Piotr Frączak: /* Podpisy */

2022-02-05T09:10:31Z

Podpisy

Piotr Frączak: /* Konkluzje */

2022-02-05T09:10:09Z

Konkluzje

Piotr Frączak: /* Społeczeństwo informacyjne */

2022-02-05T09:09:17Z

Społeczeństwo informacyjne

Piotr Frączak: Utworzono nową stronę " ==Memorandum w sprawie wzmocnienia praw obywatelskich i wsparcia dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego== za [http://asocjacje.org/wp-content/uploads/2015/12/F2.p..."

2022-02-05T09:07:14Z

Utworzono nową stronę " ==Memorandum w sprawie wzmocnienia praw obywatelskich i wsparcia dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego== za [http://asocjacje.org/wp-content/uploads/2015/12/F2.p..."

Nowa strona

==Memorandum w sprawie wzmocnienia praw obywatelskich i wsparcia dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego==

za [http://asocjacje.org/wp-content/uploads/2015/12/F2.pdf FederalistKa nr 2/2010]

Memorandum zostało przygotowane na podstawie dyskusji przeprowadzonych
w czasie Kongresu Praw Obywatelskich, który odbył się w dniach 25-27 marca
2010 roku w Warszawie. W Kongresie uczestniczyli przedstawiciele różnych
instytucji społeczeństwa obywatelskiego – stowarzyszeń, fundacji, związków
zawodowych, pracodawców, samorządów gospodarczych, inicjatyw nieformalnych,
a także zainteresowani obywatele. Celem Kongresu było zdiagnozowanie
sytuacji w kwestii przestrzegania praw obywatelskich w Polsce.
Memorandum zawiera postulaty, które, według jego sygnatariuszy, muszą być
spełnione, aby obywatele i ich organizacje stali się ważnym czynnikiem rozwoju
naszego kraju. Sektor pozarządowy dwukrotnie już zabierał głos w tej kwestii,
przygotowując dwa dokumenty, tj. Memorandum w sprawie kompleksowego
uregulowania prawnych warunków funkcjonowania organizacji pozarządowych
i wolontariatu w Polsce z 1998 roku i Strategii Rozwoju Społeczeństwa
Obywatelskiego, przyjętej w 2005 roku na V Ogólnopolskim Forum Inicjatyw
Pozarządowych. Wiele udało się dokonać, ale wiele jest jeszcze do zrobienia.
Nie da się tego zrobić bez świadomych obywateli, aktywnych wspólnot lokalnych
i niezależnych organizacji. Memorandum jest więc mapą drogową zadań, które
trzeba podjąć, przedyskutować i wdrożyć w najbliższym czasie.

===Diagnoza===

„Nowoczesna demokracja to nie tylko partie polityczne i wspólnoty lokalne.
To także dobrowolne zrzeszenia. Dzięki nim możliwe jest artykułowanie zbiorowych
interesów, zaspokajanie wspólnych potrzeb, ale także – coraz częściej
– zastępowanie państwa w rozwiązywaniu ważnych problemów społecznych.
(...) Ten ogromny potencjał aktywności obywatelskiej czeka na harmonijne
wkomponowanie w system społeczny. Obecnie nie można już ograniczyć się
do zniesienia państwowej reglamentacji i zagwarantowania wolności zrzeszania się. Trzeba w nowy sposób ułożyć relacje między państwem i organizacjami
pozarządowymi. Wymaga to kompleksowej reformy prawa i praktyki funkcjonowania
aparatu państwowego. Obok dokonywanych właśnie czterech wielkich
reform Polsce potrzebna jest piąta reforma: ustanowienie stabilnych relacji
między państwem a społeczeństwem obywatelskim – reforma uspołecznienia
państwa’’. [Memorandum 1998]

