Faustyna Morzycka - Historia wersji

Piotr Frączak o 21:29, 7 lip 2021

2021-07-07T21:29:50Z

Piotr Frączak o 21:15, 7 lip 2021

2021-07-07T21:15:57Z

Piotr Frączak: Utworzono nową stronę " =Autor= ==WALENTYNA NAGÓRSKA== =źródło= https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/30811/edition/27670/content?ref=desc Domena Publiczna, śródtytuły od historia...."

2021-07-07T21:12:15Z

Utworzono nową stronę " =Autor= ==WALENTYNA NAGÓRSKA== =źródło= https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/30811/edition/27670/content?ref=desc Domena Publiczna, śródtytuły od historia...."

Nowa strona

=Autor=
==WALENTYNA NAGÓRSKA==

=źródło=
https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/30811/edition/27670/content?ref=desc Domena Publiczna, śródtytuły od historia.ofop.eu

=FAUSTYNA MORZYCKA=
(1864-1910)

==Urodziny na katordze==
"Przyszła na świat w turmie tambowskiej, jako "docz katorżnika", trzymali ją do Chrztu towarzysze wygnania jej
ojca. Wichry sybirskie zawodziły kołysankę nad kibitką etapową rodziców
- mrozy i tajgi sybirskie wychowały tę wątłą
latorośl dalekiej Polski. W duszę jej zapadały głęboko marzenia bujne, nieziszczone nadzieje i tęskne rodaków rozmowy" 1).

Te pierwsze ponure wrażenia dzieciństwa odbiły się
w melancholijnem, jakby przerażonem spojrzeniu, jakiem cudnemi
oczami na świat patrzała. Imię jej, dane na pamiątkę ciotki,
[[Faustyna Morzycka (starsza)|Faustyny Morzyckiej]], entuzjastki ze Żmichowską zaprzyjaźnionej, znaczyło ją jakby stygmatem, czuła się powołaną do
podejmowania najszlachetniejszych zadań i snucia przerwanej tradycji entuzjastek. W istocie każdy jej czyn i stosunek
do ludzi wypływał z uczuciowego podłoża, z serca, płonącego
niewygasłym zniczem. Dusza, na górny nastrojona ton, rwała
się do czynów ofiarnych, do pracy ideowej. Harmonję z tem
duchowem pięknem tworzyła śliczna jej postać. Sienkiewicz po
powrocie z Nałęczowa, gdzie poznał Morzycką, opowiadał znajomym: "Płynąłem łódką po stawie nałęczowskim
z boginią,
która chyba zstąpić musiała na ziemię!".

Uroda niezwykła torowała jej drogę do hołdów, do królowania w salonach, rzucić mogła w wir uciech światowych,
zacieśnić horyzonty, odwrócić myśl od zadań głębszych. Marzenia jednak pięknej dziewczyny po innych biegły szlakach.

==Początki działalności społecznej==

Na progu młodego życia, po ukończeniu pensji Czarneckiej, udaje się do jednego z wybitnych działaczy na polu pracy
społecznej z prośbą o wskazówki i rady. "Nie zapomnę tej bladej ze wzruszenia twarzy i cichego, jakby z głębi płynącego,
głosu, jakim wypowiedziała te słowa;
"Weźcie mnie do roboty,
nauczcie, co i jak mam czynić" 2). Wydaje mi się jednak, że
już wtedy krystalizował się jej światopogląd i sama wiedziała
dobrze, ku czemu pójdzie. Oświecać lud, szerzyć kulturę, budzić zakrzepłe w obojętności serca, ciemne masy pozyskać dla
dobra i przyszłości kraju
- to były dla niej zadania palące,
jakie z młodzieńczym zapałem podjąć pragnęła.

==Z przybranymi rodzicami w Nałęczowie==
Warunki jej życia składały się pomyślnie dla takiej właśnie pracy. Trudne położenie materjalne rodziców skłoniło ich
do oddania małej jeszcze Faustyny na wychowanie bezdzietnym doktorstwu Nowickim. Otoczona najczulszą opieką, wzrastała pod bezpośrednim wpływem Fortunata Nowickiego, człowieka wysoce szlachetnego, o szerokim umyśle, co niewątpliwie wpłynąć musiało na rozwój jej intelektualny i duchowy.

