ustaniu krwawych Kościoła zapasów, okazują się pewne zarody religijnych stowarzyszeń. Tak w IV w. za ś. Djonizego, biskupa aleksand., wybierano w Egipcie z niższego kleru kuratorów, czyli braci, zwanych parabolani, (παράβολος — śmiały, odważny), poświęcających się na usługę chorujących z zarazy i grzebanie umarłych: tych było 500. Teodozjusz cesarz około r. 418 prawém ich potwierdził (De episc. l. 42 i 43). Na zachodzie byli lecticarii (Justin. Novel. 43), copiatae, fossarii i mansionarii, przyjmujący dobrowolnie obowiązek pilnowania chorych, leczenia ich, pomagania do chrześcjańskiego skonu i grzebania zmarłych. Im oddawano xenodochia (domy dla pielgrzymów), nosocomia (chorych), ptochotrofia (ubogich), orphanotrofia (sierot); byli ludźmi świeckimi lub duchownymi i zostawali pod zarządem biskupa. Te to zgromadzenia możnaby przyjąć za prawdziwe bractwa, gdyby nam historja więcej o nich dostarczała szczegółów. Dopiero sobór nanteński daje ku temu pewniejsze wskazówki (Labb. Collect. t. IX). Rok przecież jego niepewny, bo jedni 658, inni 660, lub nawet 800 mu naznaczają. Od IX w. w dekretach synodalnych i soborowych częste napotykamy wzmianki bractw i braci, nazywanych fratantiari, fratriari, sodalitates, congregationes, societates, scholae, geldoniae (od niem. wyrazu Gilde spółka), confratriae lub confraternitates. W ustawach Karola W. tak opisane ich obowiązki: In omni obsequio religionis conjungantur, videlicet in oblatione, in luminaribus, in oblationibus mutuis, in exequiis defunctorum, i eleemosynis et caeteris pietatis officiis conventus talium confratrum, si necesse fuerit, ut simul conveniant, ut si forte aliquis contra parem suum discordiam habuerit, quem reconciliari necesse sit, et sine conventu presbyteri et caeterorum esse non possit, post peracta illa, quae Dei sunt, et christianae religioni conveniunt, et post debitas admonitiones, qui voluerint, eulogias a presbytero accipiant (Hincmar. Rhem. Capit. 1 n. 16). Przyjąć więc można, iż około r. 800 założono pierwsze fundamenty bractw, w dzisiejszém rozumieniu branych, które dopiero w XII w. wybitnemi się stały, gdy we Włoszech gorliwi kaznodzieje do pokuty pobudzali lud niespokojny, a ten, wymownym ich głosem poruszony, pokazywał ją w publicznych modłach czyli suplikacjach, procesjonalnie postępując we włosiennicy za chorągwią przodem niesioną i do krwi się biczując, ob. Biczownicy. Podobnie już w XI w. choroba, zwana ognistą, albo św. Antoniego, szerząc się w Normandji, dała początek bractwu Bożemu (confrérie de Dieu), którego członkowie nosili mały biały kaptur i na piersiach medalik N. M. Panny, a poprzysięgali oddziaływać przeciw tym, co mieszali pokój Kościoła i państwa. We Francji około tegoż czasu miało być bractwo N. M. Panny, dla którego Odon, bp paryzki († 1208), urządził nabożeństwo nazajutrz po św. Trójcy, i to niektórzy uważają za najdawniejsze. W Rzymie stowarzyszenie konfalonierów (od confalone albo gonfalone — chorągiew, a zatem i ludzie stojący pod chorągwią), zmierzające do podniesienia ducha pokuty, obudzenia miłości chrześcjańskiej i wyswobodzenia więźniów, otrzymało potwierdzenie Pap. Klemensa IV (r. 1265 — 71), poczém zaprowadzono je we wszystkich prawie miastach i wioskach włoskich. Gdy znowu r. 1448 trzęsienie ziemi nawiedziło Rzym, a po nim zaraza, nie było komu grzebać umarłych, szczególnie ubogich: wtedy Florentczycy utworzyli bractwo, zajmujące się bezpłatném zarażonych trupów grzebaniem. Po ustaniu zarazy bracia nosili z niebieskiego płótna płaszczyki, dowód swego