„Społeczeństwo obywatelskie nie jest tylko siecią instytucji czy organizacji. (...)
Jest to także przestrzeń debaty (...). Możliwość tworzenia i prezentowania odrębnych
punktów widzenia, poszukiwania kompromisów, ale także współistnienia
różnych opinii w oparciu o zasadę tolerancji, powinna być uzupełniona
o taką organizację wspólnoty (w szczególności samorządu), by o losach wspólnoty
i zbiorowo realizowanych przez nią celach debatować mogli ci, których
sprawy te dotyczą. (...) Silne społeczeństwo obywatelskie potrzebuje sprawnego
państwa, a sprawne państwo nie może się obyć bez silnego społeczeństwa obywatelskiego”.
[Strategia 2005]

Prawa i wolności obywatelskie (polityczne) są podstawowym narzędziem, które
umożliwia obywatelom uczestniczenie w życiu publicznym. To m.in. dzięki
posiadaniu czynnego i biernego prawa wyborczego, wolności zrzeszania się,
prawa do skarg i petycji, manifestacji, informacji publicznej, a także wielu innych
zapisanych w Konstytucji, powinni oni móc skutecznie angażować się
w debatę publiczną, kontrolować działalność władz, współuczestniczyć w procesie
podejmowania dotyczących ich decyzji. W obecnej praktyce politycznej
i społecznej rola obywateli jest ograniczana, a wiele praw ma charakter fasadowy.
Podjęcie działań na rzecz przywrócenia pełni realnych praw obywatelskich
społeczeństwu jest wyzwaniem, które stoi nie tylko przed tym społeczeństwem,
ale także przed państwem i mediami.

===Podstawy współdziałania===

U podstaw III Rzeczypospolitej stoi idea paktów społecznych pomiędzy władzą
a społeczeństwem. Taką formę – niezależnie od dzisiejszej oceny ich skuteczności
– przyjęły Porozumienia Sierpniowe z 1980 roku i Porozumienia Okrągłego
Stołu z 1989 roku. Ich źródła sięgają jednak wielkich tradycji Rzeczypospolitej
Obojga Narodów i samoorganizacji społecznej czasu niewoli. Współcześnie
stosowana w wielu krajach formuła paktów (compact) może być skuteczną metodą
połączenia polskich tradycji ze światowymi trendami w zakresie stosowania
dobrego rządzenia.

Punktem wyjścia do rozmów (nowego paktu społecznego) powinny być następujące
zasady:

• państwo uznaje zaangażowanie obywateli w życie publiczne jako wartość
samą w sobie (zasada demokracji);

• państwo uznaje prawo obywateli do wypowiadania się we wszystkich najważniejszych
sprawach, a przede wszystkim w sprawach, które ich bezpośrednio
dotyczą, oraz przyjmuje na siebie obowiązek informowania
o planowanych i podejmowanych działaniach oraz włączania obywateli
w proces rządzenia (zasada szerokich konsultacji społecznych);

• państwo uznaje prawo instytucji społeczeństwa obywatelskiego (w tym
organizacji pozarządowych) do współdefiniowania zadań publicznych
oraz uczestnictwa w wypracowywaniu rozwiązań (zasada dialogu obywatelskiego);

• państwo, nie wyrzekając się odpowiedzialności za rozwiązywanie problemów
społecznych, uznaje wagę mechanizmów przekazywania organizacjom
społecznym zadań, które z powodzeniem mogą być wykorzystywane
przez samoorganizujące się społeczeństwo (zasada pomocniczości);

• państwo uznaje wagę przemian i znaczenie tworzącego się społeczeństwa
informacyjnego, które – z punktu widzenia praw obywatelskich
– rozszerza możliwości działania, ale też stwarza nowe zagrożenia.

