Piotr Frączak: Utworzono nową stronę "Zbiorcza nazwa dla, odwołujących się do tradycji wileńskiego Towarzystwa Filomatów zorganizowanych grup młodzieży gimnazjalnej, powsta..."

2020-10-20T12:26:13Z

Utworzono nową stronę "Zbiorcza nazwa dla, odwołujących się do tradycji wileńskiego Towarzystwa Filomatów zorganizowanych grup młodzieży gimnazjalnej, powsta..."

Nowa strona

Zbiorcza nazwa dla, odwołujących się do tradycji wileńskiego [[Towarzystwo Filomatów|Towarzystwa Filomatów]] zorganizowanych grup młodzieży gimnazjalnej, powstałych po 1840 na Pomorzu

==Założenia organizacji==

związek miał na celu "pielęgnowanie języka i historii ojczystej"

==Historia organizacji ==

===działalność===

Prawie, przy każdym gimnazjum pomorskim można stwierdzić istnienie koła filomackiego.

Chojnickie koło, którego początek sięga przynajmniej do roku 1840, nosiło nazwę „Mickiewicz " i istniało bez przerwy do 1901.

Koło chełmińskie powstało również przed 1846 i istniało bez przerwy do 1901. W okresie od 1864-1881 istniały w Chełmnie nawet dwie organizacje obok siebie „Mickiewicz" i „Zan" i przez kilka lat nawet jakaś mniejsza organizacja trzecia „Znicz". W r. 1881 zlał się Mickiewicz i Zan w jedną organizację pod nazwą „Towarzystwo Filomatów"

W Brodnicy istniało „towarzystwo Filomatów" dowodnie już od roku 1873, w Toruniu dopiero od r. 1884 (bez nazwy). Wejherowskie koło nosiło nazwę „Wiec". Założył je w roku 1871 ks. Muchowski, powstaniec i sybirak. Istniał bez przerwy do roku 1890. Oryginalne akta i protokularze tego towarzystwa (2 zeszyty) uchowały się szczęśliwym zbiegiem okoliczności do dziś. Filją „Wieca" był „Ul" we Wałczu. Założył go szambelan Dr. Lniski z Chojnic w roku 1872. Istniał dowodnie jeszcze w r. 1887. Posiadamy również oryginalne protokularze tego Koła. Również istniała organizacja (bez nazwy) w zniemczonym Starogardzie. Założył ją 1885 b. wojewoda Brejski. Organizacja ta istniała tylko z: przerwami. W roku 1897, nosiła ona nazwę „Rzeczpospolita".

W Nowym Mieście nosi organizacja nazwę „Karola Marcinkowskiego" i istnieje dowodnie od 1886—91. Jej obraz daje nam pamiętnik Sumińskiego. Wreszcie należy wymienić kółko w Lubawie, o którym nie posiadamy bliższych wiadomości. Przy innych gimnazjach koła filomackie przed 1901 nie istniały. Powstały dopiero później.

Od czasu do czasu powstaje u niektórych kołek, a mianowicie w Chełmnie myśl złączenia Kółek pod jednem kierownictwem, czyli utworzenia kartelu. Konferencje w tym celu odbyły się np. w Starogardzie, Bydgoszczy i Poznaniu (1897). Zdaje się ze inicjatywa w tej sprawie wyszła od kółek poznańskich. Rzecz tylko częściowo się udała Dopiero w lecie r. 1899 (pisze Markiewicz}), przyszedł stara‐niem ówczesnego akademika, a dzisiejszego lekarza Dr. Bolewskiego w Krotoszynie do skutku związek kółek poznańskich. Znakiem rozpoznania delegatów na zjeździe w Poznaniu był kwiat [[PET|„czerwonej róży"]], od której cały związek wziął swą nazwę. W zjeździe tym wzięli także udział delegaci z Chełmna.

===zakończenie działalności===

w 1900 roku rozpoczęło się śledztwo w sprawie działalności nielegalnych organizacji, w efekcie w 12 września 1901 roku zapadł wyrok w sprawie 60 uczniów i byłych uczniów, z gimnazium toruńskiego, chełmińskiego i brodnickiego. pietnastu osobom nie udowodniono winy, reszta została skazana od nagany do 3 miesięcy więzienia, a także relegowano z gimnazjów i "zamknięto im drogę do wszystkich pruskich wyższych i średnich zakładów".

==Bibliografia==

===publikacje o organizacji===

[http://www.kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/plain-content?id=81287 Jan Karnowski Filomaci Pomorscy cz I 1840-1901]

===inne źródła===

Filomaci pomorscy - Historia wersji

Piotr Frączak: Utworzono nową stronę "Zbiorcza nazwa dla, odwołujących się do tradycji wileńskiego Towarzystwa Filomatów zorganizowanych grup młodzieży gimnazjalnej, powsta..."