Nowicki, szczery patrjota, stęskniony za krajem, rzuca
stanowisko zdrojowego lekarza w rosyjskim Lipecku i staje
do pracy twórczej we własnym kraju, gdzie z wielkim trudem
wskrzesza i urządza wraz z doktorem Lasockim zakład leczniczy w Nałęczowie i tam się osiedla. Łączy to przybraną córkę
z tym uroczym zakątkiem kraju. Kiedy po wielu latach i przebywaniu w różnych miejscowościach Faustyna wraca znów do
Nałęczowa, dawno już po śmierci swego opiekuna, poświęca
mu gorące wspomnienie w przemówieniu na otwarciu szkoły
ludowej w Nałęczowie. Zaznaczając, jak ta miejscowość, dawniej zaniedbana, podniosła się dzięki jego pracy, mówi: "Nałęczów i ja zawdzięczamy mu wiele. On mi wskazał drogę
i cel życia. Pamiętam, jak z Warszawy przywoził elementarz
Promyka i parę przez niego wydanych książeczek. On pierwszy
zwrócił moją uwagę na ubóstwo literatury ludowej,
a gdy
skończyłam pensję, zachęcił do zdania egzaminu na patent
nauczycielski".

W Nałęczowie zbliża się Faustyna do wsi i ludu, staje się
tą "siłaczką", pionierką idealną w pracy cichej, nieznanej. Setki analfabetów czeka promyka światła, rozpala go Faustyna, niosąc elementarz do najuboższych chat wiejskich.

==Działalność w Warszawie==
Po śmierci drogiego opiekuna wyjeżdża na czas pewien
do Warszawy, gdzie również staje do pracy społecznej. Obie,
z siostrą Różą są inicjatorkami i założycielkami tajnego koła
oświaty ludowej, przy którem powstaje wydawnictwo popularnych książek dla dzieci, młodzieży i samouków. Faustyna
Morzycka zasila je cennemi książkami
z dziedziny historji, geografji, przeróbkami niektórych utworów beletrystycznych. Napisała kilkadziesiąt książeczek, jak "Rzym Chrześcijański",
"Belgja", "Holandja", "Zamojski", "Słowacki" i wiele innych.

==Tajne nauczanie==
Nęci ją jednak wieś i chętnie wraca pod Nałęczów do Paulinowa, malej wioski ojca, pomaga mu
w gospodarstwie i na
Szeroką skalę prowadzi tajne nauczanie. Gromady dzieci przemykają się przez pola i lasy, "aby ich złe oko nie dojrzało",
i biegną radośnie do ukochanej Faustyny, jak ją powszechnie
nazywano, nietylko dla nauki czytania, lecz li dla pięknych pogadanek, jakiemi umiała rozjaśniać umysły, rozgrzewać serca
miłością do ojczystej ziemi, ukazywać piękno i cuda przyrody.

Po kilku latach znojnej, owocnej pracy, szczęśliwie przez
szpicli nie dostrzeżonej, wypadło pomyśleć
o pracy zarobkowej
jaką znajduje w Nałęczowie, obejmując stanowisko kasjerki
zakładowej.

==Praca oświatowa - w księgarni i wśród robotników==
Sumienne spełnianie suchych obowiązków nie mogło jednak zadowolnić żądnej szerszego czynu natury. Nie dopisywało też wątłe zdrowie. Powraca do Warszawy, gdzie wspólnie
z Lisowską zakładają księgarnię, do dziś istniejącą.

Jednak nie wystarcza jej należenie do konspiracyjnych
kółek oświatowych, pragnie teraz poznać wielkie środowiska
pracy fizycznej, zbliżyć się do robotników, których ciężka dola
budzi w niej gorące współczucie. Dociera do fabryk, poznaje
pracowników, ich rodziny, oświeca dorosłych, uczy dzieci
i młodzież.

Po kilku latach osiedla się
w Skierniewicach w dzielnicy
robotniczej, aby tam swobodniej i bezpieczniej szerzyć oświatę.
Działalność tak intensywna podkopuje jej wątły organizm,
czuje się bardzo wyczerpaną, lekarz zaleca wypoczynek,
a ze
względu na zagrożone płuca wyjazd do Włoch. Konieczność
taka zmusza ją do przerwania umiłowanej pracy. Rodzina
ułatwia kurację klimatyczną. Niebardzo ona się powiodła, po kilkumiesięcznym pobycie we Włoszech Faustyna zapada ciężko na zdrowiu. Duch jednak zwycięża i powoli siły wracają,
co ułatwia stęsknionej powrót do kraju.

