Reformacki klasztor św. Krzyża (w Gliwicach) - Historia wersji

Piotr Frączak: /* Sekularyzacja i Likwidacja (1810) */

2025-11-25T06:35:27Z

Sekularyzacja i Likwidacja (1810)

Piotr Frączak: Piotr Frączak przeniósł stronę Reformacki klasztor św,. Krzyża (w Gliwicach) do Reformacki klasztor św. Krzyża (w Gliwicach)

2025-11-21T19:33:00Z

Piotr Frączak przeniósł stronę Reformacki klasztor św,. Krzyża (w Gliwicach) do Reformacki klasztor św. Krzyża (w Gliwicach)

Piotr Frączak o 19:32, 21 lis 2025

2025-11-21T19:32:37Z

Piotr Frączak: /* Kontekst */

2025-11-21T16:21:08Z

Kontekst

Piotr Frączak o 15:15, 21 lis 2025

2025-11-21T15:15:28Z

Piotr Frączak o 12:54, 21 lis 2025

2025-11-21T12:54:14Z

Piotr Frączak o 06:34, 21 lis 2025

2025-11-21T06:34:22Z

Piotr Frączak: Utworzono nową stronę "Pierwszy klasztor reformacki na terenach polskich."

2025-11-21T06:33:07Z

Utworzono nową stronę "Pierwszy klasztor reformacki na terenach polskich."

Nowa strona

Pierwszy klasztor [[Reformaci|reformacki]] na terenach polskich.

@@ Linia 52: / Linia 52: @@
 = Sekularyzacja i Likwidacja (1810)=
-Klasztor został zlikwidowany w grudniu **1810** roku na mocy **Edyktu Królewskiego z 30 października 1810 roku** (sekularyzacja w Prusach).
+Klasztor został zlikwidowany na mocy Edyktu Królewskiego z 30 października 1810 roku.
-Majątek (wyceniony na zaledwie kilkaset talarów) został przejęty na rzecz monarszej kamery w celu spłaty kontrybucji napoleońskiej. Przy likwidacji (10 grudnia) obecnych było **8 ojców** i **3 braci**. Fakt, że władze musiały użyć tłumacza, świadczył o tym, że wielu zakonników nadal nie znało języka niemieckiego.
+„Znamy wszystkie poczynania zmierzające do likwidacji klasztoru św. Krzyża. Wiemy, że 24 listopada sędzia miejski z Koźla otrzymał zlecenie od władz administracyjnych, by wykonał to zadanie. Ale dopiero 10 grudnia zjawił się tu wraz z tłumaczem (kolejny dowód, że jeszcze wtedy wielu zakonników gliwickich nie znało języka niemieckiego) celem przedłożenia królewskiego reskryptu nie tylko gwardianowi, lecz i całej wspólnocie i przejęcia majątku klasztornego na rzecz monarszej kamery. Czynności te zajęły sędziemu tylko trzy dni. Znajdujący się wówczas w klasztorze – ośmiu ojców (wraz z gwardianem Pacyfikiem Graczkowskim) i trzej bracia – otrzymali stałą rentę (z wyłączeniem obcokrajowców, którym wypłacono jedynie jednorazową odprawę). Każdy z mnichów otrzymał ponadto po 30 talarów na zakup ubrania i rzeczy codziennego użytku. Jak ubogi był w tym momencie sam klasztor, świadczy spis inwentaryzacyjny z datą 12 grudnia 1810 r. W kasie znajdowały się zaledwie 124 talary, zaś majątek kościelny wyceniono na 426 talary, a klasztorny na 475 talary” (za: Jan Kopiec, Sprawy wyznaniowe, w: Historia Gliwic, praca zbiorowa pod redakcją Jana Drabiny, Gliwice 1995).
-Dalsze Losy Obiektu:** Budynki klasztoru zostały przeznaczone na **gimnazjum** (szkołę średnią)

