https://muzeum.asocjacje.org/index.php?action=history&feed=atom&title=Galicyjskie_Towarzystwo_Gospodarskie 2026-06-25T07:15:57Z Historia wersji tej strony wiki MediaWiki 1.33.1 https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Galicyjskie_Towarzystwo_Gospodarskie&diff=2435&oldid=prev 2022-08-12T18:32:27Z

<p>Utworzono nową stronę &quot;Metryczka Założone - po długim procesie rejestracyjnym - w 1845 Galicyjskie Towarzystwo Gospodarskie w 1919 zmieniło nazwę na Towarzystwo Gospodarskie Wschodniej M...&quot;</p> <p><b>Nowa strona</b></p><div>Metryczka<br /> <br /> Założone - po długim procesie rejestracyjnym - w 1845 Galicyjskie Towarzystwo Gospodarskie w 1919 zmieniło nazwę na Towarzystwo Gospodarskie Wschodniej Małopolski, i pod tą nazwą funkcjonowało do 1922, kiedy zostało wchłonięte przez Małopolskie Towarzystwo Rolnicze.<br /> <br /> Prezesi: Leon Ludwik Sapieha (1845-1861), Adam Stanisław Sapieha (1875-1900) oraz Stanisław Brykczyński (1908–1912).<br /> <br /> [https://pl.wikipedia.org/wiki/Galicyjskie_Towarzystwo_Gospodarskie z Wikipedii]<br /> <br /> =Tadeusz Jan Łopuszański=<br /> <br /> ==źródło==<br /> <br /> [http://dlibra.biblioteka.tarnow.pl/dlibra/doccontent?id=190&amp;dirids=1 Tadeusz Jan Łopuszański, Pamiętnik c. k. Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego : 1845-1894]<br /> <br /> =Pamiętnik c. k. Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego=<br /> <br /> ==Początki 1811-1829==<br /> <br /> &quot;Chociaż statuta Towarzystwa noszą datę roku 1829, dzieje jego<br /> założenia są faktem niewątpliwie najmniej znanym przez ogół naszego<br /> społeczeństwa. Pomimo że od tego terminu upłynął zaledwie żywot<br /> dwóch generacyi, ustna tradycya — stanowiąca zwykle pierwszorzędne<br /> źródło informacyjne — przedstawia zabiegi około założenia Towarzystwa<br /> mylnie i bałamutnie, zaszczyt pierwszej inicyatywy przypisuje ludziom,<br /> którzy albo wcale nie brali w tem udziału albo stali na drugim planie—<br /> tak iż dziś, po latach sześćdziesięciu kilku, całkowicie zaginęła pamięć o istotnym założycielu Towarzystwa. (...)<br /> <br /> Myśl założenia w Galicy i Towarzystwa gospodarskiego pojawiła<br /> się już z początkiem bieżącego stulecia. Najwcześniejszy jej ślad zachował się w piśmie hr. Goessa, gubernatora Galicyi, z d. 10. grudnia 1811<br /> L. 450/pr. wystosowanym do [[Stanisław Dunin Borkowski|Stanisława hr. Dunina Borkowskiego]].<br /> Pisze w niem hr. Goess, że po kilkakrotnych rozmowach z hr. Borkowskim powziął przekonanie, iż projekt założenia w Galicyi towarzystwa<br /> rolniczego byłby na dobie i zwróciłby umysły szlachty ku staranniejszemu zajmowaniu się rolą, która stanowi jedyną podstawę jej bytu<br /> materyalnego.<br /> <br /> W przekonaniu, że hr. Borkowski zechce gorliwie zająć się powziętym przez niego projektem,- przesyła mu hr. Goess równocześnie<br /> jako wzory statuta istniejących już wówczas towarzystw rolniczych<br /> w Austryi dolnej i Czechach, oraz zapewnia go, że z całą życzliwością<br /> popierać będzie założenie towarzystwa gospodarskiego w Galicyi.<br /> Hr. Goess nie rzucił tych słów na wiatr, równocześnie bowiem<br /> odniósł się do wiceprezydenta Najwyższej Władzy policyjnej i cenzuralnej w Wiedniu — do br. Hagera — z zapytaniem, jak zapatrywać<br /> się będzie rząd na ten projekt a podając jego motywa polityczne i eko-<br /> nomiczne upraszał o wyjednanie na to aprobaty monarszej.