poświęcenia i ofiary. Podobny ubiór, koloru niebieskiego lub białego, przybrały bractwa pokutnicze, głównie czci Najś. Sakramentu oddane. Niemniej dawne są bractwa miłosierdzia, do których liczy się i utworzone w Rzymie przez Pap. Klemensa VII (1523—34), dla udzielenia posagów ubogim pannom. Spełniało cel swój w dzień św. Hieronima, patrona bractwa. W Wiedniu, bractwo św. Katarzyny odprawiało uroczystą procesję w drugą niedzielę Maja, na którą uwalniało jednego więźnia. W Paryżu król Henryk III r. 1583, na intencję pomyślności Kościoła katol., założył pokutnicze bractwo Zwiastowania N. M. P., sam był jego przełożonym i we włosiennicy asystował brackiej procesji, na której kard. Gwizjusz niósł krzyż, a książę de Mayenne, brat kardynała, spełniał obowiązki ceremonjarza. Inne białe bractwo pokutnicze w Montpellier, miało oddawna wielkie znaczenie i, nawet podczas rewolucji 1789 r., zachowało obszerne swoje przywileje (Encyclop. théol. ed. Migne t. VIII p. 433). Średniowieczne stowarzyszenia religijne zajmowały się częstokroć sprawami, które dziś rząd lub policja wykonywa. Tak np. bracia mostowi (fratres pontifices) dla dogodności podróżnych zakładali i budowali mosty. — W ogóle, szlachetne zawsze i ogółowi pożyteczne były i są dotąd cele bractw wszystkich. Skutki z nich, moralizujące niższe mianowicie warstwy społeczeństwa, okazują, że bractwa są ważną dźwignią do uszlachetnienia i uszczęśliwienia społeczeństwa. Brackie obowiązki odnoszą się zazwyczaj do siedmiu uczynków miłosiernych względem ciała i duszy, tudzież do uwielbienia tajemnic wiary i świętych pańskich. Ostatnie zmierzają do pozyskania opieki świętego patrona i obudzenia w sercach braci gorącej chęci naśladowania cnót jego. Mimo tej rozmaitości jeden jest przecież główny zamiar bractw wszystkich: ułatwienie pracy około zbawienia siebie i drugich, chwała Boża i obudzanie gorliwości ku spełnianiu obowiązków chrześcjańskich, a tym sposobem zabezpiecza się moralność, polepszają obyczaje i wykorzeniają występki ludu. Rzemieślnik i kmiotek ma jeszcze ten ważny pożytek z bractwa, iż w dni świąteczne przybywa rano i po południu do kościoła, dla odśpiewania koronki i innych modlitw brackich, przez co wolne godziny spełnia w świątyni, któreby inaczej zmarnował w karczmie na pijatyce i hulance, niszcząc zdrowie i trwoniąc krwawo zapracowany tygodniowy zarobek. Nadto, w zwyczaiwszy się w bractwie do nabożeństwa, nuci wśród pracy religijne pieśni, ożywiające wiarę, która go czyni sumiennym w spełnianiu powinności stanu i wykonywaniu towarzyskich zobowiązań, przykładnym dla rodziny i czeladzi domowej, skromnym i uczciwym wszędzie. Tak nieznacznie z bractwa, praktycznym sposobem, zaszczepiają się w rodzinach, wsiach i po miastach uczucia moralne, społeczeństwu świeckiemu przysposabiają się dobrzy obywatele i rzetelni rzemieślnicy, a ztąd i dobrobyt powszechniejszym się staje. Dla tych powodów Kościół św. pielęgnuje bractwa, jako dzielny środek, wspomagający go w jego działaniu, a członków obdarza różnemi darami duchownemi, udzielając im zupełnych odpustów w dzień przyjęcia do bractwa, w uroczystości brackie i w godzinę śmierci, oraz innych pomniejszych, za pełnienie dobrych uczynków, zgodnych z ustawą bracką. — Ponieważ bractwa dla ludzi są ustanowione i z ludzi się składają, nic przeto dziwnego, że do nich wkradały się niekiedy pewne nadużycia, oziębłość i opieszałość. Już r. 1528 synod w Sens odbyty zabronił im poczęstunków zbytkowych i częstych. Biskupi też w różnych czasach przypominali bractwom ich powinności i gromili chęci wyswobodzenia się z pod zwierzchności parafjalnej. Kościół zaś, z tychże pobudek, przez dekreta papiezkie i rezolucje różnych kongregacji rzymskich, określił stosunki bractw do parafji i biskupa, oraz przepisał prawa ich istnienia. Najważniejszą w tym względzie jest konstytucja Klemensa VIII, z d. 7 Grudn. 