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 Pierwszy klasztor [[Franciszkanie reformaci|reformacki]] na terenach polskich.
@@ Linia 7: / Linia 9: @@
 =Kontekst=
-Problemy z tworzeniem się tej gałęzi Franciszkanów na terenach Rzeczypospolitej (wyodrębnienie się z zakonu [[Bernardyni|bernardynów]] spowodowały, że polscy reformaci funkcjonowali w klasztorach poza granicami. Często odchodzili z klasztorów szukając nowego miejsca, gdzie mogliby lepiej - według nich - realizować cele wyznaczone przez św. Franciszka. Przez to traktowani byli przez współbrci jako zbiegowie i buntownicy. Po nieudanych próbach przekonania całej organizacji bernardyńskiej w Królestwie Polskim do reformy i napotykając nieprzejednane stanowisko wsparte poparciem znaczacych osób tak w państwie jak i Kościele, nie mogli zacząć działać w granicach Królestwa. Ale fala nowego zjawiska w ruchu franciszkańskim nie dała się zatrzymać. Skupili się  naipierw w klasztorze w Ołomuńcu, a nastepnie osiedlili się w znajdujących się wówczas na cesarskim śląsku, Gliwicach.
+Problemy z tworzeniem się tej gałęzi Franciszkanów na terenach Rzeczypospolitej (wyodrębnienie się z zakonu [[Bernardyni|bernardynów]] spowodowały, że polscy reformaci funkcjonowali w klasztorach poza granicami. Często odchodzili z klasztorów szukając nowego miejsca, gdzie mogliby lepiej - według nich - realizować cele wyznaczone przez św. Franciszka. Przez to traktowani byli przez współbrci jako zbiegowie i buntownicy. Po nieudanych próbach przekonania całej organizacji bernardyńskiej w Królestwie Polskim do reformy i napotykając nieprzejednane stanowisko wsparte poparciem znaczacych osób tak w państwie jak i Kościele, nie mogli zacząć działać w granicach Królestwa. Ale fala nowego zjawiska w ruchu franciszkańskim nie dała się zatrzymać. Skupili się  najpierw w klasztorze w Ołomuńcu, a nastepnie osiedlili się w znajdujących się wówczas na cesarskim śląsku, Gliwicach.
-=Ustanowienie i Rozwój (1610–1623)=
+=Ustanowienie i Rozwój (1610–1626)=
 Po roku 1610 reformacji uzyskali zgodę osiedlenia się w Gliwicach. Rada miejska przekazała im do dyspozycji istniejący poza murami miasta („extra muros") kościół św. Krzyża. Polacy z klasztoru w Ołomuńcu pod kierownictwem o. Bonawentury Truszkulawskiego (późniejszy gwardian)
-Generał zakony utrzymał dawne przywilejów danych klasztorowi w Ołomuńcu (bezposrednia zależność od generała zakonu) ,
+Generał zakony utrzymał dawne przywilejów danych klasztorowi w Ołomuńcu (bezpośrednia zależność od generała zakonu) ,
 ale także (1614) pozwolił wybrać tam gwardiana i otworzyć nowicjat. Był to zarazem pierwszy klasztor, składający się z samych Polaków.
-Utworzenie klasztoru wiązało się z kryzysem w zakonie franciszkańskim i dążeniem do utrzymania surowszej reguły, która doprowadziła do wykrystalizowania się odłamu reformatów.
+- "cud" podczas obrony Gliwic
-W 1619 r. na wizytację do bernardynów Michała z Appiniano,
+/1683 (Odbudowa i Sobieski): Po wojnie wracają polscy zakonnicy (lub przywrócona zostaje polska jurysdykcja), następuje wielka odbudowa murowana i wizyta Jana III Sobieskiego.
-### 🏛️ Dalsza Historia i Architektura
+Założenie Góry Św. Anny:** W **1655** roku 22 zakonników z Gliwic założyło bliźniaczy konwent na **Górze Świętej Anny**.
-* **Pożar i Konsekracja:** Obiekt padł ofiarą pożaru w **1671** roku, ale został szybko odbudowany. **8 maja 1673** roku został konsekrowany przez biskupa K. F. Neandra.
+roku nad kościołem dobudowano drewnianą wieżę. Około **1733** roku wokół klasztoru powstały **kalwaryjskie dróżki**.
-### 🇵🇱 Opór Wobec Władzy Pruskiej (Po 1754)
+=Opór Wobec Władzy Pruskiej (Po 1754)=
 Po przejęciu Śląska przez Prusy, klasztor gliwicki stał się symbolem oporu.
-* **Wprowadzenie Prowincji Pruskiej:** Król Prus, Fryderyk II, dążył do odcięcia śląskich klasztorów od domów macierzystych w Polsce i Austrii.
+Wprowadzenie Prowincji Pruskiej: Król Prus, Fryderyk II, dążył do odcięcia śląskich klasztorów od domów macierzystych w Polsce i Austrii.
-* **Reakcja Reformatów:** Gliwiccy reformaci, wraz z konwentem na Górze Św. Anny, **odmówili** zerwania więzi z **Prowincją Małopolską** (Krakowem). Odmowę tłumaczono **względami narodowościowymi** i przywiązaniem do Polski, a władze pruskie odnotowały, że zakonnicy są w większości **polskimi szlachcicami**.
+Zakonnicy zwrócili się o pomoc do króla polskiego (lub jego kanclerza), przypominając o wyjątkowej roli Gliwic w formowaniu prowincji.
-* **Interwencja:** Zakonnicy zwrócili się o pomoc do króla polskiego (lub jego kanclerza), przypominając o wyjątkowej roli Gliwic w formowaniu prowincji.
+Władze, wobec groźby wyludnienia klasztoru, ustąpiły. Powołano nową **Kustodię Reformacką** (Gliwice, Pilica, Góra Św. Anny), ale **bez wyłączania jej z Prowincji Małopolskiej**.
-* **Kompromis:** Władze, wobec groźby wyludnienia klasztoru, ustąpiły. Powołano nową **Kustodię Reformacką** (Gliwice, Pilica, Góra Św. Anny), ale **bez wyłączania jej z Prowincji Małopolskiej**.
+W **1778** roku wydano dekret królewski zabraniający przyjmowania do klasztoru zakonników z Polski.
-### 💥 Sekularyzacja i Likwidacja (1810)
+= Sekularyzacja i Likwidacja (1810)=
-* **Edykt:** Klasztor został zlikwidowany w grudniu **1810** roku na mocy **Edyktu Królewskiego z 30 października 1810 roku** (sekularyzacja w Prusach).
+Klasztor został zlikwidowany w grudniu **1810** roku na mocy **Edyktu Królewskiego z 30 października 1810 roku** (sekularyzacja w Prusach).
-* **Likwidacja:** Majątek (wyceniony na zaledwie kilkaset talarów) został przejęty na rzecz monarszej kamery w celu spłaty kontrybucji napoleońskiej. Przy likwidacji (10 grudnia) obecnych było **8 ojców** i **3 braci**. Fakt, że władze musiały użyć tłumacza, świadczył o tym, że wielu zakonników nadal nie znało języka niemieckiego.
+Majątek (wyceniony na zaledwie kilkaset talarów) został przejęty na rzecz monarszej kamery w celu spłaty kontrybucji napoleońskiej. Przy likwidacji (10 grudnia) obecnych było **8 ojców** i **3 braci**. Fakt, że władze musiały użyć tłumacza, świadczył o tym, że wielu zakonników nadal nie znało języka niemieckiego.
-* **Dalsze Losy Obiektu:** Budynki klasztoru zostały przeznaczone na **gimnazjum** (szkołę średnią), zamiast pierwotnie planowanego więzienia.
+Dalsze Losy Obiektu:** Budynki klasztoru zostały przeznaczone na **gimnazjum** (szkołę średnią)