===Postulaty===

====Demokracja====

Zapisana w Konstytucji władza zwierzchnia Narodu w Rzeczypospolitej Polskiej
ma charakter czysto formalny. Demokracja – zarówno ta przedstawicielska, jak
i bezpośrednia – obecnie w dużej mierze jest kwestią przestrzegania procedur,
a nie rzeczywistego udziału. Demokracja, by została urzeczywistniona i zalegitymizowana
przez obywateli, musi zostać wcielona w ludzkie relacje, codzienne
praktyki i powszechne przekonania, musi przełożyć się na jakość więzi międzyludzkich
i jakość wspólnych działań. Wymaga to zarówno zrozumienia ze strony
władzy, że trzeba stworzyć odpowiednie warunki do takiego zaangażowania,
jak też samoorganizacji i inicjatywy ze strony samych obywateli.

• Konieczne jest przeprowadzenie prawdziwej debaty publicznej na temat ordynacji
wyborczej we wszystkich typach wyborów oraz sposobów głosowania
pozwalających obywatelom na pełny udział w akcie wyborczym, a także
kontrolę działalności wybranych reprezentantów oraz partii politycznych.

• Konieczne jest wzmocnienie instytucji demokracji bezpośredniej: referendów
i obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej tak, aby obywatele uzyskali rzeczywisty
wpływ na podejmowanie decyzji i kształt stanowionego prawa.

====Państwo prawne====
Konstytucyjny zapis, że państwo jest „demokratycznym państwem prawnym”,
odnosi się w głównej mierze do obowiązku państwa do przestrzegania prawa.
W praktyce wiele jest dowodów na uchylanie się przez państwo i administrację
od przestrzegania prawa. Kosztów kar za niewypełnienie obowiązków
nie ponoszą osoby naruszające przepisy lub nienależycie wykonujące swoje
urzędnicze obowiązki, ale budżet państwa. Z drugiej strony – nadmierna regulacja
i niejasność wielu przepisów powodują lekceważący stosunek do prawa
nie tylko ze strony obywateli, ale także administracji publicznej i rządzących.
Przestrzeganie prawa powinno być podstawą współpracy pomiędzy państwem
a społeczeństwem obywatelskim, ale musi to być prawo zrozumiałe, niepoddające
się dowolnej interpretacji.

• Konieczne jest zapewnienie odpowiedzialności osobistej osób łamiących
prawo w ramach pełnionych przez nie obowiązków – w strukturach
rządowych, samorządowych i publicznych.

• Konieczne jest zapewnienie odpowiedzialności dyscyplinarnej wójtów, burmistrzów,
prezydentów miast poprzez przekazanie orzekania w sprawach
dyscyplinarnych niezależnym i niezawisłym organom dyscyplinarnym.

• Konieczne jest wzmocnienie prawnych możliwości dostępu do informacji
publicznej oraz informacji o środowisku i zabezpieczenie respektowania
tego prawa, dającego możliwość sprawowania społecznej kontroli, zabierania
głosu w sprawach publicznych i podejmowania świadomych decyzji.

• Konieczne jest wprowadzenie realnych gwarancji realizacji praw podstawowych
obywateli, w tym prawa do bezpłatnej pomocy prawnej dla
potrzebujących czy prawa do prywatności.

• Konieczne jest zagwarantowanie obywatelom realnego dostępu do informacji
o danych gromadzonych przez instytucje na temat obywateli
– obecne procedury nie zapewniają bezpieczeństwa tych danych.

• W procesie stanowienia prawa i kształtowania długofalowych strategii
regulacyjnych konieczna jest głębsza refl eksja nad ważeniem wartości
takich, jak wolność i bezpieczeństwo, oraz zachowanie proporcjonalności
w ograniczeniu fundamentalnych praw i wolności jednostki ze względu
na interes publiczny.

• Niezbędne jest ułatwienie organizacjom dostępu do sądu w związku
z realizacją ich działań statutowych poprzez zwolnienie tych organizacji
z opłat sądowych lub ustalenie opłat na poziomie stawek minimalnych.