<br /> <br /> Życzliwemi słowy hr. Goessa zachęcony hr. Borkowski zajął się<br /> ochoczo spełnieniem tego zadania i miał nawet, jak niesie podanie,<br /> udzielić niebawem Gubernatorowi w drodze poufnej wypracowane przez<br /> siebie statuta. Czekano jednak na proszoną decyzyę cesarską, ta zaś<br /> wśród ówczesnych burz wojennych nie nadchodziła.<br /> <br /> Dopiero po powtórnym upadku Napoleona i. i po kongresie wie-<br /> deńskim otrzymał następca hr. Goessa w zarządzie Galicyi, br. Hauer,<br /> zawiadomienie od Najw. Władzy policyjnej z 1. czerwca 1816. L. 2351,<br /> że cesarz raczył zezwolić, aby w połączonej Kancelaryi nadwornej<br /> wdrożono przygotowawcze czynności celem założenia w Galicyi towarzystwa gospodarskiego.<br /> <br /> Pismo powyższe musiało widocznie dojść niebawem do wiadomości hr. Borkowskiego, gdyż, korzystając z przychylnego zapatrywania się<br /> monarchy na tę sprawę, już dnia 17. lipca 1817 przedłożył osobiście<br /> projekt statutów cesarzowi Franciszkowi I. i wyjednał w końcu to, że<br /> cesarz Najwyższem poleceniem z 9. czerwca 1819 zażądał od Kancelaryi nadwornej gorliwszego zajęcia się tą sprawą. W skutek tego rozkazu wezwała Kancelarya nadworna pismem z 23. stycznia 1822 gubernatora br. Hauera, aby przedłożył albo więcej szczegółowy projekt<br /> albo statuta założyć się mającego towarzystwa gospodarskiego. Na to<br /> wezwanie przedstawił br. Hauer pismem z 8. lutego 1822 L. pr. 807,<br /> iż w tej sprawie nie wypada mu występywać imperative, lecz czekać<br /> musi, aby inicyatywa wyszła z dołu. Insynuował on wprawdzie Wyborowi Stanowemu myśl założenia dla Galicyi towarzystwa rolniczego,<br /> dotąd jednak Wybór nie oświadczył się z swojem zdaniem w tejże<br /> sprawie.<br /> <br /> Owa korespondencya nasuwa przypuszczenie, że w aktach gubernialnych nie znachodził się projekt statutów, który, jak tradycya niesie,<br /> miał być jeszcze w r. 1812 poufnie przedłożony przez hr. Borkowskiego<br /> hr. Goessowi. Z drugiej strony przypuszczać można, że Kancelarya nadworna nie zadawalniała się projektem statutów wręczonym Cesarzowi<br /> przez hr. Borkowskiego w r. 1817 lub albo też, że życzyła sobie, aby<br /> inicyatywa wyszła od legalnej reprezentacyi kraju, od Wyboru Stanowego. Stało się tak rzeczywiście. Wybór Stanowy ułożył projekt statutów, przedłożył go władzom centralnym, te zaś po długim namyśle<br /> wniosły go do sankcyi monarszej. Nastąpiła ona bowiem dopiero w lat<br /> siedm później przez odręczne pismo cesarskie z dnia 14. lipca 1829.<br /> <br /> ==Rejestracja 1829==<br /> <br /> Zatwierdzone statuta już pismem z 19. lipca t. r . L. 16933/1104<br /> przesłała Kancelarya nadworna do gubernatora Galicyi ks. Augusta Lobkowitza i równocześnie poleciła mu, aby dołączone pismo JE. Ministra<br /> spraw wewnętrznych hr. Saurau'a doręczył hr. Borkowskiemu. Pismo<br /> to w przekładzie polskim opiewa następnie:<br /> <br /> „JW. Panie! Najjaśniejszy Pan z danej sobie sprawy względem<br /> utworzenia galicyjskiego towarzystwa gospodarskiego dowiedział się, że<br /> JW. Pan byłeś pierwszym z obywateli Galicyi, któryś powziął z zapałem myśl ustanowienia towarzystwa rolniczego, jego układ podałeś<br /> NPanu i pomysł ten dnia 19. lipca 1817 ponowiłeś. Gdy więc NPan<br /> najw. postanowieniem z 14. b . m . ustanowienie towarzystwa gospodarskiego w Galicyi dozwolić raczył, rozkazał mi zarazem oświadczyć<br /> JWPanu najwyższą Swą łaskę za okazaną w tej mierze jego gorliwość.