==Na Żmudzi==
Jest zawsze bezdomną, nie posiada własnego ogniska, choć
łatwo mogła je zdobyć. Serce i dobroć wielka kieruje ją tam,
gdzie może być najpotrzebniejsza
- do siostry owdowiałej
z dwojgiem małych dzieci, mieszkającej w Szawlach. Dusza
jej wiecznie płonąca i tutaj promieniuje nietylko na otoczenie
najbliższe, dla którego jest aniołem opiekuńczym, ale ogarnia
i szersze kręgi. W mieście obcem, w warunkach odmiennych
znajduje teren pracy oświatowej. Ze zwykłą umiejętnością nawiązuje kontakt z wioskami okolicznemi, działa wśród miejscowej ludności, zyskując, jak wszędzie, gdzie zjawia się, świetlana jej postać, miłość i uznanie. Z Szawel przyjeżdżała do Warszawy, aby odwiedzić krewnych, przyjaciół i po dłuższym pobycie na prowincji, "zaczerpnąć szerszego oddechu".

W długich, serdecznych ze mną gawędach opowiadała
o cudnych wiosennych porankach, kiedy złote połyski różowego świtu zastają ją przy pracy, wtedy bowiem znajduje idealną ciszę i spokój, niczem nie zakłócony do pisania powieści.
Przejęta, podniecona próbą sił twórczych, nie znalazła wtem
oczekiwanego zadowolenia, ani radości, jaką dawać musi pełnia talentu, możność pięknego zrealizowania swych wizyj. To
nie była jej dziedzina, choć Żeromski chwalił późniejszą jej
powieść "Powrotne Fale", choć z właściwym sobie entuzjazmem zachwycał się mocą i pięknem poszczególnych fragmentów, chodził z autorką do wydawców, polecając jej pracę.

==Rewolucja 1905==
Warunki rodzinne sprowadzają znów Morzycką do Nałęczowa, gdzie zaczyna się dla niej nowy okres życia, działalność szersza, praca różnorodna. Nadchodzi rewolucja. "Jeden
wspólny huragan szalonej radości porywa nasze dusze"
- mówiła Faustyna. Ożywcze tchnienie płynie poprzez łany Polski, brzmią potężne hasła, budząc uśpione dusze,
z podziemi ciemnych na jaw i w słońce dumnie występują zakonspirowane prace,
zakneblowane dotąd usta przemawiają głosem silnym, żądając
praw człowieka.

===Szkoła w Nałęczowie===
Zakipiał ruch i w Nałęczowie, jaki wówczas szczycił się
stałym pobytem ludzi tej miary, co [[Stefan Żeromski|Żeromski]] i Daniłowski. Pod
ich egidą i przy czynnej pomocy znanych już społeczników, jak
Dulębowie, P. Rudzcy, wielkich zasług Felicja Sulkowska i świeżo przybyła Faustyna Morzycka, powstaje szereg placówek kulturalno-oświatowych na małym terenie uzdrowiska.
Najpilniejszą okazuje się szkoła powszechna dla dzieci wiejskich, a najbardziej powołaną do jej utworzenia F. Morzycka.
Radośnie staje ona na nowym posterunku i, nie czekając pozwolenia, jakie od władz nie nadchodzi, otwiera dwuklasową
szkołę, do której tłumnie zgłaszają się dzieci. Z racji uroczystości otwarcia szkoły przemawia do zebranego ludu: "Wracam
tu z mocnem postanowieniem poświęcenia reszty życia pracy
dla dobra tego zakątka mej ojczyzny, tej ziemi, na której spoczęli moi najbliżsi i najukochańsi. Pragnieniem mojem jest
roznieść w tej okolicy nieco światła, bo wierzę w olbrzymią potęgę oświaty, przez nią nietylko pojedyńczy ludzie, ale i całe
narody wznoszą się na szczyt największej chwały, pod wpływem zaś ciemnoty opadają na dno najmroczniejszych przepaści. Z czem przychodzę, jak będę prowadzić moją szkołę
- oto pytanie, które czytam w wszystkich oczach ku mnie zwróconych. Otóż pragnę, aby pierwszą zasadą, dewizą i systemem
mej szkoły była miłość. Zawsze za najlepszą wychowawczynię
dziecka jest uważana matka, a dlaczego?
- bo je najbardziej
kocha. Nie posiadając własnych dzieci, pragnęłabym przelać
na powierzoną mej pracy dziatwę te uczucia miłości macierzyńskiej, jakie są złożone w sercu każdej uczciwej kobiety.
Sądzę też, że zdołam rozbudzić w duszach powierzonej mi
dziatwy dążenia da wszystkiego, co dobre i piękne" 3).