• Konieczna jest zmiana praktyki związanej z uczestnictwem organizacji działających
na rzecz dobra wspólnego w postępowaniach administracyjnych dotyczących realizacji przedsięwzięć mogących mieć negatywny wpływ
na środowisko naturalne oraz w postępowaniach dotyczących planowania
i zagospodarowania przestrzennego na szczeblu gmin i województw.
Konieczny jest całościowy przegląd systemu prawnego, ze szczególnym
uwzględnieniem przepisów regulujących działalność społeczną, pod kątem
ich celowości, a także faktycznych możliwości przestrzegania. Wiele z obowiązujących
przepisów (np. ustawa o działalności pożytku publicznego
i o wolontariacie, ustawa o fundacjach i Prawo o stowarzyszeniach, ustawa
o rachunkowości, ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu
terroryzmu) nakładają na te społecznie działające instytucje obowiązki,
które nie są możliwe do spełnienia lub są nieracjonalne.

====Konsultacje społeczne====
Zmiany wymaga kultura wzajemnych relacji między władzami publicznymi
i obywatelami, w tym wcielanie w życie rzeczywistych zasad konsultacji społecznych
Obecne konsultacje mają często czysto formalny charakter i wykonywane
są z uwagi na wymogi formalne, a nie ich rzeczywiste znaczenie dla procesu
podejmowania decyzji. Należy także promować bardziej partycypacyjne
metody rządzenia.

• Konieczne jest włączenie obywateli do debaty publicznej nad wszystkimi
ważniejszymi dotyczącymi ich kwestiami poprzez szeroko rozumiane
techniki deliberatywne.

• Konieczne jest stworzenie możliwości udziału obywateli i ich organizacji
w szerokich konsultacjach społecznych, dostępnych dla wszystkich
i przeprowadzonych w zgodzie z zasadami konsultacji, z rzeczywistą intencją
uzyskania informacji zwrotnej od zainteresowanych środowisk,
a także odniesieniem się do zgłoszonych uwag.

• Konieczne jest poszerzenie możliwości udziału obywateli i ich organizacji
w procesie stanowienia prawa poprzez poszerzenie możliwości wysłuchania
publicznego obywateli i ich organizacji w procesie legislacyjnym.

====Dialog obywatelski====

Organizacje pozarządowe i inne instytucje społeczne tworząc instytucjonalny
szkielet społeczeństwa obywatelskiego są jedną z metod agregowania poglądów,
uzgadniania stanowisk, instytucjonalnego uczestniczenia w debacie publicznej.
Włączanie zinstytucjonalizowanych interesów w proces podejmowania
decyzji jest metodą działania zapewniającą społeczny konsens.

• Konieczne jest budowanie rzeczywistych instytucji dialogu społecznego,
który powinien obejmować coraz więcej obszarów życia społecznego
i przekształcać się w szeroki dialog obywatelski – wykraczający poza tradycyjnych partnerów, takich jak związki zawodowe oraz środowisko
pracodawców.

• Konieczne jest zapewnienie istnienia silnych, niezależnych od polityki
i biznesu mediów publicznych. Powinny one tworzyć płaszczyznę wymiany
idei, poszukiwania prawdy i promocji działań, których celem
jest dobro wspólne. Nie będzie to możliwe bez sprawnej, niezależnej
kontroli społecznej.

• Konieczne jest przyjęcie stosowanej w wielu krajach formuły paktów
społecznych, co może być skuteczną metodą połączenia polskich tradycji
ze światowymi trendami w zakresie stosowania dobrego rządzenia.
Poważnej refleksji wymaga także rozważenie powołania rady społecznoekonomicznej,
mogącej stać się instytucjonalnym wyrazem dążeń do zapewnienia
porozumienia społecznego.

====Pomocniczość====

Jednym z ważnych elementów pomocniczości jest wzmocnienie systemu przekazywania
przez państwo organizacjom pozarządowym zadań publicznych.
Podstawową wadą istniejącego systemu jest to, iż czestokroć na realizowanie
zadań państwa (samorządu) wymaga się wkładu własnego, zaś zdobywanie pieniędzy
na rynku (ekonomia społeczna) traktuje się często jak działania wstydliwe.
Sytuację w niewielkim jedynie stopniu poprawia znowelizowana ustawa
o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Dla rozwiązania problemu
niezbędne jest jednoznaczne rozstrzygnięcie przez ustawodawcę kilku
kwestii.

