Klasztor benedyktynów w Tyńcu - Historia wersji

Piotr Frączak: /* Lista opatów */

2024-04-15T18:50:05Z

Lista opatów

Piotr Frączak o 12:14, 7 lip 2020

2020-07-07T12:14:01Z

Piotr Frączak o 09:49, 7 lip 2020

2020-07-07T09:49:44Z

Piotr Frączak: /* Lista opatów */

2020-07-07T07:47:01Z

Lista opatów

Piotr Frączak: /* Najważniejsze daty */

2020-07-07T07:37:13Z

Najważniejsze daty

Piotr Frączak: /* Najważniejsze daty */

2020-07-07T07:17:13Z

Najważniejsze daty

Piotr Frączak: /* Fundacja */

2020-07-07T07:06:39Z

Fundacja

Piotr Frączak o 06:56, 7 lip 2020

2020-07-07T06:56:57Z

Piotr Frączak: Utworzono nową stronę "==Lista opatów== [http://naszaprzeszlosc.pl/files/tom049_01.pdf Paweł Sczaniecki Katalog opatów tynieckich, Kraków 1978] {| cellspacing="3" |width=300| * Aron zm...."

2020-04-17T18:56:06Z

Utworzono nową stronę "==Lista opatów== [http://naszaprzeszlosc.pl/files/tom049_01.pdf Paweł Sczaniecki Katalog opatów tynieckich, Kraków 1978] {| cellspacing="3" |width=300| * Aron zm...."

Nowa strona

==Lista opatów==
[http://naszaprzeszlosc.pl/files/tom049_01.pdf Paweł Sczaniecki Katalog opatów tynieckich, Kraków 1978]

{| cellspacing="3"
|width=300|
* Aron zm. 1059
* Anchoras ok. 1075
* Berninius (?) 1083 (?)
* Sieciech (?) 1095 (?)
* Gilbert (?) do 1106 (?)
* Bierolt (?) do 1122 (?)
* Brun (?) do 1139 (?)
* Prejectus (?) 1151 (?)
* Gotmar (?) do 1167 (?)
* Hildebrand 1166—1167
* Herman do 1177
* Miłowan (?) 1177—1194 (?)
* Chwalibóg 1194 (?)—1212 (?)
* Michał 1213
* Lutfryd 1224— 1244
* Jan 1244— 1247
* Bolebor 1247 (?) — 1259
* Wawrzyniec (?) 1259 (?) — 1271 (?)
* Modliboż 1271
* Koźma 1273—1284
|width=300|
* Wojciech 1287—1293
* Maciej 1295
* Michał 1304—1336 (?)
* Bogusław (Bogusz) 1339—1343 (?)
* Henryk 1343—1350
* Jan 1351—1374
* Wojciech 1374— 1382
* Jan 1382—1386
* Mścisław 1386—1410
* Dziersław 1411—1420 (?)
* Stanisław Rozkoszka 1420—1435
* Bogdał 1436—1452
* Maciej ze Skawiny 1452—1477
* Andrzej Ożga 1477—1487
* Jan Sułowski 1487—1497
* Jan Piotrowski 1497 (?) — 1512
* Stanisław Baranowski 1512—1526
* Andrzej Gniady 1526—1541
* Wincenty Baranowski 1542—1558
* Jan Łowczowski 1558—1568
|width=320|
* Hieronim Krzyżanowski 1568—1573
* Andrzej Brzechwa 1573—1593
* Mikołaj Mielecki (1584—1588) 1593—1604
* Stanisław Sułowski 1604—1618
* Stanisław Łubieński 1618—1627
* Henryk Firlej 1628—1635
* Karol Ferdynand Waza 1635—1641
* Piotr Gembicki 1641—1643
* Jan Karol Konopacki 1643
* Andrzej Leszczyński 1644—1646
* Stanisław Pstrokoński 1646—1657
* Maciej Poniatowski 1657—1660
* Hieronim Augustyn Lubomirski 1660—1685
* Józef Lubomirski 1685—1709
* Stanisław Szembek 1709—1721 X
* Teodor Potocki 1723—1738
* Krzysztof Szembek 1739— 1743
* Stanisław Benedykt Bartoszewski 1743—1762
* Florian Amand Janowski 1762—1788
* Ulryk Keck 1806—1810
|}

