Bractwa Rożańcowe - Historia wersji

Piotr Frączak o 12:37, 29 maj 2026

2026-05-29T12:37:52Z

Piotr Frączak o 05:13, 15 sie 2025

2025-08-15T05:13:35Z

Piotr Frączak o 05:12, 15 sie 2025

2025-08-15T05:12:17Z

Piotr Frączak: Utworzono nową stronę "Kitowicz: "Różańcowe kwitnęło i wydawało się najwięcej po miastach i miasteczkach, a nawet i po niektórych wsiach. Dominikanie, fundatorowie tego bractwa, o..."

2025-08-15T04:56:05Z

Utworzono nową stronę "Kitowicz: "Różańcowe kwitnęło i wydawało się najwięcej po miastach i miasteczkach, a nawet i po niektórych wsiach. Dominikanie, fundatorowie tego bractwa, o..."

Nowa strona

Kitowicz:
"Różańcowe kwitnęło
i wydawało się najwięcej po miastach i miasteczkach, a nawet i po
niektórych wsiach. Dominikanie, fundatorowie tego bractwa, otrzymali
– nie wiem, jak dawno – przywilej od Stolicy Apostolskiej, że to bractwo
nigdzie nie może być wprowadzone, tylko przez dominikanina,
który zaraz udziela odpustów temu bractwu służących, gdy go do jakiego
kościoła innej reguły, nie dominikańskiej, zaprowadza; w każdym
albowiem kościele dominikańskim rożaniec ma siedlisko swoje równo
z fundacyją klasztoru i po chorze zakonnym trzyma miejsce najpierwsze
w publicznym nabożeństwie. (...)

Urząd promotora różańcowego jest u dominikanów niepośledni, idzie
zaraz po lektorach szkoły, to jest nauczycielach, i musi być w zakonie
dobrze zasłużony, komu go dadzą. Nie ma on żadnej pensyi z klasztoru,
jak mają profesorowie, ale ma przydatnią porcyją w refektarzu,
którą zakonnicy nazywają piktancyją; oprócz tego miewa częste posiłki
i podarunki od braci sióstr, kiedy jest pilny urzędu swego, która pilność
na tym zawisła, żeby się pierwszy znajdował na ambonie, kiedy się
bracia i siostry schodzą na rożaniec, żeby punktualnie zapisował protokuły
bractwa, mianowicie elekcyjów starszeństwa, żeby emulacyje
zachodzące o pierwszeństwo umiał bez narażenia się stronom kombinować,
żeby podczas procesyj publicznych tego bractwa znał się, komu
jakie dać miejsce podług jego godności. Kto się umie sprawiać sztucznie
z tymi grymasami, wszędzie się do pobożności wkradającymi, ma się jak
pączek w maśle. W innych kościołach, nie-dominikańskich, mianowicie
po wsiach, gdzie nie masz tych elekcyjów brackich ani urzędów, ani
procesyjów rożańcowych, tylko sam rożaniec śpiewany przez chłopców
i dziewki, nie znające tej pobożnej szczodrobliwości dla księdza promotora,
urząd jego zastępuje ksiądz pleban lub wikary, jeżeli jest na to jaka
fundacyja, a gdzie nie ma żadnej, organista lub inny jaki kościelny sługa.

Panowie wielcy i panie, zapisywani byli na tych elekcyjach protektorami
i konsyliarzami, protektorkami i konsyliarkami rożańcowymi, lubo więcej nic nie udzielali się tej konfraternii, jak że jej imion swoich pozwalali;
celniejsi zaś obywatele miasta mieli sobie za honor być rożańcowymi
przeorami, przeoryszami, kantorami, kantorkami, podskarbimi, podskarbinami
etc. (...)

