Straż Narodowa

STRAŻ‎ ‎NARODOWA

Od‎ ‎11‎ ‎listopada‎ ‎1918‎ ‎r.‎ ‎do‎ ‎15‎ ‎stycznia‎ ‎1919‎ ‎r.

źródło: Księga pamiątkowa pracy społecznej : 1918-1928 Warszawa 1928

Ostatni‎ ‎rok‎ ‎okupacji‎ ‎niemieckiej,‎ ‎pamiętny w‎ ‎dziejach‎ ‎Polski,‎ ‎rok‎ ‎odzyskania‎ ‎niepodległości i‎ ‎samodzielnego‎ ‎bytu‎ ‎państwowego‎ ‎zaznaczył się‎ ‎na‎ ‎terenie‎ ‎Warszawy‎ ‎wzmożoną‎ ‎pracą‎ ‎konspiracyjno-organizacyjną.

Rozwiązanie‎ ‎gromadzącej‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎wschodzie pod‎ ‎wodzą‎ ‎jen.‎ ‎Dowbora-Muśnickiego‎ ‎armji‎ ‎polskiej‎ ‎sprawiło,‎ ‎że‎ ‎do‎ ‎Warszawy‎ ‎przybyli‎ ‎doskonali,‎ ‎owiani‎ ‎duchem‎ ‎patrjotycznym‎ ‎oficerowie Polacy,‎ ‎którzy‎ ‎powróciwszy‎ ‎do‎ ‎społeczeństwa z‎ ‎którego‎ ‎wyszli,‎ ‎stali‎ ‎się‎ ‎bardzo‎ ‎cennym‎ ‎czynnikiem‎ ‎organizacyjnym‎ ‎materjalnie‎ ‎wyniszczonego,‎ ‎zubożałego‎ ‎przez‎ ‎okupacyjną‎ ‎rabunkową gospodarkę,‎ ‎politycznie‎ ‎zdezorjentowanego‎ ‎społeczeństwa‎ ‎warszawskiego.‎ ‎Istniejące‎ ‎legalnie w‎ ‎Warszawie‎ ‎organizacje‎ ‎narodowo-sportowe spotykając‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎każdym‎ ‎kroku‎ ‎z‎ ‎szykanami władz‎ ‎niemieckich‎ ‎trzymały‎ ‎się‎ ‎zdała‎ ‎od‎ ‎waśni i‎ ‎sporów‎ ‎polityczno-orjentacyjnych,‎ ‎zachowując‎ ‎swe‎ ‎siły‎ ‎w‎ ‎postaci‎ ‎licznych‎ ‎swych‎ ‎członków na‎ ‎chwilę‎ ‎ostatecznej,‎ ‎zbliżającej‎ ‎się‎ ‎rozprawy z‎ ‎okupantem.‎ ‎Takim,‎ ‎ośrodkiem‎ ‎ogniskującym narodowo‎ ‎usposobioną‎ ‎młodzież‎ ‎ze‎ ‎sfer‎ ‎robotni czych‎ ‎rzemieślniczych‎ ‎i‎ ‎inteligenckich‎ ‎był‎ ‎Sokół‎ ‎którego‎ ‎kierownicy‎ ‎p.‎ ‎Emil‎ ‎Rauer,‎ ‎i‎ ‎p.‎ ‎Karol Noskiewicz‎ ‎weszli‎ ‎w‎ ‎porozumienie‎ ‎z‎ ‎przybyłymi‎ ‎do‎ ‎Warszawy‎ ‎,‎ ‎w‎ ‎sierpniu‎ ‎1918‎ ‎r.,‎ ‎i‎ ‎badającymi‎ ‎położenie,‎ ‎w‎ ‎celu‎ ‎rozpoczęcia‎ ‎organizacji społeczeństwa‎ ‎polskiego‎ ‎dla‎ ‎walki‎ ‎z‎ ‎niemieckimi okupantami,‎ ‎pułkownikami‎ ‎Bolesławem‎ ‎Jaźwińskim‎ ‎i‎ ‎Wroczyńskim.‎ ‎Wynikiem‎ ‎tego‎ ‎porozumienia‎ ‎było‎ ‎stworzenie‎ ‎Komitetu‎ ‎organizacyjnego do‎ ‎którego‎ ‎weszli‎ ‎płk.‎ ‎Jaźwiński,‎ ‎płk.‎ ‎Wroczyński‎ ‎i‎ ‎płk.‎ ‎Skoryna‎ ‎oraz‎ ‎p.‎ ‎Emil‎ ‎Rauer‎ ‎i‎ ‎K.‎ ‎Noskiewicz.‎ ‎Komitet‎ ‎ten‎ ‎opracował‎ ‎w‎ ‎ogólnych‎ ‎za rysach‎ ‎organizację‎ ‎Straży‎ ‎Narodowej,‎ ‎której fundamentem‎ ‎stał‎ ‎się‎ ‎Sokół,‎ ‎dostarczając‎ ‎tej‎ ‎organizacji,‎ ‎wyćwiczonych‎ ‎członków,‎ ‎którzy‎ ‎tworzyli‎ ‎kadry‎ ‎Straży‎ ‎Obywatelskiej.