===Opaci tytularni po 1741 r.===
* Jan kard. Lipski, biskup krakowski, zm. 1746
* Adam Komorowski, prymas, zm. 1 7 5 9
* Aleksander Władysław Łubieński, prymas, zm. 1767
* Gabriel Podoski, prymas, zm. 1777
* Wacław Hieronim Sierakowski, arsybiskup lwowski, zm. 1780
* Antoni Kazimierz Ostrowski, prymas, zm. 1784
* Michał Jerzy Poniatowski, prymas zm. 1794

← poprzednia wersja		Wersja z 18:50, 15 kwi 2024
Linia 58:		Linia 58:

	==Lista opatów==		==Lista opatów==
		+	[[Tyniec - historia opatami pisana]]
		+
	[http://naszaprzeszlosc.pl/files/tom049_01.pdf Paweł Sczaniecki Katalog opatów tynieckich, Kraków 1978]		[http://naszaprzeszlosc.pl/files/tom049_01.pdf Paweł Sczaniecki Katalog opatów tynieckich, Kraków 1978]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 [[Plik:Tyniec XIX.jpg|thumb|450px|right|Tyniec - grafika Napoleona Ordy]]
-Opactwo benedyktynów w Tyńcu wraz z kościołem św. Piotra i św. Pawła to najstarszy z funkcjonujących klasztorów w Polsce. Usytuowane na wapiennym Wzgórzu Klasztornym nad Wisłą, obecnie w granicach Krakowa.
+Opactwo [[Benedyktyni|benedyktynów]] w Tyńcu wraz z kościołem św. Piotra i św. Pawła to najstarszy z funkcjonujących klasztorów w Polsce. Usytuowane na wapiennym Wzgórzu Klasztornym nad Wisłą. Obecnie w granicach Krakowa.
 ==Najważniejsze daty==
 r. - prawdopodobna data ufundowania klasztoru benedyktynów
 r. - klasztor został zniszczony podczas najazdu tatarskiego.
@@ Linia 21: / Linia 25: @@
 r. - podczas potopu szwedzkiego zakonnicy opuszczają klasztor, który zostaje zniszczony.
-r. - Tyniec dołącza do Kongregacji Świętego Krzyża
+r. - Tyniec dołącza do [[Kongregacja Świętego Krzyża|Kongregacji Świętego Krzyża]]
 r. - „konkordat wschowski” oddziela ostatecznie funkcję opata tytularnego (komendatoryjnego) od funkcji opata klastralnego (wybieralnego).
@@ Linia 33: / Linia 37: @@
 r. mnisi powrócili do Tyńca po 123 latach
-r. odbudowa
+r. odbudowa.
-r. przywrócono opactwo.
+Opactwo należy do benedyktyńskiej [[Kongregacja Zwiastowania|Kongregacji Zwiastowania]].
-==Fundacja==
+==Elementy procesu rozwoju==
 >>Ufundowanie klasztoru nie był to bowiem akt jednorazowy, lecz długotrwały proces, który niejednokrotnie przechodził z ojca na syna. (...) Mielibyśmy więc zainicjowane przez Kazimierza Odnowiciela opactwo, zwolnione z ciężarów skarbowych prawa książęcego (immunitet ekonomiczny), a założone na bazie „dworu” tynieckiego wraz z pięcioma położonymi w jego pobliżu wsiami, zamieszkanymi przez ludność niewolną i służebną. Bolesław Śmiały dorzucił, jak byśmy dziś powiedzieli, dotację podmiotową – „dwanaście grzywien srebra bezpośrednio z dochodów skarbowych oraz dwór w Opatowcu nad Wisłą”. Jednak, co ciekawe, a być może i najważniejsze dla przyszłości Tyńca, dotację ustanawia również Judyta Maria, „która w roku 1105, sposobiąc się do opuszczenia kraju, przekazała klasztorowi – prawdopodobnie nie bezinteresownie – dużą część swej oprawy posagowej w postaci klucza dóbr książnickich złożonych z 25 wsi”.
 Bolesław Krzywousty obok dalszego wypłacania owych „dwunastu grzywien srebra ze skarbu książęcego dorzucił, być może, trzy źrebięta rocznie ze swych stadnin” – jak pisze Labuda – oraz nakłonił „biskupa krakowskiego Radosta do przekazania klasztorowi swoich dziesięcin pobieranych z wsi klasztornych, najpierw z jakieś części wsi, a następnie również po- zostałych”. Opis ten może być mało wyrazisty dla współczesnego czytelnika. Te dziesięciny, wsie... nie przemawiają zapewne do wyobraźni. Może łatwiej będzie sobie wyobrazić bogactwo klasztoru po drobniej- szych źródłach przychodu – i tak miał w owych czasach Tyniec np. „dwie jatki w Krakowie, dalej cztery warzelnie soli w Sidzinie, a także dwie karczmy i wywar z zawartości każdego kotła”. Dodatkowo dwie karczmy w Bytomiu, jedną karczmę i jedną jatkę w Siewierzu, czy w końcu zyski z „dochodów z targu, karczmy i z opłat przeprawy na Wiśle”. Pierwotne nadania uzupełniane były kolejnymi w następnych stuleciach. To robi wrażenie.<< {[https://www.academia.edu/43264959/Najstarsze_zakony_w_Polsce_-_mi%C4%99dzy_tradycj%C4%85_a_reform%C4%85 '''Najstarsze zakony w Polsce - między tradycją a reformą'''] cytaty za [http://bazhum.muzhp.pl/media/files/Studia_Zrodloznawcze_Commentationes/Studia_Zrodloznawcze_Commentationes-r1994-t35/Studia_Zrodloznawcze_Commentationes-r1994-t35-s23-64/Studia_Zrodloznawcze_Commentationes-r1994-t35-s23-64.pdf Gerarda Labudy „Szkice historyczne XI wieku. Początki klasztoru benedyktynów w Tyńcu”]
-==z początkiem wieku XV w.==
+===Początek wieku XV===
 "Tyniec rozciągał swe władztwo na Kościół, zwany później Kościelną Wsią, Staniątki, Orłowę, Uniejów i Stare Troki, niebawem miał przybyć jeszcze przeorat w Tuchowie" {za: Paweł Sczaniecki, „Benedyktyni”, w: Zakony benedyktyńskie w Polsce. Krótka historia, Tyniec 1981} i jak pisał Jan Długosz jego majątek składał się „ze stu wsi i pięciu miasteczek”.
 ==Lista opatów==

