Piotr Frączak: /* Wypisy */

2021-06-18T21:42:40Z

Wypisy

Piotr Frączak: /* Pijackie wybory */

2021-06-18T21:27:36Z

Pijackie wybory

Piotr Frączak o 21:17, 18 cze 2021

2021-06-18T21:17:47Z

Piotr Frączak: Utworzono nową stronę " =Pijackie wybory= Opis za [https://obc.opole.pl/dlibra/publication/13217/edition/12198?language=pl FR. RAWITA-GAWROŃSKI KOZACZYZNA UKRAINNA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIE..."

2021-06-18T21:17:07Z

Utworzono nową stronę " =Pijackie wybory= Opis za [https://obc.opole.pl/dlibra/publication/13217/edition/12198?language=pl FR. RAWITA-GAWROŃSKI KOZACZYZNA UKRAINNA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIE..."

Nowa strona

=Pijackie wybory=
Opis za [https://obc.opole.pl/dlibra/publication/13217/edition/12198?language=pl FR. RAWITA-GAWROŃSKI KOZACZYZNA UKRAINNA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DO KOŃCA XVIII-GO WIEKU. Zarys polityczno-historyczny 1922]

Po raz pierwszy przedstawił nam dokładnie samorząd
kozacki, zastosowany do wyboru Starszyzny, wysłaniec moskiewski do Siczy, Nikiforów, któremu polecono zbadać stosunki miejscowe i znaleźć radę na ukrócenie anarchji, panującej w posiadłościach Wojska Zaporoskiego (1749). Skorzystamy z jego sprawozdania, gdyż daje nam ono jedyne pewne
wiadomości o tern jak rozumiano i jak przeprowadzano „wolne
wybory" na Siczy.

Wybory Starszyzny kozackiej, jakoteż atamanów kurennych, odbywały się dwa razy do roku; na Nowy Rok i na
dzień Piotra i Pawła. Taka była reguła, ale atamanów kurennych wybierano prawie co miesiąca, nie z pośród najlepszych, lecz przeciwnie — najgorszych ludzi, pijaków i hultajów, a zawsze tylko takich, którzy byli najskłonniejsi do pokrywania wszelkich nadużyć. Będąc zależnym od czerni kozackiej,.taki dygnitarz nie mógł się narażać swoim wyborcom. Odnosiło się to, niestety, nie tylko do atamana kurennego, ale i koszowego. Gdy się zbliżało Boże Narodzenie,
kozacy siedzący na zimowikach i nad rzeczkami dla rybołóstwa, poczęli się zjeżdżać do Siczy. Łącznie z tymi, którzy
stale w Siczy przebywali, około połowy 18-go wieku zgromadzało się ich do pięciu tysięcy, śród których większość
była nałogowych pijaków. Nazywano ich „Siromachami" —
rodzaj proletarjuszy stepowych, którzy nie posiadali żadnej
własności, nie tylko koni i bydła, ale często koszuli na grzbiecie i przez całą zimę aż do wiosny wylegiwali się po kureniach.

Na Boże Narodzenie, po wysłuchaniu Mszy świętej, każdy szedł do swego kurenia, a po obiedzie ataman koszowy
kazał pomiędzy siromachów kurennych rozdzielić kilka beczek wódki, a oprócz tego tych wszystkich, którzy przychodzili do niego, poił gorzałką i miodem. W ten sposób jednał
sobie przyszłych wyborców. To samo robili sędzia wojskowy
i pisarz, z mniejszą nieco hojnością. Trwała ta pijatyka aż
do Nowego Roku, tak, że właściwie przez ten czas kozacy
nie przetrzeżwiali się wcale. Z tym stanem pijaństwa połączone były bezustanne walki i zatargi siromachów między
sobą i napaści na tych, którzy ich gorzałką i miodem traktowali. Pijaństwo dochodziło do tego, że przed wyborami
zawsze kilku kozaków nadużycie alkoholu śmiercią przypłacało.

