Historia samoorganizacji w Wielkopolsce - Historia wersji

Piotr Frączak: /* Fundacje altaryjne */

2025-05-09T17:57:05Z

Fundacje altaryjne

Piotr Frączak: /* Ciąg dalszy? */

2025-02-07T16:54:59Z

Ciąg dalszy?

Piotr Frączak: /* Ciąg dalszy? */

2025-02-07T16:54:33Z

Ciąg dalszy?

Piotr Frączak: /* Sportowe */

2025-02-07T16:53:11Z

Sportowe

Piotr Frączak: /* Sportowe */

2025-02-07T16:48:51Z

Sportowe

Piotr Frączak: /* Bractwa trzeźwości */

2025-02-07T16:48:08Z

Bractwa trzeźwości

Piotr Frączak: /* Bractwa trzeźwości */

2025-02-01T21:00:18Z

Bractwa trzeźwości

Piotr Frączak: /* Bractwa trzeźwości */

2025-02-01T20:58:53Z

Bractwa trzeźwości

Piotr Frączak: /* Organizacje trzeźwościowe */

2025-01-31T11:29:36Z

Organizacje trzeźwościowe

Piotr Frączak: /* Organizacje upiększania miast */

2025-01-24T18:55:39Z

Organizacje upiększania miast

@@ Linia 79: / Linia 79: @@
 Opis z 1838 jedenastu [[Szpitale w Poznaniu|''Śpitali'' w Poznaniu]] w tym u‎fundowany przez‎ ‎Mieczysław‎a (Mieszka) ‎starego‎ ‎około‎ ‎r.‎ ‎1170‎.‎ "‎śpital przy‎ ‎kościele‎ ‎ś. ‎Michała‎ ‎na‎ ‎Śródce".
-===Fundacje altaryjne===
+===[[Fundacje altaryjne]]===
 ====Fundacje patrycjuszowskie====
 Ludwik wraz z żoną i młodszymi synami Janem, Piotrem, Mikołajem i Pawłem dnia 28października ufundowali altarię św. Szymona i Judy apostołów i św.Tomasza

@@ Linia 196: / Linia 196: @@
 ====Ciąg dalszy?====
-Tak dla tych, co czytają... chciałbym na razie zawiesić publikowanie dalszych fragmentów do czasu wymyślenia jakiejś bardziej chwytliwej formy - liczę na ewentualne podpowiedzi. Jeśli jednak, dla kogoś taka forma jest przydatna do dajcie znać [https://www.facebook.com/groups/128620470490583(tutaj)]
+Tak dla tych, co czytają... chciałbym na razie zawiesić publikowanie dalszych fragmentów do czasu wymyślenia jakiejś bardziej chwytliwej formy - liczę na ewentualne podpowiedzi. Jeśli jednak, dla kogoś taka forma jest przydatna do dajcie znać [https://www.facebook.com/groups/128620470490583 (tutaj)]
   Opracował: PF

@@ Linia 196: / Linia 196: @@
 ====Ciąg dalszy?====
-Tak dla tych, co czytają... chciałbym na razie zawiesić publikowanie dalszych fragmentów do czasu wymyślenia jakiejś bardziej chwytliwej formy - liczę na ewentualne podpowiedzi. Jeśli jednak, dla kogoś taka forma jest przydatna do dajcie znać (tutaj)
+Tak dla tych, co czytają... chciałbym na razie zawiesić publikowanie dalszych fragmentów do czasu wymyślenia jakiejś bardziej chwytliwej formy - liczę na ewentualne podpowiedzi. Jeśli jednak, dla kogoś taka forma jest przydatna do dajcie znać [https://www.facebook.com/groups/128620470490583(tutaj)]
   Opracował: PF

← poprzednia wersja		Wersja z 16:53, 7 lut 2025
Linia 194:		Linia 194:

	Jeśli chodzi o gimnastykę to W 1811 r. w Hasenheide koło Berlina Friedrich Ludwig Jahn (1778-1852) utworzył pierwsze boisko do ćwiczeń, rozpoczynając [[Ruch turnerski]] (od niemieckiego „Turnen” – gimnastyka) łączący sprawność fizyczną z ideologią narodową. ta zakazana przez wiele lat w Prusach działalność rozwinęła się ok 1848 powstaniem lokalnych organizacji organizacji gimnastycznych - Männer Turn Verein (MTV).		Jeśli chodzi o gimnastykę to W 1811 r. w Hasenheide koło Berlina Friedrich Ludwig Jahn (1778-1852) utworzył pierwsze boisko do ćwiczeń, rozpoczynając [[Ruch turnerski]] (od niemieckiego „Turnen” – gimnastyka) łączący sprawność fizyczną z ideologią narodową. ta zakazana przez wiele lat w Prusach działalność rozwinęła się ok 1848 powstaniem lokalnych organizacji organizacji gimnastycznych - Männer Turn Verein (MTV).
		+
		+	====Ciąg dalszy?====
		+	Tak dla tych, co czytają... chciałbym na razie zawiesić publikowanie dalszych fragmentów do czasu wymyślenia jakiejś bardziej chwytliwej formy - liczę na ewentualne podpowiedzi. Jeśli jednak, dla kogoś taka forma jest przydatna do dajcie znać (tutaj)



	Opracował: PF		Opracował: PF

@@ Linia 190: / Linia 190: @@
 zawiązuje się Towarzystwo Medyczne (Medizinische Gesellschaft), które ponoć było efektem zebrań naukowo-szkoleniowych organizowanych przez Marcinkowskiego przed wybuchem powstania. [Molik s. 421]
 - powstaje Niemieckie Towarzystwo Naukowe Przyrodników prowincji poznańskiej (Deutscher Naturwissenschaftlicher Verein der Provinz Posen) ponoć dopiero  w latach pięćdziesiątych wstąpiła do niego liczniejsza grupa Polaków, po wyborze na stanowisko sekretarza Polaka Józefa Szafarkiewicza.
-===Sportowe===
+====Sportowe====
 - poza bractwami kurkowymi, które tradycjami sięgały średniowiecza i które przez lata broniły się przed zniemczeniem, pojawił się nowy sport - wyścigi konne. Wspomniany wyżej Flottwell zainicjował w Poznaniu "Towarzystwo ku ulepszaniu Hodowli Koni, Bydła i Owiec" - w zarządzie dominowali Polacy, w tym wspominany już Dezydery Chłapowski, a także Hipolit Cegielski, o którym jeszcze za chwilę.

← poprzednia wersja		Wersja z 16:48, 7 lut 2025
Linia 183:		Linia 183:

	Zupełnie inną forma organizacji były kościelne towarzystwa trzeźwości, które z czasem (w Wielkopolsce stosunkowo późno bo dopiero w 1868 roku) stały się pełnoprawnymi bractwami kościelnymi. Ruch zapoczątkowane w 1844 roku w Piekarach Śląskich (wówczas zwanych Niemieckimi) rozwinął się w kościołach najpierw Śląska, potem i Wielkopolski w zadziwiające zjawisko walki z plagą alkoholizmu. W poznańskiem pierwszy był ponoć proboszcz parafii Kępno, ks. Józef Waber, który 16 czerwca 1844 roku wygłosił kazanie abstynenckie, a następnie założył bractwo świętej wstrzemięźliwości. W ciągu roku zapisało się do niego 1421 członków. Za tym przykładem poszły okoliczne parafie. Do promocji tej idei zaangażował się biskup Jan Kanty Dąbrowski, który podczas licznych wizytacji duszpasterskich sam również zakładał parafialne bractwa wstrzemięźliwości. Dla przykładu podczas czterodniowej misji w maju 1845 roku w Grodzisku zwerbował ok. 7 tys. osób. Liczy się, że śluby trzeźwości w Księstwie Poznańskim złożyło ok. 100 tys. osób. Ta fala towarzystw zamarła w 1846, prawdopodobnie w związku z działaniami powstańczymi. Była to pierwsza fala bractw trzeźwości na terenach polskich (więcej w publikacji [https://www.academia.edu/44673106/Bractwa_trze%C5%BAwo%C5%9Bci_rzecz_o_skuteczno%C5%9Bci_ruchu_spo%C5%82ecznego '''Bractwa trzeźwości – rzecz o skuteczności ruchu społecznego'''])		Zupełnie inną forma organizacji były kościelne towarzystwa trzeźwości, które z czasem (w Wielkopolsce stosunkowo późno bo dopiero w 1868 roku) stały się pełnoprawnymi bractwami kościelnymi. Ruch zapoczątkowane w 1844 roku w Piekarach Śląskich (wówczas zwanych Niemieckimi) rozwinął się w kościołach najpierw Śląska, potem i Wielkopolski w zadziwiające zjawisko walki z plagą alkoholizmu. W poznańskiem pierwszy był ponoć proboszcz parafii Kępno, ks. Józef Waber, który 16 czerwca 1844 roku wygłosił kazanie abstynenckie, a następnie założył bractwo świętej wstrzemięźliwości. W ciągu roku zapisało się do niego 1421 członków. Za tym przykładem poszły okoliczne parafie. Do promocji tej idei zaangażował się biskup Jan Kanty Dąbrowski, który podczas licznych wizytacji duszpasterskich sam również zakładał parafialne bractwa wstrzemięźliwości. Dla przykładu podczas czterodniowej misji w maju 1845 roku w Grodzisku zwerbował ok. 7 tys. osób. Liczy się, że śluby trzeźwości w Księstwie Poznańskim złożyło ok. 100 tys. osób. Ta fala towarzystw zamarła w 1846, prawdopodobnie w związku z działaniami powstańczymi. Była to pierwsza fala bractw trzeźwości na terenach polskich (więcej w publikacji [https://www.academia.edu/44673106/Bractwa_trze%C5%BAwo%C5%9Bci_rzecz_o_skuteczno%C5%9Bci_ruchu_spo%C5%82ecznego '''Bractwa trzeźwości – rzecz o skuteczności ruchu społecznego'''])
		+
		+	===Inne organizacje===
		+	====Kultura====
		+	1836 - Towarzystwo Sztuk Pięknych (Kunstverein). Inicjatorem tego przedsięwzięcia był naczelny prezes prowincji Eduard von Flottwell. Celem stowarzyszenia było organizowanie wystaw i wspieranie talentów. Należeli do niego tak Niemcy, jak i Polacy, ci ostatni stanowili większość. Tradycyjnie na czele stowarzyszenia stał naczelny prezes prowincji. Załamanie nastąpiło pod wpływem burzliwych wydarzeń 1848 r. Z wybuchem nastrojów nacjonalistycznych zaczęto dyskryminować dzieła malarzy polskich, w tej sytuacji Polacy wycofali się z prac Kunstverein, który w 1862 r. umarł śmiercią naturalną.
		+	====Nauka====
		+	1832 zawiązuje się Towarzystwo Medyczne (Medizinische Gesellschaft), które ponoć było efektem zebrań naukowo-szkoleniowych organizowanych przez Marcinkowskiego przed wybuchem powstania. [Molik s. 421]
		+	1837 - powstaje Niemieckie Towarzystwo Naukowe Przyrodników prowincji poznańskiej (Deutscher Naturwissenschaftlicher Verein der Provinz Posen) ponoć dopiero w latach pięćdziesiątych wstąpiła do niego liczniejsza grupa Polaków, po wyborze na stanowisko sekretarza Polaka Józefa Szafarkiewicza.
		+	===Sportowe===
		+	1838 - poza bractwami kurkowymi, które tradycjami sięgały średniowiecza i które przez lata broniły się przed zniemczeniem, pojawił się nowy sport - wyścigi konne. Wspomniany wyżej Flottwell zainicjował w Poznaniu "Towarzystwo ku ulepszaniu Hodowli Koni, Bydła i Owiec" - w zarządzie dominowali Polacy, w tym wspominany już Dezydery Chłapowski, a także Hipolit Cegielski, o którym jeszcze za chwilę.
		+
		+	Jeśli chodzi o gimnastykę to W 1811 r. w Hasenheide koło Berlina Friedrich Ludwig Jahn (1778-1852) utworzył pierwsze boisko do ćwiczeń, rozpoczynając [[Ruch turnerski]] (od niemieckiego „Turnen” – gimnastyka) łączący sprawność fizyczną z ideologią narodową. ta zakazana przez wiele lat w Prusach działalność rozwinęła się ok 1848 powstaniem lokalnych organizacji organizacji gimnastycznych - Männer Turn Verein (MTV).