<br /> <br /> Wiedeń 19. lipca 1829.<br /> <br /> Saurau.&quot;<br /> <br /> Według §. 68 . zatwierdzonych statutów ciężył na Wyborze Stanowym obowiązek zawiązania Towarzystwa. Winien był on, zasiągnąwszy poprzednio przyzwolenie Gubernatora kraju, „zawezwać kilkudziesięciu właścicieli dóbr, którzy w zawodzie gospodarskim obszerne<br /> wiadomości posiadają, aby oświadczyli chęć przystąpienia do Towarzystwa, a gdy tych przynajmniej dwunastu się zbierze, Gubernator lub<br /> jego zastępca otworzy pierwsze posiedzenie, na którem Prezes, większa<br /> liczba członków i Sekretarz wybrani będą.&quot;<br /> <br /> Nie zaraz po otrzymanem zawiadomieniu o zatwierdzeniu statutów Towarzystwa przystąpił Wybór Stanowy do spełnienia ciężącego<br /> na nim obowiązku, gdyż dopiero pismem z 30. grudnia 1830 L. 317<br /> sprosił nieznaną nam dziś liczbę obywateli ziemskich, aby na dzień 1. lutego 1831 do Lwowa przybyć i do zawiązania Towarzystwa dopomódz zechcieli.<br /> <br /> Zapraszające pismo Wyboru Stanowego brzmiało następnie:<br /> <br /> „Pierwszem i prawie jedynem źródłem zarobku kraju naszego jest<br /> rolnictwo. Gorliwi Obywatele nie dając się zrazić trudnością czasów,<br /> mimo upadłej ceny ziemiopłodów, mimo cisnących ziemię ciężarów,<br /> mimo niedostatku kapitałów, usiłują pracą i przemysłem podnosić albo<br /> przynajmniej od zupełnego upadku zachowywać gospodarstwa rolnicze.<br /> Lecz z dawna dawała się czuć potrzeba stowarzyszenia, któreby myśli,<br /> odkrycia i doświadczenia pojedyncze upowszechniać, wiadomości obcych<br /> narodów w tysiącznych pismach w obcych językach rozrzucone i dlatego nie wszystkim dostępne na ojczystą mowę przenosić i tak na własność wszystkich klas mieszkańców kraju naszego przyswajać, a razem<br /> znajomość własnego kraju rozszerzać mogło.<br /> <br /> „Tey potrzebie dogadzając Nayjaśniejszy Cesarz i Król Pan nasz<br /> miłościwy najwyższą uchwałą z dnia 14. Lipca r. p . na założenie C. k.<br /> galicyjskiego Towarzystwa gospodarskiego zezwolić i podane sobie od<br /> Wyboru Stanów Ustawy tu przyłączone '/. zatwierdzić raczył. Stosownie do §. 68. tych Ustaw, Wybór Stanowy Królestw Galicyi i Lodomeryi wzywa W. WMPana ninieyszem, abyś chciał zjechać do Lwowa<br /> na dzień pierwszy Lutego 1831 r. w celu zawiązania wspomnionego<br /> Towarzystwa wraz z innymi równie od Wyboru Stanów wezwanymi<br /> Obywatelami.<br /> <br /> „Znając dobrze światłą gorliwość obywatelską W. WMPana i jego<br /> dokładną znajomość gospodarstwa krajowego, do którego wzrostu się<br /> dotąd przyczyniałeś, nie wątpi, iż nie tylko przyjmiesz na Siebie obowiązki Członka Towarzystwa gospodarskiego, ale i do jego skutecznych<br /> postępów przykładać się czynnie nie omieszkasz.<br /> <br /> We Lwowie dnia 22. Grudnia 1830.<br /> <br /> Xiążę Lobkowic iv. r.<br /> <br /> Wasilewski w. r.