• Konieczne jest jednoznaczne zapisanie woli ustawodawcy, by pożądanym
partnerem administracji publicznej w rozwiązywanie problemów
społecznych były powstałe w tym celu organizacje pozarządowe. Powinien
zostać stworzony mechanizm, który zapewni względne pierwszeństwo
organizacji pozarządowych w wykonywaniu usług społecznych,
jeśli ich oferta jest lepsza od oferty instytucji publicznych, tak w odniesieniu
do standardu usług, jak i ich kosztu.

• Konieczne jest precyzyjnie odróżnienie sytuacji zlecania przez instytucję
publiczną mierzalnego zadania do wykonania przez instytucję spoza
sektora finansów publicznych (zamówienie, kontrakt, powierzanie zadań)
od sytuacji wspierania przez administrację publiczną zadań formułowanych
przez same organizacje obywatelskie (grant, dotacja). Władze
publiczne nie mogą uchylać się od wspierania „działań obywatelskich”.

• Konieczne jest, aby ustawodawca zagwarantował pełną jawność procedur
ubiegania się o środki publiczne i zapewnił realną konkurencję
przy wykonywaniu tych zadań przez jednostki administracji publicznej i organizacje pozarządowe. Konsekwencją przyjęcia tych zasad powinno
być równoprawne traktowanie, w tym finansowanie, organizacji pozarządowych,
jeśli świadczą one takie same usługi, jak administracja państwowa.

====Społeczeństwo informacyjne====

E-government (wykorzystanie nowych technologii do sprawnego zarządzania,
ze szczególnym uwzględnieniem partycypacji społecznej) we współczesnym
świecie jest mechanizmem kluczowym. Dzięki niemu zwiększa się przejrzystość
działań administracji, poszerza i demokratyzuje się dostęp do informacji
publicznej oraz tworzy się szansa na interaktywność relacji między administracją
a obywatelami.
• Konieczne jest w coraz wiekszym stopniu wykorzystywanie internetu
do dialogu ze społeczeństwem, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości
prowadzenia konsultacji społecznych, które daje internet.

• Konieczne jest także wykorzystanie internetu do udostepnienia obywatelom
maksymalnie szerokiej i przejrzystej informacji publicznej, informacji
o środowisku, a także bezpłatnego dostępu do baz danych administracyjnych
(wtedy, kiedy nie naruszają prywatności osób) i statystyki
publicznej.

• Konieczne jest zapewnienie zasady tzw. neutralności technologicznej
państwa, która oznacza brak bezpośrednich lub pośrednich preferencji
dla określonej opcji technologicznej, oraz zagwarantowanie przestrzegania
praw podstawowych w przestrzeni internetu.

• Konieczne jest zagwarantowanie szerokiego prawa do wykorzystywania
tworzonej przez sektor publiczny informacji przez instytucje i osoby
prywatne. W szczególności materiały edukacyjne i naukowe tworzone z
funduszy publicznych powinny być publikowane i dostępne w sposób
otwarty, z prawem do dalszego wykorzystania.

Jako autorzy i sygnatariusze niniejszego Memorandum mamy świadomość,
że wiele z proponowanych rozwiązań wymaga refleksji i debaty. Sądzimy jednak,
że są one zgodne z duchem zmian i odpowiedzią na coraz słabszą aktywność
publiczną obywateli, spadek kapitału społecznego i zmniejszenie dynamiki
rozwoju sektora organizacji pozarządowych. Uważamy, że obywatele powinni
odzyskać wpływ na sposób stanowienia prawa, ustalania polityk publicznych,
podejmowanie dotyczących ich decyzji poprzez rzeczywisty udział w debacie
publicznej, przejrzysty system konsultacji społecznych i możliwość uczestniczenia
w zinstytucjonalizowanym dialogu społecznym (w tym obywatelskim).