Procesyje rożańcowe bywały dwa razy do roku w święto rożańcowe
i w święto Nawiedzenia Najświętszej Panny. Odprawiały się te procesyje
tylko po miastach, w których się znajdowali dominikanie, prowadzone
były z kościoła dominikańskiego do drugiego jakiego, odleglejszego, dla
wyciągnienia wygodniejszego parady procesyjonalnej, na którą sadzono
się jak najokazalszą. Po odbytej procesyi bracia i siostry ze składki
wspólnej sprawowali ucztę dla tych, którzy w tej procesyi najwięcej pracowali
– jako to starszyzna bractwa, marszałkowie, których powinnoś-
cią było utrzymować porządek procesyi, tudzież paradować przed nią
z laskami długimi i grubymi, farbą i pozłotą ozdobionymi, i chorążowie
z chorążonkami, którzy i które niosły chorągwie brackie lekkie z kitajki
na kształt chorągwi żołnierskich. Należeli także do tej uczty ci wszyscy,
którzy się do kosztu jej hojnie przyłożyli. Na tej uczcie najlepiej się
powodziło księdzu przeorowi z księdzem promotorem i braciom starszym
a siostrom młodszym. Reszta czeredy była raczej serwitorami niż
uczestnikami. I takie uczty nie bywały tylko po wielkich miastach, ani
się do nich nie mięszał inny stan, tylko sam miejski cechów, pospolicie
szewskiego i rzeźnickiego, którzy w takowych ucztach znajdowali podłości
swojej jakoweś uwielbienie".

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 '''1569''' - Pius V zastrzegł bullą Inter desiderabilia (28 czerwca) mistrzom Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanom, sam zresztą był dominikaninem) wyłączne uprawnienia do zakładania bractw różańcowych, a bullą Consueverunt Romani Pontifices (17 września) ostatecznie ukształtował tę formę organizacji. Oczywiście był to koniec długiego procesu. Pierwsze "w dzisiejszym rozumieniu" Bractwo Różańca świętego powstało w1475 r. w Kolonii i zatwierdzone zostało w 1478 r. przez papieża Sykstusa IV
-bullą Pastoris Æterni. Również na terenach dzisiejszej Polski bractwa powstały jeszcze w XV wieku i tak we Wrocławiu (1481), w Krakowie (1484), w Braniewie (1485), w Świdnicy (1489), w Brzegu (1489), w Darłowie (1491), w Dąbiu (1492), w Szczecinie (1492), w Kołobrzegu (1493), w Nieszawie (1496), w Gdańsku (1499)([https://repozytorium.ptt.net.pl/xmlui/bitstream/handle/item/221/Bractwo%20r%c3%b3%c5%bca%c5%84ca%20%c5%9bwi%c4%99tego%20%28Piotr%20Skonieczny%20OP%29%20ONLINE.pdf?sequence=1 PIOTR SKONIECZNY BRACTWO RÓŻAŃCA ŚWIĘTEGO Stan prawny na dzień 25 czerwca 2022]). Warto tu dodać, że swoistym wyróżnikiem bractw różańcowych w porównaniu z innymi bractwami przedtrydenckimi było nakładanie na braci i siostry obowiązku wpisowego czy składki członkowskiej.
+bullą Pastoris Æterni. Również na terenach dzisiejszej Polski bractwa powstały jeszcze w XV wieku i tak we Wrocławiu (1481), w Krakowie (1484), w Braniewie (1485), w Świdnicy (1489), w Brzegu (1489), w Darłowie (1491), w Dąbiu (1492), w Szczecinie (1492), w Kołobrzegu (1493), w Nieszawie (1496), w Gdańsku (1499)([https://repozytorium.ptt.net.pl/xmlui/bitstream/handle/item/221/Bractwo%20r%c3%b3%c5%bca%c5%84ca%20%c5%9bwi%c4%99tego%20%28Piotr%20Skonieczny%20OP%29%20ONLINE.pdf?sequence=1 PIOTR SKONIECZNY BRACTWO RÓŻAŃCA ŚWIĘTEGO Stan prawny na dzień 25 czerwca 2022]). Warto tu dodać, że swoistym wyróżnikiem bractw różańcowych w porównaniu z innymi bractwami przedtrydenckimi było nie nakładanie na braci i siostry obowiązku wpisowego czy składki członkowskiej.
 {| cellspacing="2"

