Mikrowykłady z historii prawa - zakony

1215 – Sobór laterański IV zakazał tworzenia nowych zakonów. Każdy, kto chciałby zakonne życie wieść, miał wstąpić do jednego z istniejących już zakonów. a każdy, kto klasztor nowy chciał fundować, miał wprowadzić tam regułę i zakon już zatwierdzony. Co do już istniejących zakonów kanony przyjęte zobowiązywały je do organizowania kapituł (zebranie przedstawicieli poszczególnych opactw) tak generalnych, jak i prowincjonalnych, a także zakazywały samowolnego odchodzenia od zatwierdzonych reguł bez zgody papieża.

Komentarz:

Życie społeczne zawsze jest jednak silniejsze od nakazów prawa, które stara się je zbytnio ograniczać. Szybko zaczęto więc stosować wyjątki i zatwierdzać zakony żebracze (franciszkanie), które zdominowały wieki następne, czy też, które bardziej pasowały do wcześniejszej epoki, jak choćby podwójny (żeńsko-męski) zakon brygidek. Wybiegiem, który stosowano, by obejść ten zakaz zakładania nowych zakonów, była praktyka, że nowy zakon opierał się na starej regule (benedyktyńskiej czy augustiańskiej), ale w istocie poprzez konstytucję tworzył zupełnie nową jakość. Tak było np. z drugim zakonem żebraczym opartym na regule augustiańskiej – dominikanami i wieloma innymi zakonami powstałymi później.