@@ Linia 3: / Linia 3: @@
 źródło {https://ojs.academicon.pl/np/article/view/7758/7092 Alfons Błażkiewicz Powstanie małopolskiej prowincji reformatów (1587-1639)  Nasza Przeszłość Tom 14 (1961)]
 =Kontekst=
-Problemy z tworzeniem się tej gałęzi Franciszkanów na terenach Rzeczypospolitej (wyodrębnienie się z zakonu [[Bernardyni|bernardynów]] spowodowały, że polscy reformaci funkcjonowali w klasztorach poza granicami, a skupili się  naipierw w  klasztory w Ołomuńcu, a nastepnie osiedlili się w znajdujących się wówczas na czeskim śląsku Gliwicach.
+Problemy z tworzeniem się tej gałęzi Franciszkanów na terenach Rzeczypospolitej (wyodrębnienie się z zakonu [[Bernardyni|bernardynów]] spowodowały, że polscy reformaci funkcjonowali w klasztorach poza granicami. Często odchodzili z klasztorów szukając nowego miejsca, gdzie mogliby lepiej - według nich - realizować cele wyznaczone przez św. Franciszka. Przez to traktowani byli przez współbrci jako zbiegowie i buntownicy. Po nieudanych próbach przekonania całej organizacji bernardyńskiej w Królestwie Polskim do reformy i napotykając nieprzejednane stanowisko wsparte poparciem znaczacych osób tak w państwie jak i Kościele, nie mogli zacząć działać w granicach Królestwa. Ale fala nowego zjawiska w ruchu franciszkańskim nie dała się zatrzymać. Skupili się  naipierw w klasztorze w Ołomuńcu, a nastepnie osiedlili się w znajdujących się wówczas na cesarskim śląsku, Gliwicach.
-Polacy z klasztoru w Ołomuńcu pod kierownictwem o. Bonawentury Truszkulawskiego (późniejszy gwardian)
+Po roku 1610 reformacji uzyskali zgodę osiedlenia się w Gliwicach. Rada miejska przekazała im do dyspozycji istniejący poza murami miasta („extra muros") kościół św. Krzyża. Polacy z klasztoru w Ołomuńcu pod kierownictwem o. Bonawentury Truszkulawskiego (późniejszy gwardian)
 Generał zakony utrzymał dawne przywilejów danych klasztorowi w Ołomuńcu (bezposrednia zależność od generała zakonu) ,
-ale także (1614) pozwolił wybrać tam gwardiana i otworzyć nowicjat, Był to zarazem pierwszy klasztor, składający się z samych
+ale także (1614) pozwolił wybrać tam gwardiana i otworzyć nowicjat. Był to zarazem pierwszy klasztor, składający się z samych Polaków.
-reformatów Polaków.
 W 1619 r. na wizytację do bernardynów Michała z Appiniano,
@@ Linia 18: / Linia 34: @@
 Klasztor otrzymuje również prawo wysyłania w swoich sprawach
 delegatów do Rzymu