1604, zaczynająca się od słów Quaecumque, której ustawy, pod nieważnością, w zakładaniu bractw zachowane być winny. Są następujące: 1) Nie można zaprowadzać więcej nad jedno bractwo, tegoż samego celu i nazwania, w kilku kościołach miasta lub wsi, lecz potrzeba dla bractw takich odległości trzech mil włoskich (łatwo w tém jednak dyspensuje Stolica Apost.). Gdyby przeciw temu rozporządzeniu postąpiono, wtedy bractwo, później zaprowadzone, uważa się za nieprawne (C. R. 31 Mar. 1640 i Rota 18 Czerw. 1645). Wyjmują się tylko: bractwo Najśw. Sakram., które może być w każdym kościele parafjalnym (C. Indul. 7 Lut. 1607 i C. Eppor. 3 Lut. 1610), także bractwo nauki chrześcjańskiéj (Innoc. XI 22 Czer. 1686), oraz bractwa prawnie erygowane przed ogłoszeniem konstytucji Klemensa VIII (C. Indul. 27 Wrześ. 1607). Jednak kilka bractw różnego tytułu, a tém bardziej różnego celu, istnieć może przy tymże kościele np. różańca i szkaplerza (Rota 18 Czerw. 1745). 2) Na zaprowadzenie bractwa przy kościele potrzeba od miejscowego biskupa zezwolenia na piśmie, z wyszczególnieniem celu bractwa. 3) Arcybractwa i zgromadzenia zakonne do swych przywilejów duchownych przybierać (aggregare) mogą jedno tylko bractwo, potwierdzone już od Papieża lub biskupa, za zgodą jednak władzy djecezjalnej, daną na piśmie. Temu to przybranemu bractwu służyć będą wszelkie prawa i odpusty, zakonowi lub przybierającemu je arcybractwu udzielone w szczególe i imiennie, ale nie te, których używa z innemi per extensionem et communicationem. 4) Ustawy bractw powinny być przez biskupa miejscowego przejrzane i potwierdzone, który może je nawet odmienić przy erekcji i potém, oprócz gdy je już Stolica Apost. zatwierdziła, lub były spisane w rodzaju kontraktu (Bouix, Tract. de Eppo, Paris 1859 t. II p. 325). 5) Formuły przepisane konstytucją Klemensa VIII, co do erygowania i aggregowania bractw, pozyskiwania odpustów i t. p., pod nieważnością przestrzegane być winny przez zakonników i urzędników brackich. Są w Ferrari’ego, Bibl. prompt. pod Confraternitas, i u Bouix’a op. c. p. 319; biskupi zaś do zakładania bractw mają wzór w Formularzu Monacelli’ego i u Bouix’a; lecz do ścisłego zachowania go nie są pod nieważnością zobowiązani. 6) Odpusty nadane bractwu, winny być poprzednio przez biskupa miejscowego za autentyczne uznane, inaczej głosić ich nie wolno. 7) Sposób zbierania jałmużny i składek przepisuje biskup, który mocen jest także naznaczyć cel tymże składkom, np. na budowę kaplicy, na seminarjum i t. p. 8) Jeśli bractwa mają swoich kapelanów i spowiedników, ci winni posiadać aprobatę biskupią; gdy zaś są zakonnikami, także od swego przełożonego, i tém samém nie mają władzy rozgrzeszenia braci od cenzur i rezerwatów biskupich lub papiezkich. Postanowieniami Congr. Conc. trid. zabroniono im wdawać się w obowiązki proboszcza i dopełniać pewnych benedykcji, np. gromnic, popiołu, palm, wywodu. 9) Dokumenty, bractw się tyczące, powinny być darmo wydawane. Wkrótce przecież C. Indulg. 