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 [[Plik:Tyniec XIX.jpg|thumb|450px|right|Tyniec - grafika Napoleona Ordy]]
 ==Najważniejsze daty==
@@ Linia 27: / Linia 29: @@
 r. - Franciszek I zadekretował ostateczną likwidację klasztoru
+- przerwa w funkcjonowaniu
 r. mnisi powrócili do Tyńca po 123 latach
@@ Linia 43: / Linia 45: @@
 ==z początkiem wieku XV w.==
-"Tyniec rozciągał swe władztwo na Kościół, zwany później Kościelną Wsią, Staniątki, Orłowę, Uniejów i Stare Troki, niebawem miał przybyć jeszcze przeorat w Tuchowie" {za: Paweł Sczaniecki, „Benedyktyni”, w: Zakony benedyktyńskie w Polsce. Krótka historia, Tyniec 1981}.
+"Tyniec rozciągał swe władztwo na Kościół, zwany później Kościelną Wsią, Staniątki, Orłowę, Uniejów i Stare Troki, niebawem miał przybyć jeszcze przeorat w Tuchowie" {za: Paweł Sczaniecki, „Benedyktyni”, w: Zakony benedyktyńskie w Polsce. Krótka historia, Tyniec 1981} i jak pisał Jan Długosz jego majątek składał się „ze stu wsi i pięciu miasteczek”.
 ==Lista opatów==