Punktem wyjścia powinno być rzeczywiste przestrzeganie zasad zawartych
w konstytucyjnych zapisach, wzbogacone o wyzwania związane z rozwojem
nowoczesnych technik i technologii.

Państwo i obywatele potrzebują siebie nawzajem. Nie da się sprostać współczesnym
wyzwaniom bez autentycznego zaangażowania obywateli. Jeżeli jednak
obywatele nie będą dysponować odpowiednimi prawami, trudno będzie
od nich oczekiwać współodpowiedzialności. Czas, aby Państwo zaczęło wierzyć
swoim obywatelom. Dało im szanse wykorzystania ich kompetencji, energii,
skłonności do współodpowiedzialności. Tylko takie podejście daje szanse
na sukces. W tym celu niezbędne jest zagwarantowanie skuteczności prawa
obywateli do wypowiadania się w najważniejszych sprawach oraz prawa instytucji
społeczeństwa obywatelskiego do współdefiniowania zadań publicznych
i uczestnictwa w wypracowywaniu rozwiązań. Ze strony rządzących oznacza
to przyjęcie na siebie rzeczywistego obowiązku informowania o planowanych
i podejmowanych działaniach, stworzenia skutecznych mechanizmów przekazywania
organizacjom społecznym zadań, które mogą wykonać efektywniej,
wspierania – także finansowego – rozwoju instytucji obywatelskich, co może
prowadzić do obniżenia kosztów i łagodzenia napięć społecznych. Te wszystkie
cele można osiągnąć tylko przy współudziale obywateli.

Poniżej osoby, które
współtworzyły Kongres Praw Obywatelskich i Memorandum.

Katarzyna Batko-Tołuć – Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich;
Filip Czernicki – Fundacja Uniwersyteckich Poradni Prawnych;
Piotr Drygała - Stowarzyszenie Zielone Zagłębie; Piotr Frączak – Ogólnopolska
Federacja Organizacji Pozarządowych; Jarosław Lipszyc – Fundacji Nowoczesna
Polska, Koalicja Otwartej Edukacji; Marzena Mendza-Drozd – Stowarzyszenie
Dialog Społeczny; Bartek Michałowski – Stowarzyszenie Normalne
Państwo; Danuta Przywara - Helsińska Fundacja Praw Człowieka; Piotr Rymarowicz – Towarzystwo na rzecz Ziemi; Katarzyna Sadło – Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego;
Maciej Strzembosz – Krajowa Izba Producentów Audiowizualnych;
Małgorzata Szumańska – Fundacja Panoptikon; Katarzyna Szymielewicz
– Fundacja Panoptikon;
Agata Wiśniewska – Grupa Robocza ds Społeczeństwa Obywatelskiego;
Kuba Wygnański – Stowarzyszenie na rzecz Forum Inicjatyw Pozarządowych

@@ Linia 319: / Linia 319: @@
 cele można osiągnąć tylko przy współudziale obywateli.
-==Podpisy==
+===Podpisy===
 Poniżej osoby, które
 współtworzyły Kongres Praw Obywatelskich i Memorandum.

@@ Linia 287: / Linia 287: @@
 otwarty, z prawem do dalszego wykorzystania.
-==Konkluzje==
+===Konkluzje===
 Jako autorzy i sygnatariusze niniejszego Memorandum mamy świadomość,
 że wiele z proponowanych rozwiązań wymaga refleksji i debaty. Sądzimy jednak,

Memorandum w sprawie wzmocnienia praw obywatelskich - Historia wersji

Piotr Frączak: /* Podpisy */

Piotr Frączak: /* Konkluzje */

Piotr Frączak: /* Społeczeństwo informacyjne */

Piotr Frączak: Utworzono nową stronę " ==Memorandum w sprawie wzmocnienia praw obywatelskich i wsparcia dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego== za [http://asocjacje.org/wp-content/uploads/2015/12/F2.p..."