6 Mar. 1608 za materjalia piśmienne pozwoliła brać najwyżej jeden skud złoty. Oprócz dopiero wyliczonych ustaw, wyjętych z konstytucji Quaecumque, jest wiele innych jeszcze, w przedmiocie bractw, wydawanych przez Kongregację Obrzędów i Sob. tryd., między któremi te wyraźniejsze: biskup zaprowadza bractwa auctoritate ordinaria, a jenerałowie zakonów (sami lub przez swych kapłanów) z przywileju Pawła V i to tylko ich zgromadzeniu powierzone, więc karmelici szkaplerz, dominikanie różaniec, franciszkanie pasek, zawsze za pozwoleniem miejscowego biskupa (C. R. 7 Paźdz. 1617); inne także bractwa mogą zakonnicy zakładać przy swoich kościołach, lecz z wiedzą biskupa (Rota 8 Maj. 1744). U zakonnic nie wolno erygować bractw dla ludzi świeckich (Congr. Epp. 5 Maj. 1645). Za zgodą większości członków, objawioną na wspólném posiedzeniu, wolno każdemu bractwu przenieść się z jednego do drugiego kościoła, razem z majątkiem brackim (Rota 4 Lut. 1744), który uważa się za własność duchowną, dla tego zostaje pod opieką kościoła i nie może być pozbywany (C. R. 27 Lip. 1747), ani odstępowany, choćby dla innego kościoła, bez pozwolenia Stolicy św. (C. C. 20 Sierpnia 1701); rozumie się to jedynie o bractwach duchownych, a nie świeckich dobroczynnych, nawet przez biskupa potwierdzonych (C. C. 7 Sierp. 1683). Wszelkie spory, tyczące się interesów brackich, należą do sądów kościelnych. Członkowie bractw posiedzenia swoje odbywać mogą, ilekroć zechcą, byle nie przeszkadzali nabożeństwu kościelnemu (C. R. 12 Stycz. 1704). Gdy obierają urzędników, lub składają rachunki, powinni zaprosić proboszcza (C. C. 15 Mar. 1728). Nie mogą kwestować w kościele i w granicach parafji bez jego pozwolenia (C.C. 14 Wrześ. 1782). Za zgodą biskupa wolno im poprawiać swoje ustawy (C. C. 2 Czer. 1690), lecz tytułu zmieniać nie mogą (C. Epp. 9 Wrześ. 1635); a na zaprowadzenie zmiany w ubiorze, jeśli jaki miały, nie łatwo biskup zezwalać powinien (C. Epp. 20 Lut. 1601); gdy zaś takichże szat używa kilka bractw w jedném miejscu, wypada rozróżnić je choćby kolorem (C. Epp. 13 Maj. 1586). Wszystkie bractwa, nawet przy kościołach zakonnych, wyjętych z pod djecezjalnej jurysdykcji, może biskup wizytować, rewidując ich kaplice i ołtarze (C. C. 23 Czerw. 1719), lecz ich kapelanów, bez przyczyny i wbrew woli braci, usunąć nie ma prawa (Bouix l. c.). W nabożeństwach bractwa ulegają także biskupom, a nadto proboszczowi te tylko, które są przy kościele parafjalnym (C. R. 10 Grud. 1703). Na wystawienie Najśw. Sakramentu w uroczystości brackie potrzeba pozwolenia biskupa (C. C. 5 Sierp. 1719). Na procesjach nie noszą oddzielnego krzyża, a idą porządkiem czasu w swej erekcji, tak, iż najpóźniej zaprowadzone postępują naprzód, najdawniejsze zaś przy duchowieństwie (Grzeg. XIII w bulli Exposcit i C. R. 24 Wrześ. 1712); wyjmuje się tylko bractwo Najświęt. Sakramentu, które na procesjach z wystawieniem trzyma miejsce najbliżej celebransa (C. R. 3 Sierp. 1697), winnych zaś stosować się winno do ogólnego przepisu (30 Wrześ. 1628); w powrocie jednak tego się nie przestrzega (18 Czerw. 1695). Biskup karami mocen jest znaglić bractwa, do uczestniczenia w procesjach zwyczajnych (C. R. 8 Maj. 1627). Na pogrzeby występować mogą tylko gdy są zaproszone (C. R. 24 Lut. 1680), a wziąwszy zapłatę za użyte tam świece, nic z tego proboszczowi nie dają (C. Epp. 5 Mar. 1616). — Obowiązki rządcy kościoła względem bractw są następujące: wpisujących się do bractwa powinien ostrzedz, 1) aby poznali cel jego i przepisy, 2) aby rozważyli, czy takowe pogodzić zdołają z powinnościami stanu i powołania swego, 3) aby się wpisywali nie dla próżności i widoków światowych, ale z miłości Boga i pobudek religijnych, 4) aby starali się odtąd żyć świątobliwiej