Wybitnie‎ ‎energiczny‎ ‎udział‎ ‎oprócz‎ ‎poprzednio‎ ‎wymienionych‎ ‎inicjatorów‎ ‎od‎ ‎początku tworzenia‎ ‎się‎ ‎Straży‎ ‎Narodowej‎ ‎wzięli‎ ‎członkowie‎ ‎Sokoła‎ ‎Klemens‎ ‎Starzyński,‎ ‎Jan‎ ‎Gebethner i‎ ‎Tadeusz‎ ‎Dymowski.

Werbowanie‎ ‎konspiracyjne‎ ‎obywateli‎ ‎Warszawy‎ ‎poszło‎ ‎bardzo‎ ‎pomyślnie‎ ‎dla‎ ‎Straży‎ ‎Narodowej:‎ ‎zapisywali‎ ‎się‎ ‎ochoczo‎ ‎ludzie‎ ‎wszelkiego‎ ‎stanu‎ ‎i‎ ‎składali‎ ‎przysięgę‎ ‎na‎ ‎rzecz‎ ‎walki z‎ ‎Niemcami‎ ‎o‎ ‎wolność‎ ‎Polski.‎ ‎Ćwiczenia‎ ‎odbywały‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎Tow.‎ ‎Gimn.‎ ‎Sokoła.

Nadchodziły‎ ‎już‎ ‎momenty‎ ‎decydujące o‎ ‎walce‎ ‎na‎ ‎froncie‎ ‎aljancko-nięmieckim‎ ‎i‎ ‎z‎ ‎tem większym‎ ‎pośpiechem‎ ‎organizowała‎ ‎się‎ ‎Straż Narodowa.

Zaczęły‎ ‎też‎ ‎zarysowywać‎ ‎się‎ ‎kontury‎ ‎wielkich‎ ‎możliwości,‎ ‎które‎ ‎mogły‎ ‎wyłonić‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎tego ogólnego‎ ‎chaosu‎ ‎po‎ ‎wojnie‎ ‎światowej,‎ ‎a‎ ‎w‎ ‎związku‎ ‎z‎ ‎tem‎ ‎i‎ ‎horoskopy‎ ‎dla‎ ‎przyszłej‎ ‎Polski.

Straż‎ ‎Narodowa‎ ‎postawiła‎ ‎sobie‎ ‎za‎ ‎cel‎ ‎łączenie‎ ‎się‎ ‎ze‎ ‎wszystkiemi‎ ‎organizacjami,‎ ‎które by‎ ‎zdążyły‎ ‎do‎ ‎walki‎ ‎o‎ ‎niepodległość‎ ‎Polski‎ ‎— wystąpić‎ ‎czynnie‎ ‎w‎ ‎chwili‎ ‎odpowiedzialnej. W‎ ‎tym‎ ‎celu‎ ‎nawiązano‎ ‎łączności‎ ‎z‎ ‎P.‎ ‎O.‎ ‎W. P.‎ ‎O.‎ ‎W.‎ ‎nie‎ ‎wyraziło‎ ‎chęci‎ ‎aby‎ ‎złączyć‎ ‎się‎ ‎ze Strażą‎ ‎Narodową‎ ‎i‎ ‎ograniczono‎ ‎się‎ ‎tylko‎ ‎do‎ ‎zaznaczenia‎ ‎że‎ ‎P.‎ ‎O.‎ ‎W.‎ ‎nie‎ ‎będzie‎ ‎przeszkadzać w‎ ‎akcji‎ ‎Straży‎ ‎Narodowej,‎ ‎działając‎ ‎równolegle.

S.‎ ‎N.‎ ‎miała‎ ‎plan‎ ‎pracy‎ ‎po‎ ‎wypędzeniu‎ ‎Niemców.‎ ‎Plan‎ ‎ten‎ ‎polegał‎ ‎na‎ ‎tern,‎ ‎aby‎ ‎nie‎ ‎dać‎ ‎rozrabować‎ ‎majątku‎ ‎Polskiego,‎ ‎zabranego‎ ‎przez Niemców‎ ‎i‎ ‎aby‎ ‎dopomóc‎ ‎organizującym‎ ‎się‎ ‎władzom‎ ‎administracyjnym‎ ‎po‎ ‎odejściu‎ ‎Niemców.

