https://muzeum.asocjacje.org/index.php?action=history&feed=atom&title=Towarzystwo_Stra%C5%BCy_Kresowej 2026-06-25T07:11:39Z Historia wersji tej strony wiki MediaWiki 1.33.1 https://muzeum.asocjacje.org/index.php?title=Towarzystwo_Stra%C5%BCy_Kresowej&diff=1676&oldid=prev 2021-11-08T19:05:57Z

<p>Utworzono nową stronę &quot; Metryczka: Towarzystwo Straży Kresowej (początkowo jako Straż Kresowa), organizacja powstała w lutym 1918 roku w Lublinie ==Przyczyny powstania== Bezpośrednią...&quot;</p> <p><b>Nowa strona</b></p><div><br /> <br /> Metryczka: Towarzystwo Straży Kresowej (początkowo jako Straż Kresowa), organizacja powstała w lutym 1918 roku w Lublinie<br /> <br /> ==Przyczyny powstania==<br /> <br /> Bezpośrednią przyczyną powstania SK był pokój brzeski 1918, który przyznawał powiaty Chełmszczyzny i Podlasia tworzonej pod patronatem Niemiec i Austrowęgier Ukrainie. Powszechne oburzenie na terenach polskich, protesty polskich posłów w Berlinie i Wiedniu, demonstracje, petycje. Temat ruszył całe społeczeństwo polskie. Szczególnie - oczywiście - angażowała środowiska w najbardziej zainteresowanych terenach. Różne inicjatywy powstające spontanicznie lub już istniejące (jak powołana przez [[Polska Macierz Szkolna|Polską Macierz Szkolną]] pod koniec 1917 r. [[Straż Ziemi Chełmskiej]]) zjednoczyły się wobec zagrożenia.<br /> <br /> Podstawę kadrową organizacji dali w dużej mierze członkowie [[ZET|Zetu]] i [[Organizacja Młodzieży Narodowej|Organizacji Młodzieży Narodowej]]<br /> <br /> ==Od powstania do legalizacji==<br /> <br /> Organizacja początkowo działała głównie na terenie Chełmszczyzny na terenie okupacji austriackiej, gdzie została zarejestrowana Rozporządzeniem z 22.04.1918 r. Na terenach okupacji niemieckiej była nielegalna. Organizacja w pierwszym okresie zbierała podpisy, organizowała protesty i manifestacje (np. 3 maja 1918). Zgodnie ze statutem jej celem była &quot;obrona ziem na Kresach Wschodnich Polski&quot; m.in. poprzez &quot;zakładanie lub współudział w zakładaniui utrzymywaniu wszelkjego rodzaju stowarzyszeń, szkół, instytucji użyteczności publicznej, bibliotek, czytelni, muzeów, stacji doświadczalnych, udzielanie ludności porad prawnych, technicznych i zawodowych, wydawanie własnych pism i druków, urządzanie odczytów, wykładów, zebrań dyskusyjnych, prowadzenie prac statystycznych, wreszcie udzielanie pomocy materialnej i moralnej instytucjom pokrewnym oraz zbieranie funduszy na wyżej wymienione cele&quot; {1 s. 45}<br /> <br /> ==Straże Obywatelskie==<br /> <br /> Już jesienią 1918 SK wzywa do tworzenia (analogicznie do podobnych instytucji w Królestwie Polskim w 1915 przy [[Komitety Obywatelskie|Komitetach Obywatelskich]]) powiatowych straży i milicji obywatelskich. Członkami mieli być członkowie straży pożarnej, struktur [[Polska Organizacja Wojskowa|POW]], ochotnicy. Władze straży obywatelskiej maiły być wyznaczane &quot;przez Zjazd przedstawicieli instytucji politycznych i społecznych powiatu (Związek Ziemian, Kółka Rolnicze, Straże Ogniowe, [[Polska Macierz Szkolna|Macierz]], Związki młodzieży, [[Komitety Ratunkowe|Komitet ratunkowy]], [[Polska Organizacja Wojskowa|POW]], Stronnictwo Ludowe, Zjednoczenie Ludowe itd.) wespół z Wydziałem Sejmiku&quot; {za 1 s. 42}. Straże Obywatelskie wzięły czynny udział w rozbrajaniu wojsk austriackich. <br /> <br /> ==Rady ludowe==<br /> <br /> Od 1919 roku we wszystkich powiatach Ziem Wschodnich organizowane były Rady Ludowe - z jednej strony o charakterze &quot;polityczno-plebiscytowym&quot; (opowiadanie się ludności za przyłączeniem do Polski), z drugiej były forma reprezentacji ludności wiejskiej bez względu na narodowość i wyznanie (zgodnie z hasłem &quot;wolni z wolnymi, równi z równymi&quot;<br /> <br /> <br /> ==wojna 1920==<br /> <br /> Wobec nadciągającego niebezpieczeństwa ze wschodu SK współpracowała z władzami wojskowymi, prowadząc na terenach kresów za zgodą czynników wojskowych akcję werbunkowo-zaciągową i agitacyjną. Tworząc specjalny pułk kresowy im. Batorego (nr 207 lub 208), przygotowując akcję wywiadowczą. W czasie wojny pracownicy SK często pozostawali w swoich powiatach, informując o sytuacji i tworząc tzw. [[Tajna Organizacja Kresowa|Tajną Organizację Kresową]] s.79<br /> <br /> ==Pod ostrzałem prawicy==<br /> <br /> W połowie 1921 nastąpiła fala ataków prasowych na Towarzystwo Straży Kresowej - że prowadzi politykę za pieniądze publiczne, że jest proukraińska, że &quot;[t]worzy sowieckie Rady Ludowe, uzurpuje sobie prawa jakiegoś pośednika i obrońcy ludności przed władzami polskimi i zajmuje się agitacją&quot;. Atak ten prowadzony był tez na terenie polskiego Sejmu przez ks. [[Kazimierz Lutosławski|Kazimierza Lutosławskiego]] związanego ze Związkiem Ludowo-Narodowym stającego po stronie wielkich właścicieli na Kresach. Specjalna Komisja Sejmowa nie dopatrzyła się żadnych nieprawidłowości w pracy Towarzystwa. <br /> <br /> <br /> ==Rady ludowe ciąg dalszy==<br /> <br /> w maju 1921 rady ludowe utworzyły Związek Rad Ludowych jako organizację polityczną i nastąpiło formalne oddzielenie Rad od Straży Kresowej<br /> <br /> <br /> ==bibliografia==<br /> <br /> 1. jak nie zaznaczono inaczej dane za Nina Zielińska Towarzystwo Straży Kresowej. 1918-1927 Lublin 2006<br /> <br /> 2. [http://www.bialystok.ap.gov.pl/arch/dziedzictwo/pliki/wyzwolenie.pdf Joanna Gierowska-Kałłaur &quot;Rok 1919 w raportach Straży Kresowej. Rejestracja zmiany nastrojów społecznych&quot;] w Wyzwolenie czy okupacja?<br /> Stosunek społeczności zamieszkujących<br /> pogranicze polsko-litewsko-białoruskie<br /> do zmieniających się w XX wieku<br /> systemów państwowych&quot;. Redakcja<br /> Marek Kietliński, Wojciech Śleszyński<br /> Białystok 2006</div>

Piotr Frączak