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 '''1569''' - Pius V zastrzegł bullą Inter desiderabilia (28 czerwca) mistrzom Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanom, sam zresztą był dominikaninem) wyłączne uprawnienia do zakładania bractw różańcowych, a bullą Consueverunt Romani Pontifices (17 września) ostatecznie ukształtował tę formę organizacji. Oczywiście był to koniec długiego procesu. Pierwsze "w dzisiejszym rozumieniu" Bractwo Różańca świętego powstało w1475 r. w Kolonii i zatwierdzone zostało w 1478 r. przez papieża Sykstusa IV
-bullą Pastoris Æterni. Również na terenach dzisiejszej Polski bractwa powstały jeszcze w XV wieku i tak we Wrocławiu (1481), w Krakowie (1484), w Braniewie (1485), w Świdnicy (1489), w Brzegu (1489), w Darłowie (1491), w Dąbiu (1492), w Szczecinie (1492), w Kołobrzegu (1493), w Nieszawie (1496), w Gdańsku (1499)([https://repozytorium.ptt.net.pl/xmlui/bitstream/handle/item/221/Bractwo%20r%c3%b3%c5%bca%c5%84ca%20%c5%9bwi%c4%99tego%20%28Piotr%20Skonieczny%20OP%29%20ONLINE.pdf?sequence=1 Kliknij]). Warto tu dodać, że swoistym wyróżnikiem bractw różańcowych w porównaniu z innymi bractwami przedtrydenckimi było nakładanie na braci i siostry obowiązku wpisowego czy składki członkowskiej.
+bullą Pastoris Æterni. Również na terenach dzisiejszej Polski bractwa powstały jeszcze w XV wieku i tak we Wrocławiu (1481), w Krakowie (1484), w Braniewie (1485), w Świdnicy (1489), w Brzegu (1489), w Darłowie (1491), w Dąbiu (1492), w Szczecinie (1492), w Kołobrzegu (1493), w Nieszawie (1496), w Gdańsku (1499)([https://repozytorium.ptt.net.pl/xmlui/bitstream/handle/item/221/Bractwo%20r%c3%b3%c5%bca%c5%84ca%20%c5%9bwi%c4%99tego%20%28Piotr%20Skonieczny%20OP%29%20ONLINE.pdf?sequence=1 PIOTR SKONIECZNY BRACTWO RÓŻAŃCA ŚWIĘTEGO Stan prawny na dzień 25 czerwca 2022]). Warto tu dodać, że swoistym wyróżnikiem bractw różańcowych w porównaniu z innymi bractwami przedtrydenckimi było nakładanie na braci i siostry obowiązku wpisowego czy składki członkowskiej.
 {| cellspacing="2"