===Edukacja dorosłych===
Niestrudzona pracownica wykłada również i na popołudniowych kursach dla dorosłych z oddziałem dla analfabetów.
Pozatem współdziała żywo w organizowaniu cyklu odczytów
popularnych, jakie odbywają się w każdą niedzielę i święta,
z udziałem sił miejscowych i zaproszonych prelegentów z Lublina i Warszawy. Kiedy po inauguracyjnym odczycie urządzono manifestacyjny pochód i wiec przy świetle kagańców,
przemawiają o chwili bieżącej Żeromski, Daniłowski, Rudzka
i Morzycka. W parę tygodni potem wypowiada ona pięknie
opracowany i porywający odczyt o powstaniu 1863 roku, ilustrowany pokazami świetlnemi obrazów Grottgera. Odczyty te
cieszą się wielkiem powodzeniem. Rozbudzeni wypadkami włościanie, rzemieślnicy i służba zakładowa zapełniają po brzegi salę hotelową gdzie odbywały się wykłady, i już pomieścić się
tam nie mogą. Akcję przenieść wypadło na pobliskie Pałuby
do wielkiej szapy, jaka staje się odtąd terenem wszelkich zebrań, koncertów popularnych i widowisk teatralnych, leżących
w programie prac naszych działaczy, a popieranych gorąco
przez Żeromskiego.

===Teatr===
Faustyna, obdarzona z natury duszą artystyczną, obejmuje kierunek teatru ludowego. Ze zwykłą energją i zapałem
wyszukuje i dobiera zespół, sięga odrazu do repertuaru o głębszej wartości, a dla tych sfer odpowiedniego, sama z intuicją
wyjątkową i wyczuciem sceny reżyseruje doskonale pięcioaktową sztukę "Harde Dusze", z powieści Orzeszkowej "Bene Nati" przerobioną. Przedstawienie, tak na owe czasy oryginalne
na dzień Zielonych świątek przygotowane, staje się uroczystością dla Nałęczowa i okolicy. Pamiętam rozpromienienie Żeromskiego, z jakiem pokazywał mi przywieziony da Warszawy
afisz, pięknie w Lublinie wydrukowany. Sztukę powtórzono
w sezonie, już nie w szopie, a w przepełnionej sali pięknego pałacu niegdyś Małachowskich. Prowizoryczna trupa wyjeżdża
na gościnny występ da Lublina. Przedstawienie ludowe, poprzedzone rozgłosem doskonałej gry, dane na cel dobroczynny, budzi powszechne zainteresowanie.

W kilka miesięcy później odegrana, również dzięki pracy
Faustyny, III część Dziadów, jedną tylko rolę Konrada objął
inteligent rzeźbiarz Gardecki, reszta spoczywała w rękach
dawnego zespołu. Wobec wielkiego powodzenia i niemal talentów, jakie ujawniły się wśród dziewcząt zwłaszcza, Faustyna
marzy o wystawieniu całej Balladyny, co amatorzy przyjmują
z entuzjazmem i niebawem rozpisują role i zaczynają już próby, trudności jednak techniczne zmuszają da odłożenia całej
imprezy.

W owych latach przyjeżdżali na wywczasy letnie Ignacostwo Matuszewscy, z Żeromskimi zaprzyjaźnieni. Pani Matuszewska zapragnęła urządzić na rzecz budującej się ochronki
im. Adasia Żeromskiego przedstawienie dziecinne, ze śpiewami,
które artystycznie prowadzić umiała. Trudności
z wyborem
sztuki rozwiązuje szczęśliwie Faustyna, inscenizując udatnie
prześliczną baśń Konopnickiej "Krasnoludki". Wśród letników
znajduje się łatwa gromada dziatwy, radośnie rozchwytującej
powierzone jej role, brakuje jednej
- ducha ukazującej się matki. Na pierwszej próbie staje jako zjawa młodziutka siostrzenica Faustyny, ktoś jednak przesądny ostrzega, że osoba,
przedstawiająca ducha" nie pożyje długo. Fanstyna śpiesznie
zastępuje ukochaną kuzynkę. Pamiętam cudną ową bajkę na
scenie, pięknie udekorowanej, i wzruszenie,
z jakiem patrzyłam
na bladą twarzyczkę Faustyny, na jej gorejące aksamitne oczy,
wpatrzone gdzieś w dal, na postać całą w zwiewnych białych
szatach, jakby nie z tego już świata. Los zdarzył, że przesądne.
ostrzeżenie miało się sprawdzić za lat parę. Przedtem jednak
ze świata poezji i czarów szła ku twardej służbie dla ojczyzny.

