Sokół w Ząbkowicach - Historia wersji

Piotr Frączak o 10:30, 1 gru 2024

2024-12-01T10:30:58Z

Piotr Frączak o 06:45, 13 wrz 2023

2023-09-13T06:45:59Z

Piotr Frączak o 06:34, 13 wrz 2023

2023-09-13T06:34:25Z

Piotr Frączak: Utworzono nową stronę ""Wtorek 06.11.1906 r. „Kurier Warszawski 307]]”: W niedzielę na stacji Ząbkowice, w chwili, kiedy magazynier 5-go oddziału p. Stanisław Gajewski wychodził z dom..."

2023-09-13T06:13:06Z

Utworzono nową stronę ""Wtorek 06.11.1906 r. „Kurier Warszawski 307]]”: W niedzielę na stacji Ząbkowice, w chwili, kiedy magazynier 5-go oddziału p. Stanisław Gajewski wychodził z dom..."

Nowa strona

"Wtorek 06.11.1906 r. „Kurier Warszawski 307]]”: W niedzielę na stacji
Ząbkowice, w chwili, kiedy magazynier 5-go oddziału p. Stanisław Gajewski wychodził z domu, jakiś nieznany złoczyńca dla nie wiadomo jakiego powodu wystrzelił 2 razy z dubeltówki do p. Gajewskiego, raniąc go śrutem w twarz i lewe
oko. P. Gajewski, padając na ziemię złamał prawą nogę w goleni oraz prawy obojczyk. Po udzieleniu rannemu pierwszej pomocy przez lekarza tego oddziału,
ciężko poszwankowanego przyniesiono do mieszkania. Sprawca zamachu zbiegł.
Opisanego zamachu dokonano z przyczyn politycznych, gdyż Stanisław
Gajewski stał wówczas na czele ząbkowickiego koła – tzw. gniazda – legalnie
działającego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Oficjalnym celem organizacji była popularyzacja gimnastyki i tężyzny fizycznej, zgodnie z hasłem
„W zdrowym ciele zdrowy duch”. Członkowie „Sokoła” nosili białe podkoszulki
z krótkimi rękawami, obcisłe spodnie oraz okrągłe nakrycia głowy, a witali się
zawołaniami „Czołem!” i „Czuwaj!”, przejętymi później przez harcerzy.