<br /> <br /> Projektowany zjazd nie przyszedł do skutku, bowiem zaproszeni<br /> nie mogli (lub nie chcieli) stawić się w oznaczonym terminie. W kilka<br /> miesięcy później odroczył Cesarz odręcznem pismem z 14. czerwca 1831<br /> zawiązanie Towarzystwa, aż do chwili uspokojenia Królestwa Kongresowego.<br /> <br /> Po upadku powstania z r. 1831 Wybór Stanowy podjął ponownie zamiar zawiązania Towarzystwa i pismem z 28. marca 1833<br /> 1. 199 prosił Gubernatora kraju, aby zezwolił na zaproszenie zgromadzenia zawiązującego się Towarzystwa po myśli §. 68. statutów. Do<br /> pisma tego dołączył Wybór Stanowy listę trzydziestu pięciu obywateli,<br /> których zaprosić zamierzał. Byli to pp.: Adam lir. Baworowski, Stanisław hr. Borkowski , Seweryn hr. Fredro, Wojciech Gołuchowski, Cypryan hr. Komorowski, Józef Lewicki, Alfred Potocki, Ignacy hr. Skarbek , Stanisław hr. Skarbek, Leopold Starzeński, Franciszek Cikowski, Wincenty Kopestyński, Anastazy Kozłowski, Kronwald von Kronauge,<br /> Józef Matkowski, Józef Niezabitowski, Ksawery Oczosalski, Izydor<br /> Pietruski, Fortunat Skarżyński, Wincenty Skrzyński, Tadeusz Skrzyński, Władysław Tchórznicki, Karol Zagórski, Jerzy ks. Lubomirski,<br /> Ksawery hr. Krasicki, Michał hr. Starzeński, Ferdynand hr. Bąkowski,<br /> Dawid Jędrzej o wicz, Waleryan Krzeczunowicz, Wincenty Tyszkowski,<br /> Ludwik Jędrzej o wicz, Aleksander Batowski, Gwalbert Pawlikowski,<br /> Antoni Strachocki i Franciszek Cywiński.<br /> <br /> Przeszło trzy lata minęło w oczekiwaniu na zezwolenie rządu.<br /> <br /> Skutkiem tego na posiedzeniu Sejmu Stanowego z 20. października 1836<br /> uczynił arcybiskup lwowski X. Franciszek Pischtek uwagę, ,,że zważa-<br /> jąc na dobroczynny wpływ, jaki Towarzystwa gospodarskie w innych<br /> prowincyach na wzrost gospodarstwa krajowego wywierają, życzyć by<br /> należało, ażeby towarzystwo agronomiczne, na które już NPan zezwo-<br /> lić raczył, istnieć zaczęło. Wypadałoby tedy Wydziałowi Stanowemu,<br /> mimo tego już tym przedmiotem się zajmującemu, aby o to należyte<br /> poczynił kroki.&quot;<br /> <br /> Spełniając powyższe życzenie Sejmu znów pismem z 3. listopada<br /> 1836 1. 795 odniósł się Wybór Stanowy do Gubernatora w tej sprawie,<br /> lecz dopiero reskryptem z 26. lutego 1838 otrzymał odmowną odpo-<br /> wiedź, a w niej wskazówkę, że z zawiązaniem Towarzystwa czekać<br /> należy ze względów politycznych aż do nastania spokojniejszych czasów.<br /> <br /> Istotnie owe lata nie były spokojnemi w Galicyi. Pod powłoką<br /> politycznej apatyi sfer arystokratycznych stolicy, które oddawały się<br /> zabawom, chętnie bratały się z obcą i wrogą krajowi ówczesną biurokracyą cywilną i wojskową i w zawody ubiegały się o względy wszechwładnego prezydenta rządu krajowego, br. Franciszka Kriega — wrzało<br /> i kipiało w społeczeństwie galicyjskiem, a związki tajne, z reguły zawiązywane przez emisaryuszów emigracyi, powstawały co chwila. Zaledwie ukończył się we Lwowie monstrualny proces polityczny wywołany przez nieudałe porywy Zaliwskiego i jego towarzyszy, aby pod<br /> zaborem rosyjskim zorganizować partyzantkę, zaledwie śmiercią odpokutowali te szalone zamysły: Artur Zawisza i Michał Wołłowicz, a więzienia austryackie zaludniły się setkami skompromitowanych, już od<br /> r. 1836 w Krakowie i we Lwowie powstawały nowe [[Masoneria|związki wolnomularskie]] lub im pokrewne tajne stowarzyszenia, w których brali udział<br /> nie tylko gorętszej natury młodsi, ale nawet obywatele poważniejsi<br /> wiekiem i stanowiskiem społecznem. Chociaż co chwila czujność rządu<br /> wpadała na trop owych związków i nowi skazańcy zapełniali więzienne<br /> cele Kufsteinu i Spielbergu, ruch podziemnych robót rósł i potężniał,<br /> aż w końcu doprowadził mimo wcale odmiennych zamiarów do nieszczęsnej katastrofy roku 1846. W obec tego rząd nie był bynajmniej<br /> skłonnym do zawiązywania stowarzyszenia, które aczkolwiek mając<br /> inne statutowe przeznaczenie, mogło snadnie uledz ogólnemu prądowi<br /> i poza zasłoną spraw rolniczych jąć się agitacyi politycznej.<br /> <br /> Spoczywały więc dalej w archiwum krajowem zatwierdzone sta-<br /> tuta Towarzystwa i czekały lepszych czasów. (...)<br /> <br /> ==Założenie 1845==<br /> <br /> Wreszcie po szesnastu latach od daty zatwierdzenia statutów zezwolił rząd krajowy na zawiązanie „C. k . Galicyjskiego Towarzystwa gospodarskiego&quot;.<br /> Reskryptem z 6. maja 1845 L. 335<br /> upoważnił ówczesny cywilny i wojskowy Gubernator Galicyi, Arcyks.<br /> Ferdynand d'Esté, Wydział Stanowy, aby w myśl §. 68 statutów zawezwał „kilkudziesięciu właścicieli dóbr ziemskich, po imieniu wyrażonych,<br /> do oświadczenia, ażaliby byli gotowi przystąpić do rzeczonego Towarzystwa&quot;.<br /> <br /> Otrzymanego polecenia nie spełnił bezzwłocznie Wydział Stanowy<br /> ale przedtem odezwą z 14. b . m . L . 302 upraszał Prezydyum gubernialne o imienne wyznaczenie 30 obywateli zaprosić się mających i do-<br /> piero po otrzymaniu listy owych przyszłych członków Towarzystwa<br /> w reskrypcie gubernialnym z 25. maja t. r. L. 529, zaprosił ich, ażeby<br /> dnia 3. lipca 1845 o godzinie dziesiątej z rana zechcieli zebrać się<br /> w sali radnej Stanów i dopomogli do zawiązania Towarzystwa.<br /> <br /> W oznaczonym dniu i godzinie stawiło się z trzydziestu zaproszonych dwudziestu jeden a to mianowicie :<br /> <br /> Augustynowicz Leon<br /> Bochdan Stanisław<br /> Dzieduszycki hr. Tytus<br /> Jabłonowski Grzymała Józef<br /> Jabłonowski ks. Karol<br /> Jabłonowski hr. Ludwik<br /> Komorowski hr. Cypryan<br /> Krasicki hr. Kazimierz<br /> Kronauge von Kronwald<br /> Krzeczunowicz Waleryan<br /> Lewicki hr. Kajetan<br /> Medwey Karol<br /> Mysłowski Antoni<br /> Pawlikowski Gwalbert<br /> Pietruski Izydor<br /> Romaszkan Piotr<br /> Sapieha ks. Leon<br /> Skrzyński Wincenty<br /> Wojczyński Jan<br /> Zamojski hr. Adam<br /> Żebrowski Tadeusz.<br /> <br /> Na to pierwsze zgromadzenie nie przybyli z zaproszonych nie nadesławszy jednak zaprzeczającego oświadczenia :<br /> <br /> Badeni Kazimierz<br /> Borkowski Dunin hr. Stanisław<br /> Enzendorfer Karol, prezydent gal. Sądu apelacyjnego<br /> Jędrzejowicz Grzegorz<br /> Konopka br. Jan<br /> Olechowski Jan<br /> Rudkowski Kajetan<br /> Skarbek lir. Stanisław<br /> Zagórski Karol.<br /> <br /> Obrady zagaił i przewodniczył zgromadzeniu z upoważnienia Gubernatora Franciszek br. Krieg, prezydent gubernialny i zastępca Prezesa Wydziału Stanowego, protokół spisywał w języku niemieckim<br /> August Gérard de Festenburg, sekretarz prezydyalny rządu gubernialnego, późniejszy burmistrz m. Lwowa.