==W podziemiu==

===Pomoc zbiegom===
W tym czasie z Lubelskiego więzienia ucieka podkopem
przez kanały miejskie czterdziestu więźniów. Pięciu
z nich, politycznych, kieruje P. P. S. do Faustyny. Zjawia się ona
u mnie
o świcie i wzruszona mówi: "Obudź się i słuchaj, potrzebuję
bielizny, ubrania i butów dla moich uciekinierów. Trudno ci
opowiedzieć w jak opłakanym są stanie. Teraz kąpią się i myją, palą brudne łachmany. Trzeba ich odziać od stóp do głowy.
Przydadzą się i bluzy twoich chłopców, bo dwaj są szczupli
i drobni". Paczka odpowiednia została niebawem wysłana na
Pałuby, gdzie obok "historycznej" szopy mieszkała Morzycka.
Niedość jednak było okryć więźniów, należało szybko zająć
się dalszym ich losem. P. P. S. przygotowała paszporty i kilkanaście z nich dostarczyła Faustynie. Pokazywała mi ową niebezpieczną, grubą paczkę, na piersiach zawieszoną. Trzeba to
było rozwieźć w różne miejsca. Wtedy syn mój, dziecko prawie
zaprzęgał kucyka do maleńkiej bryczki i woził Faustynę pojazdem, nie budzącym żadnych podejrzeń, po różnych siołach
i zaułkach wiejskich. Podobne eskapady w celach konspiracyjnych odbywali oni niejednokrotnie.

===Areszt===
Tym razem jednak opieka nad przestępcami nie uszła Morzyckiej bezkarnie. Jeden z tych nieszczęśliwych chłopców,
schwytany na granicy, ponownie uwięziony i zapewne torturowany na śledztwie, zeznał, u kogo znalazł schronienie w Nałęczowie, poczem niezwłocznie Faustyna została aresztowana
i osadzona w więzieniu lubelskiem. Więzienie nie złamało jej
duchowo, może ze względu na przeżycia osobiste, jakie
w owym czasie nurtują jej duszę. Opanowana i spokojna, spisuje swoje wrażenia i refleksje, ilustruje nawet swoje notatki,
choć nigdy dotąd, nie zajmowała się rysunkiem. (...) w czasie konfrontacji młody ów więzień, może pod wpływem głębokiego spojrzenia Faustyny, drgnął zlekka i po chwili skupienia wyrzekł
głosem stanowczym: "tej pani nie znam wcale i nie do niej
zwracałem się w Nałęczowie". Skrucha ta i opamiętanie się
więźnia dały wolność Faustynie. Mogła ona jednak łatwo być
zagrożoną, w słusznej tedy obawie ułatwiono jej szybko wyjazd do Krakowa, za cudzym paszportem.

===Działalność w Krakowie===
Oderwanie od przyjaciół i miejsc drogich uczuła głęboko.
W kilka tygodni po wyjeździe pisze mi: "Poza ukochanym
Nałęczowem nie mogę zabrać się do pracy oświatowej. Przy-
jedź nawrócić szkaradną grzesznicę". Zbyteczną jednak była
interwencja osób trzecich, aby ją skierować na dawną drogę.
W Krakowie istniał, jak wiadomo, Uniwersytet ludowy, najpoważniejsza oświatowa instytucja w kraju. Działając na wielką
skalę, promieniowała na cały obszar Polski. Do szeregu ludzi,
tam pracujących, zaciągnęła się i Morzycka. Prowadziła stale
wykłady i miewała odczyty w Krakowie i okolicy. Przyjeżdżali
włościanie po znaną prelegentkę drabiniastym umajonym wozem z wiosek, o kilka mil od Krakowa położonych. Wiem od
naocznego świadka, jak umiała porwać słuchaczów, jak po
odczycie podchodzili do niej tłumnie, w gorących słowach dziękując za pouczający i piękny odczyt.

