Resursy w Płocku

historia

Pierwsza resursa

Jako pierwszy na prowincji Królestwa Polskiego powstał w 1828 klub towarzyski w Płocku. Jak twierdzi Konarska-Pabiniak "Po likwidacji lóż masońskich w 1820 roku zabrakło w Płocku ośrodka kulturalnego, toteż powołano w zamian w 1828 r. klub rozrywkowy zwany Resursą" (2 s. 19). działalność przerwało powstanie listopadowe (?),

Druga resursa

ale znów pierwszą powstałą resursą był w 1835 klub w Płocku (1 s. 32) jednak „ustawy” zatwierdzone przed 1830 rokiem trzeba było poprawiać, a "od początku lat 40-tych żądano konsekwentnie, by prezesem każdej resursy był z urzędu gubernator cywilny, zaś urzędującym wiceprezesem w mniejszych miastach—-naczelnik powiatu. Należał do nich decydujący głos przy wyborze nowych członków oraz zarządu — mogli po prostu nie zatwierdzić niemiłych władzom kandydatów. Jak się zdaje zmniejszało to w pewnej mierze popularność resurs" (1 s. 32 i 33).

"Rozwój klubów towarzyskich na prowincji Królestwa Polskiego był w poważnym stopniu uzależniony od aktualnej sytuacji politycznej. 10 kwietnia 1846 r. Paskiewicz rozkazał czasowo zamknąć wszystkie resursy z wyjątkiem warszawskich. Decyzja ta wiązała się z wydarzeniami w zaborze austriackim i pruskim; szczególnie zwrócił uwagę fakt. że w Poznańskiem podobne instytucje (kasyno gostyńskie i resursa w Bazarze) były w pewnej mierze bazą dla działalności konspiracyjnej. W następnych miesiącach stopniowo otwierano poszczególne kluby, ale 15 maja 1848 namiestnik ponownie je zawiesił" (1. 38). "Po 1846 r. narzucono sformułowanie, że >>w razie wykrycia w resursie książek lub pism przez cenzurę nie dozwolonych członkowie komitetu i bibliotekarz niezależnie od utracenia na zawsze tytułu członków resursy i prawa udziału w zabawach i spotkaniach tejże, do odpowiedzialności w drodze policyjnej pociągnięci zostaną<<. Również ten, kto >>dopuścił się wyrazów ubliżających bądź przepisom religii, bądź władzom i urzędom krajowym<< ma zostać usunięty. >>Niezależnie zaś — Komitet Resursy właściwej władzy rządowej donosić [o tym] powinien, a to pod zespołową odpowiedzialnością za zamilczenie<<. (1. s. 33)

"Wiadomo natomiast, że uległa likwidacji z powodu stanu wojennego poprzedzającego powstanie styczniowe. Wśród materiałów archiwalnych Archiwum w Płocku zachowało się pismo Rządu Gubernialnego z 1861 roku skierowane do gospodarza Resursy nakazujące oddanie pod kwaterunek wojskowy lokali resursowych. Prawdopodobnie po powstaniu Resursa nie wznowiła już swojej działalności, chociaż Kłosy z 1865 roku wśród wymienionych ważniejszych budynków w Płocku wymieniają także Resursę". (2 S.19)

Trzecia resursa

powstała 1878

filantropia

ścisłej współpracy z Tow. Dobroczynności,

Dochody z wieczorów koncertowych i zabaw tanecznych przeznaczone były na cel dobroczynny, zwłaszcza na wpisy dla niezamożnych uczniów gimnazjum. Bal styczniowy w 1878 roku ze brał fundusz, który starczył na „opłacenie wpisu za pięciu uczniów", więc jak pisze Korespondent Płocki „pięciu młodzieńcom zagrożonym wydaleniem ze szkoły zapewniono możność nauki". Z myślą o młodszych dzieciach organizowano w salach Resursy zabawę choinkową połączoną z rozdawaniem podarków. Z takiej zabawy w 1881 r. skorzystało np. 70 dzieci.

upadek

Wprowadzenie ustawy w 1891 roku bardzo niekorzystnie wpłynęło na dalszy los tej instytucji, bowiem od tej chwili już nie potrafiła wyzwolić się „spod onego miecza Damoklesa, który zawisł nad jej egzystencją". Coraz więcej członków Polaków przenosiło się do współistniejącego Towarzystwa Wioślarskiego, a do Resursy zaczęli wstępować Rosjanie. W 1890 roku Resursa liczyła 20 członków pochodzenia rosyjskiego. Liczba ta zaczęła znacznie wzrastać. Gdy jednak władze zaborcze „urządziły tam gorodskoje sobranije« — instytucja sama zamarła — podał A. J. Nowowiejski w swojej monografii o Płocku". Definitywnie zaś Resursa zakończyła swoją działalność w końcu XIX wieku, a Echa Płockie i Łomżyńskie z 1901 roku po dały informację, że: „Resursa miejscowa wraz ze wszystkimi urządzeniami została przez komornika opieczętowana na skutek domagania się wierzycieli. Prawdopodobnie przyjdzie do licytacji, jeżeli długi przedtem nie zostaną zaspokojone"

W krytycznym okresie dla Resursy płockiej rozwija swą działalność druga korporacja, która miała co prawda charakter sportowy, ale odegrała również ważną rolę w życiu kulturalnym miasta. Było to Towarzystwo Wioślarskie. Gdy w 1894 roku wydana została „Ustawa normalna" członkowie Resursy zaczęli zapisywać się do Towarzystwa Wioślarskiego, gdyż ustawa nie dotyczyła klubów. Władze rosyjskie spostrzegły tę nienaturalną atrofię Resursy i postanowiły przeciwdziałać. Aby ograniczyć „emigrację członków Resursy" ówczesny gubernator Janowicz (1891— —1904) postanowił wprowadzić także „Ustawę normalną" w Towarzystwie Wioślarskim. Propozycja ta spotkała się z bojkotem i zdecydowaną odmową ze strony zarządu. Wówczas zamknięto lokal klubowy Towarzystwa Wioślarskiego. Pozostawiono jedynie przystań na Wiśle, gdyż zgodnie z § 29 Ustawy Towarzystwa Wioślarskiego, Komitet był zobowiązany „urządzić odpowiednie pomieszczenie dla Towarzystwa z przystanią i kąpielą".

Przypisy

1. Szwarc, Andrzej Resursy w Królestwie Polskim (1820-1863) Przegląd Historyczny 71/1,1980

2, Konarska-Pabiniak, Barbara Resursa płocka sprzed stu laty / Barbara Konarska-Pabiniak, w: Notatki Płockie. Kwartalnik Towarzystwa Naukowego PłockiegoRok 1979 | 24 | 1 (98) | 19-24

3. Beata Woźniak, Życie towarzyskie na prowincji Królestwa Polskiego w świetle "Korespondenta Płockiego" „Rocznik Towarzystwa Naukowego Płockiego” 2018, nr 10

4. Jaworski Wojciech "Przemiany legalnego życia społecznego w Królestwie Polskim w latach 1864-1914" Sosnowiec 2006