	Opracował: PF		Opracował: PF

@@ Linia 180: / Linia 180: @@
 W 1840 roku w Bninie (obecnie w obszarze Kurnika) powstało Towarzystwo ku Przytłumieniu Używania Wódki w Wielkim Księstwie Poznańskim (co Chodźko tłumaczy jako Towarzystwo do wytępienia wódki w Poznaniu). Na jego czele stanął lekarz De La Roche. Było to towarzystwo niemiecko-polskie i odwołujące się zarówno do ludności protestanckiej, jak i katolickiej. Wspierane było też przez władze pruskie. W 1844 roku uznano je – w analogii do Towarzystwa Wstrzemięźliwości w Królewcu działającego na Pomorzu - za centralne towarzystwo wstrzemięźliwości dla Księstwa Poznańskiego. Powstało też kilka lokalnych towarzystw wstrzemięźliwości, będących oddziałami kórnickiej centrali. Do nich należały towarzystwa w Zbąszynie, Zdunach, Tuchorzy, Kruszwicy i Dobrzycy. Towarzystwo cieszyło się – przynajmniej formalnie – poparciem lokalnego Kościoła katolickiego (np. okólnik adresowany do księży dziekanów archidiecezji gnieźnieńskiej i poznańskiej datowany na 21 listopada 1843 roku, a podpisany przez ks. Stanisława Gajerowicza). Jednak inicjatywa straciła na znaczeniu, co było pewnie efektem budzącego się katolickiego ruchu wstrzemięźliwości (o bractwach trzeźwości w dalszej części).
 ====Bractwa trzeźwości====
-[[Plik:Bractwo-deklaracja.png|thumb|300px|left|'''[https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/534628/edition/453999/content Bractwo Świętej Trzeźwości i Wstrzemięźliwości założone pod opieką Najświętszej Panny Maryi Oczyszczenia]''']] [[Plik:Bractwa trzeźwości okładka.png|thumb|300px|right| [https://www.academia.edu/44673106/Bractwa_trze%C5%BAwo%C5%9Bci_rzecz_o_skuteczno%C5%9Bci_ruchu_spo%C5%82ecznego '''Bractwa trzeźwości – rzecz o skuteczności ruchu społecznego''']]]
+[[Plik:Bractwo-deklaracja.png|thumb|400px|left|'''[https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/534628/edition/453999/content Bractwo Świętej Trzeźwości i Wstrzemięźliwości założone pod opieką Najświętszej Panny Maryi Oczyszczenia]''']] [[Plik:Bractwa trzeźwości okładka.png|thumb|300px|right| [https://www.academia.edu/44673106/Bractwa_trze%C5%BAwo%C5%9Bci_rzecz_o_skuteczno%C5%9Bci_ruchu_spo%C5%82ecznego '''Bractwa trzeźwości – rzecz o skuteczności ruchu społecznego''']]]
 Zupełnie inną forma organizacji były kościelne towarzystwa trzeźwości, które z czasem (w Wielkopolsce stosunkowo późno bo dopiero w 1868 roku) stały się pełnoprawnymi bractwami kościelnymi. Ruch zapoczątkowane w 1844 roku w Piekarach Śląskich (wówczas zwanych Niemieckimi) rozwinął się w kościołach najpierw Śląska, potem i Wielkopolski w zadziwiające zjawisko walki z plagą alkoholizmu. W poznańskiem pierwszy był ponoć proboszcz parafii Kępno, ks. Józef Waber, który 16 czerwca 1844 roku wygłosił kazanie abstynenckie, a następnie założył bractwo świętej wstrzemięźliwości. W ciągu roku zapisało się do niego 1421 członków. Za tym przykładem poszły okoliczne parafie. Do promocji tej idei zaangażował się biskup Jan Kanty Dąbrowski, który podczas licznych wizytacji duszpasterskich sam również zakładał parafialne bractwa wstrzemięźliwości. Dla przykładu podczas czterodniowej misji w maju 1845 roku w Grodzisku zwerbował ok. 7 tys. osób. Liczy się, że śluby trzeźwości w Księstwie Poznańskim złożyło ok. 100 tys. osób. Ta fala towarzystw zamarła w 1846, prawdopodobnie w związku z działaniami powstańczymi. Była to pierwsza fala bractw trzeźwości na terenach polskich (więcej w publikacji [https://www.academia.edu/44673106/Bractwa_trze%C5%BAwo%C5%9Bci_rzecz_o_skuteczno%C5%9Bci_ruchu_spo%C5%82ecznego '''Bractwa trzeźwości – rzecz o skuteczności ruchu społecznego'''])