I w Krakowie bierze udział w artystycznych imprezach
dobroczynnych, pisze mi bowiem: "Wyobraź sobie, i tutaj wystawiam Krasnoludki, i tak każdy idzie po swój los". Może to
była aluzja do owej roli ducha matki, jaką znów odegrać miała
mimo owych przesądnych ostrzeżeń!

Coś jednak łamać się poczęło w jej dotąd prostolinijnem
życiu. Rewolucja zbyt silnie wstrząsnęła jej psychiką, rozbudzone nadzieje zrzucenia kajdan niewoli zbyt silnie ogarnęły
jej duszę i rozpłomieniły wyobraźnię, aby teraz wystarczyć
jej mogła spokojna, cicha praca. Pociąga ją raczej doraźny
czyn ofiarny, jaki - wierzyła - ważyć może na losach nieszczęśliwej ojczyzny. W tym celu zapisuje się do bojówki
P. P. S. Uczy się techniki przenoszenia broni, co było ciężką
pracą fizyczną. Daniłowski opowiadał,
z jakiem zdumieniem zobaczył ją na ćwiczeniach rzucania bomby, i powiedział, że
to nie dla jej delikatnych rąk i nerwów robota. Porzuca ona
jednak pracę oświatową, aby stanąć na posterunkach niebezpiecznych. Nosi przy sobie proszek cjankali, dany przez spiskowców, aby w razie wpadnięcia w ręce policji zrobić zeń
użytek.

===Zamach===
Bierze pewien udział w nieudanym zamachu na wysoko
postawioną osobistość w Warszawie i bezpośrednio potem wyjeżdża na Ukrainę do krewnych swoich i przyjaciół Przecławskich. "Wpadła do nas nawpół żywa, prawie nieprzytomna, ze
słowami: żyć nie mogę, pozwólcie mi umrzeć tu, wśród Was,
których tak kocham". Nie wiedziała narazie, czy nie było jakiej
ofiary niefortunnego zamachu i męka zabójstwa udręczała ją.

Zdawało się, że paromiesięczny pobyt na wsi
w spokoju
i ciszy i w otoczeniu drogich jej osób ukoi poszarpane nerwy
"Ale nie była to już dawna towarzyszka - coś się załamało
w jej tak pełnej wiary i zapału duszy, jakiś bolesny grymas
ścinał promień jej oczu - życie zamarło. Straciła wiarę w skuteczność działania" 4).

Zerwała się niebawem, aby jechać do Charkowa, gdzie
przebywali jej krewni
- zabawiła tam niedługo. Niepokój
wewnętrzny pchał ją dalej w świat. Zajechała do Kijowa, aby
wkrótce powrócić do Krakowa,
z ukrytą może iskierką nadziei
odnalezienia tam siebie z podjęciem pracy dawnej!...

"Pierwsze jej listy były martwe, obojętne, potem przebłyski życia zaczęły się zjawiać i jakaś możliwość potrzebnej roboty zdawała się wskrzeszać dawną Faustynkę" 5).

Spotkanie jednak z dawną paczką bojówki P. P. S.
- widok rozbitych doszczętnie prac
- zupełne załamanie ideologji poszczególnych jednostek, sprawiają Morzyckiej nowy,
gorzki zawód i ból niewymowny. Myśl
o tylu zmarnowanych
wysiłkach, o krwi nadarmo wylanej napełnia ją rozpaczą.

===Samobójcza śmierć===
"Przyzwyczaić się nie może do mroku, jaki zapanował po
spadnięciu nanowo kamienia grobowego, który już uchylony
się zdawał, i serce jej pęka
z żalu i bólu po cudnej, bajecznej
godzinie, którą przeżyła
z takim zapałem 6). Nigdzie też i w niczem nie znajduje oparcia i siły. A serce krwawi się dumnie
tłumionym bólem osobistego cierpienia. W swoim czasie nie
zeszła ona, zejść nie mogła z górnych szlaków wyniosłej etyki,
by podeptać szczęście cudze i na tych gruzach budować własne... I nie starczyło sił, by dźwigać podwójny krzyż niedoli ojczyzny i własnej. (...)

