Elbląg - Historia wersji

Piotr Frączak: /* resursa Humanitas */

2025-08-31T20:11:43Z

resursa Humanitas

Piotr Frączak: /* Zwyczaje */

2023-01-30T10:52:45Z

Zwyczaje

Piotr Frączak: /* Towarzystwa */

2023-01-14T09:11:40Z

Towarzystwa

Piotr Frączak: /* Prawa miejskie */

2023-01-14T07:15:57Z

Prawa miejskie

Piotr Frączak: /* Loże masońskie */

2023-01-14T07:15:05Z

Loże masońskie

Piotr Frączak: /* Loże masońskie */

2023-01-14T07:07:24Z

Loże masońskie

Piotr Frączak: /* Szpitale */

2023-01-14T07:02:49Z

Szpitale

Piotr Frączak: /* zakony */

2023-01-14T07:01:17Z

zakony

Piotr Frączak: /* Zwyczaje */

2023-01-14T07:00:09Z

Zwyczaje

Piotr Frączak: /* Towarzystwo Upiększania Elbląga */

2023-01-14T06:59:36Z

Towarzystwo Upiększania Elbląga

@@ Linia 97: / Linia 97: @@
 ==resursa Humanitas==
-resursa Humanitas (Kasyno) będąca centrum życia towarzyskiego elbląskich elit miejskich. Była tez resursa mieszczańska
+resursa Humanitas (Kasyno) będąca centrum życia towarzyskiego elbląskich elit miejskich. Była też resursa mieszczańska
+[[Resursy w Elblągu]]
 ==Towarzystwo Upiększania Elbląga==

← poprzednia wersja		Wersja z 10:52, 30 sty 2023
Linia 130:		Linia 130:
	[https://de.wikipedia.org/wiki/K%C3%B6nigsberger_Hausfrauenbund Königsberger Hausfrauenbund (KHB) Towarzystwo Gospodyń Królewieckich]		[https://de.wikipedia.org/wiki/K%C3%B6nigsberger_Hausfrauenbund Königsberger Hausfrauenbund (KHB) Towarzystwo Gospodyń Królewieckich]

		+	=Po II w. ś.=
		+	[https://www.historia-wyzynaelblaska.pl/sgs-w-nowym-ko-ciele--1945-49-.html Spółdzielnia Gospodarczo-Społeczna w Nowym Kościele (Podgrodzie) 1945-1949]
	=Zwyczaje=		=Zwyczaje=

← poprzednia wersja		Wersja z 09:11, 14 sty 2023
Linia 76:		Linia 76:

	=Towarzystwa=		=Towarzystwa=
		+	==zabory==
		+	Już podczas I rozbioru Polski w 1772 Elbląg znalazł się pod zaborem pruskim. Elbląg pozbawiony został swoich dotychczasowych przywilejów, odebrano mu prawo lubeckie, a tym samym zniesiono mu samorząd. Władze miasta zostały podporządkowane pruskim urzędnikom państwowym.
		+
		+	1828 założono Towarzystwo Przemysłowe (Elbinger Gewerbe-Vereins), które otworzyło i prowadziło Szkołę Przemysłową, której absolwentem był m.in. Ferdinand Schichau.
		+
		+	11 listopada 1918 powstała Rada Robotnicza, ale jej działalność ograniczyła się jedynie do zorganizowania kilku wieców.

	==Loże masońskie==		==Loże masońskie==

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
 ==Prawa miejskie==
-roku, uzyskała przywilej miejski na prawie lubeckim, a także znacznie większe przywileje niż sąsiednie miasta lokowane na prawie chełmińskim.
+roku, uzyskała przywilej miejski na prawie lubeckim, znacznie większe przywileje niż sąsiednie miasta lokowane na prawie chełmińskim.
 Podobnie jak w innych państwach nadbałtyckich ulice wytyczono prostopadle do rzeki, a przecinająca je w poprzek ulica stanowiła rynek.
 ==stolica państwa krzyżackiego==

@@ Linia 78: / Linia 78: @@
 ==Loże masońskie==
 Constantia sur gekróntin Eintraćht (119 br.)
 ==resursa Humanitas==

← poprzednia wersja		Wersja z 07:02, 14 sty 2023
Linia 69:		Linia 69:

	=Szpitale=		=Szpitale=
		+
		+	==Pestbude==
		+	Fundacja dobroczynna, zajmującej się udzielaniem wsparcia najbiedniejszym mieszkańcom Elbląga. Pierwotnym celem instytucji była walka z dżumą, pustoszącą miasto w 1624 r. (stąd nazwa). Następnie organizacja ewoluowała w stronę placówki opiekuńczej – przytułku dla ubogich. Utrzymywała się z datków, darowizn, zapisów (jednym z dobroczyńców był Richard Cowle, który wsparł instytucję na mocy swojego testamentu). Fundacja posiadała też własne niewielkie grunty i kapitał.
		+
		+	Mateczki Adwentowe (Adventmütterchen) lub Kobietki Adwentowe (Adventsweiblein). Później praktyka ta została podjęta przez siostry miłosierdzia innych elbląskich szpitali. Wywodził się jeszcze z dawnych czasów, gdy w Elblągu pod auspicjami i patronatem władz miejskich funkcjonował szpital – fundacja dla 32 zadżumionych osób, biednych i pozostawionych na łasce losu. A więc w okresie adwentu, przed świętami Bożego Narodzenia siostry szpitalne wspomnianej fundacji wychodziły na ulice, a z uwagi na okres w którym prowadziły swoją akcję dobroczynną, nazwane zostały Mateczkami Adwentowymi. Później praktyka ta została podjęta przez siostry miłosierdzia innych elbląskich szpitali, z wyjątkiem Szpitala Św. Ducha, który był bogato uposażony przez miasto. Chociaż przed wojną właśnie pod patronatem tego szpitala działały „najładniejsze i najbardziej lubiane mateczki”. W latach 20-tych poprzedniego stulecia magistrat elbląski jako patron szpitala dla zadżumionych tzw. Pestbude, uznał ten zwyczaj za niepożądany i nakazał zaniechanie tej formy dobroczynności. Spowodowało to falę oburzenia mieszkańców miasta i władze chcąc nie chcąc musiały cofnąć swój niefortunny zakaz, a Mateczki Adwentowe – ku zadowoleniu wszystkich, pojawiły się ponownie na ulicach miasta.