@@ Linia 174: / Linia 174: @@
 ===Organizacje trzeźwościowe===
 Pierwsze organizacje trzeźwościowe na terenie Prus powstały zapewne w oparciu o doświadczenia z państw niemieckich, w których inicjatywy na rzecz wstrzemięźliwości pojawiły się już na początku lat trzydziestych – w 1830 roku np. założono towarzystwo wstrzemięźliwości w Hamburgu. To w oparciu m.in. o doświadczenia amerykańskie Fryderyk Wilhelm I zainicjował działania trzeźwościowe. Okólnik pruskiego ministra z 11 marca 1837 roku zachęcał do powoływania towarzystw trzeźwości. W literaturze można odnaleźć skąpe informacje o ówczesnych organizacjach. Pierwsze organizacje w Wielkopolsce powstały ponoć w Książu (1836), a pod koniec 1837 roku, jak twierdzi Chodźko [Chodźko 1937], utworzono jeszcze 11 takich towarzystw, „w szczególności w powiatach śremskim, pleszewskim, bnińskim i olsztyńskim”. W 1838 roku utworzono takież towarzystwo w Gnieźnie.
 W 1840 roku w Bninie (obecnie w obszarze Kurnika) powstało Towarzystwo ku Przytłumieniu Używania Wódki w Wielkim Księstwie Poznańskim (co Chodźko tłumaczy jako Towarzystwo do wytępienia wódki w Poznaniu). Na jego czele stanął lekarz De La Roche. Było to towarzystwo niemiecko-polskie i odwołujące się zarówno do ludności protestanckiej, jak i katolickiej. Wspierane było też przez władze pruskie. W 1844 roku uznano je – w analogii do Towarzystwa Wstrzemięźliwości w Królewcu działającego na Pomorzu - za centralne towarzystwo wstrzemięźliwości dla Księstwa Poznańskiego. Powstało też kilka lokalnych towarzystw wstrzemięźliwości, będących oddziałami kórnickiej centrali. Do nich należały towarzystwa w Zbąszynie, Zdunach, Tuchorzy, Kruszwicy i Dobrzycy. Towarzystwo cieszyło się – przynajmniej formalnie – poparciem lokalnego Kościoła katolickiego (np. okólnik adresowany do księży dziekanów archidiecezji gnieźnieńskiej i poznańskiej datowany na 21 listopada 1843 roku, a podpisany przez ks. Stanisława Gajerowicza). Jednak inicjatywa straciła na znaczeniu, co było pewnie efektem budzącego się katolickiego ruchu wstrzemięźliwości (o bractwach trzeźwości w dalszej części).
   Opracował: PF

← poprzednia wersja		Wersja z 18:55, 24 sty 2025
Linia 168:		Linia 168:

	1834 – w Poznaniu [[Towarzystwo do Upiększania Miasta i Jego Okolic w Poznaniu\|Towarzystwo do Upiększania Miasta i Jego Okolic]] (Statut spisano w językach polskim i niemieckim).		1834 – w Poznaniu [[Towarzystwo do Upiększania Miasta i Jego Okolic w Poznaniu\|Towarzystwo do Upiększania Miasta i Jego Okolic]] (Statut spisano w językach polskim i niemieckim).
		+
		+	A także w 1838 w Gnieźnie i w 1839 w Lesznie...

	Co ciekawe, wiele z tych towarzystw zajmowało się terenami zielonymi, które nie wchodziły wówczas w zakres zainteresowania władz miejskich (choc wielu włodarzy aktywnie działało w tych organizacjach). Dopiero znacznie później rolę tych towarzystw przejęły odpowiednie służby miejskie.		Co ciekawe, wiele z tych towarzystw zajmowało się terenami zielonymi, które nie wchodziły wówczas w zakres zainteresowania władz miejskich (choc wielu włodarzy aktywnie działało w tych organizacjach). Dopiero znacznie później rolę tych towarzystw przejęły odpowiednie służby miejskie.