W ostatnich miesiącach życia Morzycka próbuje pisać dramat: "Barbara Radziwiłłówna", chwilami marzy
o wystawieniu go w Krakowie. Może poczucie talentu zatrzymałoby ją
nad przepaścią, ale tego poczucia ona, tak pozbawiona wszelkiej zarozumiałości, mieć nie mogła. (...)

Dziś jeszcze po latach dwudziestu nie mogę oprzeć się
wzruszeniu, wspominając okrutną wieść o śmierci powszechnie
kochanej Faustyny, wieść, jaka zaskoczyła nas w Nałęczowie. (...)

==Przypisy==
1) M. B r z e z i ń s k i. Wspomnienie pośmiertne. Kurjer Lubelski.

2) F. Popławska. Wspomnienie pośmiertne. Przewodnik Oświatowy. 1910

3) Własnoręczna notatka Morzyckiej.

4) List pani I. Przecławskiej, pisany do mnie.
5) List pani I. Przecławskiej, pisany do mnie.
6) B r z e z i ń s k i. Wspomnienie pośmiertne. Kurjer Lubelski. 1916.

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 =źródła=
-WALENTYNA NAGÓRSKA
+==WALENTYNA NAGÓRSKA FAUSTYNA MORZYCKA==
-=FAUSTYNA MORZYCKA=
+[https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/30811/edition/27670/content?ref=desc w Niepodległość zeszyt IV 1933]  Domena Publiczna, śródtytuły od muzeum.asocjacje.org
-==Urodziny na katordze==
+===Urodziny na katordze===
 "Przyszła na świat w turmie tambowskiej, jako "docz katorżnika", trzymali ją do Chrztu towarzysze wygnania jej
 ojca. Wichry sybirskie zawodziły kołysankę nad kibitką etapową rodziców
@@ Linia 30: / Linia 31: @@
 zacieśnić horyzonty, odwrócić myśl od zadań głębszych. Marzenia jednak pięknej dziewczyny po innych biegły szlakach.
-==Początki działalności społecznej==
+===Początki działalności społecznej===
 Na progu młodego życia, po ukończeniu pensji Czarneckiej, udaje się do jednego z wybitnych działaczy na polu pracy
@@ Linia 43: / Linia 44: @@
 jakie z młodzieńczym zapałem podjąć pragnęła.
-==Z przybranymi rodzicami w Nałęczowie==
+===Praca organiczna===
 Warunki jej życia składały się pomyślnie dla takiej właśnie pracy. Trudne położenie materjalne rodziców skłoniło ich
 do oddania małej jeszcze Faustyny na wychowanie bezdzietnym doktorstwu Nowickim. Otoczona najczulszą opieką, wzrastała pod bezpośrednim wpływem Fortunata Nowickiego, człowieka wysoce szlachetnego, o szerokim umyśle, co niewątpliwie wpłynąć musiało na rozwój jej intelektualny i duchowy.
@@ Linia 65: / Linia 68: @@
 tą "siłaczką", pionierką idealną w pracy cichej, nieznanej. Setki analfabetów czeka promyka światła, rozpala go Faustyna, niosąc elementarz do najuboższych chat wiejskich.
-==Działalność w Warszawie==
+====Działalność w Warszawie====
 Po śmierci drogiego opiekuna wyjeżdża na czas pewien
 do Warszawy, gdzie również staje do pracy społecznej. Obie,
@@ Linia 74: / Linia 77: @@
 "Belgja", "Holandja", "Zamojski", "Słowacki" i wiele innych.
-==Tajne nauczanie==
+====Tajne nauczanie====
 Nęci ją jednak wieś i chętnie wraca pod Nałęczów do Paulinowa, malej wioski ojca, pomaga mu
 w gospodarstwie i na
@@ Linia 88: / Linia 91: @@
 zakładowej.
-==Praca oświatowa - w księgarni i wśród robotników==
+====Praca oświatowa - w księgarni i wśród robotników====
 Sumienne spełnianie suchych obowiązków nie mogło jednak zadowolnić żądnej szerszego czynu natury. Nie dopisywało też wątłe zdrowie. Powraca do Warszawy, gdzie wspólnie
 z Lisowską zakładają księgarnię, do dziś istniejącą.
@@ Linia 110: / Linia 113: @@