i dążyć do doskonałości, 5) aby wiedzieli, iż opuszczenie obowiązków brackich nie pociąga za sobą grzechu, tylko utratę odpustów i łask duchownych, jakiemi Kościół spełniających je zwykł obdarzać, i wreszcie, 6) aby nosili znak bractwa, gdzie ten przepisany, np. szkaplerz, niekiedy pod grzechem; do tego bowiem się zobowiązują, dla ustawicznego przypominania sobie celu bractwa, którym jest dążenie do doskonałości. Nie zasadzać zaś na noszeniu szkaplerza, lub wpisaniu się w bractwo, zbawienia swego, bo to środek tylko, a nie cel sam. Jeśli kiedy bractwa nie wydają oczekiwanych owoców, pochodzi to jedynie z winy braci, którzy przywiedzionych dopiero przestróg nie zachowują, a częstokroć i nie znają. Ztąd trafia się, że bractwa po niektórych kościołach ograniczają się do noszenia świec gorejących, w czasie procesji i pogrzebów, a ich sesje mają za przedmiot tylko spólną konsolację, składki też obracane bywają wyłącznie na światło i poczęstunek. Te błędne opinje zrodziły się w przeszłym wieku, zarażonym indyferentyzmem, i przyniosły ciężki cios stowarzyszeniom religijnym. Do pasterzy dusz należy nowém życiem natchnąć bractwa przy kościołach będące, przedstawiając, że ich obowiązkiem jest zaradzać szczególnie potrzebom czasu i oddziaływać przeciw skażeniu wieku, jako to: rozszerzać znajomość zasad wiary, podnosić moralność w rodzinach, za pomocą religijnego wychowania dzieci, spełniać gorliwie uczynki miłosierne, względem duszy i ciała bliźnich, okazywać należną uległość Kościołowi i prawom krajowym, oraz wdrażać przekonanie o sumienném spełnieniu powinności stanu, z pobudek wyższych, miłości Boga i zbawienia. Dla tego nie przyjmować do bractwa lada kogo, a tylko trzeźwych i moralnego życia, aby bractwo stanowiło w parafji wybór osób najbardziej religijnych, przykładnych i gorliwych. Niech przyjęcie do bractwa będzie jakby nagrodą cnót, poprzednio już okazanych: podniesie to znaczenie bractwa i zachęci innych do starania się o świątobliwość, która otwiera drogę do wejścia w grono powszechnie poważanych i czcigodnych ludzi. Wtedy bractwa będą znowu, jak niegdyś, ozdobą religji przez swe cnoty, pociechą cierpiących przez uczynki miłosierne i ważnym czynnikiem dla kapłana do rozniecenia ducha wiary w całej parafji. W tym też celu niech każde bractwo ma jaki ołtarz pod swoją opieką i chorągiew ze swoim patronem. Dobrze gdy bractwo posiada swą książkę do nabożeństwa, gdzie, obok modlitw brackich, byłyby wydrukowane ustawy, pobudki moralne i zwyczajne katolickie nabożeństwo. Niemniej ważném jest, aby zawsze pod przewodnictwem proboszcza odbywało swe sesje, czyli posiedzenia, zwane niegdyś schadzkami (u ks. Skargi i starych autorów), na których mają się odbywać narady, nietylko aby nie zabrakło światła, lecz przedewszystkiém o potrzebach moralnych, jak np. wykorzenieniu przekleństwa, pijaństwa, kradzieży, próżniactwa i t. p., słowem, nad tém wszystkiém, coby działało na ukształcenie obyczajów, zachęcenie do cnót i spełnianie powinności chrześcjańskich. A jeśli obowiązkiem każdego chrześcjanina jest modlitwa i praca, to szczególnie wybrani chrześcjanie, jakimi są członkowie bractw, głęboko w sercu i pamięci zapisać sobie powinni te dwa wyrazy: módl się i pracuj! Módl się, odprawiając nabożeństwo brackie, lecz nie zapominaj razem, że do głównych powinności brackich należy też pracować i wykonywać czyny religijne, do których cię miłość Boga i bliźniego, oraz uczucie własnego serca wzywa; przy modlitwie zatém i pracy oddaj się także dobroczynności i miłosierdziu.