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-Kitowicz:
+'''1569''' - Pius V zastrzegł bullą Inter desiderabilia (28 czerwca) mistrzom Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanom, sam zresztą był dominikaninem) wyłączne uprawnienia do zakładania bractw różańcowych, a bullą Consueverunt Romani Pontifices (17 września) ostatecznie ukształtował tę formę organizacji. Oczywiście był to koniec długiego procesu. Pierwsze "w dzisiejszym rozumieniu" Bractwo Różańca świętego powstało w1475 r. w Kolonii i zatwierdzone zostało w 1478 r. przez papieża Sykstusa IV
-"Różańcowe kwitnęło
+bullą Pastoris Æterni. Również na terenach dzisiejszej Polski bractwa powstały jeszcze w XV wieku i tak we Wrocławiu (1481), w Krakowie (1484), w Braniewie (1485), w Świdnicy (1489), w Brzegu (1489), w Darłowie (1491), w Dąbiu (1492), w Szczecinie (1492), w Kołobrzegu (1493), w Nieszawie (1496), w Gdańsku (1499)([https://repozytorium.ptt.net.pl/xmlui/bitstream/handle/item/221/Bractwo%20r%c3%b3%c5%bca%c5%84ca%20%c5%9bwi%c4%99tego%20%28Piotr%20Skonieczny%20OP%29%20ONLINE.pdf?sequence=1 Kliknij]). Warto tu dodać, że swoistym wyróżnikiem bractw różańcowych w porównaniu z innymi bractwami przedtrydenckimi było nakładanie na braci i siostry obowiązku wpisowego czy składki członkowskiej.
-Urząd promotora różańcowego jest u dominikanów niepośledni, idzie
+{| cellspacing="2"
-zaraz po lektorach szkoły, to jest nauczycielach, i musi być w zakonie
+|width=100|
-dobrze zasłużony, komu go dadzą. Nie ma on żadnej pensyi z klasztoru,
+Komentarz:
-jak mają profesorowie, ale ma przydatnią porcyją w  refektarzu,
+|width=1200| Bractwo różańcowe jest uznawane głównie za formę bractwa dewocyjnego (wspólnoty modlitewnej), ale warto pamiętać, że z jednej strony było ono niewątpliwie formą edukacji, "poręcznym narzędziem ewangelizacji dzięki klarownej strukturze i prostemu przekazywaniu skomplikowanych prawd teologicznych". Z drugiej zaś strony, i tak go traktował Pius V, było uznane za oręż, rodzaj broni w walce ze złem. To przekonanie o wykorzystywaniu różańca jako sposobu walki nie jest obce i współczesnym ruchom religijno-politycznym. Warto tu jednak dodać, że niedocenianie np. form modlitwy jako elementu skutecznych kampanii społeczno-politycznych ogranicza możliwość zrozumienia takich wielkich ruchów obywatelskiego nieposłuszeństwa jak te prowadzone np. przez Gandhiego czy Kinga, czy działań takich grup samopomocy jak np. AA.
-którą zakonnicy nazywają piktancyją; oprócz tego miewa częste posiłki
+|}
-Panowie wielcy i panie, zapisywani byli na tych elekcyjach protektorami
+==Kitowicz:==
-i konsyliarzami, protektorkami i konsyliarkami rożańcowymi, lubo więcej nic nie udzielali się tej konfraternii, jak że jej imion swoich pozwalali;
+"Gdy śpiewają różaniec bracia i siostry, ksiądz promotor zawsze mu asystuje zaczynając go z ambony i przekładając ludowi z książki tajemnice życia, męki i zmartwychwstania Chrystusowego, z których się składa ten różaniec. Za każdą tajemnicą śpiewa bractwo Ojcze nasz i dziesięć Zdrowaś Maria, potem Chwała Ojcu, na ostatku Wierzę w Boga i litanią. Kończy się jaką pieśnią, do czasu kościelnego stosowną.
-Procesyje rożańcowe bywały dwa razy do roku w  święto rożańcowe
+Dzieli się różaniec na dwa gatunki: jeden się zowie Najświętszej Panny, drugi imienia Jezus; porządek nabożeństwa w obydwóch jeden, z tą tylko różnicą, że w różańcu o imieniu Jezus nie śpiewają Zdrowaś Maria, ale na to miejsce dziesięć razy: "Jezusie, synu Dawidów, zmiłuj się nad nami", i na końcu litanią o imieniu Jezus.
-i w święto Nawiedzenia Najświętszej Panny. Odprawiały się te procesyje
-tylko po miastach, w których się znajdowali dominikanie, prowadzone
+Urząd promotora różańcowego jest u dominikanów niepośledni, idzie zaraz po lektorach szkoły, to jest nauczycielach, i musi być w zakonie dobrze zasłużony, komu go dadzą. Nie ma on żadnej pensji z klasztoru, jak mają profesorowie, ale ma przydatnią porcją w refektarzu, którą zakonnicy nazywają piktancją; oprócz tego miewa częste posiłki i podarunki od braci i sióstr, kiedy jest pilny urzędu swego, która pilność na tym zawisła, żeby się pierwszy znajdował na ambonie, kiedy się bracia i siostry schodzą na różaniec; żeby punktualnie zapisował protokóły bractwa, mianowicie elekcjów starszeństwa; żeby emulacje zachodzące o pierwszeństwo umiał bez narażenia się stronom kombinować; żeby podczas procesyj publicznych tegoż bractwa znal się, komu jakie dać miejsce podług jego godności. Kto się umie sprawiać sztucznie z tymi grymasami, wszędzie się do pobożności wkradającymi, ma się jak pączek w maśle. W innych kościołach niedominikańskich, mianowicie po wsiach, gdzie nie masz tych elekcjów brackich ani urzędów, ani procesjów różańcowych, tylko sam różaniec śpiewany przez chłopów i dziewki, nie znające tej pobożnej szczodrobliwości dla księdza promotora, urząd jego zastępuje ksiądz pleban lub wikary, jeżeli na to jest jaka fundacja, a gdzie nie ma żadnej, organista lub inny jaki kościelny sługa.