 co ułatwia stęsknionej powrót do kraju.
-==Na Żmudzi==
+====Na Żmudzi====
 Jest zawsze bezdomną, nie posiada własnego ogniska, choć
 łatwo mogła je zdobyć. Serce i dobroć wielka kieruje ją tam,
@@ Linia 128: / Linia 131: @@
 powieść "Powrotne Fale", choć z właściwym sobie entuzjazmem zachwycał się mocą i pięknem poszczególnych fragmentów, chodził z autorką do wydawców, polecając jej pracę.
-==Rewolucja 1905==
+===Rewolucja 1905===
 Warunki rodzinne sprowadzają znów Morzycką do Nałęczowa, gdzie zaczyna się dla niej nowy okres życia, działalność szersza, praca różnorodna. Nadchodzi rewolucja. "Jeden
 wspólny huragan szalonej radości porywa nasze dusze"
@@ Linia 136: / Linia 139: @@
 praw człowieka.
-===Szkoła w Nałęczowie===
+====Szkoła w Nałęczowie====
 Zakipiał ruch i w Nałęczowie, jaki wówczas szczycił się
 stałym pobytem ludzi tej miary, co [[Stefan Żeromski|Żeromski]] i Daniłowski. Pod
@@ Linia 157: / Linia 160: @@
 dziatwy dążenia da wszystkiego, co dobre i piękne" 3).
-===Edukacja dorosłych===
+====Edukacja dorosłych====
 Niestrudzona pracownica wykłada również i na popołudniowych kursach dla dorosłych z oddziałem dla analfabetów.
 Pozatem współdziała żywo w organizowaniu cyklu odczytów
@@ Linia 171: / Linia 174: @@
 przez Żeromskiego.
-===Teatr===
+====Teatr====
 Faustyna, obdarzona z natury duszą artystyczną, obejmuje kierunek teatru ludowego. Ze zwykłą energją i zapałem
 wyszukuje i dobiera zespół, sięga odrazu do repertuaru o głębszej wartości, a dla tych sfer odpowiedniego, sama z intuicją
@@ Linia 207: / Linia 210: @@
 ze świata poezji i czarów szła ku twardej służbie dla ojczyzny.
-==W podziemiu==
+===W podziemiu===
-===Pomoc zbiegom===
+====Pomoc zbiegom====
 W tym czasie z Lubelskiego więzienia ucieka podkopem
 przez kanały miejskie czterdziestu więźniów. Pięciu
@@ Linia 226: / Linia 229: @@
 i zaułkach wiejskich. Podobne eskapady w celach konspiracyjnych odbywali oni niejednokrotnie.
-===Areszt===
+====Areszt====
 Tym razem jednak opieka nad przestępcami nie uszła Morzyckiej bezkarnie. Jeden z tych nieszczęśliwych chłopców,
 schwytany na granicy, ponownie uwięziony i zapewne torturowany na śledztwie, zeznał, u kogo znalazł schronienie w Nałęczowie, poczem niezwłocznie Faustyna została aresztowana
@@ Linia 238: / Linia 241: @@
 zagrożoną, w słusznej tedy obawie ułatwiono jej szybko wyjazd do Krakowa, za cudzym paszportem.
-===Działalność w Krakowie===
+====Działalność w Krakowie====
 Oderwanie od przyjaciół i miejsc drogich uczuła głęboko.
 W kilka tygodni po wyjeździe pisze mi: "Poza ukochanym
@@ Linia 269: / Linia 272: @@
 użytek.
-===Zamach===
+====Zamach====
 Bierze pewien udział w nieudanym zamachu na wysoko
 postawioną osobistość w Warszawie i bezpośrednio potem wyjeżdża na Ukrainę do krewnych swoich i przyjaciół Przecławskich. "Wpadła do nas nawpół żywa, prawie nieprzytomna, ze
@@ Linia 300: / Linia 303: @@
 wysiłkach, o krwi nadarmo wylanej napełnia ją rozpaczą.
-===Samobójcza śmierć===
+====Samobójcza śmierć====
 "Przyzwyczaić się nie może do mroku, jaki zapanował po
 spadnięciu nanowo kamienia grobowego, który już uchylony
@@ Linia 328: / Linia 331: @@
 ) List pani I. Przecławskiej, pisany do mnie.
 ) List pani I. Przecławskiej, pisany do mnie.
 ) B r z e z i ń s k i. Wspomnienie pośmiertne. Kurjer Lubelski. 1916.