@@ Linia 3: / Linia 3: @@
 ==Najważniejsze daty==
-r. prawdopodobna data ufundowania klasztoru benedyktynów
+r. - prawdopodobna data ufundowania klasztoru benedyktynów
-r. klasztor został zniszczony podczas najazdu tatarskiego.
+r. - klasztor został zniszczony podczas najazdu tatarskiego.
-r. szwagier biskupa Jana Muskaty Gerlach de Culpen obległ, zdobył i spalił sprzyjające Władysławowi Łokietkowi opactwo.
+r. - szwagier biskupa Jana Muskaty Gerlach de Culpen obległ, zdobył i spalił sprzyjające Władysławowi Łokietkowi opactwo.
-r. król Kazimierz Jagiellończyk wykupił księstwo oświęcimskie i księstwo zatorskie, Tyniec stracił znaczenie jako strażnica graniczna. Z tego powodu w XVI wieku budynek zamku przeszedł na własność klasztoru i został zaadaptowany na siedzibę opata.
+r. - król Kazimierz Jagiellończyk wykupił księstwo oświęcimskie i księstwo zatorskie, Tyniec stracił znaczenie jako strażnica graniczna. Z tego powodu w XVI wieku budynek zamku przeszedł na własność klasztoru i został zaadaptowany na siedzibę opata.
 r. - odbył się (w czasie bezkrólewia) ostatni wolny wybór opata w Tyńcu
@@ Linia 23: / Linia 23: @@
 r. - „konkordat wschowski” oddziela ostatecznie funkcję opata tytularnego (komendatoryjnego) od funkcji opata klastralnego (wybieralnego).
-–1772 r. zniszczenia w związku z zamienieniem ich na punkt oporu konfederatów barskich, których oblegały w nim wojska rosyjskie, bombardując klasztor.
+–1772 r. - klasztor staje się punktem oporu konfederatów barskich. Wojska rosyjskie ostrzeliwują klasztor z dział. Konfederacji poddają się wojskom austriackim.
-r. - Franciszek I zadekretował ostateczną  likwidację klasztoru
+r. - Franciszek I zadekretował ostateczną likwidację klasztoru
 r. mnisi powrócili do Tyńca po 123 latach

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 r. król Kazimierz Jagiellończyk wykupił księstwo oświęcimskie i księstwo zatorskie, Tyniec stracił znaczenie jako strażnica graniczna. Z tego powodu w XVI wieku budynek zamku przeszedł na własność klasztoru i został zaadaptowany na siedzibę opata.
-–1622 r. benedyktyni przebudowali gotycki kościół w stylu barokowym i w tej postaci zachował się zasadniczo bez zmian do naszych czasów.
+r. - odbył się (w czasie bezkrólewia) ostatni wolny wybór opata w Tyńcu
 –1772 r. zniszczenia w związku z zamienieniem ich na punkt oporu konfederatów barskich, których oblegały w nim wojska rosyjskie, bombardując klasztor.
-r. Austriacy ostatecznie zlikwidowali opactwo
+r. - Franciszek I zadekretował ostateczną  likwidację klasztoru
 r. mnisi powrócili do Tyńca po 123 latach

@@ Linia 48: / Linia 48: @@
 [http://naszaprzeszlosc.pl/files/tom049_01.pdf Paweł Sczaniecki Katalog opatów tynieckich, Kraków  1978]
 {| cellspacing="3"
 |width=300|