W‎ ‎tym‎ ‎celu‎ ‎zostało‎ ‎miasto‎ ‎rozdzielone‎ ‎na 5‎ ‎rejonów,‎ ‎rejony‎ ‎te‎ ‎miały‎ ‎być‎ ‎obsadzone‎ ‎przez S.‎ ‎N.‎ ‎Komisarjaty‎ ‎policji,‎ ‎telegraf‎ ‎składy‎ ‎żywności‎ ‎magistrackie,‎ ‎stacje‎ ‎kolejowe,‎ ‎filtry,‎ ‎gazownie‎ ‎i‎ ‎t.‎ ‎d.‎ ‎Komendantem‎ ‎I-go‎ ‎rejonu‎ ‎został‎ ‎Jan Gebethner,‎ ‎II‎ ‎rejonu‎ ‎Karol‎ ‎Noskiewicz,‎ ‎III‎ ‎rejonu‎ ‎Klemens‎ ‎Starzyński,‎ ‎IV‎ ‎rejonu‎ ‎Tadeusz Dymowski‎ ‎i‎ ‎V‎ ‎rejonu‎ ‎Emil‎ ‎Rauer.

Komendant‎ ‎Główny‎ ‎S.‎ ‎N.‎ ‎pułkownik‎ ‎B.‎ ‎Jaźwiński‎ ‎miał‎ ‎całokształt‎ ‎służby,‎ ‎jednocześnie‎ ‎został‎ ‎on‎ ‎mianowany‎ ‎d-cą‎ ‎Warsz.‎ ‎Wojsk.‎ ‎Nastąpiło to‎ ‎11‎ ‎listopada.

Straż‎ ‎Narodowa‎ ‎na‎ ‎służbie‎ ‎narodowej‎ ‎bierze‎ ‎czynny‎ ‎udział‎ ‎z‎ ‎bronią‎ ‎w‎ ‎ręku‎ ‎w‎ ‎wypędzeniu‎ ‎Niemców.‎ ‎Karabiny‎ ‎S.‎ ‎N.‎ ‎otrzymała‎ ‎na‎ ‎rozkaz‎ ‎ówczesnego‎ ‎kierownika‎ ‎tworzącego‎ ‎się‎ ‎Ministerstwa‎ ‎Wojny‎ ‎pułkownika‎ ‎Jana‎ ‎Wroczyńskiego.

Już‎ ‎dnia‎ ‎12‎ ‎listopada‎ ‎S.‎ ‎N.‎ ‎w‎ ‎myśl‎ ‎opracowanego‎ ‎planu‎ ‎obsadza‎ ‎swemi‎ ‎posterunkami wszelkie‎ ‎nasze‎ ‎objekty‎ ‎miasta,‎ ‎biorąc‎ ‎na‎ ‎siebie cały‎ ‎ciężar‎ ‎służby‎ ‎garnizonowej,‎ ‎którą‎ ‎pełni przez‎ ‎dwa‎ ‎miesiące,‎ ‎stopniowo‎ ‎zamieniano‎ ‎przez tworzące‎ ‎się‎ ‎wojsko.

Liczebność‎ ‎S.‎ ‎N.‎ ‎dochodzi‎ ‎do‎ ‎6‎ ‎tysięcy‎ ‎ludzi.‎ ‎Okolice‎ ‎Warszawy‎ ‎również‎ ‎szukają‎ ‎opieki i‎ ‎wart‎ ‎S.‎ ‎N.,‎ ‎a‎ ‎więc‎ ‎w‎ ‎Jabłonnej,‎ ‎gdzie‎ ‎pozostały po‎ ‎Niemcach‎ ‎ogromne‎ ‎zapasy‎ ‎żywności‎ ‎i‎ ‎amunicji.‎ ‎W‎ ‎Jabłonnej‎ ‎organizuje‎ ‎się‎ ‎wzór‎ ‎S.‎ ‎N.‎ ‎wartą i‎ ‎przyłącza‎ ‎ją‎ ‎takową‎ ‎do‎ ‎S.‎ ‎N.

Prezydent‎ ‎miasta‎ ‎inż.‎ ‎Piotr‎ ‎Drzewiecki‎ ‎doceniając‎ ‎wielką‎ ‎potrzebę‎ ‎S.‎ ‎N.,‎ ‎pomaga‎ ‎chętnie‎ ‎wszelkim‎ ‎poczynaniom‎ ‎S.‎ ‎N.‎ ‎dla‎ ‎ułatwienia egzystencji‎ ‎tysięcy‎ ‎obywatel‎ ‎i-wartowników‎ ‎— pełniących‎ ‎służbę‎ ‎bardzo‎ ‎ciężką‎ ‎i‎ ‎odpowiedzialną‎ ‎w‎ ‎bardzo‎ ‎trudnych‎ ‎warunkach.