Ząbkowickie gniazdo „Sokoła” powstało oficjalnie w 1906 r. 520, lecz zebranie założycielskie odbyło się 5 grudnia 1905 r. Do zarządu organizacji wybrano wówczas 521: (…) Drzewieckiego, Puciatę, Futasiewicza, Białeckiego, Rutkowskiego, Kaszywskiego, Jaworskiego, Gajewskiego i Nowackiego. Drzewiecki to wspomniany już wcześniej „Dejot” – komisarz okręgu NKK, Wacław Puciata
był przewodniczącym ząbkowickiego koła NKK 522, Antoni Białecki stał na czele uzbrojonej bojówki NKK, zaś Jaworski i Nowacki to Józef Jaworski – późniejszy dyrektor „chemicznej” oraz dr Józefat Nowacki – ząbkowicki lekarz kolejowy. Pozostałych członków zarządu nie udało mi się zidentyfikować, ale zapewne byli to w większości narodowcy, czyli endecy, gdyż 523: (…) pomimo ogłoszenia o zebraniu, z zaznaczeniem, iż „Sokół” jest bezpartyjnym, nie zgłosił się żaden
z członków partii socjalistycznej, ani ze „Związku Kolejowego”. Co więcej, miejscowi aktywiści PPS: (…) chodzili do baraku robotniczego, ostrzegając robotników, aby się nie zapisywali do „Sokoła”, gdyż to „panowie chcą utworzyć z tego
wojsko, aby go użyć przeciwko chłopom dla przywrócenia pańszczyzny.”
W styczniu 1906 r. „Dejot” napisał z Ząbkowic 524: „Sokół” nasz rozwija
się pomyślnie, jakkolwiek ze względu na stan wojenny, nie możemy rozpocząć
ćwiczeń gimnastycznych oraz urządzić walnego zebrania. Tymczasem zajęci jesteśmy nauką analfabetów, których mając już z górą stu, nie możemy pomieścić
w swoim szczupłym lokalu. Na energiczną interwencję socjaliści nasi przestali
urządzać „kocią muzykę” w czasie lekcji. Wzmiankowaną „kocią muzykę” urządzali miejscowi chuligani, m.in. wybijając okna w lokalu gdzie odbywała się
nauka. Członkowie „Sokoła” schwytali na gorącym uczynku kilku wyrostków,
a ci, odpowiednio „przyciśnięci”, opisali zleceniodawców akcji, którymi okazali
się miejscowi działacze PPS 525.
Nie udało mi się ustalić liczby ząbkowickich sokołów, aczkolwiek
19.08.1906 r. odbył się w Oświęcimiu zlot śląskiego – działającego na terenie
Niemiec – VI Okręgu Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Do udziału w imprezie zaproszono między innymi członków tejże organizacji z Zagłębia Dąbrowskiego 526, w związku z czym do Oświęcimia pojechało 322 zagłębiowskich sokołów, w tym 20 z Ząbkowic 527.
Między ząbkowickimi narodowcami z „Sokoła” a miejscowymi socjalistami z PPS dochodziło do konfliktów poważniejszych niż „kocia muzyka”, zaś
wyjaśnienia zamachu na Stanisława Gajewskiego można doszukać się w liście
robotnika ząbkowickiej fabryki „Elektryczność” do redakcji nielegalnego
PPS-owskiego czasopisma „Górnik”. Treść korespondencji opublikowanej
w kwietniu 1907 roku 528: Prowodyr N.D. [Narodowej Demokracji – przyp. autora] Jaworski każe przybywającym robotnikom iść do wykurzonego niegdyś
przez robotników doktora Nowackiego, a ten zmusza ofiarę głodu przysiądz na
wierność N.D. i zapisać się do sokołów. Do tych samych sokołów, którzy w roku
ubiegłym przychodzili do podejrzanych o należenie do „partii” robotników, aby ich nastraszyć i próbowali nawet wykonać zamach, który się zresztą nie udał.
Ten sam Jaworski wymyśla robotnikom i nawet próbuje ich bić. Sądzi, że mu
„bracia koledzy” przebaczą, ale może się grubo omylić, bo my wiemy, z kim mamy
do czynienia i nie zapomnieliśmy jego dawnych sprawek.
W czerwcowym wydaniu „Górnika” z 1907 r. opublikowano kolejne doniesienie z Ząbkowic 529: (…) Dnia 2-go maja wieczór o godzinie 6-tej robili próby sokoli z brauningów, jak mają strzelać do robotników 3-go Maja. Dodać należy, że dnia 1-go Maja wszyscy sokoli byli przy broni. Trudno ocenić ile prawdy
zawierają powyższe zdania, aczkolwiek nie ulega wątpliwości, że członkami
„Sokoła” byli m.in uzbrojeni bojówkarze NKK z grupy Antoniego Białeckiego.
Tak czy inaczej komendant ząbkowickiego „Sokoła” – Stanisław Gajewski przeżył postrzał z dubeltówki i powrócił do zdrowia, natomiast kapelanem wszystkich zagłębiowskich sokołów został w późniejszych latach ks. Franciszek Plenkiewicz, który jesienią 1904 r. rozpoczął posługę kapłańską w Ząbkowicach.

[http://new.muzeum-dabrowa.pl/wp-content/uploads/2020/07/Z%C4%84BKOWICE-TOM-I-Edycja-2020-.pdf Andrzej Lorenc Ząbkowice TOM I W KLUCZU SŁAWKOWSKIM I ZAGŁĘBIU DĄBROWSKIM DO ROKU 1918]

← poprzednia wersja		Wersja z 10:30, 1 gru 2024
Linia 1:		Linia 1:
		+	[[Kategoria:Gniazda Sokoła]]
	{\| cellspacing="2"		{\| cellspacing="2"