-były z kościoła dominikańskiego do drugiego jakiego, odleglejszego, dla
-wyciągnienia wygodniejszego parady procesyjonalnej, na którą sadzono
+Panowie wielcy i panie zapisywani byli na tych elekcjach protektorami i konsyliarzami, protektorkami i konsyliarkami różańcowymi, lubo więcej nic nie udzielali się tej konfraterni, jak że jej imion swoich pozwalali. Celniejsi zaś obywatele miasta mieli sobie za honor być różańcowymi przeorami, przeoryszami, kantorami, kantorkami, podskarbimi, podskarbinami etc.
-się jak najokazalszą. Po odbytej procesyi bracia i siostry ze składki
-wspólnej sprawowali ucztę dla tych, którzy w tej procesyi najwięcej pracowali
+Co zaś do samego nabożeństwa, nie wstydzili się go nawet wielcy panowie i panie, szlachta i szlachcianki; bywali na różańcach, a niektórzy z pomniejszych nawet go z innymi śpiewali. Księżna wojewodzina ruska Czartoryska i księżna podkanclerzyna litewska, także Czartoryska, z córkami swymi widywane były często na różańcu, siedzące w ławkach z innymi różnej kondycji siostrami różańcowymi; nie śpiewały go - prawda - ale mówiły na książkach i paciorkach.
-– jako to starszyzna bractwa, marszałkowie, których powinnoś-
-cią było utrzymować porządek procesyi, tudzież paradować przed nią
+Paciorki różańcowe służyły do rachowania pacierzów, spuszczając po jednym paciorku na sznurek nawleczonym z jednego końca sznurka ku drugiemu, za każdym odśpiewanym lub odmówionym Ojcze nasz albo Zdrowaś Maria. Te paciorki, które oznaczały Ojcze nasz, były większe, te które oznaczały Zdrowaś Maria, były mniejsze, ażeby mówiący lub śpiewający różaniec nie miał przyczyny zatrudniać liczbą uwagę, ale wszystkę obracał ku nabożeństwu, mogąc palcami poznać jedno po drugim, co powinno następować. Oba końce sznurku wraz były ujęte znaczniejszymi paciorkami, krzyżyk formującymi, u którego wisiał medal srebrny lub mosiężny, jak kto chciał i mógł swoje paciorki przyozdobić. Te paciorki powinny być benedykowane i o obraz Najświętszej Panny pocierane, jeżeli noszącym one miały zyskiwać odpusty, prócz różańca tymże paciorkom w szczególności nadane. Kto paciorki nosił w kieszeni, mniej miał odpustu, kto u pasa, miał więcej. Dla zyskania tedy jak najwięcej odpustów, od wielu, nawet dystyngwowanych szlachty, noszone bywały u pasa, mianowicie od osób podeszłych i od towarzystwa chorągwi pancernej królewskiej, stojącej w Krzepicach i w Wieruszowie, których nabożeństwo do Matki Boskiej z Jasnej Góry, cudami tam slynącej, bliżej dosięgało.
-z laskami długimi i grubymi, farbą i pozłotą ozdobionymi, i chorążowie
-z chorążonkami, którzy i które niosły chorągwie brackie lekkie z kitajki
+Procesje różańcowe bywały dwa razy do roku; w święto różańcowe i w święto Nawiedzenia Najświętszej Panny. Odprawiały się te procesje tylko po miastach, w których się znajdowali dominikanie. Prowadzone były z kościoła dominikańskiego do drugiego jakiego, odleglejszego, dla wyciągnienia wygodniejszego parady procesjonalnej, na którą sadzono się jak najokazalszą. Po odbytej procesji bracia i siostry z składki wspólnej sprawiali ucztę dla tych, którzy w tej procesji najwięcej pracowali: jako to starszyzna bractwa, marszałkowie, których powinnością było utrzymować porządek procesji tudzież paradować przed nią z laskami długimi i grubymi, farbą i pozłotą ozdobionymi, i chorążowie z chorążonkami, którzy i które niosły chorągwie brackie lekkie z kitajki na kształt chorągwi żołnierskich. Należeli także do tej uczty ci wszyscy, którzy się do kosztu jej hojniej przyłożyli. Na tej uczcie najlepiej się powodziło księdzu przeorowi z księdzem promotorem i braciom starszym a siostrom młodszym. Reszta czeredy była raczej serwitorami niż uczestnikami. I takie uczty nie bywały, tylko po wielkich miastach, ani się do nich mięszał inny stan, tylko sam miejski cechów, pospolicie szewskiego i rzeźnickiego, którzy w takowych ucztach znajdowali podłości swojej jakoweś uwielbienie".