Dekret Gracjana
Decretum Gratiani
ok 1140 r.
1140 ok. Idea fundacji w Dekrecie Gracjana Idea fundacji w Dekrecie Gracjana (łac. Decretum Gratiani, ok. 1140 r.) – systematyzacja zasad wyodrębniania majątku celowego (Pia Causa). Gracjan, opierając się na tradycji ojców Kościoła, wprowadził podział majątku poświęconego ze względu na jego przeznaczenie, co stało się fundamentem europejskiego prawa fundacyjnego i beneficjalnego.
Typologia fundacji i majątków W Dekrecie Gracjana majątek kościelny nie jest monolitem, lecz dzieli się na kilka kategorii funkcjonalnych:
Fundacje charytatywne (szpitale, przytułki): Określane jako patrimonium pauperum (majątek ubogich). Majątek ten należał prawnie do potrzebujących, a zarządzający nim szafarz był jedynie administratorem.
Fundacje beneficjalne (ołtarze, plebanie): Służyły utrzymaniu kultu i duchowieństwa. Gracjan podkreślał zasadę beneficium propter officium – dochód z fundacji był zapłatą za sprawowanie urzędu (np. altarysty czy plebana).
Fundacje monastyczne (klasztory): Majątek przypisany do wspólnoty zakonnej jako korporacji, mający zapewnić trwałość modlitwy i życia regułą.
Rozgraniczenie dochodów: Fabryka a Beneficjum Dekret Gracjana utrwalił rozróżnienie między środkami na utrzymanie osoby a środkami na utrzymanie instytucji:
Uposażenie Kościoła (Fabrica Ecclesiae): Część majątku przeznaczona na budynek, sprzęty liturgiczne i konserwację. Był to majątek czysto "instytucjonalny".
Beneficjum plebańskie: Część majątku wydzielona na osobiste utrzymanie duchownego. Choć pleban zarządzał całością, prawo kanoniczne zabraniało mu używania środków "kościelnych" (fabryki) na prywatne potrzeby.