 ====Trójcy Przenajświętrzej====

@@ Linia 103: / Linia 103: @@
 =====Arcybr. ś. Anny=====
-potwierdzone dla Polski przez Pap. Sykstusa V (ob. Anny ś. bractwo), miało następujące ustawy: 1) każdy wpisujący się znać powinien dostatecznie naukę wiary; 2) codzień być na Mszy św., rozważając Mękę Pańską, a we wtorki na Mszy o ś. Annie, odprawianej u bernardynów w Krakowie, Warszawie, Wilnie, Lwowie i innych znaczniejszych miastach, rozmyślając cnoty ś. patronki i tajemnice zbawienia; 3) w główniejsze święta spowiadać się i kommunikować, lub nie mogąc tego, dać jałmużnę; 4) unikać pijaństwa i obmowy, a także innych grzechów gorszących; 5) nie pozwolić w swej obecności mówić przeciwko Kościołowi i religji, lecz zaraz pouczyć lub zgromić; 6) w szczęściu być pokornym, w nieszczęściu cierpliwym; 7) wzajemnie się napominać; 8) każdy powinien nosić na szyi znak bractwa, z wyobrażeniem św. Anny samotrzeciej (samotrzecia, sama w towarzystwie dwóch innych osób będąca) i zdaniem moralném, prosto w trzech linjach wypisaném; 9) starszego do zarządu bractwa co rok obierać; 10) posiedzenia odbywać w kościele, kaplicy, lub inném przyzwoitém miejscu, i na nich, skromnie się zachowując, rozmawiać tylko o rzeczach tyczących się bractwa; kobiety na sesjach nie będą, lecz potém z ambony przez kapelana o postanowieniach brackich zawiadomione zostaną; 11) skarbona i księga bracka będą zawsze w kościele; 12) wpisujący się sami oznaczą, ile corocznie, stosownie do możności, na cele brackie płacić deklarują; 13) na pogrzeb stowarzyszonych winien iść każdy, lub dać jałmnżnę; 15) być także na żałobném nabożeństwie nazajutrz po ś. Annie i nazajutrz po uroczystości poświęcenia kościoła lub kaplicy. Nadto, mówić choćby codzień koronkę i modlitwy o ś. Annie, lub w ich miejsce pięć pacierzy do pięciu Ran P. Jezusa, za Kościół i chrześcjaństwo. Ustawy te w 14-tu objęte artykułach, d. 11 Kwiet. 1581 r. potwierdził Jan Andrzej Caligari, bisk. brittonorjeński, nuncjusz w Polsce, pozwalając wystawiać Najśw. Sakram. w uroczystości brackie, do których należy także drugi dzień świąt Bożego Narodzenia, Wielkanocy i Zielonych Świątek. Akta klasztoru warszawskiego podają i tę godną pamięci okoliczność, że co wtorek królowa Anna, w licznym orszaku duchownych i świeckich osób, przybywała na Mszę bracką, a za nią mnóstwo dam i panien z dworu, miasta i prowincji. Jeśli kiedy która ze znanych jej matron nie przyszła, królowa dopytywała się o przyczynę i upominała inne, aby pobożnych obowiązków nie zaniedbywały. — ma ś. Antoniego Padewskiego, zatwierdzone przez Klemensa X r. 1675, Br. za cel modlitwę o podwyższenie Kościoła, zgodę panów chrześc. i wytępienie herezji. Zaprowadzali je najwięcej OO. bernardyni przy swoich kościołach. Antoni Szulc, bernardyn, wydał r. 1679 książeczkę: „Lilje polne, bractwo i nowenny św. Antoniego Pad.“, a 1682 w Kaliszu drukowano inną: „Hortulus Antonianus, na pamiątkę zaprowadzenia bractwa w Kobylinie.“ Nic tu jednak nie ma o jego obowiązkach, a same tylko modlitwy, z krótkim żywotem świętego. Pamięć zaprowadzenia tegoż bractwa w Kalwarji Zebrzyd. r. 1687 przechowało kazanie ks. Bernardyna Fogielewicza, przy końcu którego pomieszczony wiersz ks. Mik. Paszczykowskiego, opisujący, iż różne bractwa wystąpiły, prowadząc obraz ś. Antoniego z kaplicy Grobu N. M. P. „bito z dział, rzucano race, przez wszystkę drogę, z różnych sztuk strzelano. Muzyka wyśmienita na przemiany grała.“ — Br. ś. Barbary ma za cel pozyskanie u Boga szczęśliwej śmierci. Zadziwiająca pomoc w przyjęciu śśw. sakram. przed śmiercią, jakiej za przyczyną ś. Barbary doznał Henryk Kocki, rzeźnik z Górki, r. 1448, opisana w Obroku duchownym, po życiorysie tej świętej, jak niemniej kilkakrotne cudowne nakarmienie Ciałem Pańskiém św. Stanisława Kostki, i nawiedzenie go w godzinę śmierci przez św. Barbarę, co wszystko w Żywotach ks. Skargi, z gorącą pobożnością, czytywali ojcowie nasi, wpłynęło wiele na rozszerzenie bractwa. Bezwątpienia, dla człowieka wierzącego w pozagrobową przyszłość i sprawiedliwość Bożą, największém pożądaniem serca będzie umrzeć dobrze i otrzymać święte sakramenta na drogę wieczności. To też dziwić się nie będziemy, gdy w dziecięcej prawdziwie miłości, jeden pobożny autor na swém dziełku położył tytuł: „Książeczka braterska bractwa ś. Barbarki (w dr. Opawskiej 1740 roku).