Wartownicy‎ ‎S.‎ ‎N.,‎ ‎którzy‎ ‎pełnili‎ ‎służbę‎ ‎na różnych‎ ‎posterunkach,‎ ‎byli‎ ‎stale‎ ‎narażeni‎ ‎na‎ ‎niebezpieczeństwo‎ ‎życia‎ ‎nawet‎ ‎a‎ ‎kilku‎ ‎z‎ ‎nich‎ ‎zostało‎ ‎zabitych‎ ‎na‎ ‎posterunku,‎ ‎którego‎ ‎nie‎ ‎opuścili‎ ‎w‎ ‎chwili‎ ‎niebezpieczeństwa.‎ ‎'Były‎ ‎to‎ ‎przeważnie‎ ‎napady‎ ‎rabusiów‎ ‎na‎ ‎krańcach‎ ‎miasta.

Ze‎ ‎Straży‎ ‎Narodowej‎ ‎wyłoniła‎ ‎się‎ ‎Straż‎ ‎Kolejowa‎ ‎pod‎ ‎komendą‎ ‎komendanta‎ ‎Emila‎ ‎Rainera, przy‎ ‎poparciu‎ ‎prezesa‎ ‎Dyrekcji‎ ‎Warszawskiej W.‎ ‎Jakubowskiego,‎ ‎komendanta‎ ‎tejże‎ ‎Dyrekcji‎ ‎mjr.‎ ‎Szt.‎ ‎Gen.‎ ‎Marjana‎ ‎Kozłowskiego‎ ‎i‎ ‎dele gata‎ ‎Pol.‎ ‎Zw.‎ ‎Kolej,‎ ‎p.‎ ‎Filipa‎ ‎Wrotnowskiego.

Główna‎ ‎zasługa‎ ‎Straży‎ ‎Narodowej‎ ‎polega na‎ ‎tem,‎ ‎że‎ ‎umiała‎ ‎skupić‎ ‎w‎ ‎swoich‎ ‎szeregach w‎ ‎służbie‎ ‎dla‎ ‎Ojczyzny‎ ‎ludzi‎ ‎wszelkiego‎ ‎stanu, robotników,‎ ‎rzemieślników,‎ ‎sokolstwo‎ ‎i‎ ‎inteligencję,‎ ‎którzy‎ ‎w‎ ‎pracy‎ ‎dla‎ ‎dobra‎ ‎ogółu,‎ ‎mieli możność‎ ‎bliższego‎ ‎zżycia‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎sobą‎ ‎i‎ ‎przyjęcia ich‎ ‎ideolog‎ ją‎ ‎narodową,‎ ‎niedopuszczającą w‎ ‎swoim‎ ‎otoczeniu‎ ‎rodzinnem‎ ‎propagandy‎ ‎elementów‎ ‎wywrotowych.

Ten‎ ‎czynnik‎ ‎należy‎ ‎bardzo‎ ‎podkreślić,‎ ‎gdyż w‎ ‎tym‎ ‎kierunku‎ ‎S.‎ ‎N.‎ ‎spełniła‎ ‎wielką‎ ‎misję,‎ ‎jednocześnie‎ ‎z‎ ‎tem‎ ‎S.‎ ‎N.‎ ‎wypełniła‎ ‎swoje‎ ‎wielkie zadanie‎ ‎obsadzając‎ ‎wartami‎ ‎wszelkie‎ ‎urzędy i‎ ‎składy,‎ ‎dając‎ ‎możność‎ ‎ich‎ ‎prosperowania‎ ‎pod ochroną‎ ‎S.‎ ‎N.

Po‎ ‎ostatecznym‎ ‎oddaniu‎ ‎służby‎ ‎garnizonowej‎ ‎wojsku‎ ‎i‎ ‎administracji‎ ‎w‎ ‎styczniu‎ ‎1919‎ ‎r. przez‎ ‎S.‎ ‎N.‎ ‎szeregowcy‎ ‎jej‎ ‎z‎ ‎Komendantami‎ ‎popowrócili‎ ‎do‎ ‎swej‎ ‎pokojowej‎ ‎pracy.‎ ‎Tak‎ ‎samo znikli‎ ‎jak‎ ‎powstali,‎ ‎wynosząc‎ ‎ze‎ ‎sobą‎ ‎jako‎ ‎jedyną‎ ‎ale‎ ‎najwyższą‎ ‎nagrodę‎ ‎—‎ ‎przeświadczenie, spełnionego‎ ‎uczciwie‎ ‎twardego‎ ‎obowiązku‎ ‎obywatelskiego‎ ‎w‎ ‎chwilach‎ ‎niebezpiecznych‎ ‎po wstawania‎ ‎Polski.

Wojskowa Straż Kolejowa