← poprzednia wersja		Wersja z 06:45, 13 wrz 2023
Linia 1:		Linia 1:
		+	{\| cellspacing="2"
		+
		+	\|width=400\|
		+
		+	\|width=700\|
		+	[[Historia Dąbrowy Górniczej - z perspektywy (lotu) Sokoła\|O projekcie "Historia Dąbrowy Górniczej - z perspektywy (lotu) Sokoła"]]
		+	\|}
	[[Plik:Kurjer Warszawski 307(rano)1906.png\|thumb\|500px\|left\|Kurier Warszawski nr 307 (dodatek poranny) 1906]]		[[Plik:Kurjer Warszawski 307(rano)1906.png\|thumb\|500px\|left\|Kurier Warszawski nr 307 (dodatek poranny) 1906]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-"Wtorek 06.11.1906 r. „Kurier Warszawski 307]]”: W niedzielę na stacji
+[[Plik:Kurjer Warszawski 307(rano)1906.png|thumb|500px|left|Kurier Warszawski nr 307 (dodatek poranny) 1906]]
-Ząbkowice, w chwili, kiedy magazynier 5-go oddziału p. Stanisław Gajewski wychodził z domu, jakiś nieznany złoczyńca dla nie wiadomo jakiego powodu wystrzelił 2 razy z dubeltówki do p. Gajewskiego, raniąc go śrutem w twarz i lewe
-oko. P. Gajewski, padając na ziemię złamał prawą nogę w goleni oraz prawy obojczyk. Po udzieleniu rannemu pierwszej pomocy przez lekarza tego oddziału,
+==Za Andrzej Lorenc Ząbkowice tom I==
-ciężko poszwankowanego przyniesiono do mieszkania. Sprawca zamachu zbiegł.
 Opisanego zamachu dokonano z przyczyn politycznych, gdyż Stanisław
 Gajewski stał wówczas na czele ząbkowickiego koła – tzw. gniazda – legalnie
@@ Linia 8: / Linia 8: @@
 „W zdrowym ciele zdrowy duch”. Członkowie „Sokoła” nosili białe podkoszulki
 z krótkimi rękawami, obcisłe spodnie oraz okrągłe nakrycia głowy, a witali się
-zawołaniami „Czołem!” i „Czuwaj!”, przejętymi później przez harcerzy.
+zawołaniami „Czołem!” i „Czuwaj!”, przejętymi później przez harcerzy"
-Ząbkowickie gniazdo „Sokoła” powstało oficjalnie w 1906 r. 520, lecz zebranie założycielskie odbyło się 5 grudnia 1905 r. Do zarządu organizacji wybrano wówczas 521: (…) Drzewieckiego, Puciatę, Futasiewicza, Białeckiego, Rutkowskiego, Kaszywskiego, Jaworskiego, Gajewskiego i Nowackiego. Drzewiecki to wspomniany już wcześniej „Dejot” – komisarz okręgu NKK, Wacław Puciata
+Ząbkowickie gniazdo „Sokoła” powstało oficjalnie w 1906 r., lecz zebranie założycielskie odbyło się 5 grudnia 1905 r. Do zarządu organizacji wybrano wówczas: (…) Drzewieckiego, Puciatę, Futasiewicza, Białeckiego, Rutkowskiego, Kaszywskiego, Jaworskiego, Gajewskiego i Nowackiego. Drzewiecki to wspomniany już wcześniej „Dejot” – komisarz okręgu NKK ([[Narodowe Koło Kolejarzy]]), Wacław Puciata
-był przewodniczącym ząbkowickiego koła NKK 522, Antoni Białecki stał na czele uzbrojonej bojówki NKK, zaś Jaworski i Nowacki to Józef Jaworski – późniejszy dyrektor „chemicznej” oraz dr Józefat Nowacki – ząbkowicki lekarz kolejowy. Pozostałych członków zarządu nie udało mi się zidentyfikować, ale zapewne byli to w większości narodowcy, czyli endecy, gdyż 523: (…) pomimo ogłoszenia o zebraniu, z zaznaczeniem, iż „Sokół” jest bezpartyjnym, nie zgłosił się żaden
+był przewodniczącym ząbkowickiego koła NKK, Antoni Białecki stał na czele uzbrojonej bojówki NKK, zaś Jaworski i Nowacki to Józef Jaworski – późniejszy dyrektor „chemicznej” oraz dr Józefat Nowacki – ząbkowicki lekarz kolejowy. Pozostałych członków zarządu nie udało mi się zidentyfikować, ale zapewne byli to w większości narodowcy, czyli endecy, gdyż: (…) pomimo ogłoszenia o zebraniu, z zaznaczeniem, iż „Sokół” jest bezpartyjnym, nie zgłosił się żaden z członków partii socjalistycznej, ani ze „Związku Kolejowego”. Co więcej, miejscowi aktywiści PPS: (…) chodzili do baraku robotniczego, ostrzegając robotników, aby się nie zapisywali do „Sokoła”, gdyż to „panowie chcą utworzyć z tego