Ponieważ, oprócz traktamentu, istniały także wyszynki
gorzałki i miodu, utrzymywane tuż w pobliżu Siczy przez
żydów, gdzie kozacy upijali się do utraty zmysłów, zachodziła często potrzeba przymusowego zamykania wyszynków.
W ciągu całego tygodnia siromachy, czyli mówiąc jaśniej
pijacy i łajdaki, — świadczy naoczny uczestnik wyborów kozackich,—naradzają się potajemnie nad wyborem Starszyzny.

Po nabożeństwie na Nowy Rok wynoszono z cerkwi,
gdzie leżały w przechowaniu t. zw. „klejnoty" kozackie —
chorągwie i buńczuk, jakoteż litawry, a gdy wszystko ustawiono, wówczas ataman koszowy i sędzia ujęli w ręce wielkie okute srebrem laski, jako symbol władzy. Dawniej symbolem tym były zwykłe trzciny, zwane „komyszynami". Koszowy wziął także pieczęć wojskową, pisarz—wielki srebrny
kałamarz, asawuła zwykłą laskę bez żadnych ozdób i ustawili się obok chorągwi w jeden rząd według starszeństwa
władzy bez nakrycia głowy. Atamanowie kurenni stanęli w półkrąg za Starszyzną, a za atamanami kurennymi „czerń", będąca w stanie zupełnego opjanienia"

Gdy. już się wszyscy zgromadzili,
a było tego około trzech tysięcy —
tyle tylko mógł pomieścić gródek Siczowy — rozpoczęło się losowanie jakiemu kureniowi mają się dostać jeziora rybne i rzeczki. Losowanie odbywało się w sposób prymitywny:
spisane na karteczce „uchody" wrzucano do czapki, a każdy kureń wylosowywał dła siebie.

Po wylosowaniu uderzono w litawry i bębny na „zbór". Gdy się wszyscy zgromadzili i stanęli półkolem, ataman koszowy, sędzia, pisarz i asawuła kłaniali się „siromachom" na wszystkie strony i głośno dziękowali, każdy z osobna za swój urząd.

Potem dopiero odzywać się poczęły głosy wyborców,
bardzo urozmaicone i nie zawsze dla
starszyzny przychylne. Jedni krzyczeli: „najedliście się kozackiego
chleba już dosyć!" Drudzy łajali
swoją starszyznę naj wstrętni ej szemi
słowami; inni krzyczeli: „położyć! położyć!" Miało to oznaczać, że czerń
kozacka życzyła sobie, ażeby Starszyzna zrzekła się swoich godności. Wówczas Starszyzna kładła swoje czapki
na ziemi, a na nich oznaki swego dostojeństwa—buńczuk, Komyszyny, pieczęć i srebrny kałamarz i każdy uciekał, gdzie najbliżej,
ażeby się schronić przed wybuchem gniewu czerni, który
często kończył się zabójstwem. Każdy ataman koszowy miał
także swoją partję, swoje stronnictwo, które pragnęło utrzymać go przy władzy. Sypali przeto piasek i ziemię na głowę
tych, których pragnęli zatrzymać przy władzy, a niekiedy na dowód życzliwości zapewne, wyciągali ich z ukrycia za
włosy, krzycząc: „bądźcie znowu panami u nas". Oczywiście, partja przeciwna, forytując swego kandydata, swoją opozycję wyrażała w sposób godny zwyczajów wyborczych: napadała na przeciwników i rozpoczynała z nimi bitwę na pięści. Jeżeli zważymy, że obie strony wojujące były w stanie nietrzeźwym, nie trudno wyobrazić sobie, że na placu
boju nie brakło krwi. Nie żałowano szturchańców Starszyźnie, którą kułakowano i ciągano za włosy, tak, że zmiętoszona, obita, okrwawiona, chowając się i zabarykadowawszy drzwi, ledwie z życiem uchodziła.