“ Obowiązki na wpisujących się te włożono: 1) opiece świętej Barbary często się polecać; 2) koronkę o niej codzień odmawiać, lub przynajmniej trzy pacierze; 3) przez wzgląd na świętą wystrzegać się bluźnierstwa, nieczystości i innych grzechów; 4) raz w miesiąc ku jej czci spowiadać się i kommunikować, z przygotowaniem przez gorącą modlitwę i umartwienie; 5) drugich, osobliwie chorych, do wpisania się w bractwo zachęcać. Ubiór, czyli kapy brackie, z wierzchu czerwone, pod spodem białe; chorągiew też biało-czerwona, na wyrażenie męczeństwa i panieństwa św. patronki. Uroczystości brackie w dzień św. Barbary i św. Stanisława Kostki z odpustem zupełnym; w każdę czwartą niedzielę miesiąca z wystawieniem Najśw. Sakr. i w środy przez cały rok solenna wotywa. Kościół częstochowski miał dla bractwa książeczkę: „Nabożeństwo o szczęśliwą śmierć etc.,“ po kilka razy wydawaną; a i niedawno ks. Józef Stobiecki, kan. kat. włocław. i prob. w Kowalu, wydrukował inną, opracowaną dla swych parafian, pod tyt.: „Św. Barbara, czyli zbiór nabożeństwa etc. (Warsz. 1868).“ — Br. św. Bennona było niegdyś w Warszawie, gdzie r. 1711 odznaczyło się usługą niesioną zapowietrznym (Sobieszczański, Rys hist. stat. wzrostu i stanu m. Warszawy, p. 69). — Br. św. Franciszka Serafickiego, albo paska franciszkańskiego (archiconfr. chordigerorum). Początek swój winno Pap. Sykstusowi V, który je w pierwszym zaraz roku papieztwa (1585), przy franciszkanach w Assyżu ustanowił i im pod zarząd oddał. W dwa lata pozwolił je także erygować przy klasztorach bernardyńskich, tam jednak tylko, gdzie nie ma franciszkanów (Constit. Divinae Charitatis, 29 Sierp. 1587). Licznemi odpustami obdarzyli to bractwo i inni Papieże, mianowicie Klemens VIII i Paweł V. Niegdyś św. Dominik, uprosiwszy sobie pas od św. Franciszka, nosił go zawsze pod suknią, na pamiątkę czci i przyjaźni dla serafickiego męża. Odtąd pasek stał się znakiem przypominającym św. Franciszka i jego duchowną rodzinę. Sykstus V, pałając od dzieciństwa pobożnością ku św. patrjarsze, jak niemniej wdzięcznością ku zakonowi, za wychowanie i naukę, jaką tam odebrał, ustanowił bractwo paska czyli chordy w tym celu, aby za jałmużny, udzielane jego zakonowi, odpłacić wiernym łaskami duchownemi. Pasek nadto ma przywodzić na pamięć wyższe myśli i wznosić dusze ku Bogu. Wyraża on trzema swemi węzłami: 1) trzy węzły duchowe, któremi Bóg przywiązał ludzi do siebie, węzeł natury, łaski i chwały; 2) węzeł łączący duszę z ciałem w człowieku; 3) węzeł połączenia się Bóstwa Syna Bożego z człowieczeństwem w Jezusie Chrystusie; 4) węzły Chrystusa w Męce, do której głównie odnosi się nasze zbawienie; 5) trzy węzły paska przypominają, że mamy obowiązki względem Boga, bliźnich i siebie; 6) iż biodra nasze, według Ewangelji (Luc. 12,35.), przepasane być winny, czyli, że należy namiętności ciała hamować; 7) jako paskiem szatę ściągamy, iżby się po ziemi nie wlokła, tak i duszę powściągać trzeba, aby się uczucia jej w ziemi nie kalały i t. p. W takiém pojęciu i rozumieniu, bractwo paska pożyteczne wydawać może owoce. Znajdujemy je dla tego u nas od pierwszych bractwa związków: zaraz r. 1597 podano do druku wiadomość o odpustach brackich; potem 1606 r. wyszła książka: „Bractwo chordy albo paska zakonu św. Franciszka;“ następnie kilka innych. Klaudjusz Rangoni, nuncjusz papiezki przy dworze Zygmunta III, d. 2 Czerw. 1603 r. pozwolił w uroczystości brackie odprawiać procesje z wystawieniem Najśw. Sakram., po wszystkich kościołach, gdzieby pasek zaprowadzono. Oprócz jednak franciszkańskich i bernardyńskich kościołów, zapewne nigdzie go więcej nie było, być może dla licznych u nas tego zakonu klasztorów i świątyń.