 wojsko, aby go użyć przeciwko chłopom dla przywrócenia pańszczyzny.”
-W styczniu 1906 r. „Dejot” napisał z Ząbkowic 524: „Sokół” nasz rozwija
 się pomyślnie, jakkolwiek ze względu na stan wojenny, nie możemy rozpocząć
 ćwiczeń gimnastycznych oraz urządzić walnego zebrania. Tymczasem zajęci jesteśmy nauką analfabetów, których mając już z górą stu, nie możemy pomieścić
@@ Linia 22: / Linia 22: @@
 nauka. Członkowie „Sokoła” schwytali na gorącym uczynku kilku wyrostków,
 a ci, odpowiednio „przyciśnięci”, opisali zleceniodawców akcji, którymi okazali
-się miejscowi działacze PPS 525.
+się miejscowi działacze PPS.
 Nie udało mi się ustalić liczby ząbkowickich sokołów, aczkolwiek
 .08.1906 r. odbył się w Oświęcimiu zlot śląskiego – działającego na terenie
-Niemiec – VI Okręgu Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Do udziału w imprezie zaproszono między innymi członków tejże organizacji z Zagłębia Dąbrowskiego 526, w związku z czym do Oświęcimia pojechało 322 zagłębiowskich sokołów, w tym 20 z Ząbkowic 527.
+Niemiec – VI Okręgu Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Do udziału w imprezie zaproszono między innymi członków tejże organizacji z Zagłębia Dąbrowskiego 526, w związku z czym do Oświęcimia pojechało 322 zagłębiowskich sokołów, w tym 20 z Ząbkowic.
 Między ząbkowickimi narodowcami z „Sokoła” a miejscowymi socjalistami z PPS dochodziło do konfliktów poważniejszych niż „kocia muzyka”, zaś
 wyjaśnienia zamachu na Stanisława Gajewskiego można doszukać się w liście
 robotnika ząbkowickiej fabryki „Elektryczność” do redakcji nielegalnego
 PPS-owskiego czasopisma „Górnik”. Treść korespondencji opublikowanej
-w kwietniu 1907 roku 528: Prowodyr N.D. [Narodowej Demokracji – przyp. autora] Jaworski każe przybywającym robotnikom iść do wykurzonego niegdyś
+w kwietniu 1907 roku: Prowodyr N.D. [Narodowej Demokracji – przyp. autora] Jaworski każe przybywającym robotnikom iść do wykurzonego niegdyś
 przez robotników doktora Nowackiego, a ten zmusza ofiarę głodu przysiądz na
 wierność N.D. i zapisać się do sokołów. Do tych samych sokołów, którzy w roku
 ubiegłym przychodzili do podejrzanych o należenie do „partii” robotników, aby ich nastraszyć i próbowali nawet wykonać zamach, który się zresztą nie udał.
 Ten sam Jaworski wymyśla robotnikom i nawet próbuje ich bić. Sądzi, że mu
 „bracia koledzy” przebaczą, ale może się grubo omylić, bo my wiemy, z kim mamy
@@ Linia 40: / Linia 43: @@
 zawierają powyższe zdania, aczkolwiek nie ulega wątpliwości, że członkami
 „Sokoła” byli m.in uzbrojeni bojówkarze NKK z grupy Antoniego Białeckiego.
 Tak czy inaczej komendant ząbkowickiego „Sokoła” – Stanisław Gajewski przeżył postrzał z dubeltówki i powrócił do zdrowia, natomiast kapelanem wszystkich zagłębiowskich sokołów został w późniejszych latach ks. Franciszek Plenkiewicz, który jesienią 1904 r. rozpoczął posługę kapłańską w Ząbkowicach.
 [http://new.muzeum-dabrowa.pl/wp-content/uploads/2020/07/Z%C4%84BKOWICE-TOM-I-Edycja-2020-.pdf Andrzej Lorenc Ząbkowice TOM I W KLUCZU SŁAWKOWSKIM I ZAGŁĘBIU DĄBROWSKIM DO ROKU 1918]