	=Towarzystwa=		=Towarzystwa=

@@ Linia 67: / Linia 67: @@
 ===konwent beginek===
 działały w mieście już od XIII w. i związane były blisko z klasztorem dominikanów
 =Towarzystwa=

← poprzednia wersja		Wersja z 07:00, 14 sty 2023
Linia 110:		Linia 110:

	=Zwyczaje=		=Zwyczaje=
−
−	~~Mateczki Adwentowe (Adventmütterchen) lub Kobietki Adwentowe (Adventsweiblein). Później praktyka ta została podjęta przez siostry miłosierdzia innych elbląskich szpitali.~~
−
−
−	Wywodził się jeszcze z dawnych czasów, gdy w Elblągu pod auspicjami i patronatem władz miejskich funkcjonował szpital – fundacja dla 32 zadżumionych osób, biednych i pozostawionych na łasce losu. A więc w okresie adwentu, przed świętami Bożego Narodzenia siostry szpitalne wspomnianej fundacji wychodziły na ulice, a z uwagi na okres w którym prowadziły swoją akcję dobroczynną, nazwane zostały Mateczkami Adwentowymi. Później praktyka ta została podjęta przez siostry miłosierdzia innych elbląskich szpitali, z wyjątkiem Szpitala Św. Ducha, który był bogato uposażony przez miasto. Chociaż przed wojną właśnie pod patronatem tego szpitala działały „najładniejsze i najbardziej lubiane mateczki”. W latach 20-tych poprzedniego stulecia magistrat elbląski jako patron szpitala dla zadżumionych tzw. Pestbude, uznał ten zwyczaj za niepożądany i nakazał zaniechanie tej formy dobroczynności. Spowodowało to falę oburzenia mieszkańców miasta i władze chcąc nie chcąc musiały cofnąć swój niefortunny zakaz, a Mateczki Adwentowe – ku zadowoleniu wszystkich, pojawiły się ponownie na ulicach miasta.
−
−	Fundacja dobroczynna, zajmującej się udzielaniem wsparcia najbiedniejszym mieszkańcom Elbląga. Pierwotnym celem instytucji była walka z dżumą, pustoszącą miasto w 1624 r. (stąd nazwa). Następnie organizacja ewoluowała w stronę placówki opiekuńczej – przytułku dla ubogich. Utrzymywała się z datków, darowizn, zapisów (jednym z dobroczyńców był Richard Cowle, który wsparł instytucję na mocy swojego testamentu). Fundacja posiadała też własne niewielkie grunty i kapitał. Książka współoprawna (klocek), zawierająca druki dotyczące elbląskich instytucji i organizacji. W: „Statut für das Pauperknaben-Stift zu Elbing” (sygn.IV.9.1) https://fbc.pionier.net.pl/details/nnnZTVv

@@ Linia 86: / Linia 86: @@
 https://dlibra.bibliotekaelblaska.pl/publication/20038/edition/15165/statuten-fur-den-verschonerungsverein?language=pl
-Celem towarzystwa było upiększania miasta i jego najbliższego otoczenia poprzez tworzenie nowych obiektów, takich jak np. promenady i dbanie o już istniejące. Towarzystwo chciało w ten sposób rozwijać zamiłowanie do piękna i porządku w otoczeniu wśród mieszkańców. Działania Towarzystwa Upiększania Elbląga sprowadzały się do zwracania uwagi na szczególnie piękne i funkcjonale obiekty, po to by zachowywano je w tym stanie, jak również na elementy szpecące miejski krajobraz. O ile pozwalały na to środki pieniężna Towarzystwo samo finansowało budowę nowych obiektów lub starało się wpływać w tym kierunku na władze miejskie. Towarzystwa tego typu zaczęły powstawać w drugiej połowie XIX w. Oprócz poprawiania wizerunku miejscowości, starały się też często wpływać na zwiększenie ruchu turystycznego. Później zostały zastąpione przez towarzystwa turystyczne.
+ Celem towarzystwa było upiększania miasta i jego najbliższego otoczenia poprzez tworzenie nowych obiektów, takich jak np. promenady i dbanie o już istniejące. Towarzystwo chciało w ten sposób rozwijać zamiłowanie do piękna i porządku w otoczeniu wśród mieszkańców. Działania Towarzystwa Upiększania Elbląga sprowadzały się do zwracania uwagi na szczególnie piękne i funkcjonale obiekty, po to by zachowywano je w tym stanie, jak również na elementy szpecące miejski krajobraz. O ile pozwalały na to środki pieniężna Towarzystwo samo finansowało budowę nowych obiektów lub starało się wpływać w tym kierunku na władze miejskie. Towarzystwa tego typu zaczęły powstawać w drugiej połowie XIX w. Oprócz poprawiania wizerunku miejscowości, starały się też często wpływać na zwiększenie ruchu turystycznego. Później zostały zastąpione przez towarzystwa turystyczne.
 [[Plik:Elbląg-towarzystwo-upiększania-miasta.png]]