<br /> <br /> Po zagajeniu przystąpiono do wyboru prezesa Towarzystwa i<br /> w imiennem łajnem głosowaniu wybrano 16 głosami ks. Leona Sapiehę,<br /> zaś 14 głosami tymczasowym sekretarzem Kazimierza hr. Krasickiego.<br /> Następnym punktem porządku dziennego był wybór nowych czynnych członków Towarzystwa. Zostali nimi:<br /> <br /> 1. Baworowski hr. Adam<br /> <br /> 2. Brandys Wojciech<br /> <br /> 3. Drohojowski hr. Seweryn<br /> <br /> 4. Dzieduszycki hr. Józef<br /> <br /> 5. Dzieduszycki hr. Tytus.<br /> <br /> 6. Dulski Edward<br /> <br /> 7. Fredro hr. Aleksander<br /> <br /> 8. Jędrzejowicz Dawid<br /> <br /> 9. Klima ks. Antoni<br /> <br /> 10. Kłodziński Adam<br /> <br /> 11. Kochański Tomasz<br /> <br /> 12. Kraiński Maurycy<br /> <br /> 13. Dr. Kunzek August, profesor<br /> lwowskiego Uniwersytetu<br /> <br /> 14. Lewicki Józef<br /> <br /> 15. Lubieniecki Julian<br /> <br /> 16. Obniski Wiktor<br /> <br /> 17. Olszewski Tyburcy<br /> <br /> 18. Ostaszewski Teofil<br /> <br /> 19. Potocki hr. Alfred<br /> <br /> 20. Pietruski Konstanty<br /> <br /> 21. Starzeński hr. Michał<br /> <br /> 22. Tergonde Teodor<br /> <br /> 23. Dr. Tomanek Edward, profesor lwowskiego Uniwersytetu.<br /> <br /> Prócz powyższych wybrano czynnymi członkami:<br /> <br /> 24. Franciszka br. Kriega<br /> <br /> 25. X. Franciszka Piszteka, arcybiskupa lwowskiego<br /> <br /> 26. Jana Śnigurskiego, gr. k. biskupa przemyskiego<br /> <br /> 27. Edwarda br. Liechtensteinu,<br /> c. k . pułkownika piechoty.<br /> <br /> W końcu uchwalono upraszać Monarchę:<br /> <br /> a) o zatwierdzenie wyboru Prezesa Towarzystwa,<br /> <br /> b) o pozwolenie, aby ogólne zgromadzenia zamiast z końcem maja<br /> i grudnia odbywać się mogły z końcem stycznia i czerwca każdego roku,<br /> <br /> c) o zezwolenie na wyznaczenie dla Sekretarza Towarzystwa stałej<br /> płacy nie przenoszącej 1.200 złr. M . K . w srebrze.<br /> <br /> W cztery miesiące później ogłosił Wydział Stanowy pismem z 13.<br /> listopada t. z . 1 . 1072, że Cesarz najwyższem postanowieniem z d. 23.<br /> września t. r. raczył zatwierdzić wybór ks. Leona Sapiehy na prezesa<br /> Towarzystwa, zaś Protektorem zamianować Arcyksięcia Ferdynanda<br /> d' Este.<br /> <br /> W ślad tych zarządzeń odbyło się II. ogólne Zgromadzenie dnia<br /> 31. stycznia 1846 w obecności 31 członków.<br /> <br /> Posiedzenie otworzył Prezes następującą przemową:<br /> <br /> „Prześwietne Zgromadzenie! Ostatnie lat kilka stanowią ważną<br /> dla Galicyę epokę. W nich to wyszliśmy z długiego letargu, który nas<br /> był ogarnął. Pod opieką ojcowskiego Rządu i wpływem naszych Stanów już zakwitają Towarzystwo Kredytowe, Kasa Oszczędności i Szkoła<br /> techniczna. Cieszymy się nadzieją prędkiego rozpoczęcia budowy kolei<br /> żelaznej. Między tylu ważnemi instytucyami niepoślednie zająć może<br /> miejsce i Towarzystwo, które my dziś reprezentujemy. Jesteśmy i długo<br /> jeszcze zostaniemy krajem jedynie rolniczym. Do tego nas pobudza<br /> urodzajność naszej ziemi, jej położenie dalekie od morza i wszelkich<br /> środków handlowych, a bardziej jeszcze nasze zwyczaje i skłonności.<br /> Rolnictwo więc powinno być podstawą naszej zamożności i dobrego<br /> bytu. (...)</div>

Piotr Frączak