← poprzednia wersja		Wersja z 06:56, 7 lip 2020
Linia 1:		Linia 1:
		+	[[Plik:Tyniec XIX.jpg\|thumb\|450px\|right\|Tyniec - grafika Napoleona Ordy]]
		+
		+	==Najważniejsze daty==
		+
		+	1044 r. prawdopodobna data ufundowania klasztoru benedyktynów
		+
		+	1259 r. klasztor został zniszczony podczas najazdu tatarskiego.
		+
		+	1306 r. szwagier biskupa Jana Muskaty Gerlach de Culpen obległ, zdobył i spalił sprzyjające Władysławowi Łokietkowi opactwo.
		+
		+	1457 r. król Kazimierz Jagiellończyk wykupił księstwo oświęcimskie i księstwo zatorskie, Tyniec stracił znaczenie jako strażnica graniczna. Z tego powodu w XVI wieku budynek zamku przeszedł na własność klasztoru i został zaadaptowany na siedzibę opata.
		+
		+	1618–1622 r. benedyktyni przebudowali gotycki kościół w stylu barokowym i w tej postaci zachował się zasadniczo bez zmian do naszych czasów.
		+
		+	1771–1772 r. zniszczenia w związku z zamienieniem ich na punkt oporu konfederatów barskich, których oblegały w nim wojska rosyjskie, bombardując klasztor.
		+
		+	1816 r. Austriacy ostatecznie zlikwidowali opactwo
		+
		+	1939 r. mnisi powrócili do Tyńca po 123 latach
		+
		+	1947 r. odbudowa
		+
		+	1968 r. przywrócono opactwo.
		+
		+	Opactwo należy do benedyktyńskiej Kongregacji Zwiastowania.
		+
		+	==Fundacja==
		+	>>Ufundowanie klasztoru nie był to bowiem akt jednorazowy, lecz długotrwały proces, który niejednokrotnie przechodził z ojca na syna. (...) Mielibyśmy więc zainicjowane przez Kazimierza Odnowiciela opactwo, zwolnione z ciężarów skarbowych prawa książęcego (immunitet ekonomiczny), a założone na bazie „dworu” tynieckiego wraz z pięcioma położonymi w jego pobliżu wsiami, zamieszkanymi przez ludność niewolną i służebną. Bolesław Śmiały dorzucił, jak byśmy dziś powiedzieli, dotację podmiotową – „dwanaście grzywien srebra bezpośrednio z dochodów skarbowych oraz dwór w Opatowcu nad Wisłą”. Jednak, co ciekawe, a być może i najważniejsze dla przyszłości Tyńca, dotację ustanawia również Judyta Maria, „która w roku 1105, sposobiąc się do opuszczenia kraju, przekazała klasztorowi – prawdopodobnie nie bezinteresownie – dużą część swej oprawy posagowej w postaci klucza dóbr książnickich złożonych z 25 wsi”.
		+
		+	Bolesław Krzywousty obok dalszego wypłacania owych „dwunastu grzywien srebra ze skarbu książęcego dorzucił, być może, trzy źrebięta rocznie ze swych stadnin” – jak pisze Labuda – oraz nakłonił „biskupa krakowskiego Radosta do przekazania klasztorowi swoich dziesięcin pobieranych z wsi klasztornych, najpierw z jakieś części wsi, a następnie również po- zostałych”. Opis ten może być mało wyrazisty dla współczesnego czytelnika. Te dziesięciny, wsie... nie przemawiają zapewne do wyobraźni. Może łatwiej będzie sobie wyobrazić bogactwo klasztoru po drobniej- szych źródłach przychodu – i tak miał w owych czasach Tyniec np. „dwie jatki w Krakowie, dalej cztery warzelnie soli w Sidzinie, a także dwie karczmy i wywar z zawartości każdego kotła”. Dodatkowo dwie karczmy w Bytomiu, jedną karczmę i jedną jatkę w Siewierzu, czy w końcu zyski z „dochodów z targu, karczmy i z opłat przeprawy na Wiśle”. Pierwotne nadania uzupełniane były kolejnymi w następnych stuleciach. To robi wrażenie.<< {[https://www.academia.edu/43264959/Najstarsze_zakony_w_Polsce_-_mi%C4%99dzy_tradycj%C4%85_a_reform%C4%85 '''Najstarsze zakony w Polsce - między tradycją a reformą'''] cytaty za [http://bazhum.muzhp.pl/media/files/Studia_Zrodloznawcze_Commentationes/Studia_Zrodloznawcze_Commentationes-r1994-t35/Studia_Zrodloznawcze_Commentationes-r1994-t35-s23-64/Studia_Zrodloznawcze_Commentationes-r1994-t35-s23-64.pdf Gerarda Labudy „Szkice historyczne XI wieku. Początki klasztoru benedyktynów w Tyńcu”]
	==Lista opatów==		==Lista opatów==
	[http://naszaprzeszlosc.pl/files/tom049_01.pdf Paweł Sczaniecki Katalog opatów tynieckich, Kraków 1978]		[http://naszaprzeszlosc.pl/files/tom049_01.pdf Paweł Sczaniecki Katalog opatów tynieckich, Kraków 1978]