← poprzednia wersja		Wersja z 15:15, 21 lis 2025
Linia 1:		Linia 1:
	Pierwszy klasztor [[Franciszkanie reformaci\|reformacki]] na terenach polskich.		Pierwszy klasztor [[Franciszkanie reformaci\|reformacki]] na terenach polskich.
		+
		+	źródło {https://ojs.academicon.pl/np/article/view/7758/7092 Alfons Błażkiewicz Powstanie małopolskiej prowincji reformatów (1587-1639) Nasza Przeszłość Tom 14 (1961)]
		+

	=Kontekst=		=Kontekst=

← poprzednia wersja		Wersja z 12:54, 21 lis 2025
Linia 1:		Linia 1:
	Pierwszy klasztor [[Franciszkanie reformaci\|reformacki]] na terenach polskich.		Pierwszy klasztor [[Franciszkanie reformaci\|reformacki]] na terenach polskich.
		+
		+	=Kontekst=
		+	Problemy z tworzeniem się tej gałęzi Franciszkanów na terenach Rzeczypospolitej (wyodrębnienie się z zakonu [[Bernardyni\|bernardynów]] spowodowały, że polscy reformaci funkcjonowali w klasztorach poza granicami, a skupili się naipierw w klasztory w Ołomuńcu, a nastepnie osiedlili się w znajdujących się wówczas na czeskim śląsku Gliwicach.
		+
		+	Polacy z klasztoru w Ołomuńcu pod kierownictwem o. Bonawentury Truszkulawskiego (późniejszy gwardian)
		+	Generał zakony utrzymał dawne przywilejów danych klasztorowi w Ołomuńcu (bezposrednia zależność od generała zakonu) ,
		+	ale także (1614) pozwolił wybrać tam gwardiana i otworzyć nowicjat, Był to zarazem pierwszy klasztor, składający się z samych
		+	reformatów Polaków.
		+
		+	W 1619 r. na wizytację do bernardynów Michała z Appiniano,
		+	poleca mu również zwizytować klasztor w Gliwicach,
		+	wskutek czego gwardianem zostaje zamianowany o. Benedykt
		+	Bułakowski. Władza przyjmowania do nowicjatu zostaje przedłużona.
		+	Klasztor otrzymuje również prawo wysyłania w swoich sprawach
		+	delegatów do Rzymu

← poprzednia wersja	Wersja z 19:33, 21 lis 2025
(Brak różnic)

← poprzednia wersja		Wersja z 06:34, 21 lis 2025
Linia 1:		Linia 1:
−	Pierwszy klasztor [[~~Reformaci~~\|reformacki]] na terenach polskich.	+	Pierwszy klasztor [[Franciszkanie reformaci\|reformacki]] na terenach polskich.