Ale to nie bywał jeszcze koniec wyborów, jeszcze nowa
Starszyzna proklamowaną nie była. Zamknąwszy się w swoich
kryjówkach. Starszyzna do wieczora nie pokazywała się wyborcom, ażeby jednej lub drugiej strony nie zachęcać do nowych dowodów sympatji lub niełaski, które się objawiały
w jednaki sposób. Tak samo przy obopólnej bijatyce i hałasach wybierano pułkowników, asawułów i atamanów kurennych.

Wybory Starszyzny były taką uroczystością kozacką,
której inaczej nie rozumiano jak w połączeniu z pijatyką
bezgraniczną. Wybór tego lub innego nie był zgoła czemś
pewnem, był raczej tylko pretekstem do pijatyki, bo czerń
piła na rachunek wybranego. Nowy dygnitarz, który jednak
nazajutrz najczęściej tracił swój urząd na rzecz innego wybrańca, musiał swmich wyborców raczyć gorzałką. Szynkarz
z jego polecenia wydawał wódkę konwiami, wiadrami, garncami — brał każdy w co kto mógł, a nazajutrz pozbawiano
urzędu chwilowego szczęśliwca.

Poprzednia Starszyzna zgromadzała się w izbie koszowego
i w przestrachu przed zamordowaniem, zamknąwszy się, nie
pokazywała się wyborcom. Nazajutrz znowu wołano Starszyznę „na Radę". Szli przerażeni, bo nie wiedzieli, czem się
te wybory skończą. Gromada „siromachów" — przychylna
starym władzom— zawracała koszowego do jego izby, nie
żałując łajanki i poszturchiwań, gdy inni wołali: „bądź naszym bat'kiem!" Gdy udało się wybrać sędziego i asawuła,
prowadzono ich w tryumfie do izby koszowego. Manję wyborczą posuwali nawet do tego stopnia, że wybierano puszkarzy i doboszów.

Takie wypaczanie „wolności kozackich" doprowadziło
nie tylko do anarchji przy wyborach Starszyzny, ale pociągało
za sobą anarchję administracyjną, bo niepodobieństwem było
utrzymanie stałego porządku i kontroli zachowania się najgorszych żywiołów z pośród ludności na Siczy, gdy ta sama
ludność stała się kierowniczą siłą poniekąd rządu na Zaporożu.

„Czerń" kozacka nie mogła wybierać starszyzny, któraby jej
była niemiłą i sprężystą ręką chciała utrzymać porządek, a Starszyzna bezwładna, bezsilna, niepewna władzy i życia przy
najlepszej chęci nic nie mogła uczynić, ażeby zagnieżdżone
rabowoictwo śród hołoty siczowej wyplenić

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 =Wypisy=
 ==Pijackie wybory==
 Opis za [https://obc.opole.pl/dlibra/publication/13217/edition/12198?language=pl FR. RAWITA-GAWROŃSKI KOZACZYZNA UKRAINNA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DO KOŃCA XVIII-GO WIEKU. Zarys polityczno-historyczny 1922]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
+=Wypisy=
-=Pijackie wybory=
+==Pijackie wybory==
 Opis za [https://obc.opole.pl/dlibra/publication/13217/edition/12198?language=pl FR. RAWITA-GAWROŃSKI KOZACZYZNA UKRAINNA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DO KOŃCA XVIII-GO WIEKU. Zarys polityczno-historyczny 1922]

Samorząd kozacki - Historia wersji

Piotr Frączak: /* Wypisy */

Piotr Frączak: /* Pijackie wybory */

Piotr Frączak o 21:17, 18 cze 2021

Piotr Frączak: Utworzono nową stronę " =Pijackie wybory= Opis za [https://obc.opole.pl/dlibra/publication/13217/edition/12198?language=pl FR. RAWITA-GAWROŃSKI KOZACZYZNA UKRAINNA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIE..."