+potwierdzone dla Polski przez Pap. Sykstusa V (ob. Anny ś. bractwo), miało następujące ustawy: 1) każdy wpisujący się znać powinien dostatecznie naukę wiary; 2) codzień być na Mszy św., rozważając Mękę Pańską, a we wtorki na Mszy o ś. Annie, odprawianej u bernardynów w Krakowie, Warszawie, Wilnie, Lwowie i innych znaczniejszych miastach, rozmyślając cnoty ś. patronki i tajemnice zbawienia; 3) w główniejsze święta spowiadać się i kommunikować, lub nie mogąc tego, dać jałmużnę; 4) unikać pijaństwa i obmowy, a także innych grzechów gorszących; 5) nie pozwolić w swej obecności mówić przeciwko Kościołowi i religji, lecz zaraz pouczyć lub zgromić; 6) w szczęściu być pokornym, w nieszczęściu cierpliwym; 7) wzajemnie się napominać; 8) każdy powinien nosić na szyi znak bractwa, z wyobrażeniem św. Anny samotrzeciej (samotrzecia, sama w towarzystwie dwóch innych osób będąca) i zdaniem moralném, prosto w trzech linjach wypisaném; 9) starszego do zarządu bractwa co rok obierać; 10) posiedzenia odbywać w kościele, kaplicy, lub inném przyzwoitém miejscu, i na nich, skromnie się zachowując, rozmawiać tylko o rzeczach tyczących się bractwa; kobiety na sesjach nie będą, lecz potém z ambony przez kapelana o postanowieniach brackich zawiadomione zostaną; 11) skarbona i księga bracka będą zawsze w kościele; 12) wpisujący się sami oznaczą, ile corocznie, stosownie do możności, na cele brackie płacić deklarują; 13) na pogrzeb stowarzyszonych winien iść każdy, lub dać jałmnżnę; 15) być także na żałobném nabożeństwie nazajutrz po ś. Annie i nazajutrz po uroczystości poświęcenia kościoła lub kaplicy. Nadto, mówić choćby codzień koronkę i modlitwy o ś. Annie, lub w ich miejsce pięć pacierzy do pięciu Ran P. Jezusa, za Kościół i chrześcjaństwo. Ustawy te w 14-tu objęte artykułach, d. 11 Kwiet. 1581 r. potwierdził Jan Andrzej Caligari, bisk. brittonorjeński, nuncjusz w Polsce, pozwalając wystawiać Najśw. Sakram. w uroczystości brackie, do których należy także drugi dzień świąt Bożego Narodzenia, Wielkanocy i Zielonych Świątek. Akta klasztoru warszawskiego podają i tę godną pamięci okoliczność, że co wtorek królowa Anna, w licznym orszaku duchownych i świeckich osób, przybywała na Mszę bracką, a za nią mnóstwo dam i panien z dworu, miasta i prowincji. Jeśli kiedy która ze znanych jej matron nie przyszła, królowa dopytywała się o przyczynę i upominała inne, aby pobożnych obowiązków nie zaniedbywały.
 =====Br. św. Jana Nepomucena=====

← poprzednia wersja		Wersja z 11:30, 4 kwi 2024
Linia 142:		Linia 142:

	===[[Rozwój stowarzyszeń w dawnej Polsce, Cezary Łagiewski]] 1919 ===		===[[Rozwój stowarzyszeń w dawnej Polsce, Cezary Łagiewski]] 1919 ===
		+
		+	===[[Encyklopedia powszechna S. Orgelbranda - arcybractwo]] 1860 ===

← poprzednia wersja		Wersja z 11:29, 4 kwi 2024
Linia 142:		Linia 142:

	===[[Rozwój stowarzyszeń w dawnej Polsce, Cezary Łagiewski]] 1919 ===		===[[Rozwój stowarzyszeń w dawnej Polsce, Cezary Łagiewski]] 1919 ===
−
−	~~===[[Encyklopedia powszechna S. Orgelbranda - arcybractwa]] 1860 ===~~